Skip to main content

Full text of "Acta sanctorum ordinis S. Benedicti in sæculorum classes distributa. Sæculum III. Quod est ab anno Christi DCC ad DCCC. Collegit Domnus Lucas d'Achery, Congregationis S. Mauri Monachus, ac cum eo editit D. Johannes Mabillon, ejusdem Congregationis, qui et universum opus notis, observationibus, indicibusque necessariis illustravit. Pars prima."

See other formats 


This is a reproduction of a library book that was digitized 
by Google as part of an ongoing effort to preserve the 
information in books and make it universally accessible. 

Google" books 

https://books.google.com 





This is a reproduction of a library book that was digitized 
by Google as part of an ongoing effort to preserve the 
information in books and make it universally accessible. 

Google" books 

https://books.google.com 






. ' • ? -H vT «sai. - 

■ // ' <Jf I» S I rWjUTj" - * •>-*“* ■—• ®«*»W »-• - "— ■»" 

Ivi;''* .. - . • - 

r n ■ f l ifes • v*r * :tk? > 

;4&.^ 


■ ^ 

* » 


^Hfe,l 


' 4 k 

I *■* 


. < 


lp# 11 


jr^ 


m n o 



r 


.■ 


' \- • • *’> 

'r. ', ,*& 


liSiii 


. 


gfil j ? ' | 

iy^.y 


J < 11 - >■* 

) I.X> .' :> *v.v 


;<i 


»; ; 




f; . 

i-Wipi 

E ' 'i? 

r? ■ 1 :. ' 




► w) 



ilpNf 

| - I ; f 




V^HTNTW 1( Ife#- • 

IvFjyjA I ililW 

te: : < h ■ 

??4 it ) - 


('ISIfH® 

«! [.tJB M i 

»*=■.»■}■ : i msMA IIWH 


■ 

d - 

-*jrt iWlMigl 


• • .. t 



k "r ,_ • F • 

. * 



.mm. • 

* Ngfcr _ 

\ 'U ■•• ■ 


mi4 rl /.a ' •-nje, ■ rcSBEB^ 

i,^ ' ' ; . • '. 4-VV ^Tj: J fifjBjp 

i i, **■ v i .. H 

' ' £’< u- • -r jiA^rz i - — i v 

A»U t '1 i ! ■ —-r— -r- •-•- ". ~.. txsrktm 



X t, . 

KSA'j 


J 


* ' v . % % 

V _ -A. _ : 




MO* 




- \ 


■Mkv 

i. 


Dig^e^i bty | 














































































3 


Ndrodni knihouna CR 
Historick* fondy 


i 












« 









A C T A 

SANCTORUM 

ORDINI S 

' «t 

S BENEDICTI 

t 


SICULUM TERTIUM, 
Quod eft a Chrifto nato O&avum, 

divifum in duas partes. 






AC T A‘ 

SANCTORU 

ORDINIS 



s. 



’T 


• IN SiECULORUM CLASSES 

DISTRIBUTA- 

SICULUM III 

QUOD EST AB ANNO CHRISTI DCC AD DCCC. 

Collegit Domnus; Lucas d’A chery, Congregationis S. Mauri Monachus» 
aecum eo edidit D. Johannes Mabillon, ejufdem Congregationis, 
fi?* & univerfum Opus Notis , Obfcrvationibus, 


"3^ Indicibufijue nccciTariis ilbftravit, 

PARS PRIMA. 

yaW-.A / * > » 


~ v « • 



LUTECIjE PARISIORUM, 
ApuALUDOVICUM BILLAINE, in Palatio Regio. 

QIO IDC LXXII. . 

CVM TR1VIL. REGfS ET SVPERIOR. LICENTI A. 




Digitized by 


AD PIOS 

ERUDITOS QUE LECTORES 

PRAEFATIO 


i. 



Peritur nobis , favente Deo , &rx 
Benedidinac Sacculum tertium , Chriftia- 
nas odavum j non minus alternantium 
rerum varietate , quam memorandis fa- 
dis infigne. 

i. Europa fiquidem , cujus fere limi- Europae 
tibus hiftoria noftra continetur , paene ftatus » 
tota motibus quaffa infolitis , novos dominos novamque for¬ 
mam fubiiti Fuit in primis Hifpaniae luduofum fatum , quas 
Witizae & Ruderici pravorum Regum contaminata flagitiis, 
proditore Juliano Duce in Maurorum poteftatem venit, cum¬ 
que Vcfigothorum Imperium , quod trecentis amplius annis 
fteterat, ab immani ac feroci gente exftindum efL Sardinia 
infula idem infortunium experta: uti & Sicilia mifere ab Sa¬ 
racenis vaftata. Paullo felicior exftitit Italia , non tamen a 
magnis converfionibus immunis. Nimirum Romani Imperii 
portio, quae per Exarchos Ravennates adminiftrata diu fuerat. 
Imperatoribus Gnecis erepta, Romanis Pontificibus ceflit: 8c 
Langobardorum Regnum annis ducentis validum, Francorum 
demum armis luccubuit. Nec etiam Gallia ipla mutationum 
expers. Quidquid a Pyrenaeis jugis ad Rhodanum ufque mari- r 
timi foli eft , id a Mauris occupatum * faevitumque perfaepe 
ab illis igni & ferro in finitimas regiones. Quin abjedo Chil- 
derico Merovingici generis poftremo Francorum Rege , ad 
kA&a SS. Ord. S. B. Sa culum III, Praf A 


Google 


Diaitized b' 



























ij P R JE F A T I O. 

Majores-domus devolutum eft regium nomen, quod ipfiim 
eis folum deerat, nam regia potcftate jamdudum gerebant 
omnia. Pippinus , alterius familias caput, rebus fortiter geftis 
& populi ftudio thronum confcendit, cumque poftea Caro- 
lus ejus filius, re & cognomine Magnus, imperatoria dignitate 
extulit, Germaniae provinciis pleraque fuba&is. Denique Bri¬ 
tannia infula per varios Heptarcharum motus ja&ata , a Da¬ 
nis mifere lacerata vertente faeculo eft. 
rei litte- 3. In tanto rerum turbine quam affli&a publica res littera-' 
rari*, r j a f ucr j t } docent nos illius temporis qualiacumque monu¬ 
menta , maxime' hiftorica , quae vcluti quibufdam pannofae 
imperitiae centonibus a fefe divulfis conflant. Ex hoc Au&o- 
^ rum fordidorum numero excipiendi funt viri pro ea aetate 
fummi , Beda Venerabilis , Paulus Warnefridi , Ambrofius 
Autpertus , Albinus fcu Alcuinus Flaccus , & fi qui alii, Or¬ 
dinis noftri lumina. Carolo Magno imperante Mulis honos 
reftitui coepit, rediitque avita celebritas •, paullo poft Nort- 
mannorum tempeftate rurfus infeliciter violata. 

Ecclciiae, 4. Verum pro inftituto noftro fatius fuerit, Chriftianae ac 

monafticae Rcipublicae faciem confiderarc : quae utraque nihi¬ 
lo minus rerum variarum fubiit vices. Dum enim Graecorum 
Imperatores funeftum Imaginibus facris bellum indicunt, La¬ 
tinam itidem Ecclcfiam iftius controverfia: pervadit tumultus. 
At ex adverfo Scotti, agentibus fodalibus noftris, fchifmate 
depofito catholicis partibus accedunt. Et eodem fere tempo¬ 
re, quo Chriftiana Religio in Hifpania Sardiniaque propemo. 
dum exftin&a eft •, Germania idolorum cultum per Bonifa- 
cium noftrum perque focios ejus abjecit, quafi diminutio illo - 
rum , ut verbis utar Apoftoli, fuerint divitia gentium. 

&Ordi- y Dum Majores noftri farciendis Chriftianis rebus operam 
ncdfa?" & fanguinem impendunt, etiam in populos recens ad Fidem 
’ addu&os inferunt Benedidins Regula: cultum , qui bellorum 
tumultu affli&us in Gallia , per Saracenos eliminatus ex HiC 
pania eft. Movit Romanos Pontifices tam ardens & arduum 
noftrorum ftudium in rem Chriftianam : effque vifum ope ne 
pretium eft , ut denuo excitaretur primarium illud femina- 
rium, Cafinenfe inquam Monafterium , jamdudum fub ruinis 
per Langobardos infli&is jacens, quod tam eximia: propagi¬ 
ni originem dederat. Id negotii per Petronacem cura Gregorii 
Papa: junioris incoeptum , Gregorius tertius promovit, Zacha- 
rias porro feliciter abfolvit. Tuncque fiuftum eft, ut ex facro 
illo Afceterio Sturmius & Willibakuis in Germaniam , Carolus 
Magnus in Galliam purioris Religionis difciplinam derivarint. 


Digitized by l^OOQLe 



PR^BF ATIO. iij 

6. Haec breviter ob oculos pofita , paullo fufius explicare 
juvat, agendumque in primis de fchifmate Scortorum : tum 
de Germaniae ad Fidem acceflione , deque Ecclefiis cathedra- 
libus & litterarum Academiis in ea inftitutis, ac de cultu foli 
Germanici per noftros. quibus rebus (uccedent obfervationes 
Ecclefiaftico, Monaftico, & Hiftorico ex his A<ftis eruendae. 

§. I. 

De Scottorum difiidio per Benediftinos fublato. ubi de Tonjura 
laicorum , Clericorum , & Monachorum. 

7. 1 ^ A eft humanae focietatis indoles ac natura , ut confta- 
1 j re nequeat fine quadam aequalitate & convenientia 
morum. Id luculenter etiam probatur in rebus facris, in qui- Diflcnflo 
bus ejufdem Religionis homines alligari neceflfe eft {aeramen- dc Paf- 
tis ac ritibus certis : quibus negle<ftis aut violatis , folvi ac di- tonfura 
vidi Religiones oportet. Hujufce rei experimentum ab ipfo &c. 
pone Ecclefio nalcentis exordio patuit in pafchalis fefti cele- 
bratione, quam diverfi Chriftianorum coetus alii alio die fer- 
vabant. ac prope fa&um eft, ut unius diei difeidium Ecclefio 
corpus unionemque divelleret. Recruduit controverfia illa per 
Brittones & Scottos in Britannia & Hibernia infulis , e6que 
demum evafit, ut Brittonum pertinacia {anguine mille ducen¬ 
torum Monachorum frangi aut expiari non potuerit. Cum 
enim Auguftinus, a Gregorio Magno in Britanniam miflus, 
modis omnibus tentarct, ut Brittones ad rituum Romanorum 
concordiam revocaret, nec tamen ab fufeeptis femel inftitu- 
tis recedere vellent * tandem Ethelfridus Rex in eos ( uti pro¬ 
dixerat Auguftinus ) exercitum movens ad civitatem Legio¬ 
num , cum videret Sacerdotes eorum qui ad exorandum Deum « 
pro milite bellum agente convenerant, feorlum in tutiore lo- fC 
co confiftere ; in hos primum arma verti jubet: exftin£h'fque< c 
eorum qui ad orandum pro Brittonibus ex Banchorenfi Mo- 
nafterio confluxerant viris circiter mille ducentis, poftea ce¬ 
teras nefando militio copias delevit , teftante Beda in 
hiftorio libro fecundo , capite fecundo. Dicebat autem eis 
Augufiinus , quod in multis quidem noflra confuetudini, immo univer - 
falis Ecclefia contraria geritis. CT tamen fi in tribus his mihi obtempe¬ 
rare vultis , ut Pafiha Juo tempore celebretis i ut minifierium baptizan¬ 
di , quo Deo renafeimur , juxta morem fanfla Romana & apofiolica 
Ecclefia compleatis ; ut genti Anglorum una nobifium verbum Domini 
pradicetis ; cetera qua agitis, quamvis moribus nofiris contraria , aqua- 
nimiter euntia tolerabimus. Hoc ergo difeidii procipiia capita, 
c Atia SS. Ord. S . B. S a culum III. Praf. A ij 


(C 


(C 

« 


Digitized by l^OOQle 



coi. 

k#a 


a noftris 
impugna¬ 
ta. 


93 

93 


iiij PRIFATIO. 

quae {imiliter Scottos in Hibernia degentes ab Romanis divi¬ 
debant. Accedebat etiam deTonfura diffenfio non levis,quam 
Brittonibus ac Scottis adverfiis Romanos communem fuifle exi- 
ftimo. Eam quaeftionem pacis gratia diflimulavit Auguftinus: 
quae tamen aliis haud levis momenti vifa eft , ut patet tum 
ex epiftola Ceolfridi Abbatis ad Naitonum Nortanhumbro- 
rum Regem , tum ex Paenitentiali Theodori Cantuarienfis 
Epifcopi , cujus haec verba : Qui ordinati funt a Scottorum vel 
Brittonum Epifcopis , qui in Pafcha t vel tonfura catholica non funt 
adunati Ecclefia; iterum a catholico Epifcopo confirmentur. Similiter & 
Ecclefia qua ab ipfis ordinantur , aqua exorcizato, adfpargantur , & 
aliqua colleftione * confirmentur . Immo longe ante eos Patricius: 
Si quis efi Clericus > cujus capilli non funt tonfi Romano more , debet 
excommunicari, quae verba leguntur in manu-fcripta collcdione 
Canonum Hibernicorum, quae penes nos eft , libri quinti ca¬ 
pite feptimo. Parva nunc res , & quae vix ferio agenda videri 
poflit, tunc ingenti certamine infulares illos accendit. 

S. Contra eas Brittonum ac Scottorum ineptias ftilum ac 
zelum exercuere non pauci. Primus poft Auguftinum occurrit 
mihi Cummianus, e Scottorum grege Monachus : qui ad 
Romanas partes adjundus , rationem fadi fui reddit Segieno 
Hiienfi Abbati. Exftat ea epiftola de controverfia pafchali in¬ 
ter Hibernicas ab UfTerio vulgatas : qua in epiftola valide »e- 
fcllit Audor populares fuos confenfu Ecclefiae univerfalis. 
Quid autem pravius , inquit , fentiri potefi de Ecclefia matre , quam fi 
dicamus , Roma errat, Hierofolyma errat , Alexandria errat , Antiochia 
errat t totus mundus errat : foli tantum Scotti & Brittones retium fapiunt t 
Meminit etiam idem Audor Synodi in campo Lene a majori¬ 
bus fuis habitat, ac fadae definitionis , ut Pafcha cum univerfali 
Ecclefia in futuro anno celebrarent. Sed non pofi multum furrexit qui - 
dam paries dealbatus , traditionem feniorum feruare fe fimulans , qui 
utraque non fecit unum s fed divifit , irritum ex parte fecit quod 
promijfum efi. Cummianus ifte mihi videtur non alius efle a 
Cummeneo Albo, qui librum de vita fandi Columbae Abba¬ 
tis a nobis in Saeculo primo editum pofteris mandavit circiter 
annum fexcentefimum trigefimum. Segienus enim feu Segia- 
nus Abbas , cui librum de pafchali controverfia inferibit 
Cummianus, Hiienfi Monafterio prxfuit ab anno fexccntefi- 
mo vigefimo fecundo ad quinquagefimum fecundum, uti ex 
Annalibus Ultonienfibus probat UfTerius. 

9. Ronanus dein, natione quidem Scottus , fed qui in 
Gallia: vel Italiae partibus regulam ecclefiafticae veritatis edo- 
dus fuerat , Lindisfarnenfes Monachos Scoticorum rituum 


Digitized by 


Google 



P R i F ATIO.! v 

• 

fedatores exagitavit, audore Beda in hiftoriae libro tertio, ca¬ 
pite vigefimo quinto. Is quippe cum Finano Epifcopo confli-, « 
gens , multos quidem correxit, nequaquam tamen Finanum « 
emendare potuit. « 

10. Defundo Finano, cum Colmannus in Epifcopa-« 
tum fucceflifTet, & ipfe mifliis a Scotia; gravior de obler- « 
vatione Pafchae, necnon & de aliis ecclefiaftic* vita; difcipli- « 
nis controverfia nata eft. Mota ergo quteftione de Pafcha vel « 
tonlura , vel aliis rebus ecclcfiafticis , ob id in Monafterio « 
Strcaneshalenfi indida Synodus anno fexcentefimo fexagefi- 
mo quarto. Poft longam Colmanni & Wilfridi concertatio¬ 
nem , auditis utriufque partis fuffragiis , Ofwius Rex in gra¬ 
tiam Wilfridi fententiam tulit. Erat tum Wilfridus Sacerdos in 
Monafterio HRipenfi, ex quo paullo ante ejedi Scotti, qui 
data Jibi optione magis loco cedere , quam fuam mutare confuetudtnem 
volebant. Quorum exemplo Colmannus videns fpretam fuam doctri¬ 
nam feCldmque ejfe defpeClam , adfumtis his qui fe fequi voluerunt , id 
eft qui Pafcha catholicum & tonfuram corona ( nam & de hoc qua- 
ftio non minima erat) recipere nolebant , Scotiam, id eft Hiberniam 
regrejfus eft. Monachi Romani feu Benedidini agente Wilfrido 
in locum eorum indudi. Hic finis Synodi ac difputationis, 
quam Beda fufius commemorat in libri tertii capitibus vige- 
umo quinto ac fequenti. 

11. Quarto loco per AdaMnanuM Prefljyterum & Ab¬ 
batem Hiienfium Monachorum , qui legationis gratia miflfus 
in Angliam Romanos illic mores didicerat, plurima pars Scot - 
torum in Hibernia, & nonnulla etiam de Brittonibus in Britannia, 
eccleftafticum pafchalis obfervantu tempus fufcepit, inquit Beda in 
libri quinti capite feptimo-decimo. LAttamen fuos qui erant in 
infula Hiiy quive erant fubditi Monafterio , ad veritatis callem perduc 
cere non valuit. Id fadum paullo poft annum fexcentefimum 
nonagefimum probat caput fextum-decimum ejufdem libri. 

ii. Secuta eft dehinc ejufdeitL quaeftionis agitatio audore 
Aldhelmo tum Abbate Maldunenfi ,qui jubente Synodo 
incerti loci epiftolam adverfus errores Brittonum fcripfic, eam 
fcilicet qua; exftat inter Bonifacianas ordine centefima vige- 
fima nona. 

13. Sexto loco memorandus venit Ceolfridus Abbas 
Girvenfis & Wiremuthenfis : cujus eruditam epiftolam ad 
Naitonum Pidorum Regem commemorat Beda in capite vi¬ 
gefimo fecundo libri quinti, cujus ledionc epiftolae effedum 
eft , ut Rex furgens de medio Optimatum Cuorum confejfu genua fle- 
Cleret in terram , Deo gratias agens , quod tale munufculum de terra 


Digitized by <^.OOQLe 



Regula 
S. Bene¬ 
dicti a 
Scortis 
recepta. 


V J 


V R JE F A T I O. 


e Andorum mereretur accipere : voluitque perpetuo Pafeba tempus ob. 
Jervare cum univerfa geme fua , &r accipere tonfuram > quam plenam 
ejje rationis audierat. 

14. Poftremo anno infequente , uti Beda proximo capite 
addit, illi quoque qui infulam Hii incolebant Monachi Scotica na~ 
tionis, cum his qua fibi erant fubdita Jtoonafteriis ad ritum Tafcha ac 
tetnfura canonicum perduSli funt , opera fcilicet E g b e R T i Mona¬ 
chi Angli, qui in Hibernia peregrinus degebat. Hunc tan¬ 
dem exitum habuit diutina illa altercatio, tametfi aliquas ino¬ 
lita fiiperftitionis reliquias in Cambria penes Brittones perfe- 
veraiTe , audor eftUiierius in hiftoria de antiquitatibus Bri¬ 
tannicis , pate'tque tum ex Bedae libro quinto, capite vigefimo 
quarto, tum ex Bonifaciana epiftola ccntefima vigefima no¬ 
na. Sic unius diei quaeftio Ecclefiam detinuit per annos fere 
fexcentos: & tria minimum faecula vix fuerunt fatis compo¬ 
nendae hominum rixoforum coronae. 

15. His ego gratiora didis alia cfle fcio : fed in rebus iftis, 
ctfi minutioribus , diligentiam religioni tribuere praeftat, 
quam voluptati: maxime cum videam id argumenti, quod 
incidit in propofitum noftrum, a nemine hadenus fatis ex¬ 
plicatum effe. Porro in ea controverfia mirari fiibit naturam 
ingenii humani: cujus praejudicia , ubi per fpeciem religionis 
in animum irrepferint, modum pati nefeiunt, dum accedit 
fervor difputationis & vidoriae ambitio, fitque plerumque , ut 
ritibus ab humano fenlii profedis cedant fandiores leges cari¬ 
tatis & neceflitudinis Chriftianae. In his vero cafibus, ficut ab 
Ecclefiae 'catholicae fententia recedere nemini licet * ita conve¬ 
nit Ecclefiae Paftores fic moderari audoritatem fuam , ut nec 
imbecilles animos , propriis fenfibus nimium addidos, incau¬ 
te provocent ad feceflionem , nec in levibus caufis pariant 
grande malum. Certe quod Brittones ac Scottos ab Ecclefia 
catholica fejunxit, fi res magni momenti non fuit , non ta¬ 
men minus commendat operam fodalium noftrorum, qua ef- 
fedum eft, utrique ut populi a Romana Ecclefia jamdudum 
averfi, ad pacem & concordiam revocarentur. 

16. Poftquam Scotti ac Brittones Romanis caeremoniis ad- 
fueverunt, accedere etiam Monachi utriufque gentis ad Bene- 
didinae Regulse inftituta, qus fandus Auguifinus in Britan¬ 
niam intulerat. Id non obfcure fignificat Beda in hiftoriae li¬ 
bro quarto, capite itidem quarto , ubi agit de duobus Mo- 
nafteriis a Colmanno in Hibernia exftrudis , quorum unum Ma - 
geo vocatum > ufque hodie t inquit , ab Anglis tenetur incolis 
converfis jamdudum ad meliora inJHtuta omnibus egregium examen 


' 'igitized by L^ooQie 




PRJiFATIO. vij 

continet Monachorum 3 qui de provincia cAnglorum ibidem colle Eli, 
ad exemplum venerabilium Patrum fub Regula & Abbate canonico in 
magna continentia gr Jinceritate proprio labore manuum vivunt. Qui¬ 
bus Verbis fignificat Beda , eamdcm tum Monachis Hiberni- 
cis fuiflc Regulam quam Anglicanis , qui ab Auguftino Re¬ 
gulam fandi Benedidi acceperant. Certe quotquot poftea in 
Galliam trajecere Monachi Scotti, (acceflerunt vero quam- 
plurimi) admittebantur omnes in Monafteria noftra: aut fi 
qua condebant ipfi, ea Bencdidinis inftitutis conformabant. 

Teftes funt eam in rem S. Findanus Reclulus & Eufebius in 
Monafterio S. Galli , Marcus Epifcopus qui in Sueffionico 
landi Medardi Coenobio aetatem exegit, faeculo nono. S. Fo- 
rannanys audor Monaftcrii Valciodorenfis, & Fingenius Ab¬ 
bas Mettenfis, feculo decimo. Marianus Scottus & alii innu¬ 
meri , faeculo undecimo. Hinc Monafteria permulta Ordinis 
S. Benedidi in gratiam Scottorum aedificata, S. Martini Co- 
lonienfe , Rarilponenfe , Erfordenfe , S. Jacobi Wirtzibur- 
genfe, & alia non pauca in Germania. Huc etiam Ipedat id 
quod refertur in libro de vita Bernardi Abbatis Tironenfis de 
Roberto quodam nobilifiimo viro , qui inlitore maris Hibemici 
juxta Teni fluvium y prius quidem cellam , pofiea vero duodecim cum 
Abbate impetratis e Tironio Monachis Coenobium compofuit. Idipfum 
David Scottorum Rex in Regno fiio magnificentius exfecutus 
eft. Lege Vitam fandi Malachiae Archiepifcopi Hibernici au- 
dore Bernardo Clarevallenfi Abbate. . 

17. Occafionc Scoticae tonfurz vifum eft hoc loco quaedam'Tonfura 
obfervare de Tonfiira , qua: tum a laicis , tum a Clericis Mo- lai ’ c0r “* 
nachifve eo tempore ufiirpahatur. Laicorum tonfura penes Eu¬ 
ropaeos , alia puerorum erat, alia adultorum. Pueri capillum 
intonfum aliquamdiu gerebant ; poftea cincinnos a capite eo¬ 
rum demetebat Epifcopus, aut certe is qui Pater fpiritalis ob 
hoc dicebatur. Sic Conftantinus imperator , cognomento Po- 
gonatus , mattones capillorum Juftiniani & Meraclii filiorum dire¬ 
xit ad Bencdidnm Papam fecundum, fic Carolut Princeps Fran¬ 
corum , Pippmum fuum filium ad Liudprandum Langobardorum 
Regem direxitut ejus juxta morem capillum fufeiperet: qui ejus ca- 
fariem incidens , ei Pater ejfeftus e fi , inquit Paulus Warnefridi in 
libro fexto de geftis Langobardorum, capite quinquagefimo 
tertio. Ab eo, ut puto , tempore Reges Francorum capillos in 
Orbem compofitos geftarunt. nam antea , tefte Agathia , foU 
, iemne erat Francorum Regibus intonfam habere comam a« 
pueris, involitantibus utrimque in humeros capillorum cirris,« 
anterioribus capillis a fronte diferiminatis. Quippe in cereis« 


Digitized by C^OOQLe 



viij PRAEFATIO. 

Regum Carolovingorum iconibus , quas vidi bene multas, 
capilli in orbem aequati ad humeros ufque apparent. Ritus ille 
tondendi pueros profe&us videtur a paganis , qui plerique 
primum puerorum capillum alicui deorum Tuorum decifum 
offerebant. Apud Grscos in more pofitum erat, tefle Plutar- 
cho in Thefeo, ut ex ephebis qui excefferant, profeci Del¬ 
phos comae primitias Apollini facrarent. Apud Judaeos ex vo¬ 
to etiam comam promittebant Nazaraei , ac finito voti tem¬ 
pore , in ignem facrificii pacificorum Hierofolymis detonfam 
eam ponere jubebantur, quamquam votum illud adultis po¬ 
tius competebat, ut patet exemplo Pauli, qui cum effet Cen¬ 
chris , crinem totondiffe ex voto perhibetur. An mos ille in 
pueris ab initio Chriflianae, Religionis frequentatus fit, non 
facile dixerim : cum nulla fere iftius rei exempla legantur an¬ 
te culum o&avum , quo id ex more fa&um dicitur. Exflant 
in Ordine Romano plures orationes ad capillaturam incidendam 
& ad puerum tonfurandum , aliae ab eis quae ad Clericum faciendum 
adfignantur. Priores videntur ufurpatae fuiffe in follem ni illo 
ritu , quo pueri primum tondebantur extra ordinem Clerico¬ 
rum , qui a pueris illis corona fecernebantur. Ut pueris pri¬ 
mam comam , fic adultis barbae primitias refecabant Patres 
fpiritalcs. Nimirum Paulus Warnefridi in libro quarto de ge- 
ftis Langobardorum, capite quadragefimo, au&or eft, Grego- 
rium Patricium Romanorum malo animo promififle Tafoni 
Gifulfi Forojulienfis Ducis filio & heredi, ut ei barbam , ficut 
moris ejl , incideret, eumque fibi filium faceret. Denique Anafiafius 
vulgatus in Vita Hadriani Papae feribit , Langobardos com¬ 
plures , poftquam a Carolo Magno fuba&i funt, fadlo ad bea¬ 
tum Petrum confugio , Hadriano Papae TeTe tradidiffe, 
more Romanorum tonfuratos fuiffe. Erat ergo alia Romanorum, 
quam Langobardorum tonfura. Locum hunc illuflrat Herkem- 
pertus in Epitome , ubi Carolus Beneventanis Ducem Gri- 
moaldum conceffifTe fertur eo padto , ut Langobardorum mentum 
tonderi faceret , chartas quoque nummofque fui nominis characteribus 
fuperferibi femper juberet. Witichindus in fine libri fecundi de geflis 
Saxonicis notat Henricum Imperatorem, quod fuerit ei prolixior 
barba , hac contra morem antiquum. Hanc menti detonfionem 
probro femper habuere Graeci , qui puerorum crines paullo 
poft baptifmum in figuram crucis tondere foliti funt, & Teg¬ 
menta in facrario reponunt, uti legitur in Euchologio & apud 
Symeoncm ThefTalonicenfcm. Lege Notas eruditas Caroli 
Frefnii Cangii domini in Joinvillaeum. 

18. Erat etiam tum Clericorum Tonfura triplex , Romana; 

Graeca- 


Digitized by C^OOQLe 



IX 


P R JE F A T I O. 

Graecanica , & Scotica. Romanorum tonfuram eo tempore 
uficatam defcribit canon quadragefimus Concilii quarti Tole¬ 
tani , ut fcilicet omnes flerici vel Leftores > ficut Levit & CT Sacer- 
dotes j detonfo fuperius capite toto , inferius Jolam circuli coronam re¬ 
linquant : qualem certe fodales noitri retinuerunt. Graeci Sacer¬ 
dotes & Monachi penitus detonfi erant rafiifque fimiles , uti 
apud nos fymphoniaci pueri, ad imitationem quidem ( ut pu¬ 
tabant ) fan&i Jacobi fratris Domini & Pauli Apoftoli cetero- 
rumque. ita enim exiftimabat Germanus Patriarcha in Theo¬ 
ria fua. Ratramnus in libro quarto contra Graecos , capite 
quarto idem adfirmat de Clericis Graecis , quibus mos inejl bar¬ 
bam quidem non tondere , caput vero crine totum nudare. Hinc eif, 
quod Theodorus Graecus ac Graeco more tonfus , a Vitaliano , 
Papa in Britanniam miffiis , exfrcftavit quatuor menfes > donec illi 
coma crejceret, quo in coronam tonderi poffet. At vero Scottis mos 
erat, anteriorem capitis partem capillis nudare ab aure ad au¬ 
rem y pofteriori intonfa. Unde Simoniaca eorum tonfura dice¬ 
batur, qualis fcilicet Simoni mago.aliffque hominibus calvis 
fponte nafeitur. qualis erat etiam Abantibus populis apud Ho 
merum , quos propterea om 'aSojcW? appellat. 

19. Tonfura clericafls ad feculum ufquc decimum confe-a quibus 
rebatur non folum ab Epifcopis, fed etian* a,b Monafterio- collata - 
rum Prsfe&is & a Prefbyteris. Concilii Cabilonenfis fecundi 
Patres capite feptimo decernunt poenitentiam -canonicam in 
Epifcopos & Abbates , qui non iri fruttum animarum , fed in ava¬ 
ritiam & turpe lucrum inhiantes , quojltbet homines illeftos circumve¬ 
niendo totonderint; itidem que in minijkvs eorum , qui hoc fecijft 
convitti ejfent. Ratherius , medio faeculo decimo Veronenns 
Epifcopus , in fermone fynodico Prefbyteros fixos alloquens; 
Clericum, inquit, nemo ve f rum fine licentia faciat noflra. Quod ar¬ 
gumento eft, Prefbyteris eo etiam tempore licuifTe Clericum 
racere tonfura impofita. Id amplius elueefeit ex epiftola Gil- 
leberti Lunicenfis Epifcopi ad Praelatos Hiberniae feripta circi¬ 
ter annum nonagefimum fupra millefimum , in qua de Pre- 
fbyteri agens poteftate haec dicit : In abfentia Epifcopi fotefl bene¬ 
dicere coronam Clerici & velum vidua . Ergo ufque ad id tempus 
rafilem coronam Prefby teri conferebant abfente Epifcopo. Im- 
mo etiam faeculo nono laici, quod antiquitus paflim ufutpa- 
verant , id fibi arrogabant nonnumquam. Nam Letaldus Mo¬ 
nachus in libro de miraculis S. Maximini Abbatis laudat Si¬ 
monem quemdam Mitiacenfem Monachum , Reliquias facras 
in collo portare juffum adverfus eos, qui MoHfcfterii colonis 
moleftiam facefTcbant. Cui minifterio, ait Letaldus , prafuit 

B 


'i 


Digitized by C^OOQLe 



Tonfiira 

Mona¬ 

chorum. 


i P R it F A T 1 O. 

venerabilis Simon nomine > a laico quidem conjuratus 3 fed modeffia & 
gravitatis moribus non improbabiliter adornatus . Quibus verbis fa¬ 
tis intelligitur , jam tum improbari coeptam tonfuram a laicis 
collatam ; fed tamen non omnino rejectam fuiffe. Et quidem 
Gerardus Auriliacenfis Comes eo tempore , barbam , id eft 
caefariem (ibi in modum corona rafit , quam tiara vertici impofi- 
ta diftimulabat. Q^_<e fi huic rei probandae minus appofita & 
clara videntur , laltem conftat tonfuram a laicis collatam va- 
luifle ad Clericum faciendum fieculo feptimo , quo peregrini 
quidam Judocum adhuc laicum totondiffe & Clericum fecif- 
fe perhibentur. Ceterum non adfentior Johanni Morino dodifti- 
luo Oratorii Prefbytcro , qui in Exercitatione quinta-decima 
de facris Ordinationibus , capite tertio exiftimat, tonfuram 
clericalem nonnifi cum Ordine Ledoratus aut Oftiariatus 
conferri folitam, nec feorfum dari coeptam efle ante fieculum 
feptimum. Rem aliter perfuadet fadum Pauli Emeritenfis 
Epilcopi faeculo fexto , qui Fidelem puerum , fororis fuae 
filium , primum quidem tonderi pracepit: deinde per fingulos gra¬ 
dus eum perducens , Diaconum ordinavit , uti Paulus alter 
Emericenlis Diaconus feribit in libro de Patribus Emeritenfi- 
bus, capite quinto. Enimvero etfi vdhim fit, tonfuram non 
raro cum extrerpp Ordine collatam ante iftud tempus fuiflej 
tamen aevo Gregorii Turonici Epifcopi, qui fub finem foculi 
fexti decefiit, idem erat tonderi ac Clericum fieri, ut pluri¬ 
bus locis demonftravi in Praefatione Sarculi noftri fecundi. 
Unde & Monachi ob tonfiiram Abbatum manibus traditam 
Clerici cenfebantur. 

10. Procedente nihilo minus tempore, quifquis attondeba¬ 
tur in Monachum, non continuo Clericus dicebatur : (ed ii 
(oli qui praeter decurtatos capillos etiam rafilem coronam ge¬ 
rebant. Id apparet ex Vita fandi Wlmari Abbatis hoc in Sae¬ 
culo edita , qui primo fadus Monachus, non tamen Cleri¬ 
cus , eo quod illitcratus erat; poftea eruditione accedente fa¬ 
dus eft Clericus. Duravit diferimen iftud inter Monachos ad 
fieculumiufque duodecimum , ut patet ex libro de geftis Ber- 
nardi Abbatis Tironenfis , ubi fit mentio cujufdam non Sa¬ 
cerdotis , qui tamen in faeculo exfiftens-, facerdotali ufurpaverat 
fungi officio. Is ad Bemardum veniens , habitum monachalem fufeepit. 
tandem ad extrema veniens 3 benedittionem corona , quam necdum ac¬ 
ceperat j cum Viatico accepit , cr obiit. Qui fine corona monafti- 
cum fufeipiebant habitum , ii Monachi laici dicebantur. 

11. Quociraa obfervarc juvat, olim in unoquoque Ordinis 
noftri Coenobio non unum fuiffe Monachorum genus. Erant 


t 


Digitized by 


Google 



P R JE F A T I O. xj 

enim alii pueri Oblati 3 ex voto parentum Deo confecrati, 
quibus fieculum repetere non licebat. Erane & Converfi , aliis 
Novitii & Pullantes appellati, ii fcilicet qui in adulta state a 
moribus faeculi ad monaftica inftituta convertebantur, reflan¬ 
te in primis Fruduofo Bracarenfi Epifcopo in Regula Mona¬ 
chorum i diverfi omnino ab his, quos modo Converfos ap¬ 
pellamus. Nam Converfi illi choro addidi erant, & ad Ordi¬ 
nes facros , quum pofcebat res, promovebantur : cum recen- 
tiores Converfi externis tantum officiis inferviant, facrorum 
minifteriorum expertes. Ab his etiam diftindi erant Monachi 
Laici ^ didi etiam aliquando Converfi: qui etfi primo exterioribus 
curis occupabantur , (unde & Minifieriales a Smaragdo vocantur 
in Regulse caput trigefimum quintum) poftea tamen ad clerica¬ 
lem flatum faciebant gradum,quum id moribus fuis promere¬ 
bantur. Eo in ordine vixere fandius Wlmarus fuperius laudatus* 
qui deinde Monachus Clericus & Abbas fadus ell; Gingurianus 
& Gulftanus Ruienfes Monachi piilfimi, quorum geila in Vita 
fandi Gilds Abbatis Saeculo primo perllringuntur, & alii quam- 
plures. Utrique Monachi, Converfi videlicet ac Laici, poft: 
annuam probationem depolita coma exuebant faecularem ha¬ 
bitum , & reiigiofum fufeipiebant. Ejus rei argumentum habe¬ 
mus in Regula Magiftri, capite nonagefimo , ubi praecipit re- 
fervare vefies fieculares , quibus exuti fuerint tam Laici, quam 
Converfi firmati , id eft admiffi. Et tamen Laicorum Mona¬ 
chorum vellis ( ut quidem exiftimo) aliquantum ab aliis di- 
verfa erat, uti etiam nunc apud Cartufianos. Praeter iftos erant 
& Monachi ad fuccurrendum 3 qui fcilicet urgente mortis peri¬ 
culo monadica infignia poenitentiae publicae animo expetebant, 
eoque pado faluti fuae optime confultum ac fuccurfum iri per- 
fiiafum habebant. Talis fuit Lotharius Augullus , Ludovici 
Pii filius, qui aeger Prumiae Monachus fadus efl, ac paullo 
poft obiit anno odingentefimo quinquagefimo quinto , ut 
Annales Bertiniani & Mettenfes cum Reginonc docent. De 
his agit Udalricus in libro fecundo Confuetudinum Clunia- 
cenfium capite vigefimo odavo , ubi poftquam dixit , Novi- 
tios tribus a profeftione diebus capite operto fummum tenere 
filentium , haec fubdit : Si quis infirmus & ( ut aiunt) adfuccur- 
rendum benedi&ionem acceperit, <y* pro infirmitate filentium tenere non 
potuit , cum aliis qui benedicuntur capita contegentibus ipfe quoque con¬ 
tegit 3 & omnia qua illi faciunt } eo triduo fimiliter facit, ut quod . 
prius omijfum erat fiuppleatur. Eo in numero haberi voluit Gofle- 
nus , audor Monaflcrh Jofapliatenfis prope Carnutas : quem 
cum (Mbbas & Monachi votivo favore recepijfent , Gojleno Epifcopo 
<Mtfa SS. Ord, S. B. Saeculum III. Praef B ij 


Digitized by C^OOQLG 



xij PRi£F ATIO. 

jubente o* prafente pradiflus Abbas Girardus jura monachatus , ficut 
mos efi , ad fuccurrendum in eo complevit, qui monachali habitu vefii- 
tus , brevi poflca tempore tranfafto vitam exuit. Exftat in libro cae¬ 
remoniarum ejufdem Coenobii Ordo ad vifitandum infirmum ad 
fuccurrendum , in quo plures orationes ad poftulandam aegroti 
fanicatem referuntur. Qui fufcepto hoc modo habitu monafti: 
co poftca convalefcebant, iis faeculum repetere nefas erat. 
Secus fi feciffent, apoftatae cenfebantur & a redo tramite pro- 
lapfi. qua de re legenda eft Praefatio in Saeculum primum. Alii 
fuifle mihi videntur Fratres ad fuccurrendum , ii nempe qui fuf- 
fragiorum participes fadi infcnbebantur Monafteriorum tabu¬ 
lis , ob id Fratres confcripti appellati. Sic Johannes Comnenus 
Grccorum Imperator in Necrologio Abbatiae Martinianae a- 
pud Laudunum locum habet in haec verba : xv Kal. Maii, 
commemoratio Johannis Imperatoris hujus Ecclcfue Fratris ad fuccur¬ 
rendum , in Appendice ad Guibertum. Et erant etiam in viro¬ 
rum Monafteriis Monacha ad fuccurrendum , &c in puellarum 
Coenobiis Monacha Laica . In litteris primariis de inftitutione 
Vallis-Scholarium , quas litteras Acherius nofter in Spicile¬ 
gii tomo odavo publici juris fecit , haec leguntur : Mulieres 
ad habitum fuum non recipient nifi in extremis , & qua forte apud eos 
* f. hanc ftbi elegerint fepulturam , £7* tunc * ad prafentationem fui plebani. In 
Necrologio Argentogilenfi , quod ex vetufto Dionyfiano ex¬ 
ceptum eft , memoratur quinto Kalendas Februarii Feliciana Mo¬ 
nacha ad fuccurrendum. De Monachabus Laicis unum fiifficit te- 
ftimonium ex libro fecundo de miraculis fandi Dionyfii hic 
editis , in capite vigefimo quinto , ubi duae Sandimoniales 
Argentogilenfis Parthenonis a facro igne in mammillis lanatae 
dicuntur, quarum altera Deo facrata, altera Laica fuit. Monachae 
Deo facratae velo fufcepto , Laicae folo habitu religiofo ac mo- 
defto caftitatem profitebantur. Monachis Laicis fuccefferunt 
Converfi recentiores , apud Ciftcrcienfes primum admifti -, 
dein apud quofvis alios, Religiofos & Sandimoniales propagati: 
quos illiteratos vocat Petrus venerabilis Abbas Cluniacenfis in 
libri quarti epiftola odava-decima, & inStaturo vigefimo quar¬ 
to Converfos barbatos. Denique erant in utrifquc Coenobiis Rc- 
dufi ac Reclufa , de quibus alias erit dicendi locus. Qualem in¬ 
ter fe ordinem fervarent omnes , docet Lanfrancus in Decre¬ 
torum capite quarto , ubi ita pompam facram Dominica Pal- 
. marum fieri folitam inftruit , ut poft Cruciferos fequantur duo 
Subdiaconi portantes duos textus Evangeliorum. pofl quos Laici Mona¬ 
chi , deinde infantes cum magifiris : pofl quos ceteri Fratres praceden- 
tes Abbatem , qui ultimus procedit. 


Digitized by 


Google 



P R JE F ATIO. xiij 

ii. Ergo , ut exponere coeperam , Monachi Clerici cum 
Monachis Laicis conveniebant in detonfione capillorum j ab 
cis fecernebantur difcrimine corona;, qua; Monachis tantum 
Clericis ac litteratis concedebatur. Omnibus vero ab inita 
profeffione tondebatur non folum coma , fed etiam barba. 
Sic enim in Vita fandi Willelmi ex Comite Monachi Gello- 
nenfis legitur : Vvillelmus Comes auro textis depofitis veflibus , per 
Dei gratiam follemniter benedicitur, totus ille in eo faccr ordo perfici¬ 
tur ; coma nobili , barba 'venerabili depofita c$r* Deo confecrata 3 njc- 
Jle apoflolica inftar crucis induitur. Quid fit Deo conlecrare pra> 
fegmina capillitii & barb.T , docet nos fandus Aurelianus A- 
relatenfis Epifcopus , ita feribens in Regulae fua; capite quar¬ 
to : Si quis laicus tonfurandus efl , de capillis illius in confefjionem, 
hoc efl in locum facrum fub altari, mittatur , qua ei in teflimo- 
nio fit. Coronam infuper Abbas Monachis litteratis benedice¬ 
bat , id efl conferebat in ipfa profeflione : qua; corona cleri¬ 
calis cenfebatur etiam apud Gnecos. Id tamen ita definiunt 
Patres Concilii feptimi, ut qui tonfuram a pueris acceperanr, 
ante acceptam Epifcopi manuum impofitionem, in fuggeflu 
Ledoris offidum , quod erat Clerici munusnon exercerent 
etiam apud Monachos : Leftoris autem manuum impofitionem lice¬ 
ret in proprio Monafterio etiam Jbli unicuique Abbati facere 3 f ipfi 
Abbati fcilicet ab Epifcopo manus fuiffet impofita , ipleque Abbas 
fuiffet Prefbyter y ex canone quinto-decimo. Valuit pro tonfur 
ra clericali benedidio corona per Abbates Monachis collata 
adufque faculum duodecimum , ut fuperius vidimus ex Adis 
Bernardi Abbatis Tironenfis, pate'tque etiam tum ex Theodo¬ 
ro Balfamone in canonem fextum Synodi Carthaginienfis, tum 
ex libro fecundo confuetudinum Cluniacenfium capite primo 
in hac verba : Ad majorem Miffam finita letanid ducendus efl Lai¬ 
cus in chorum t & fella contra altare majus pofitd federe juffus 3 & ab- 
fcisa coma coronatur 3 barbdque detonsa tirocinio Chrifli infignitur. Ubi 
etiam vides non folum detonfam a Pralato comam, fed etiam 


barbam, quo in negotio nonnumquam alii cooperabantur 
Abbati, uti beato Mauro in Floro tondendo Rex Theodeber- 
tus , qui primus pofl eum de coma capitis Flori totondiffe perhibe¬ 
tur. Ab eo tempore , nimirum a faculo duodecimo , Clericos 
tondendi officium Epifcopis refervatum videtur. Certe Petrus 
ex Cellenfi Abbas Remigianus fadus , ad Petrum Cardina¬ 
lem fandi Chryfbgoni mittit Crifpinum quemdam ad fufei- 
piendam ab eo coronam , feripta epiflola fexta-decima libri 
feprimi , cujus h.TC verba : Afagi fler Crifpinus Clericus e 2 r amicus 
nofier efl : <cque defiderat effe ve fler. Eae Parijius ad fcholas vadit, fed 

B iij 


Digitized by LjOOQle 



XIV 


P R JE F A T I O. 

& ubique nomen vejhrum fuper Jc invocari poflulat. *.•.*. Pra ceteris 
hoc unum ad prajens poflulat , ut de manu veflra primitias Clericatus , 
id efl coronam accipiat. & epiltola o£tava- decima de eodem ad 
eumdem : Habeat itaque vos dominum , & flgno Clericatus a vo¬ 
bis fufccpto patroltum & au florem hujus ordinis habeat. In fumma, fe¬ 
cundum Romanos Clerici & Monachi attondebantur in or¬ 
bem , alii toto fere capite in coronam, alii fummo vertice ad 
cutem rafo , & brevi circulo ibi defignato , non ( uti modo 
fit a Clericis ) in occipitio. Et quidem Monachi ante annos 
odlingentos alii majorem coronam , minorem alii praefere¬ 
bant. quod adverti in pluribus pidluris eo tempore fadlis, 
quales funt eae quas exhibuit Browerus in libro fecundo Ful- 
denfium antiquitatum , capite fexto-dccimo. DeTonfura plu¬ 
ra qui volet, adeat Salmafium in prolixa epiflola de coma & 
caefarie, in qua id argumenti copiofe & erudite pertra&avit. 
• tametfi in nonnullis non bene divinavit. Nam quod ait anti¬ 
quos Monachos tonfos non fuiflfe , vel eo folo refellitur, 
quod Julianus, Apoftata di&us, antequam Caefar a Conflantio 
Augufto fratre patrueli fieret, ad cutem ufque tonfus mona- 
fticam vitam fimulavit, te xti^fluevoi nr rW «\jzp-e- 

xflvz-n fclov , teftante Sozomeno in hiftoriae libro tertio , capite 
primo. Et Pachomius in Regulae fuae capite nonagefimo fexto 
admittit tonfuram. fiquidem praecipit ut nullus attondeat caput 
ab/que majoris imperio, nimirum ut non quovis tempore pro libi- 
to, fed flatis intervallis tonfionem renovarent, quod etiam 
hodie in Coenobiis ftatutum viget. 


§. II. 

De Germania per nojlros ad Chriflianam Religionem addufla 3 
deque Monafleriis in ea injlitutis. 

13. /"^U atuor potiffimum beneficia Ordini noftro Ger- 
V f mania referre debet accepta, nempe converfionem 
gentis ad'Religionem Chriflianam , Ecclenarum cathedra- 
lium inflitutionem , feientiarum difciplinam , foli cultum & 
ornatum, de fingulis agendum paucis. 

G?rma- 14- Gemebat rigebatque fub veterno fupcrftitionum indu- 
norurn rata Germania *, cujus populi per omnes Europae plagas effufi, 
r.-de- n ‘hil ntfi arma noverant. Inde Gothi , Vandalfque , Rugi, 
* !■ Heruli , aeque Turcilingi , necnon etiam aliae feroces & 

b«iba\ae nationes prodierunt j tantum a ceterarum gentium 
• ac natura Jiileniientes, ut quae ceterae pro religionibus 


1 


Digitized by C^OOQLe 



P R JE F A T I 0 . xv 

fuis , ifbse contra omnium religiones bella fufciperciit. Iftius 
gentis converfio tentata non lemel: at innata indigenarum fe¬ 
ritate femper impedita ulque ad fsculum odtavum , fi forte 
Rheni accolas excipias , Bajoariofque , quos Theodorici 
Chlodovei Magni filii principatu Chriftians Religioni accef- 
fifle legimus. Id porro majoribus noftris refervatum , qui fii- 
doribus ac {anguine proprio ingentem Chrifto regionem 
comparaverunt. Rem in primis aggreflfus eft fandius Kilianus, 
Francis orientalis vocatus ob id Apoftolus. dein Egbertus 
Prefbyter & Monachus Anglus , fed nutu divino in proprium 
fidum ab Oceano rejedtus. Mifli ab eo qui negotii periculum 
facerent, Suidbertus & ipfe Monachus Anglicanus cum fociis 
duodecim : quorum opera Borudtuarii ad Fidem addu&i, uti. 
& Frifiones, adjutoribus Willibrordo & Wlframno. His fub- 
fidiarius accedit Bonifacius cum fuis, qui Turingiam, Haf- 
fiam , Buchoniam , Sueviam, aliafque provincias Chrifti le¬ 
gibus imbuit , vere Germanis Apoftolus nuncupatus : nec 
alius quis in id opus plus laboris impendit, nemo unus plus 
gloris inde retulit. ‘Trimus omnium , inquit A damus Bremen- 
fis , qui au/lrales Germania partes idolorum cultui deditas ad cognL 
tionem divina ac Christiana Religionis adduxit , erat yvinfridus na* 
tione Anglus , verus Chrifli Philofophus , cui poflea cognomentum ex 
virtute erat Bonifacius. Et quamvis alii feriptorum vel Gallum in 
lAlemannia , vel Heimerammum in Bavaria j Jive Kilianum in 
Franconia , /eu certe Vvilhhrordum in Frejta priores Adferant ver* 
bum ‘Dei pradica/Je : hic tamen omnes alios , uti Paulus %ydpo/lolus, 
/ludio & labore pradicationis antevertit. Agnovit, tantum benefi¬ 
cium Germania quondam omnis, quum quatuor Ecclefis epif, 
copales a Bonifacio ere&s luam qusque fymbolam contu¬ 
lere Fuldenfi Monafterio, in monumentum accepts per Boni- 
facium Fidei Chriftians , uti legitur apud Broverura in libro 
tertio Fuldenfium antiquitatum, capite undecimo. Hic nu¬ 
merandi eflent Bonifacii difcipuli & adjutores, Luilus, Bur- 
chardus , Willibaldus , & Wnebaldus Epifcopi ; Wigbertus 
Abbas cum fociis i femins fendfcs ac pis Thecla, Lioba, alis¬ 
que Sandtimoniales. Addendi etiam Rudbertus Bajoaris, Vir- 
gilius Carinthis Apoftoli didti, quorum Adla hic confidenda. 
Quid dicam de fandto Willehado Saxonum dodlore > quid dc 
Sandlis Anfchario , Remberto , aliifque feptemtrionalium 
populorum prsdicatoribus > Hoc vero quantum eft , quod 
tantus virorum apoftolicorum numerus uno fere tempore er 
uno Ordine noftro prodiit i 

zj. Dum Germanis populos ad Chriftianas partes adducere 


Digitized by {jOOQle 



ad Ordi¬ 
nem S. 
Benedi- 
dii. 


xvj P R A F A T I O. 

fac agebant homines illi fandiflimi , etiam monadicae rei cu¬ 
ram gerebant non minimam , Coenobia non pauca aedifican¬ 
tes , quafi arces munitiflimas, qua: & fibi perfugia e fient, & 
nafcenti Religioni incunabula. Hinc Suidbertus Werdenfe, 
Willibrordus Efternacenfe , Bonifacius Fritiflarienfe , Fulden- 
fe , aliaque virorum * Bifchofheimenfc virginum * alii alia 
Monafteria conftruxerunt. lis in locis inftituta eft difciplina 
purior & fandior > qualis certe apoftolicos viros decebar. Bo¬ 
nifacius fiquidem locum flvaticum in cremo vajliffim* folitudinis , 
in medio nationum praedicationis fu* elegit , in quo Afonajierium 
conflruxit Monachofque confiituir fub Regula fancti Patris Bene¬ 
dicti viventes , viros fbrifix ab (linenti* , abfque came & vino 
abjque fcera & fervis , proprio manuum fuarum labore contentos . Sic 
Fuldenfis Monafterii primarium ftatum deferibie Bonifacius 
ipfe in epiftola ad Zachariam Papam. Hanc eamdem fine du¬ 
bio vivendi normam etiam alia fervabant Coenobia ab ipfo in- 
ftituta , non folum virorum , fed etiam puellarum : quae quan¬ 
ta cum integritate viverent in Parthenone Bifcofhdmcnfi, 
docet nos Rodulfus in Vita fandae Liobae Abbaciflae. Nec in 
his folis viguit feverum illud vivendi genus , fed tradudum 
ad pofteros eft, etfi cum aliquo temperamento, non tamen 
fine magno foenore gratiarum. Quamvis enim vini ufum Pip- 
pinus Rex Monachis Fuldenfibus conceflerit , cetera tamen 
illibatus manfit difciplinae vigor per multos annos j etiam in 
alia Monafteria , Hirfaugiam in primis propagatus. Abftinue- 
re a caena per totum annum iidem ad aetatem ufque Mar- 
evardi Abbatis, id eft-ad medium faeculum duodecimum : nec 
ante quartum-decimum feminas in Ecclefiam fuam admile- 
runt. Longum eflet per fingula difeurrere Coenobia , Gallen- 
fc , Augienfe, Corbeienfe , ceteraque permulta : in quibus 
non magis abundavit bonorum copia , quam fanditas reli¬ 
gionis. At poftquam ex copia otiove lafciviere animi, coepit- 
que religio magnifice magis coli quam pie ; tum demum fie- 
cularium cupiditas involavit in bona Monafteriorum , quae 
prius tota in cultum verfa Numinis violari ducebant ne¬ 
fas. Sueceflit inde tempeftas haerefeos Lutheranae, quae ple¬ 
raque Coenobia nefarie protrivit, & reliquias expofuit in prae¬ 
dam alienorum. Sola fere , quae tunc vigebat, huic cladi fu- 
perftes fuit congregatio Bursfeidenfis, quae avitam majorum 
parfimoniam revocare ftudebat. ut intelligas , nullum efie va¬ 
lidius praefidium ad tuenda Monafteria, quam fandioris di¬ 
fciplinae cuftodiam. Porro ex hoc fuperiorum temporum con- 
fpedu revincitur excufatio molliorum quorumdam hominum, 

qui 


Digitized by 


Google 



PRAEFATIO. xvij 

qui folo patrio nimium indulgentes , putant illo in caelo, in 
illa corporum conditione tolerari non pofte temperatum mo- 
deratumque vitae monafticae inftitutum. Quam lane miferabi- 
lem exculationem refellit multorum experientia temporum , Sc 
fandiflimorum Germanicae gentis hominum eximia frugalitas. 


§. III. 

De cathedralibus Ecclefiis in Germania per Bencdiftinos erefiis & 
ordinatis, ubi agitur de Epifcopii Abbatibus , Jeu de 
Epijcopis Monafieriorum. 

2,6. N fatis erat religio fi oribus viris aedes in Germania 

ftatuiffe , nifi etiam Epifcopos & majores Ecclefias . 
novellis Chriftianis viri illi apoftolici providerent. Hinc Willi- 
brordus Trajediad Rhenum , Rudbertus Saltzburgi, Corbi- 
nianus Frifingae cathedras epifcopales inftituerunt. & Bonifa- 
cius fada fibi a Pontifice Romano poteftate alias fedes con- 
ftituit Witziburgi, Buriburgi, Erpefturti,& Eiftetij Willehadus 
vero aliam Bremae. ' 

27. In Ecclefiis illis Monachi ab initio pro Canonicis infti- 
tuti. Nec diffitetur Gretferus Prelbyter Societatis J e s.u in libro 
primo Obfervationum in Vitae fandi Willibaldi caput feptf- 
mum-decimum , dum. ait certum efle , Germanicum nomen « 
Afunjler , quo multis in locis Ecclefue cathedrales appellan- « 
tur, a Monafterio defcendere •. quia primi illi Canonici vitam « 
monafticam profitebantur. Id etiam de Britanniae infulae bafi- a 
licis majoribus obfervavit Mareshamus in Praefatione ad Mo- 
nafticon Anglicanum. Et quidem in Germania epifcopales Ece • 
clefiae minimum feptem paruere Monachis, in Anglia novem. 

28. Nimirum Germanicum Imperium Benedidinos habuit Eccldlx 
aliquando in primariis templis Frifingcnfi , Saltzburgenfi, f c a s c ^f ra ‘ 
Trajedenfi ad Rhenum , Eiftetenfi^, Wirtziburgenfi-, Bre- Gcrma- 
menfi & Ratifponenfi. Ne fim nimius,id probavi de fex prio- “ ia > 
ribus in Adis Corbiniani, Rudberti , Gregorii, Willibaldi, 
Burchardi & Willehadi hic editis, de Ratilponenfi demon- 
ftrandum hoc loco. Arnolfus ex-Comite Monachus Coenobii 
fandi Emmerammi in fuburbio Ratifponenfi , de Monafterio 

fuo ita fcribit in libro fecundo de fando Emmerammo. Efi 
quoque alia caufa , inquit, propter quam non fmt conjliruti Abbates in 
praenominato Monaflerio. Ex eo quippe tempore quo primum a beato Bo - 
nifacio apojlolica Sedis Vicario juxta decreta canonum in Bajoaria ordi¬ 
nabantur Epifcopi ; 'vicijjim fibi fuccedebant in hujus Epijcopatu tJMo- 
nachi atque Qanonici: ita ut fi antecejfor effet Qanonicus, fieret fiuccejjor 
<^A£la SS. Ord. S. B, Saculum III. Praf. C 



xvnj 


PROFATI 


in An- 
glia» 


Monachus „ & iterum huic antecejjori fuccederet Canonicus. Hac 
confuctudo ufque ad noflru permanfit tempora. Epifopalis vero fedes erat 
apud fanflum Emmerammum ufque ad tempora Caroli Principis 3 qui 
hanc rejlituit in civitatem 3 ubi prius erat , nempe in Ecclejiam beati 
Petri Apofloli , & quidem fub Simperto Epifcopo , uti idem Audor 
tradit in libri primi capite quinto. Qualis fuerit tum Monaftc- 
rii fandi Emmerammi dilciplina , defcribit Arnolfus ipfe 
in dialogo libri fecundi. Quod autem percontatus es , fub cujus 
Regula degerent, paucis dbfolvam. In primis ergo promijjionem faciebant 
fecundum Regulam fanfli Benedicii coram Epifcopo Abbatis 
vices agente. Dein licentiam dedit eis Epif opus dandi & accipiendi 
propter inopiam loci. Lineis camifis Utebantur feniores qui eas habere 
potuerunt i ceteri laneis urebantur , ob penuriam fcilicet cilicinarum ve~ 
fiium. ‘T rapoftus gr Decanus Monajlerium regebant poft Epifcopum , 
Qui majoris erant atatis , habebant celiis feu caminatas , junioribus in¬ 
ter f e divifis propter cusio diam. Communiter pauperem annonam habe - 
bant. volatilia manducabant, cetera faciebant fecundum confuetudines , 
qua in Monaflertis regalibus ad id temporis fuerurit. Haec A udor 
ille gravis , qui faeculo undecimo floruit. 

29. Praedidis Ecclefiis adjungenda ell Magadaburgenfis, 
quae principio Monachos habuit, ut conftat tum ex Chroni¬ 
co Ditmari Merfeburgenfis Epifcopi, qui ibidem Monachus 
fuit j tum ex Magadaburgenfi feu Saxonico, tum etiam ex 
litteris Ottonis Imperatoris a Meibomio relatis poft Wnichin- 
ch Annales, qua de re fufius' agam , Deo dante , in Adis fan¬ 
di Adalberti Magadaburgenfis Pontificis primi in Benedidino 
Sarculo quinto. Denique adnumerandam iis etiam puto pri- 
mariamjedem Mimigardefordenfem , quam beatus Liudgerus 
a Carolo Magno dedignatus Epifcopus inftituit in loco 3 cujus 
vocabulum Mimigerneford: ubi Domino ipfe honeflum conjlruxit. Mo¬ 
najlerium fub Regula canonica Chrijlo famulantium , inquit Altfridus 
Epifcopus in Liudgeri A#is, referendis Sarculo infequenti, ubi 
id accuratius expendendum. Sane Regula canonica nomine non¬ 
numquam Benedidina fignificatur * & in Synodo quae fandi 
Leodegarii feu Auguftodunenfis vocabulum praefert, Ordo ca¬ 
nonicus Regula fanfli Benedicti pro eodem ufurpantur. 
& porro Monachi canonici appellantur ii, quos Gregorius Papa 
quartus in Ecclefia fandi Callilti trans Tiberim collocavit. Le¬ 
ge ObTcrvaciones in Ada fandorum Gregorii Abbatis Tra- 
jedenfis & Willehadi Epifcopi Bremenfis , ubi de mifto mo- 
naftica: & canonicae vitae genere agendum. 

30. In Britannia infula Ecclefias principales ab ipfis rece¬ 
ptae Fidei primordiis etiam Monachis noftris addidas fuifle 


Digitized by C^OOQLe 


XIX 


PRIVATIO. 

conflat. Augufinus enim & Laurentius , inquit Ordericus Vitalis 
in hi florias libro quarto , aliique primi pradicatores Andorum Mo- 
nachi fuerunt , £$r in Epifiopiis fiuis •vice Canonicorum ( quod vix in 
aliis terris invenitur) Monachos pie constituerunt. Id tertum de Ec- 
clefia Cantuaricnfi, cujus poftea formam aemulatae aliae, Ebo- 
racenfis, Lindisfarnenfis, tum Haguftaldenfis & Dunelmen- 
fis , Wintonienfis , Norwicenfis , Roffenfis , & Elienfis. de 
quibus alias dicendum erit uberius. Quod autem Ordericus 
dicit, vix in aliis terris extra Britanniam inveniri Ecclefias ca- 
thedrales a Monachis occupatas ■> id ait certe habita ratione 
fui temporis , quo pleraque Anglorum Ecclefiae a Monachis 
regebantur: quum Germanicae jam ad Canonicos migraverant, 
-necdum enim { fi non fallor ) noflros admiferant Ecclefiae 
Gallicana ante'Johannis vigefimi fecundi Papae pontificatum. 
Eodem fpedat Robertus Abbas de Monte in Appendice ad 
Sigebertum, cujus haec verba ad annum centefimum quinqua- 
gefimum primum fupra millefimum : Sunt hodie in Gualia qua- 
tuor Epifiopatus j in ^Anglia fieptemdecim. In ofto eorum fiunt ^Io- 
nachi in epifiopalibus Jedibus. Hoc in aliis provinciis aut nufquam , 
aut raro invenies. Sed ideo in tMnglia hoc reperitur, quia primi pradi- 
catores *_Anglorum ,ficilicet iMuguflinus , iJWellitus , juflus & Lauren¬ 
tius , t Monachi fuerunt. In aliis ofto epifiopalibus fidibus Canonici 
fieculares, in una Canonici regulares. 

31. Nihil vero magis honorificum magnificumque ad decus Rom*. 
& honorem Ordinis noftri eft, quam quod in ipfo univerfa- 
rum Ecclefiarum capite , Romanis dico Ecclefiis primariis, 
fodales noflri quondam fedem habuerunt, nimirum in Latera- 
nenfi, in qua conftituti Cafinates Monachi poft cladem Mo- 
nafterio fuo a Langobardis illatam , ubi etiam exfiflebant 
tempore Innocentii Papae fecundi , ut Baronius probat. & in 
ipfa fandi Petri Ecclefia , jubente Gregorio tertio , Monachi 
trium Ecclefiarum Romae vigilias celebrabant, ut interim fi- 
leam de Ecclefia fandi Pauli, quae ab annorum longa ferie 
Benedidinos habuit, habetque ad noftram ufque aetatem. 

31. Huic quod prae manibus verfatur argumento adfine efl Bpjjjjgi 
aliud de Abbatibus Monachifve nonnullis, qui in Coenobiis 
indignioribus Epifcopi nomen & officium geflerunt: quales 
Fuere in Monafteriis fandi Martini Turonis , fandi Dionyfii 
prope Parifios, Laubienfi in Belgio, & Hohenovienfi in Ale- 
fatia. Quid de iflorum Epifcoporum dignitate & officio fla- 
tuendum fit, eruditi quaerunt. Ego vero hac de re quod le¬ 
gendo adfequi potui , hic feribo. 

33. In eo quod tradamus faeculo Epifcopi nomen tradudum 
c AftaSS.Ord.S.B.SaculumlH.Prafi C ij 


Digitized by 



XX 


PRAEFATIO. 

eft ad Epifcopos regionarios fcu errantes, ad Monafteriales, 
ad Chorepifcopos , ad praedicatores divini verbi. 

‘ 54. Epifcopi regionarii, qui & vagantes & vacantes, Graecis 
3*A*£onK & in Conciliis , Scotti plurimum erant 

ex Hibernia oriundi, quibus innata peregrinandi facilitas, lfti 
quod paflivam ubique licentiam ulurparent ordinandi mini r 
uros facros, coerciti non femel, nec fic tamen omnino quie¬ 
verunt. Eorum ordinationes irrigas pronuntiant Patres Concilii 
Cabilonenfis fecundi capite quadragefimo tertio, quod ipfiira 
antea ftatuerat Synodus Vermerienfis capite quarto-dccimo de 
,Epifcopis ambulantibus , & poft annos tres Vernenfis capite ter- 
tio-dccimo de Epifcopis vagantibus inferiptum. Immo in Britan¬ 
nia infula prohibebantur Scotti a facris faciendis : quia incer¬ 
tum eft nobis , inquiunt Patres Concilii Celichitenfis capite 
quinto , unde & an ab aliquo ordinentur. Fatendum eft tamen 
ejufmodi Epifcopos plurimum Ecclefiae tum Gallicanae, tum 
Germanicae profuifle: tametfi nonnulli (ut fit) per fpeciem 
Evangelii praedicandi, & nomine , & officio abufi funt luo. 

35. Erat & aliud genus Epifcoporum in Monafteriis exem- 
tis ab ordine communi aliquibus. Cum enim Monafteriis illis 
cellae ( ut vocant) Ecclefiaeque plures fubjedae effient, nec fa r 
cile reperirentur Epifcopi, qui munia facra ab Epifcopis ge¬ 
renda iis in locis exercerent; provifum eo eft , ut ex Monachis 
unus aliquis ordinaretur Epilcopus ad id praeftandum. Eam in- 
llitutionis iftius caufam adfignant Stephanus & Hadrianus 
Pontifices Romani in litteris hac de re conceffis pro Mona¬ 
fteriis fandi Martini Turonis , & fandi Dionyfii in agro Pa- 
rifiaco. Exftant eae Stephani litterae primariae in Archivo Dio- 
nyfiano , quales editae a nobis funt in Elogio Fulradi Abbatis, 
in qjaibus hoc in loco notanda haec verba : Et quoniam ad pre¬ 
ces Chludovii filii Dagoberti Regis domnus Landericus, 
JarifiacAJtrbis Epifcopus , a fua & omnium fuccefforum fuorum potefia - 
te deinceps , cum confilio fuorum Canonicorum gr Fratrum fuorum 
Coepifcoporum regionis illius , Coenobium vefirum & omnes ad eum 
fervientes Clericos quorumcumque ordinum in procinSlu vefiri Monajle- 
rii abfolvit ; nos etiam idem , & habere vobis Epifcopum per Jingulare 
privilegium concedimus , qui de vobis ab Jbbate vel a Fratribus in 
Monafterio veftro eleflus , & a Fratribus nofiris Epifcopis de illa rct. 
gione confecratus , illa vefira Monafieria a vobis adificata provideat 3 
& vice noftri nominis ubi & ubi fuerint regat , pradicationi 
tam in ipfo vefiro Monafterio, quam in fibi fubjacentibus deferviat. 
Jacobus Sirmondus in tomo fecundo Conciliorum Galliae alias 
edidit Hadriani Papae litteras, quibus Pontifex ratum habet 


Digitized by C^OOQLe 



P R JE F A T I O. 


xxj 


privilegium ab Scephano Papa tertio concefTum , ut penitus 
liceat ibidem habere Epifcopum 3 ficut d prifiis temporibus & ufque ha¬ 
ctenus fuit: per cujus praedicationem populus qui d diverfis regionibus 
devota mente quotidie ad fdnCla ejufdem Martyris Chrifti Monafterii 
limina concurrit 3 remedium conjequi mereatur animarum. Eadem fe¬ 
re verba leguntur in privilegio , quod Hadrianus ipfe Coeno¬ 
bio Martiniano conceflit : quale editum eft apud Kadulfum 
Monfnierium in Defenfionejurium Ecclefiae landiMartini,ca¬ 
pite fecundo , emendatius eo quod a Papirio MaiTono vulga¬ 
tum eftin libro de Pontificibus Romanis, ubi de Sergio Pa¬ 
pa. Viguit aliquamdiu in utroque ifto Coenobio ufus proprio¬ 
rum Epifcoporum •, diutius quidem in Martiniano quam in 
.Dionynano, nimirum ad Pontificatum ufque Urbani Papje fe¬ 
cundi , qui Turonos ad limina fandi Martini profedus, lu- 
blato proprio Epifcopo Martinianam bafilicam juflit Romano 
Jj>ecialiter adharere Pontifici , anno dominica Incarnationis millefimo 
nonagefimo fexto , pontificatus nono , ad componendas fcilicet 
querelas Epifcoporum Gallicanorum, praecipue vero Legato¬ 
rum Ecclenae Romanae, quos Martiniani Canonici debito cum 
honore fufeipere rccufabant. Legefis has litteras apud Monf¬ 
nierium in capite tertio. At vero in Dionyfiano Monaftcrio pe¬ 
culiares illi Epifcopi non videntur perfeverafle ultra imperium 
Ludovici Augufti, ut ex iis quae poftea referam intelligiturl 
Porro Epifcopi illi aliquando ipfi Abbates erant Monafterii, 
aliquando alii ab Abbate, prout vota & fuffragia Monachorum 
ferebant. Ne quis autem nxc incaffum prolata fiifpicetur, res 
tota exemplis confirmanda eft. De proprio Diony fiana Ecclefise 
Epifcopo infignis eft locus veterrimi Audoris qui libros de mi¬ 
raculis beati Dionyfii duos a nobis hic editos fcripfit principatu 
Caroli cognomento Calvi. Is in libri primi capite fexto agens 
de quodam ruftico ad fepulcrum fandi Dionyfii a furcilla li¬ 
berato * Pofiera die , inquit, accejfit ^Herbertum Epifcopum , 

( Moris quippe ei fuit Ecclefia aliquamdiu Epifcopos habere. ) etque 
peccata fua confejfus eft. Jubet Epifcopus furcillam utrimque pracidi, 
evocatifque Fratribus ut pro eo Dominum precarentur obtinet. Sic und 
cryptam beati Dionyfii ingredientes 3 pro eo cum Fratres devote orarent , 
SanClorum meritis ftarfis digitis rejbluta manus amijfum plene recepit 
ojficium. Id miraculi accidit Fulrado Abbate, cui Stephanus 
Papa concefferat privilegium habendi proprium Epifcopum, 
quem mox eidem Ecclefias ordinatum fuifle conftat ex hoc lo¬ 
co , & peregrinantium confeffiones (ut Pontifex ftatuerat) cx- 
cepifle. Hinc conjicere licet , Gothofrbdum Epifcopum 
In rotulo (ut vocant ) Monachorum Dionyfianorum memo- 

C iij 


Digitized by C^OOQLe 



xx i j PRiFATIO. 

ratum tomo quarto Spicilegii, ibidem etiam Epifcopum fuifle. 
Ex his porro anonymi verbis intelligimus, jam ipfius tempore 
defiifle morem illum habendi Epifcopum loci proprium, ut ver¬ 
ba Audoris expendenti confpicuum fiet. Longe plures in Mar- 
tiniana bafilka fuere proprii Epifcopi. Monfnierius omnino 
decem enumerat in capite fecundo ,Amaraldum fcilicer, 
Nicetium, Paternum feculo odavo ; Benignum, 
Desiderium , Wichardum fasculo nono \ Maxi¬ 
mum, Julianum facculoinfequenti Philippum &Lu- 
cianum tempore incerto. Primae clafli duos adjungo, Wi c- 
terbum & An degar ium , quorum obitus adnotatur in 
Francorum Annalibus ex codice Mafciaccnfi vulgatis a Lab- 
beo in tomo fecundo Bibliothecx novx. Annales illi veterru 
mi, qui annum feptingentcfcmum nonagefcmum fextum non 
excedunt, de Widerbo ifta habent: Anno feptingentefimo quin - 
quagefimo fexto, anno quinto regnante Pippino Rege, obiit Wicter- 
B u s Epifcopus & Alba Janfti Martini. Fuit autem Baugoarius, 
genere Heilohingus, ( id elt Bajoarius de gente feu familia Agi- 
lolfinga, ex qua fuere Duces Bajoariorum veteres ) fenex CT 
plufquam octogenarius ufque ad id tempus fidebat, propria manu feribens 
libros. De Andegario iic: Annofiptingente/imo nonagefimo A n d e- 
g ARIUS Epifcopus Monaflerii fantti Martini obiit quinto-decimo 
'Kalendas Februarii. Fuit autem ex genere Anglorum ; fid pater ejus 
Botto nomine, negotiator fuit in urbe Majfilia. Fuit autem magna hu¬ 
militatis. unde omnibus gratijjimus habebatur. Tam aperta fcripto- 
rum antiquorum teilimoma fufficiunt ad illuftrandam proprio¬ 
rum Epilcoporum notitiam : qui aliquando (ut dixi ) iidem 
ipfi Abbates erant, ut Widerbusj aliquando alii ab Abbate, ut 
Andegarius, qui Alcuino Abbate fuit Epifcopus Martinianus. 

36. Eo in numero cenfendos exiftimo Abbates nonnullos 
Hohenovix infra Strateburgum feu Argentoratum , Bene¬ 
dictum Ici licet, Tub anum , Thomam , & Stepha- 
num , qui modo Abbates , modo Epifcopi-, nunc utroque vo¬ 
cabulo appellantur : feu quod antea epifcopali dignitate per¬ 
fundi , id quod de Benedido conftanter adfirmant codices 
manu exarati j fcu quod Epifcopi regionarii, nullis certis addi¬ 
di fcdibus i feu quod Argentorarenfis Epifcopi vicarii ac Cho- 
repifeopi fuerint, uti conjicit Jodocus Coccius in libro de Da- 
goberto, capite quarto-decimo. Certe non ad lentior iis Au- 
doribus , quos Francifcus Guilimannus in libro primo de Ar- 
gentinenfibus Epifcopis, capite fexto ait adferere, duos quon¬ 
dam fuilTe Epifcopatus , alterum Argentorati cis Rhenum, af- 
rerum Hohcnovix ultra. Veri fimilius eft primos Abbates iftius 


Digitized by L^ooQie 



PRiEFATlO. xxiij 

Monafterii fuifle adjutores feu Chorepifcopos Pontificis Ar- 
gentoratenfis. Nonnumquam enim Chorepifcopi f.dem fi¬ 
xam habebant, qualis fuifle videtur Epififopus ille Ecclefiae fan¬ 
di Martini Cantuariae in fuburbio civitatis in parte orientali , ubi 
fedes epifcopalis erat ad pontificatum ufque Lanfranci : qui G o- 
D V i n o Epifcopo Ecclefine fantti Martini mortuo fitccefforem fubroga- 
re noluit > dicens quod in una civitate duo Epifcopi minime effe debe- 
rent , minus caute confiderans , quod ille in civitate fedem eptfcopalem 
non habebat y inquit Audor anonymus in tomo primo Monalli- 
ci Anglicani , pagina vigefima Texta. Sic Herlebertus. 
Alberici Lingonenfis Epiicopi Coepifcopus t Abbas erat Mona- 
ilerii Benigniani apud Divionem f uri & Bertilo, qui Coe- 
pifcopus & Abbas ibidem' fuifle perhibetur : cui tamen poflea 
Ifaac Spifiopus Saronem Abbatem ad regimen & curam animarum fo¬ 
rium conftituit ,teftante Anonymo in Chronico Bcnigniano. De¬ 
nique Coenobii Laubienfis Abbates - primi Ursmarus, Er- 
mino , & Theodulfus Abbates & Epifcopi dicuntur. Cu¬ 
jus rei rationem in Urfinaro inveftigans Fulcuinus, in Chroni- 
, co Laubicnfi ita fcribic: Varia de hoc eflfeniorum nojlrorum relatio, 
dicentibus quibufdam quod pradicandi gratia , ut competebat tunc rudi - 
nicntis novella Fidei,. ad compefcendos fuperfluos ritus gentis barbarica 
Epifcopus fuerit ordinatus, quod faftum quoque de fantto Amando legi¬ 
mus. Quibufdam dignitatem hanc loco tribuentibus , opinionemque fuam 
ratione quadam tuentibus : quod videlicet locus regius , regia munificen¬ 
tia conftruclus > regio palatio contiguus, fcilicet Liptinis , nulli commit¬ 
teretur 3 nifi prius ordinatus efflet Epifcopus. quam dignitatem & in ple - 
rifque fuccefforum ejus durafje in fubfequentibus dicemus. Quid horum 
verum fit y leftoris arbitrio committimus. Sic ille rede & genuine. 

» 37. Alii denique dicebantur Epifcopi, cum tamen Epifcopi 

non eflent, ob munus fcilicet evangelicae praedicationis. Certe 
Anfcharius in Vita fandi Willehadi Bremenfis Epifcopi hoc in 
Saeculo exhibita obfervat,eum feptennio prius quam Epifcopus 
cflet, vocatum Epifcopum fuifle. Septem annis t inquit, prius in 
eadem Prejbytef efl demoratus parochia , vocatus tamen Epifcopus , er 
fecundum quod poterat cunila potefiate prafedentis ordinans. Nec aliam 
ob caufam Gregorius Prelbyter & Abbas Trajedi ad Rhenum 
didus efl a nonnullis Epifcopus , quam quod poli Bonifacii 
Martyris necem eam Ecclefiam adminiftravit. Hinc conjedu- 
ram capio, plures ob eamdem caufam Epifcopi nomine dona¬ 
tos fuifle. Sic fandus Richarius Abbas & audor Coenobii Cen- 
tulenfis, in Martyrologio Notkeri fexto Kalendas Maiij &W 1 - 
marus Abbas Silviniacenfis, apud Adonem quinto-decimo Ka¬ 
lendas Julii appellantur Epifcopi, eo quod partes Epifcopi in 


Digitized by 


Google 



xxiv PRAEFATIO. 

• 

difTeminandd Evangelio expleverint. Exiftimo etiam id nomi- 
njs ea forte de caufa tradudum ad eos , qui Synodo Ingilhei- 
mcnfi in caufa EbboHis Remorum Epifcopi fubfcripfifle inve¬ 
niuntur hoc modo : Ratoldus Prejbyter vocatus Epifcopus , Amalri - 
cus vocatus Epifcopus 3 apud Frodoardum in libro fecundo hifto- 
rix Remenfis, capite vigefimo. His per opportunum excurfum 
pro modulo expofitis, ad ordinem revertor. 

§. IV. 

De litterarum fludiis per BencdiStinos irijlitutis in Germania. 

38. T\ O s t adnuntiatam receptamque in Germania Religio- 
1 nem Chriftianam, poli inftitutas Ecclefias cathedrales, 
proximum erat ut Scholae publicae in ea conftituerentur, in 
quibus inculta & efferata gens paullatim duros mores depone¬ 
ret , & manfuetioribus fandior ibufque exculta difciplinis hu¬ 
manius faperet. Non ignorabat fandus Bonifacius , quantum 
* id novitiae Fidei interenet. eo curas fuas direxit ^ & in Fritifla- 
. rienfi primum Afceterio , poftea in Fuldenfi, tum Trajedi ad 
Rhenum , aliffque in locis publicas aperuit fcholas. Atque ile 
id genus exercitii eo mortuo infuper haberetur , feripm epi- 
ftolam ad Fulradum, magnae tunc in Regno Francorum audo- 
ritatis , in haec verba : Deprecor celfitudinem Regis nofhri pro nomine 
Chrifii filii Dei , ut mihi nunc viventi indicare &• mandare digne - 
tur circa difcipulos meos 3 qualem mercedem pofiea de illis facere voluerit . 
Sunt enim pane omnes peregrini , quidam Prefbyteri , per multa loca ad 
minifierium Ecclefue & populorum confiituti. quidam fimt Monachi per 
« f m in f a n- cellulas nofiras, <*r infantes ad legentes * litteras ordinati funt. & aliqui 
g e b i ft ntores > ^ longo tempore mecum viventes laboraverunt > & me adju¬ 
vabant. De his omnibus follicitus fum > ut pofi obitum meum non differ- 
dantur. Hinc mortuo Wigberto Fritiflarienfis Monafterii Abba¬ 
te praecipit, ut Vvigbertus Prefbyter & Megingodus Diaconus Regu¬ 
lam infinuent , & magiflri fint infantium 3 & pradtcAt verbum Dei 
Fratribus. Floruere deinde ftudia litterarum in Coenobiis, quan¬ 
tum aeruginofa illa ferebant tempora : ut non magis eflent afl 
ceteria virtutis , quam fcientiarum. Quia vero huc devenimus, 
juvat ab origine repetere , quae fuerint in Ordine noftro Ru¬ 
diorum initia & incrementa, quae difciplina : tum percurrere 
infigniora quaedam loca, in quibus amplius ea floruerunt. 
Scudioru 39. Nort prius Ordinis fui apud Sublacum fundamenta jecit 
Ordine" ^ in< ^ us Bencdidus, quam puerorum inttitutionem in fe fufee- 
noftro. pit. Teftes Maurus & Placidus fenatorii generis pueri, aliique 

quos 


Digitized by LjOOQle 



PROFATI O. xxv 

quos a tenerioribus annis educavit, & pietatis litterarum que ftu- 
ciiis informavit. Id exinde frequentatum aliis in locis in gra¬ 
tiam eorum puerorum, qui Deo in Monafteriis oblati a paren¬ 
tibus erant* fed poftea quam ea res probari coepit experientia 
utilitatis communis, placuit ut ejufmodi inftitutio ad exteros 
etiam derivaretur 5 quod nefcio an Germania prima.fufceperit. 

40. Quia vero pueris Deo confecratis non conveniebat, ut Schol* 
faecularium collegio commifcerentur ; alii ab aliis divifi funt in interiores 
duas turmas, & fchola interiores & exteriores conftituta. Certe ^oks?" 
Abbates noftri in Concilio Aquifgranenfi anno odingentefi- 
mo feptimo-decimo ftatuerunr capite quadragefimo quinto * 
ut fchola m Monaflerio non habeatur nifi eorum qui oblati funt. non 
quo pueri fteculares ab fcholis noftris excluderentur * fed quo 
diverfi ordinis pueri divifis in fcholis non unos audirent pr«- 
ceptores. Quo magis mirari fubit fccuritatem cujufdam recen- 
tioris Scriptoris , qui eo capite exiftimat Monachos ab do¬ 
cendis externis pueris removeri juftu & audoritate Principis t 
cum ftatutum iftud ab ipfis Ordinis noftri PraTedis conditum 
iit eo animo, ut nc pueri Monachi fscularia cum pueris fsecu- 
laribus dilcerent. ea fcilicet animi fcntentia , qua vetuerant 
capite quadragefimo fecundo, nullus plcbeius feu Clericus pecu¬ 
laris in Monafierio ad habitandum recipiatur , nifi 'voluerit fieri Mo¬ 
nachus. Erant ergo , ut dixi, in Coenobiis noftris fcholae interio¬ 
res feu clauftrales pro Monachis •, exteriores feu canonica pro ftecu- 
laribus. Hujus diferiminis audorem habemus in primis Ekke- 
hardum in Vita fandi Notkeri , capite feptimo. Traduntur pofi 
breve tempus Marcello fchola claufiri cum beato Notkero Balbulo & ce¬ 
teris monachici habitus pueris : exteriores vero , id e fi canonica-, Ifoni 
cum Salomone & ejus comparibus. Iis in fcholis quanta diligentia P^roru 
inftituerentur pueri in Monafteriis , teftis eftUdalricus in li- ^ uu * 
bro tertio Confuetudinum Cluniacenfium capite odavo, ubi 
commemoratis omnibus quae in eorum educatione obfervai 
bantur , concludit, difficile fieri j>offe , ut ullus Regis filius ma¬ 
jore diligentia nutriatur in palatio , quam puer quilibet minimus in Clu- 
niaco. Et quidem Regum filios quamplures in Monafteriis no¬ 
ftris edudos legimus , Lotharium Caroli Calvi filium Autifio- 
dori in Coenobio fandi Germani, Theodoricum tertium Ka*- 
lae j Ludovicum fextum , aliofque in Monafterio Dionyfiano i 
quibus adjungendi Pippinus Caroli Magni parens , & Rotber- 
tus tertiae ftirpis Rex fecundus. 

. 41. Poftea vero quam tepefeente religione datus eft locus cur di- 

parenrum cupiditati , qui levandae familiae causa, non devotio- 
uis, fi quos gibbofos , deformes , ftupidos & faeculo ineptos 
ha SS. Ord. S. B. Saculum III. Prafi. D 


Digitized by C^OOQLe 



Difcipli- 
dx quae 
praecipue 

traditi. 


xx.vj P K FATI O. 

haberent filios, Monafteriis includebant - res in m on alii eae’di- 
iciplinae verfa difpendium , aboleri dein coepit. Unde fandius 
Udalricus in prologo libri pr-aecitati gratulatur Willelmo Hir- 
liwgienfi Abbati, quod pellem hanc fuftuliffet e medio , lege 
lata ne pueri in Monafterium luum admitterentur , ut opus fit 
prafiatis fiacularibus alium fibi nidum providere , ubi reponant pullos fitos 
yabortivos velut exheredatos. De qua re , inquit Udalricus ^ fientiat 
quifque quod voluerit, ego autem certus fum 3 illam te radicem funditus 
exjhrpajfe , ex qua pracipue omnia fiunt Monafleria dcflrufta qua de~ 
firucla fiunt 3 vel in Teutonica 3 vel in Romana lingua. Petrus Damia- 
ni etiam probae in Opufculi trigefimi fexti capite fexto-decb 
mo , puerorum fcholas quos rigorem fianttitatis fiape cnervajfe di¬ 
cit, luo tempore in monte Cafino defiifie. Id cum animadver- 
tiffent Cartufienfis Ordinis primi inftitutores , peculiare hac 
de re ftatutum condiderunt, Guigone Cartufiae majoris Priore 
in haec verba referente : ‘Tueros five adoleficentes non recipimus > 
quia per eos Monajleriis multa contigijfc dolemus 3 magna fipiritalia 
fimul & corporalia pericula formidantes. Praeter eos Guibertus Ab¬ 
bas de Novigento in libro primo de vita fua, capite odtavo agens 
de caulis remiflionis difciplinae regularis in Coenobiis noliris, 
obfervat inter alias caufas id fadluip , quia in Monafteriis per¬ 
pauci reperiri poterant 3 qui peccati fiafiidio Jaculum reffuiffent:fied ab il¬ 
lis potifjimum detinebantur Ecclefia 3 qui in eifidem parentum devotione 
contraditi 3 ab ineunte nutriebantur atate. qui quanto minorem Juper 
fiuis qua nulla fibi videbantur egijfie malis metum habebant 3 tanto intra 
'Canobiorum fiapta remijfiore (ludio vitfitabant. Denique Petrus 
Mauricius venerabilis , Abbas Monafterii Cluniacenfis, puero* 
rum lufceptionem in Ordine luo prohibuit , edito hac de rc 
ftatuto trigelimo fexto; quod poftea Hugo Abbas eo nomine 
quintus confirmavit. Sic paullatim puerorum fufeeptio oblatib- 
ve in Monafteriis in defuetudinem abiit, donec tandem Eccle- 
fix decreto in Concilio Tridentino vetita cft ea , quae ex Re- 
guke pr^eferipto reatum perpetui voti inducebat. 

41-In Scholis noftris docebantur .difciplinae omnes, praeci¬ 
pue' tamen vigebat ftudium Scripturae facrae ac fandiorum Pa¬ 
trum , quae una erat Theologia illius aetatis. Eb cetera omnia 
ftudia referebantur , eb viam faciebant humaniores litterae ar- 
tefqije liberales, ut probant Bedae Venerabilis libri de arte me¬ 
trica , de fchematis Scripturae, de indigitatione * & HRabani 
opufculum de inftitutione Clericorum. Etli vero bellorum 
atrocitas idemtidem lilentium imponebat politioribus mufis, 
eas tamen ferenatis rebus pax continuo revocabat. Nam vete¬ 
res illae noftrorum Academiae, eaedem & redte faciendi & bene 


Digitized by C^OOQLe 



centcs. 


PROFATI O. xxvij 

dicendi fcholae erant: neque disjundi, ( quod alicubi Cicero 
improbat ) fed iidem erant vivendi pneceptores atque dicendi. 
Abfurdum quippe eft difcidium illud quali linguae atque cor¬ 
dis, ut alii nos lapcre, alii dicere doceant. Erat ergo, inquam, 
in fcholis noftris, ut virtutis ftudium , ita.& humaniorum litte¬ 
rarum frequens ufus : quibus addifccndis etiam profanorum 
Audorum, corufn qui ab omni obfcenitate abhorrent , ledio Profano- 
adhibebatur. Hinc Anfelmus in libri primi epiftola quin. 
quagefima quinta Mauricio Monacho , (iio quondam , tum ad infor- 
Arnulfi auditori praecipit, ut quantum poflit, legere fatagat de mandos 
Virgtlio & aliis fAucloribus , exceptis his , in quibus aliqua turpitudo a ° c ~ 
fonat. Scio quid Paulinus in carmine ad Aufonium feribat, Cu¬ 
manis fcilicet nec Apollini patere debere dicata Chrijlo peSlora. fcio 
& Gregorii Magni effatum ad Deftderium Cadurcorum Anti- 
ftitem , quia in uno fe ore cum Jovis laudibus Chrijli laudes non ca¬ 
piant. nec ignoro , quod Petrus Damiani in Opufculo tertio- 
decimo reprehendit Monachos , qui Grammaticorum vulgus ad¬ 
eunt. qui reliftis Jpiritahbus fludiis, addifeere terrent artis ineptias con¬ 
cupiscunt. parvipendentes fcilicet Regulam Benedicti , regulis 
gaudent vacare Donati . Verum aliud eft quod inftituendae juvem- 
turis gratia ex neceflitate a pueris difeitur; aliud quod ab Epi- 
fcopis , a viris ad fandiora tendentibus exigitur, aliud quod ad 
ufum difeitur •, aliud quod ad voluptatem & officium. Omnes « 
enim artes, inquit Orator , aliter ab iis tradantur ,. qui eas ad 
ufum transferunt * aliter ab iis qui ipfarum artium tradatu de- « 
ledati, nihil in vita funt aliud aduri. Hi fcilicet id unum medi-« 
tantur, id unum agunt: illi iis utuntur quum eft commodum, 
quum poltulat tempus & ratio honefta. Redehanc inrcmLan- 
francus, ciim de quiouldam profanis quarftionibus pullaretur, ita 
feribit ad Domnoaldum epiftola trigefima tertia: Quaftionesfiecu- 
larium litterarum nobis folvendas mijiflis. fed epifcopale propofitum non 
decet operam dare ejufmodi fludiis. Olim quidem juvenilem ttatem in 
his detrivimus : fed accedentes ad pajbralem curam abrenuntiandum eis 
decrevimus. Certe a primis temporibus , tamquam ex inolita 
quadam confuetudine , Ecclefiarum dodores Graecorum dif- 
ciplinis jfe fe exercuerunt , ut diferte probat Socrates in hi- 
ftoriae libro tertio , capite fexto-decimo : ldque conftat de 
Gregorio Nazianzeno , de Bafilio, aliifque viris religiofiffimis, 
quos gentilium libros leditaffe & commendafle novimus. 

Haec dixerim occafione eorum , qui humaniorum litterarum 
expertes, in aliis ejufcemodi ftudia plus aequo reprehendunt, 
quae fi debito modo ac tempore adfumantur, judicium in¬ 
formant , animum perpoliunt & exornant , atque ad vir-» 
AfiaSS.Ord.S.B. Suculum III. D ij 


Digitized by C^OOQLe 



Prove¬ 

ctioribus 

poftha- 

bcnda. 


Antiqua* 

riorum 

laboc. 


xxviij P R A F A T l O. 

tutis ftudium docilem aptumque efficiunt. £ege Filelaci trada- 
tum hac de re lingularem. 

43. Atqui ut confentaneum eft, pueros leu adolefcentes 
humanioribus ftudiis occupare animum j ita ex adverfo inde¬ 
corum eft Monachos jam adultae aetatis, nift exigat alios do¬ 
cendi neceffitas , libris gentilium leditandis meliorem dare 
operam. Hinc Patres Concilii Cloveshovienfis in Anglia fae- 
culo odavo celebrati decernunt capite vigeftmo , ut provideant 
vigilanti perfteflione Epifcopi, ut fmt Monafteria juxta vocabulum no¬ 
minis Jui , id eft honcfta flentium, quietorum , atque pro Deo laboran¬ 
tium habitacula : & non fint artium ludicrarum receptacula, hoc eft poe¬ 
tarum , cithariftarum, muf eorum , furrarum; fed orantium , legentium. 
Deumque laudantium habitationes . Appofite' quidem. Non enim 
congruit eos qui omnia Deo adhaerendi gratia reliquerunt, fa¬ 
bulis & inanibus ludicris detineri: cum poffient deberentque 
animos ledione Scripturae facrae. Patrum, Conciliorum, & hi- 
ftoriae ecclefiafticae imbuere more majorum •, alias vero artes 
nonnifi per Ipcciem relaxandi animi paullulum attingere. Nam 
diflu dolendum eft, inquiunt Patres ejuldem Concilii capite fep- 
timo , quod his temporibus perpauci inveniantur, qui ex intimo corde 
facra fcientia rapiantur amore , vix aliquid elaborare in difeendo vo¬ 
luerint. quin potius d juvenili atate vanitatibus diverfs & inanis glo¬ 
ria cupiditatibus occupantur , atque prafentis vita inftabilitatem plus 
quam facrorum Scripturarum afftduitatem vagabunda mente fequuntur. 
^Proinde, aiunt , coerceantur, & exerceantur in fcholis pueri ad dileflio- 
nem facra Scriptura : ut per hoc bene eruditi inveniri pofftnt ad omni¬ 
modam Ecclefa Dei utilitatem. Omnino vero egregia ell ea de re 
epiftola, Caroli Magni ad Baugulfum Abbatem Fuldenfem, dh 
gna certe quae hic integra exhiberetur. Monet fiquidem Rex 
ille piiffimus, utile ejfe , ut Epifopia Afonafteria prater regularis 
vita ordinem atque fantla religionis converfationem , etiam in littera¬ 
rum meditationibus fecundum uniufcujufque capacitatem docendi ftudium 
debeant impendere: qualiter fcut regularis norma honeftatem morum ; ita 
quoque docendi £7* aifcendi infantia ordinet & ornet feriem verborum: 
ut qui Deo placere appetunt re fle vivendo , ei etiam placere non neglu 
gant re fle loquendo. Quamobrem hortamur vos, inquit, litterarum ftu- 
dia non Jolum non negligere , verum etiam humillima & Deo placita 
intentione ad hoc certatim difere , ut facilius & certius divinarum Scri¬ 
pturarum myfteria valeatis penetrare. 

44. Magnam etiam diligentiam adhibuere Majores noftri 
in lludia hiltoriae facrae & civilis, tranfmittendo ad polleros 
tum monumenta antiquorum , tum memoriam rerum fuo 
tempore gellarum. In priori genere Henricus Meibomius in 


Digitized by 


Google 



P R JE F A T I O. xxix 

praefatione ad tertiam Witichindi editionem celebrat in primis 
Monafterium Corbeienfe in Saxonia, quod nobis non tantum « 
Witichindum hilloricum , verum multos ^rchiepifcopos, tpi- « 
fcopos, Archimandritas & viros infigniter dodos dedit j adeo- « 
que primaria utriufque Saxonis fchola aliquot feculis fuit: im- « 
mo rempublicam litterariam infigni omnique praedicatione« 
digno beneficio affecit, confervatis quinque prioribus Anna-« 
lium Cornelii Taciti libris. Corbciae Saxonics', fi non praefe-« 
renda, certe conjungenda hac in laude Corbeia Gallica, alte¬ 
rius parens , quae tot viros illuftres protulit, tot monumenra 
litteraria orbi Chrilliano fervavit, ut quotidie probant homi¬ 
nes eruditi. Meibomii tellimonio adjungenda ell haud exigui 
hoc in loco momenti audoritas Joachimi Vadiani hsretici^in 
libro primo de Collegiis Monalleriifque Germanis confitentis, 
curam aliquam lludiorum illis feculis fuifle in Monalleriis. id « 
quod tellantur Bibliothecae plures, prscipue Fuldenfis & Lau -« 
resheimenfis, Hirfaugienfis & Caefarienfis prope Nordlingam, u 
alisque non paucs in Germania : quas inter & ea qus fandi« 
Galli ell, merito cenfetur , optimis quondam libris & feledis « 
referta. De illa antiquariorum opera, cui Majores nollri in « 
omnibus sque Coenobiis per multa fecula infudavere , legen-. 
da ell Obfervatio decima Prsfationis ad Ssculum primum. In Hiftori® 
pofteriori ftudii genere illud memoria dignum , quod legitur 
in prsfatione Matthso Parifio prsfixa ex Scoti Chronico, ni¬ 
mirum llatutum fuifle in Anglia quondam , ut in unoquoque« 
regali Monafterio unus aliquis defignaretur feriba dodus ac« 
diligens, qui Regis aliorumque fadaac Regni eventus notaret.« 
qus poli Regis cujufque obitum ad proximum generale Capi-« 
tulum deferrentur examinanda , pollea redigenda in Chroni'- « 
con accurate', in Archivis adfervandum ad documentum po-« 
Herorum. Hinc Johannes Marshamus in F&TnAaj? Monaltici« 
Anglicani feribit, Monachatum olim maximam fuifle partem « 
gentis ecclefiallics, & parietes cocnobiales diu fandirads & « 
melioris litteraturs fuifle fepes. ex illo feminario prodiifle in- „ 
gentia ilk Chriftiani orbis liimina, Bedam, Alcuinum, Wille- ; « 
brordum, Bonifacium atque alios,ob dodrinam & propagatam (t 
Fidem impense colendos. Denique, quod ad prsfentem locum u 
facit, abjque Monachis, inquit, nos Jane in hifloria patria fmperef 
femus pueri. Quid Beds noltro , quid Ingulfo & Turgoro, 
quid Willelmo Malmelburienfi , quid Matthsis ambobus, 
Weftmonallerienfi & Parifio Monachis , aliifque pluribus de¬ 
beat Britannia infula, quid Adoni Vienncnfi Archiepifcopo, 
quid Willelmo Gemeticenfi, & Orderico Uticenfi Coenobitis, 

D iij 


Digitized by vjOOQle 



XXX 


PR^FATIO. 


quid utrique Aimoino & Hugoni Abbati Flaviniacenfi Gallia, 
quid Paulo Diacono, Erkemperto,LeoniMarficano, & Petro 
Diacono Italia, quid Germania Reginoni Prumienfi Abbati, 
quid Witichindo&Lamberto Scafnaburgenfi,quid Ditmaro& 
Hermanno Contrado , ceterifque debeat, etiam me tacente 
judicabunt rerum hiftoricarum periti, 
inquibus 45* Neque vero in his folum, fed in omni (ludiorum gene- 
prardpu^ re maxime floruere pleraque Germanix, uti etiam Gallia?, Bri- 
Monafte- tann ^ ^ Hifpanix & Italix Monalleria noilra. Legendus hoc 
de argumento Johannes Trithemius in Chronico Hirfaugienfi, 
qux optima eft hujus Audoris hilloria , ubi Coenobia littera- 
rumcultu celebriora enumeratFuldenfe,Candi Galli, Augienle, 
Hersfeldenfe, Hirfaugienfe ,(andi AlbaniMoguntinen(e,Cor- 
beienfe utrumque, Prumienfe, Medelocenfe(euMediolacenfe, 
fandiDiony(iiParifienfc,(andiMaximiniTrevirenfe,Remenfe, 
Autifiodorenfe fandi Germani, Turonenfe fandi Martini, Sta-- 
bulenfe, & Weiffenburgenfe : in quibus omnibus, inquit, erant Mo¬ 
nachi & multi valde jludiof y e quorum collegio infngulis Coenobiis unus 
ceteris infeientia Scripturarum excellentior y Scholafiicus ponebatur. Ekkc- 
hardus Magiflros fchoU appellat. Illorum Coenobiorum numero 
addenda funt Parifienfe (andi Germani, Floriacenfe, Saltzbur- 
genfe ,{hadenus Univerfitas) Gorzienfe,Bremenfe ,Cluniacen- 
fe, aliaque permulta : de quibus Deo dante alias uberius diffe¬ 
rendi erit locus. Interim, n lubet, lege Paulum Langium, Chri- 
llophori Broveri Antiquitates Fuldenfes , & Matthxi Weiflii 
Lyceum Benedidinum. Ex his porro Scholis etiam laici adole- 
fccntes inftrudi promovebantur ad infulas pontificales: qua- 
Indeedu- les fuerunt Adalbero Remorum , & Odhardus Camaracen- 
fium Epifcopi fxculo decimo, qui in Scholis Gorgienfis Monajle- 
* rii pariter condifipuli exjliterant , referente Balderico in Chronici 
Camaracenfis libro primo, capite primo fupra centefimum. 6c 
Ekkehardus junior in capite fexto de Monafterio fandi Galli: 
Erant , inquit, difciplina loci y ut femper , tunc fevera , non modo in 
claujlro , Jed & in Scholis externis. 'Unde etiam prater Clericos qui 
apud nos fkpe nutriti funt y clariffimos Ecclefis variis multoties dedimus 
e 'T Epifcopos . Nempe , ut ab adverfariis noftris teftimonium re- 
petam , in Prxfule, inquit Joachimus Vadianus, dux res potif- 
» limum fpedabantur , pietas & eruditio. Pietatem a vitx inno- 
33 centia & divini cultus amore metiebantur: eruditionem autem 
» a judicio & a dodrinx prxllantia. quam quia paullo rariorem 
53 habebant illa fxcula, perfxpe accidit, ut & Monachi dodrinx 
>3 fama commendati, & quod omnis (ludiorum facultas eo tempo- 
re prxeipue in Monafteriis regnabat, in Epifcopos eledi,&fum- 


Digitized by L.ooQle 



cc 


cc 

cc 


cc 


cc 


P R M V A T I O. xxxj 

mis fedibirs praefe&i fuerint. Haec ille initio libri primi jam citari. fC 

46. Nec folum in Monafteriis/Majores noftri litteras doce- P^cep- 
bant: fed etiam non raro ex illis Praeceptores Ecclefiarum epi- 
fcopalium Scholis praeficiebantur. Exftat hac de re Frodoardi cathedra- 
reftimonium in Hittorix Rcmenfis libro quarto /capite nono Jj um Aca. 
fcribentis, Fulconem Praefulem duas Scholas Remis , Canoni- rimquc. 
eorum fcilicet loci atque ruralium Clericorum , paene delapfas cc 
reftituiffe , & evocato Remigio AutifiodorenfiMagiflro libera- cc 
lium artium ltudiis adolefcentes Clericos exerceri feciffe , ip- t< 
fumque cum eis lecftioni ac meditationi lapiendae dediffe ope¬ 
ram. Sed & Hucbaldum fdnfli Amandi Monachum 3 virum 
quoque difciplinis Jophiflicis nobiliter eruditum arcefliffe •, ficque Ec- 
clejiam Remenfem praclaris illuftrajfe doctrinis, quod ibidem poftea 
praeftitit Gerbertus, Monachus tum Auriliacenfis. Quin etiam 
Remigium jam di&um Luteciae Parifiorum fcholas tenuiffe, ac 
docuifle Dialc&icam ceterafque artes liberales, prodit Johan- 
nes Monachus in Vira fan<fti Odonis Abbatis Cluniacenfis, qui 

Odo Remigium praeceptorem habuit. Denique, ut alios praete¬ 
ream , Sigcbertus Coenobita Gemmelacenfis in Mettenii Coe¬ 
nobio fandbi Vincentii litteras publice profeflus eft , & fadtus • 
cl\fions patens non folum Monachis } Jed & Clericis ad fe undique con - 
fluentibus , teftante Chronographo Gemmelacenfi ejus dilcipulo, 
qui & praeclara feribit de Olberto praeceptore Burchardi Epi- 
Icopi Wormaticnfis. In his officiis fi quid munificentiae a difeipu- 
lis accipiebant Praeceptores, id in ufus pios expendere folebant. 

Sic Sigebertus ipfe multa contulit ad ufum & ornatum Ecclejia Gem¬ 
melacenfis , qua adquifierat voluntaria eorum quos inflruxerat liber alita¬ 
te. E recentioribus porro non omittendus Genebrardus nofter, 
qui litteras Hebraicas in Parificnfi Academia eft interpretatus. 

47. Paene oblitus eram lingulare Ordinis noftri decus, San- San&i- 
dimonialium fcilicet Bencdiddnarum ftudium quondam ar- 
dens in litteris excolendis, qus laus etiam -Bonifacio au&ori a * 
tribuenda eft. Is quippe in Britannia cum degeret, non tan¬ 
tum viros difciplinis imbuit, verum etiam Monachas, quae tantas 
lapiendae virum , ut feribit Willibaldus , Praeceptorem expetie¬ 
runt. quo praeceptore paginarum tranfcurrentes feriem , calefti iriflan - 

ter ferutinio inharebant , &facramentorum arcana mjrfleriorumque ab¬ 
dita jugiter meditabantur. In Germaniam ipfe profe&us, religiofas 
feminas e Britannia iftud advocavit, ex quibus ChunihiltCT 
filia ejus BERATHGIT valde erudita in liberali fcientia 3 in Turingo- 
rum regione conflituebantur Magiflra 3 ex Othloni libro primo, ca¬ 
pite vigefimo quinto. Praeter eas Lieba Bifchofheimenfi Par¬ 
thenoni a Bonifacio praefeda , leBionis ftudio tanta diligentia 


Digitized by ^ooQle 



xxxij P R X. F A T I O. 

incumbebat , ut nifi orationi vacaret 3 numquam divina pagina de mani - 
bus ejus abjcederet. Nam cum ab ipfis infantia rudimentis Grammatici 
CT reliquis liberalium artiuni fudiis ejfet irtjhtura , tanta meditationis 
infantia sfiritalis fcientia perfeclionem conabatur adfcqui , ut confen- 
tiente cum ingenio lechone , duplicato natura & indu fria bono , erudi - 
tijfim* redderetur. Atque ut melius fcias , quibus potiflimum ftu- 
diis animum informaret , audi Ruddifum ipfius Vita; feripto- 
rem hoc modo profequentem : Sed & ditia fanftorum Patrum , 
decreta canonum , totiufque ecclefiaftici ordinis jura plenitudini perfe» 
ftionis adjecit. £o in Parthenone non parvus ancillarum Dei nume¬ 
rus colletlus cfi , qua ad exemplum beati Magifra calefis difciplina fudiis 
infigebantur, & in tantum doftnna ejus proficiebant , ut plures ex illis 
pofmodum Magifra fierent aliarum ■: ita ut nulla , aut etiam rara in 
illis regionibus ejjent JMonaferia feminarum , qua non difcipuUrum 
ejus magiflcria aefiderarent. Non hic (betit piarum virginum cona¬ 
tus , ied etiam procedit in commurum rei publica; utilitatem. 
Ut tnim Monachi libris tum exlcribendis , tum componendis 
meliorem impendebant operam: fic illa; laudabili aemulatione 
adduda;, utrumque laboris genus experiri ftuduerunt. Quas in¬ 
ter maxime celebrandae (unt Monachae Eikcnfes in Belgio, 
quae tum legendo & meditando, tum feribendo atque pingen¬ 
do vacare (olebant, in primis vero Harlindis & Renildis Ab- 
batiflae, teile Audore anonymo qui earum Ada litteris man- 
» davit, pnerer textilia opera, quatuor Evangelia, Pfalterium in- 
>3 tegrum , aliofque plures divinae Scripturae libros confcripfilfe, 
3> ac liquido auro gemmis , margaritfique exornafle memoran¬ 
tur. Preeceflerat illius fadi exemplum in Carfaria Abbarifla Are¬ 
is latenfi, cujus fodales inter pfalmos atque jejunia, vigilias quo- 
» que & lediones , libros divinos pulcre (criptitabant , ipfara 
magiftram habentes, referente Cypriano in Vita (andi Caeiarii 
Epifcopi , Caefariae germani. Earum porro Sandimonialium £ 
noftris, quae proprii ingenii monumenta protulerunt in lucem, 
numerum inire non elt hujus loci. Exemplo fint HRolVita 
Gandersheimenlis Monacha , nobilis pro tempore Poetria, 
qua; res geftas Ottonis primi Imperatoris carmine cecinit j Hil- 
degaTdis, Gertrudis , & alis, qua; maxime in Germania flo¬ 
ruerunt. 

V. 

De cultu fidi Germanici per Beneditlinos. 

48- 1 P%TJ O in Germania prsftitSre Majores noftri in reiptj- 
1. M frhee Chriitian-g militarem . nimirum converfionem 

gentis 


Digitized by C^OOQLe 



0 


V K JE F A T I O. 


xxxiij 


gentis, & Eccleliarum epifcopalium inftitutTonem •, ftudia vero 
in Clericorum & focularium commune emolumentum : quar¬ 
tum inhabitatorum commoditatem, nempe ipfius foli Ger¬ 
manici prope' deferti cultum & ornamentum. Primo loco oc¬ 
currit Buchonia , folitudo quondam ingens , in Franci* PrieiV- 
talis & Turingiae confinio. At poftquam eo in faltu Bonifacius 
Monafterium Fuldenfe conftruxit, ex horrore illo cmerlit urbs 
& regio non ingrata. Teftis hujus rei Liudgerus in Adis fandi 
-Grcgorii Abbatis in haec verba ; Sturmi venerabili j \Abbas , unus 
ex numero illo Eleflorum Dei 3 qui ex fanfli Bonifacii difciplina profe- 
fli; quantum profecerit in eremo 3 Bocauna ftlva in teflintonio efi , qua 
prope omnimodis inculta erat ac deferta . nunc * autem ab Oriente ufque *f hanc 
ad Occidentem , a Septemtrione ufque ad Meridiem , Ecclefiis Dei gr 
eleflis palmitibus Monachorum impleverunt * Inde nomen a fago 
Buchoni* relidum , audore Candido in Vita fandi Eigilis. 

Idem praeftitit Bonifacius variis in locis, tam per fe, quam per 
iiios v aliique e noftris poft eum. Quid enim quondam Cor- 
-beia , quid Brema , modo urbes in i>axonia ? quid Fritiflaria, 
quid Hersfeldum, opida in Turingia ? quid Saltzburgum, Fri- 
hnga, Eiftetum , urbes epifcopales in Bajoaria ? quid opida 
fandi Galli & Campidona apud Helvetios ? quid numerofa 
alia opida in tota Germania ? horridae quondam folitudines & 
latibula ferarum : nunc hominum amoeniftima diverforia, poft- 
quam ea noftri labore & induftri# fua excoluerunt. Facile effet 
id etiam de aliis provinciis ac Regnis demonftrare. fcd ifta in 
exemplum fufficiunt, ut intelligant omnes , ex Benedidinae fa¬ 
miliae propagatione quid emolumenti & ornamenti Regnis 
Chriftianis accefferit. 


49. Quippe noftrorum labor & parlimonia rem familiarem 
auxit, pictas & religio traxit hominum frequentiam , k quibus 
conceffa Monachis praedia & multa fervidorum capita. His 
commifti agri ad excolendum, exftrudae cafae circum Monafte- 
ria , villae ad incolendum impolitae, tum cafe & villae in opida 
& vicos converfo, Crevit etiam Mpnafteriorum res familiaris. 


non folum ex donatione Regum ac Principum aliorumque 
conditorum fed maxime ex opibus eorum, qui vitam mona- 
fticam profitebantur. Quantum contulerit Monachorum labor 
& induftria, .lubet uno declarare exempla Coenobii Graveniis 
in Aquitania. Stephanus Abbas Monafterii landi Rigaldi &. 
Ermenaldus Prior ejufdem loci turbam declinare cupientes, in 
infulam Corda fefe receperunt poft medium foculum undeci¬ 
mum. Adjundus elt ad eos quidam Claniacenlis Monachus, 
nomine Willelmus , vir ingeniofus, laboriofus y pifcandi &adquirendi 
%AflSS. Ord. S. B. Saculum ///. Praf. E 


Digitized by ^OOQle 



xxxiv P R JE F A T I O. 

jdllcrtijjimus. Ipfo fetia componente, pifcarias vonftruente , Monachi 
qui eatenus' rebus deftituti fuerant, eo demum excreverunt, ut 
Monafterium conftruxerint haud procul ah ipfa infula , in loco qui 
dicitur Grava, quod Monafterium Amatus Romana fedis Lega¬ 
tus , ‘idemque Burdcgalcnjis xArchiepifcopus , adfifteme Petro ejus¬ 
dem Ecclehx Decano confecravit. Quae omnia legi in litteris 
Stephani Abbatis & Ermenaldi, quibus iftud MonafteriumHu- 
goni Abbati Clumaccnfi fubjiciunt. 

50. Ex if^js ergo fontibus derivata eft Ordinis noftri ampli¬ 
tudo , quae in reipublicae etiam commoda redundavit. Hinc 
colligere licet, quid facro debeat Ordini Germania, qujc uti- 
nam ita fc nunc gratam exhiberet, ut alias quondam : & non 
magis alienis traderet fandi Benedidi patrimonium. Magnam 
partem jam haerefis devoravit, rapuitque aliena manus, reli¬ 
quiis non parcent avidi comedones, nin obfiltat Monachorum 
religio ac fsietas: quod optimum ac fere unicum eft graflantis 
mali remedium. Jam imperatoria majeftas Benedidinis Coe¬ 
nobiis temperari juftit. reliquum eft, ut fibi ipfi confidant fo- 
dales noftri; & majorum fiiorum memores, relidam ab iis he^ 
reditatem fervent iis modis , quibus eam illi compararunt. Il¬ 
lud enim maxime nobis cavendum eft , ne ,.ut majoribus no- 
ftris pulcherrimum fuit tantam nobis Ordinis noftri gloriam 
& amplitudinem relinquere ; fxc nobis turpiflimum fit, illud 
quod accepimus tueri & confcrvari non pofle: maxime cum 
exemplis fuis utriufqufc rei nobis audores efte poffint, fi eorum 
religionem velimus imitari. 


$. VI. 

Observationes Ecclesiastica. 

S u ’ I ' A m e t s 1 in Praefatione Saeculi fuperioris adnotata 
I funt non pauca de Miflaquotidiana, de Reliquiis San- 
dorum, aliifque de rebus; juvat tamen quaedam huic loco op¬ 
portuna retradare. 

Obse*- 51. Miflae quotidiana: celebratio jam inde a faeculo fexto fre- 
vati o q Uentaca Sacerdotibus piis, circiter odavum faeculum amplius 
Statutum commendari coepit. Statutum hac de re nullum invenio ante 
qumidL 4111111111 o&ingentefimum quinquagefimum quintum , quo Sy- 
na. nodus Ticinenfis ita decrevit capite fecundo: Statuimus , ut non 
tantum dominicis diebus & pracipuis feflivitatibus Epifcopi tMiJfas ce¬ 
lebrent : fed cum pojjibile fuerit, cotidiana quoque Jacrificia frequentent. 
In Gallia etiam idem ttatutum obtinere coepit eo tempore , ut 


' igitized by 


Google 


«5 



P R J£ V A T I O. sxxv 

probat Riculfi Sueflionici Epifcopi capitulum tertium, itaPre- 
fbyteros alloquentis : Habete 3 quafumus 3 Jludium if Pfalmos cantan¬ 
di , in divinos libros legendo > in canonicas horas conflituendo j id eft 
'Primam , Tertiam , Sextam ; Miffarum quoque cotidiana celebratio¬ 
ne. Qu.t rtatuta potius exhortationis , quam lectis aut prtecepti 
vim habuifle conitar. Paullo ante id tempus Monachi Fulden- 
(es Carolo Magno porrexerunt fupplicem libellum , in quo 
prteter alia Imperatori liiggerebant , ut Prefbyteris concederetur 
Adtffas fiepius celebrare : & ut jfatia ad hoc eis darentur 3 Jicut a 
'AIa j oribus dabantur. Nimirum eo tempore Rargarius Fuldenjfis 
Abbas Monachos fuos ita urgebat ad laborem , ut nec Pre- 
Ibyteris liceret operari (acriscum vellent * nec in diebus fcltis, 
quos ipfc Abbas fuftulerat, interfpirare. Quam ob rem poftu- 
lant Monachi, ut Sanflorum honor & fefii vitas non deteftetur , fed 
in vigiliis & Mtffis eorum digna commemoratio fiat: quod in his 

fefiiv irati bus j quibus major veneratio convenit , Fratribus ab opere ad 
lechonem ft) pfalmodiam vacare liceat. Non una erat in Monafteriis 
celebrandae ab unoquoque Miflae difciplina, ut probat exem¬ 
plum Ratpcrti Monachi ac litterarum Praefedi in Monalterio 
landi Galli apud Ekkehardum juniorem, capite tertio. 

Panis (acrificio adhibitus eo tempore, non erat panis ci- Obsirv-j 
barius & ufitatus : fed formulae quaedam inltar Oblatarum, p ai U' f 
quibus modo in (acris utimur. Huc notanda funt verba ifonis crificii. 
Monachi fandi-Gallenfis in libro primo de miraculis (andi 
Otmari capite certio i ubi agens de tranflatione corporis ejuf- 
dem Sandi circiter medium faeculum nonum fada, ita feribir*. 

Sub capite autem & circa peflus viri Dei quadam panis rotula , qua 
vulgo Oblata dicuntur 3 ita illafa atque ab omni corruptione extranea 
ab eodem Epifcopo Salomone inveniebantur 3 ut in nulla omnino par¬ 
te colorem vel ffeciem fui amittentes , adfpicientium oculis infra fpatium 
ipfius hebdomada videantur effc confeSla, Nempe moris erat anti¬ 
quis , ut Sacerdotes cum iis ornamentis inftrumentffque fepe- 
lirentur , quibus in re facra uti folebant. Meminit iftius ritus 
anonymus Audor in libro quarto de vita fandi Cuthberti 
Epilcopi Lindisfarrtenfis , qui tc+o corpore lavato , capite fudario 
circumdato , Oblatis fuper fanftum pcftus pofitis , vejltmenta facerdota - 
Ita indutus , in obviam Chriflo calceamentis fuis praparatis s in findo - 
ne cerata curatus fepultufque eft. 

54. Oblatarum nomen variis in locis invenio, ubique forma Obsjrv, 
eadem, tamctfi u(iis diverfus. Aliae quippe ad ufum (aerum, 
aliae ad communem erant. Primam acceptionem in multis ex- duplices, 
primit Ordo Romanus his verbis: Archidiaconus accipiens Obla¬ 
tas , ponit tantas fuper altare , quanta poffunt populo fuffeere . & 
^AilaSS. Ord. S. B. Saculum lll. Praf. E ij 


Digitized by vjOOQle 





xxxvj 


P R JE F A T I O. 


Gaufredus Prior Vofienfis in fine fui Chronici: Sunt qui depra¬ 
vant eulogias, quaf vocamus Obhasfeu hoftias , nimirum dicentes:Ma¬ 
gnum bonum Miffa ,fed nullus idoneus ad boc. Aliam defignat Bur- 
chardus in libro de cafibus Monafterii fandi Galli capite Tex¬ 
to , agens de Norperto Abbate , qui in hebdomada pafchali, in 
meridie vinum & Oblatas dari conjlituit. Quo fenfu Udalricus in 
libro primo ConfuetudinumCluniacenfium, capite quadragefi- 
mo nono ait, in Quinquagefrma jolere apponi ea qua in ferramento 
charaflerato de confperfione farina tenuijfma fiunt, & ab hominibus 
Rjomana lingua Nebula , a noflratibus appellantur Oblata. 

Obshrv. 55. Quo ritu fierent Oblatae illae, docet nos anonymus fae- 
lv - culi noni Monachus in libro de miraculis fandi Wandrcgifili 

ST Abbatis, capite vige fimo nono. Tempeflate quadam cum vigilia ad - 
ejfet Nativitatis dominica , & fbdales fuas Sanctimoniales feminas 
multimoda prece rogitaret, femina fcilicet a Wandregifilo lanata-, 
modo ne ad ignem accederet, ut Oblatas quas oblatura Domino 
in crafiinum erat formarent, ignique cui appropinquare non audebat de¬ 
coquerent , minime impetraret; accejfit ad ignem , ferroque quo im¬ 

primenda ac decoquenda erant Oblata arrepto , mox nervi manus ejus 
dextra contratti Junt , ac Oblatorium quod fponte Jufceperat , invita vi 
agente divina retinuit. Ergo Oblatae jam tum coquendae ferro 
comprimebantur imprimebanturve, quum id accidit, hoc eft 
anno oBimtntefimo nonagefimo quinto. Quo etiam anno puella quae¬ 
dam ex familia Monafterii Campidunenfis, nomine Guntrada, 
in Parthenone Mouheimenfi Oblatas a Te confedas, & nitide co- 
Has atque in buxula repofetas, fandae Walpurgi obtuliflc fertur in 
libro tertio de vita & miraculis fandae Walpurgis , capite pri¬ 
mo. Utrumque locum egregie illuftrat Udalricus in libri tertii 
capite tertio.decimo. Primo tempus notat quo fiebant Obla¬ 
tae. Quotiefcumque fieri hojlias necejfe fuerit, pracipue tamen ante Do¬ 
mini Natalem vel fanBa ReJurreBionis diem fieri folent. Sic fupra 
mulier illa componebat Oblatas in vigilia Nativitatis domini¬ 
cae. Secundo poftquam frumentum granatim eleBum, magna cum 
reverentia molitum eft, farina cribratur & confpergitur cum aqua 
frigida , quia inde fiunt hofti 4 candidiores. Tertio ferramentum in 
quo funt coquentia cbaraBeratum tenet Converfus , manufque induit 
chirothecis. In ferramento vero pojfunt fimul hoftia fex poni. En fer¬ 
ramentum , quod Oblatorium fupra didum ab Anonymo eft. 
Eadem fere religione hoftiae fiebant faeculo undecimo, non fo- 
lum in Monafteriis, fed etiam in aliis Ecclefiis. Quippe, tefte 
Humberto Cardinali in libro contra Graecorum calumnias. 
Diaconi cum Subdiaconis , feu ipji Sacerdotes facris amiBi vefiibus, cum 
•1. azymfi melodia pfalmorum a^yma * confperfum & in ferro paratum ex fecretario 
proferebant. 


m 


Digitized by 


Google 



PRAEFATIO. xxxvij 

56. Jam vero longe ante ea tempora panis facrificio deputa- qua reli¬ 
tus religiofis quibuldam ritibus conficiebatur. Pachomius fi- g ionc * 
quidem , uti in ejus Vita legitur a Dionyfio Exiguo latine ver- 

fa , capite quadragefimo , praeceperat Fratribus qui in pijloria arte 
laborabant 3 ut fi quando facerent Oblationes , nihil loquerenturfuperva- 
cuum:fed apud fimetipfos falutaria meditarentur eloquia . Cur Pacho¬ 
mius lilentium piftoribus fignanter indixerit dum Oblationes 
conficerent, non alia videtur caufa, quam ut res ad ufum fa- 
erum deftinatae cum reverentia tradarentur. Idipfum fervabant 
Cluniaccnfes , quum Oblatas faciebant. Pachomius quidem in 
Regulae capite centefimo fextc-decimo univerfim praecipit Fra¬ 
tribus , ut quando farinam confpergunt aqua , & majfam fubigunt, 
nullus loquatur alteri, at feverius fine dubio filentium impofuerat 
iis, qui Oblationibus faciendis operam dabant. Certe Oblatio¬ 
nis nomine Pachomius Oblationes facras in MifTa fieri folitas 
intelligit in Regulae capitibus feptimo-decimo & nono-deci- 
mo. & fandus Odo Abbas Cluniacenfis in Collationum libro 
fecundo , capite vigefimo odavo fuperiorem Pachomianae 
Regulae verfum de Oblationibus facris interpretatur. Eadem 
religione Radegundis, audore Fortunato, more fantti Germani to¬ 
ta Quadragefimo ,, in quantum quatriduana refeflio poflulavit 3 fua ma - # 
nu commolebat: & exinde Oblationes fitis manibus faciens , locis ve* 
nerabilibus inceffanter difpenfabat. quod etiam praeftabat materfa- 
miliasiila , cujus mentio in Vita Gregorii Magni. Eas praecef- 
ferat Candida uxor Trajani Magiftri militum, quae totas nodes 
molebat , & panem oblationis propriis manibus faciebat, tc- 
fte Palladio in hiftoriae Laufiacae capite feptuagefimo nono edi¬ 
tionis Meurfianae, cujus haec verba; tLuj 'ftuvdja, 0iy» 

TTvlm TTfS ¥UX.T0i , K) <tA, Tttjc 4 

*fv>t 'vk mr&no/M&s. Ex eo verd quod panem rei facras adhiben¬ 
dum , molita prius a fe farina, manibus fuis conficiebant ma¬ 
tronae tam nobiles, fatis intelligitur, ifon fuifle tum panem ci¬ 
barium & ufitatum , qui a meritoriis operis confici folet : fed 
alium , longe majori diligentia & religione paratum. 

57. Id etiam colligitur ex colore ultra morem candido, 0*ss*v. 
qualem infinuat Beda in hiftoriae libro fecundo , capite quin- can ^' (ii 
to. Nam eo loci de tribus idololatris filiis Scberti Chriftiani coloris. 
Regis orientalium Saxonum feribit in hunc modum : Cum •vi¬ 
derent Pontificem Mellitum celebratis in Ecclefia Mijfarum Jollemniis 
Eucharifliam populo dare , dicebant ( ut vulgo fertur ) ad eum barbari 
inflati flultitid : Quare non & nobis porrigis pahem nitidum , quem & 

patri nofiro Saba dabas t Quibus verbis fatis innuunt illi, panem 
eucharifticum ultra folitum fuifle nitidum canaidumque. 

E iij 


Digitized by C^OOQLe 



alii a pa- 
jic com- 
r.u ii. 


xxxviij P R I F A T I O, 

58. Verum panem illum , & album fupra ceteros , & alium 
ab uficato & communi fuiffe, omnino evincit Concilium fcx- 
tum-decimum Toletanum i anno fexcentefimo nonageiimo 
tertio celebratum , canone lexto. Ad concentus noftri agnitionem ^ 
delatum efi, quod in quibufdam Hinaniarum partibus quidam Sacerdo¬ 
tum , non panes mundos & fiudio praparatos fupra menfam Domini in 
facrificio offerant: fed de panibus fuis ufibus praeparatis crujlulam in ro¬ 
tunditatem auferant , cumque fuper altare cum 'vino & aqua pro facro 
libamine offerant. Quod fattum nequaquam in facra auftoritatis hifio- 
ria gefium perpenditur. Unde id unanimitatis nofira elegit conventus t 
ut non aliter panis in altari Domini benedictione fanflificandus propona¬ 
tur , nif integer & nitidus , qui ex fiudio fuerit praparatus : neque 
grande aliquid , fed modica tantum Oblata , fecundum quod ecctefiafiica 
confuetudo retentat. In hoc canone multa obfervatione digna oc¬ 
currunt. Primum , panem nitidum opponi ufitato & communi, 
ut fuperiorem Bedaelocum interpretabar. Alterum, panem, eo 
tempore offerri folitum , rotundum fuiffe. fiquidem Prelbyteri 
illi, de quibus agit Concilium , cruftulam in rotunditatem e pane 
fuo uhtiito detrahebant, quo lcilicet formam Oblatarum la- 
crarum, quae tum in ufu erant, exprimerent. Certe' Epiphanius 
in Ancorato eas id ell rotundae formae vocat. & Ifo 

fupra rotulas eas , quod dnftar rotae rotundae eflent , appellat. 
Deinde rem fuiffe ubique ecclefiafiica confuetudine receptam , ut 
non panis communis &c cibarius, fed nitidus gr fiudio praparatus i 
non grande aliquid, fed modica tantum Oblata facrificio adhibere¬ 
tur. Praeterea in facra auctoritatis hifioria nihil exftitiife conliietu- 
dini tum receptae contrarium , quod favere pollet Prefbyteris 
illis, panem fuis ufibus praeparatum in rem Iaeram ufurpantibus. 
Denique panem illum , non grandem, led modicum ; nec tamen 
fradium , fed integrum fuiffe. Quibus omnibus paene ob oculos 
ponitur fpecies & forma Oblationum nortrarum. quam for¬ 
mam reijpexiffe videtur Concilium Arelatenle quintum, medio 
faeculo lexto celebratum , cujus caput primum decernit , ut 
Oblata qua in facrificio offeruntur altario , a comprovincialibus Epifco- 
pis ad formam Ardatenfis offerantur Ecclefia. His adfine eft Conci¬ 
lii Calchutenfis , labente feculo odtavo in Anglia convocati, 
capitulum decimum in haec verba : Oblationes etiam Fidelium 
tales fint, ut panis fit, non crufta. Ex quo intelligitur, Anglis non¬ 
nullis, uti & Hifpanis, fubreplifle id quod Humbertus Cardi¬ 
nalis reprehendit in Graecis, qui coronulam panis, communis fci- 
licet & ufualis , in*rem facram feAo levare foliti funt: uti hoc 
compendio declinarent morofam in praeparando facro pane 
diligentiamEatinorum j immo etiam EcclehaeHierofoIymitanae, 


Digitize by 


Google 



P R JE F A T I O.. xxxix 

qiws tenuei Oblatas ex fimila praeparatas , integras & fanas antiquitus 
adhibuiffe perhibetur in libro pnecitato Humberti Cardinalis. 

Hinc mihi perfiiafiim eft, Patres Concilii Toletani nomine pa¬ 
nis modici & integri fignificare tenues hafce Oblatas, quales 
hoc loco defignat Humbertus, in ferro fcilicec chara&erato 
codas. Certe ante nonum fieculum frequens in Ecclefia ufus 
erat patenarum vitrearum ad continendas Oblatas : qus fi 
non fiiiflent tenuiili^ae , plures ( ut neceffe erat) in fragili 
inftrumcnto caute offerri deferrique non potuiffent. 

59. Tenues itaque erant Oblata; & graciles; paullulo tamen for- Obs«rv. 
fan ampliores quam noftrae, five quaetid Sacerdotuhi, fi ve quae ad vi* ^ 
laicorum communionem fiebant. Oblata quippe leu hoftia Sa- ^radies, 
cerdotis dividebatur in novem portiones ex prsefcripto Miffalis 
Mozarabum ab IfidoroHifpalenfiEpifcopo ordinati. &una O- 
blata laicorum in communionem pluribus fufficiebat frangeba- 
turque nonnumquam. Tenues Oblatas, inquit Humberttis^xfmila 
praparatas & fanas Jacris altaribus nos quoque fuperponimus, &ex ipfis 
pojl confecrationem f rallis cum populo communicamus. Et mos erat ad 
faeculum ufque undecimum in Gallia frequentatus, ut Clericus 
ad Sacerdotium promotus, hofliam de manu Epifcopi fufeiperet, 
quam ufque ad quadragefimum diem ufu quotidiano confumebat. cujus 
rei fidem facit Fulberti Epifcopi Carnutenfis, aut potius alte¬ 
rius Fulberti Monachi epiftola lecunda ad Einardum , in editis 
mendose Finardum. Denique Cartufiani ante annos quadrin¬ 
gentos unam tantum hoftiam in Viaticum infirmorum refer- 
vabant in pyxide, quam hoftiam frangebant, ut ex ea parti¬ 
culam infirmo porrigerent. Sic enim habet Statutorum anti¬ 
quorum prima pars in capite quadragefimo tertio : Infra hebdo¬ 
madam non mutatur hoftia qua eft in capfula. ji tamen propter infirmum 
fratta fuerit, mutare licebit. Alius mos erat penes Cluniaccnfcs 
noftros, qui quatuor hoftias confecratas in Viaticum adfcrva- 
bant, tefte Udalrico in libro primo Conluetudinum Clunia- 
cenfium , capite odavo. Ipfie autem hoftia , inquit, cum fuerint 
confcrata , mutantur quatuor cum illis qua in pyxide & in aurea co¬ 
lumba fuper altare pendente jugiter frvantur maxime propter infirmos, 
ut quidquid de eis eveniat. Viaticum fit in promtu. Qui vero in Mif- 
fa communicaturi erant, finguli fingulas offerebant hoftias, ut 
poftea videbimus. Diaconus' tamen ex eadem qua Sacerdos 
noftia communicabat , ex libri fecundi capite trigefimo. Ex' 
quibus conjicere licet, etiam faeculo undecimo variaffe Ecclc- 
fias Gallicanas in quantitate feu magnitudine hoftiarum. Alii 
quippe integras (ut ita dicam ) formulas , quales fcilicet in 
ferro charaderato compofitae fuerant , confecrabant : alii 


Digitized by C^OOQLe 



OfcSHRV. 

VH. 

quo ritu 
oblarx a 
Fideli¬ 
bus. 


xl P R JE F A T I O. 

fingulas formulas in plures’hoftias dividebant, & quidem Clu- 
niacenfes in fex , ut ex Udairico fupehus vidimus. Specimen 
Oblatarum antiquarum exhibet codex manu defcriptus ante 
annos quingentos, in Bibliotheca noflra Germanenfi adferva- 
tus: in quo delineatus inter altaria duo ftat Sacerdos, quorum 
in altero Judaici ritus funt vidiraae , aries & hircus * in. altero 
Chriftianorum facrificium denotant calix & Oblatse crucis ti¬ 
tulo infignes. tum pcnfiles utrimque hqrfHarum fupra capfiilae. 
iQuae omnia aeneis typis repraefentavit Sirmondus in Difquifi- 
tione de Azymo. 

o. In Mida offerebant*panem & vinum qui aderant, maxi¬ 
me qui communicaturi erant. Id quo ritu fieret, quove tempo¬ 
re ddierit, paucis explicare juvat. Jam inde a primis Ecclefiae 
temporibus Chriftiani fuam quiique holliam offerebant. No¬ 
tior res , quam ut probatione indigeat. Varia hac de re ftatuta 
poffea cohfeda firnt in eo6 qui fecus agerent. In his Concilii 
fecundi Matifconenfis Patres anno quingentefimo odogefimo 
quinto decreverunt capite quarto , ut omnibus dominicis diebus 
altaris oblatio ab omnibus viris & mulieribus offeratur tam fanis quam 
vini : ut per has immolationes & peccatorum fuorum fafcibus care an t t 
& cum fsibcl vel ceteris Juflis ojferentibus promereantur effe confortes. 
Id tum aliis decretis, tum exemplis mani fellare facile' poflem, fi 
res poftularet. Infignem tamen locum Gregorii Turonici Epi¬ 
scopi hic praetermittere non lubet. Is in libro de gloria Confck 
forum, capite quinto fupra fexagefimum comrriemorat, duos it* 
urbe Lugduno fuifTe conjuges fenatorii generis, qui abfque li¬ 
beris matrimonio defundi , heredem Eccltfiam reliquerunt. 
Viro mortuo uxor fuperlles , per annum integrum affdue orationi 
vacabat , celebrans quotidie Miffarum follemnia , & offerens oblationem 
pro memoria viri , non difffa de ‘Domini mfencordia, quod haberet de* 
funflus requiem in die , qua Domino oblationem pro ejus anima deli* 
baffet. Semper fextarium Ga^eti vini prabuit in facrificium bafilica fan - 
She.fed Subdiaconus nequam refervans guU Gacetum , acetum vehe- 
mentiffimum offerebat in calice , muliere non Jemper ad communicandi 
gratiam accedente. Matrona fadi a viro admonita in fomnis , ad 
Matutinum fecundum confuetudinem furrexit. quibus expletis celebrati(- 
que Miffis 3 accedit ad poculum Jalutare. qua tam fervens acetum hatl- 
fit ex cdice 3 ut putaret fibi dentes excuti. Hoc in exemplo multa no¬ 
tatu digna, ufus calicis eo tempore in communione , perfiiafio 
de refrigerio animae defundorum ex virtute facrificii, oblatio 
vini in calice etiam eo die quo mulier non communicabat; in 
calice, inquam , haud dubie alio a calice Sacerdotis, alias cer¬ 
te aeque Sacerdos ac mulier fraudem Subdiaconi deprehendiflet, 

• nec 



Digitized by 


Google 



PROFATI O. xlj 

nec tuliffet ipfe aceti acrimoniam. Quo in loco venit in men¬ 
tem relponlio Gregorii Papae fecundi ad Bonifacium Epifco- 
pum , congruum icilicet non elfe , duos vel tres calices in altario , 
ponere, quum Miffarum follemnia celebrantur. Ex quo intelligimus, 
id in more politum his in partibus fuilTe. Ejufmodi calices 
Anaftafio minifieriales dicuntur non femel, aliis offertorii. Quid 
vero inde fiebat, quum mulier illa non communicabat ? Illud 
porro praecipue advertendum eft , matronam illam per annum 
integrum quotidie fextarium vini in facrificium obtulilfe. Id 
quo tempore fiebat, docet Hincmarus in Capitularis primi ca¬ 
pite fexto- decimo. Qui candelam-offerre voluerit, five fyecialiter,ji- 
ve generaliter ; aut ante Miffam, aut inter Afiffam antequam Evan - 
gelium legatur, ad altare deferat. Ad Oblationem autem , unam tan¬ 
tummodo Oblatam & offertorium pro fie futfque omnibus conjunfHs & 
familiaribus offerat. Si plus de vino voluerit , in buticula vel canna , 
aut plure s O olat as ; aut ante Afiffam, aut pofi Afiffam Prefbjtero vel 
miniflro illius tribuat, unde populus in eleemofyna benedittione illius 
eulogias accipiat , vel Prefbyter fupplementum aliquod habeat. Clunia- 
cenles etiam poli Evangelium oblationes panis & vini facie¬ 
bant, ut patet ex libro primo Udalrici, capite trigefimo. Ritus 
deferibitur in libri fecundi capite duodecimo. In privatis diebus 
ad Jddiffam matutinalem quia cuntti efferunt, curat hebdomadarius ut in¬ 
ter calices mediocres ad hoc Jblumfaltos , & inter ampullas cum vino, 
habeat quinque & totidem patenas cum hofiiis , quas ordinatim ponit 
forinfecus prope chorum , fuper tabulam-defuper coopertam & panno in- 
trinfecus amittam: ut inde Fratres eas accipiant cum o fert oriis oblaturi. 4 
^Ad majorem ^JMiffam , quia non offertur nifi ab uno choro , tantum 
tres calices feu ampulla praparantur, & hebdomadarius fiat in choro fi¬ 
ni firo, tenens in manu auream patenam & ampliorem hofiiis refertam : 
quas cum aureo cochleari offerentibus difiribuit ftngillatim. Ex hoc loco 
etiam patet ritum illum per/everalle adufque faeculum duodecim 
mum , cujus initio vivebat adhuc Udalricus. Non immoror 
aliis teftimoniis referendis. Grimlaicus Prefbyter faeculi noni, 
in Regula Solitariorum praecipit, ut Reclufi Oratorium fit Ecclefia 
contiguum , quatenus idem Solitarius per fenefiram ejufidem Oratorii pofi 
jit ad AfiJ fas per manus Sacerdotum oblationes offerre. Exiltimo ta¬ 
men faeculo odtavo delinere ccepilfe oblationum laicarum 
ufum , ut poftea exponam. 

61. Ex oblationibus pars in materiam facrificii adfumebatur, Eulogi*. 
r ea fcilicet qua: poft le&um Evangelium a Fidelibus offereba¬ 
tur , ex Hincmaro fupra •, pars benedicebatur in eulogfts. qua: 
vero in ufus miniftrorum pauperumve cedebat, alterius con¬ 
ditionis erat, panis fcilicet ufitatus cum ceteris rebus. Panem 
%^itta SS. Ord. S. B. S a culum III. Prff. F 

> 


Digitized by C^OOQLe 



xlij P R A F A T I O. 

communem a Fidelibus offerri folitum ab Oblatis confecrandis 
diferte dillingiiit Concilium Namnetenlc } ftatuens capite no¬ 
no , ut de oblationibus qua offeruntur a populo & confecrationi fuper - 
funt, vel de panibus quos offerunt Fideles ad Ecclefiam , vel certe de fuis 
Prejbyter convenienter partes incifas habeat in vafe nitido : ut pofi Mif. 
farumfollemnia, qui communicare non fuerunt parati, eulogias omni die 
dominico gr in diebus feflis* exinde accipiant. Hincmarus idem ftatuie 
in Capitularis primi capite feptimo. Exllat illius ritus praecla- 
rum velligium apud Udalricum in libri lecundi capite trigeli- 
mo. In privatis diebus hoflia non confecrata portantur in re f e florio, 
ut his qui eo die non communicaverunt, per manus Sacerdotis diflri - 
buantur, nempe ante alios cibos ex capite vigefimo tertio, quod 
hoc ordine feri folet, ut primum tribuat de ipfs hofiis domno Abbati; 
pofiea cum fnt menfe tres , utrimque ad dexteram domni abbatis ad 
unam menfam ; poflea ad omnes in alia parte : & fic iterum redit ad 
dexteram, & tribuentis manus a fngulis ofculatur . Fluxerat ille ritus 
ex antiquo Majorum nollrorum exemplo. Nam Monachi FuJ- 
denfes in libello fupplici ad Carolum Magnum pollulant, ut 
communicationem frafli panis ante cibum quotidie fumere non reffuatur, 
fecundum exempla pracedentium Patrum. Abbates vero in Synodo 
Aquifgranenfi congregati anno o&ingentcfimo feptimo-deci¬ 
mo , llatuerant capite odlavo fupra lexagehmum , ut eulogia 
Fratribus a Prejbyteris in refeflorio dentur. Petrus Damiani in libro 
de vita eremitica , capite quinto meminit cujufdam Martini, 
qui cum aliis diebus non acciperet cibum nili poli folis occa- 
® lum •, diebus tamen dominicis , circa fextam horam , unam ex 
his qua pro facramentis fiunt oblatiunculam percipiebat , dc fiC jeju¬ 
nium folvebat. Sic ergo reliqua pars Oblatarum expendebatur 
in eulogias, aut certe' panis communis , quia precatione Sa¬ 
cerdotis di&us ell benedi&us. Memini me aliquando vidiffe 
prifearum eulogiarum uliim in quibufdam paroeciis dicecefis 
Remenfis. liquidem die fello Pafehs Prelbyter feu Re£tor Ec- 
clcfix benedicit Oblatarum formulas integras * quae pollea jeju¬ 
nis pueris , quibus prae aetate communicare non licet, diflri- 
buuntur. Id in fua dioecefi prohibuit Guillelmus Major Epifeo- 
pus Andecavenlis in Statutis ab fe conditis anno millefimo. 
ducentefimo fexagefimo tertio , ne ex ejufmodi holliarum mini - 
Jhatione feu receptione erubefeentiam evitare videantur parochiani , qui 
fcilicet a perceptione corporis Domini ob fua peccata remove¬ 
bantur fic enim hunc locum interpretandum exillimo. Nam 
quia eadem ell holliae confecratae & non confecratae fpccies 
exterior , facile in mentem veniebat, idem utrubique effc fa- 
cramentum. Quo errore deceptus fuilfe videtur Theodorus 


Digitized by i^ooQle 



P R JE F A T I O. xliij 

Balfamon , dum ad caput quartum-decimum Synodi Laodice* 
na» arguit Latinos , quod in fefto Pafchaj diilribuerent laicis « 
azyma , poftquam fandificata feu confecrata fuerint, perinde (( 
ac communia. u 

61. Oblationi panis & vini, a laicis antiquitus fieri folitae, Observ. 
fucceffit eleemofyna pecuniaria Prefbytero fa&a , quam flipen- 
dium vocant. Id fieri captum, uc videtur, faeculo o&avo , fal- romelee- 
tem in Miflis privatis; non tamen ubique paffim ant« faculum 
duodecimum. Pecuniariam eleemofynanv fatis aperte defignat j£° Mif * , 
Chrodegangus Mettenfis Epifcopus iri Regulat fuae capite qua- 
dragefimo fecundo. St aliquis uni Sacerdoti pro Miffa Jua vel pro 
confejfione; aut Clerico pro pfidmu CT hynmis , feu pro fiipfo vel pro 
quolibet caro fiso, aut vivente 3 aut mortuo 3 aliquid in eleemofyna dare 
voluerit i boc Sacerdos vel Clericus a tribuente accipiat 3 & exinde quod 
voluerit faciat. Hinc fa&um,ut laici ob modicam ftipem fingulas 
quifqye Miffas fibi arrogarent.' Hunc ufiim introduci captum 
reprehendere videtur Eugenius Papa fecundus in Concilio Ro¬ 
mano annoo&ingentefimotrigefimo feptimo. fic enim ait capi¬ 
te feptimo-decimo : 'Trejbyteri nullius blandiantur aut fuadeanturfer- 
monitus , ut non omnium ad fe concurrentium in quibujlibet facris locis 
oblationes ad Miffarum follemnitates recipiant, quia cum mediatores 
Dei hominumque exfflant 3 in exercendis votis relaxandtfquc peccatis 
largifjimam debent orationem peragere, ldipfum repetit Leo Papa 
quartus in Synodo Romana. Eodem tempore Walafridus Stra¬ 
bus nafcentem ejufmodi morem erroris arguit in libro dc re¬ 
bus ecclefiafticis, capite vigefimo fecundo. Sed &• in hoc error 
non modicus videtur , quod quidam fe non pojfe aliter plenam commemo¬ 
rationem eorum facere pro quibus offerunt 3 nifi fingtlas oblationes pro , 
fingulis offerant: vel pro vivis defunftis non fimul a (limant immo¬ 

landum. cum vere fetamus unum pro omnibus mortuum , & unum pa¬ 
nem effe & fanguinem 3 quem univerfalis tenet Ecclefia. Quod fi cui 
placet pro fingulis fingtdatim offerre 3 pro filius devotionis amplitudine * 
orationum augendarum devotione id faciat , non autem pro flui¬ 
ta opinione , qua putet , unum Dei facramentufn non effe generale medi¬ 
tamentum. Nunc autem eo devenit res, ut nili Sacerdos pro 
modica ftipe fingulas perfolvat Miflas , graviffimum crimen 
commififTe judicetur a recentioribus cafuum arbitris. Meum 
non eft hac dc re ferre judicium : fcd fimpliciter exponere 
variam temporum difciplinam. Optimum eft decretum facro- 
fandti Concilii Tridentini in Seffionc vigefima fecunda, prohi¬ 
bentis eujufuis generis mercedum conditiones > paila 3 necnon importu¬ 
nas atque illiberales eletmofymrum exaftiones 3 qua d fimoniaca labe 
non longe abfimt. Sed tamen cuperent boni omnes, ut aliqua facili 
AftaSS. Ord. S t B. Saculum III. Praf. F ij 


Digitized by LjOOQle 



xliv P R JE F A T I O. 

via confuleretur & inopiae Sacerdotum, & fcrupulo miniftro- 
rum feu aedituorum, & neceflitati feu devotioni Fidelium, qui¬ 
bus dum (ua cuique Mifla perfolvitur , fuffragia in longum 
tempus differri necefle eft , urgente quantumvis neceflitate. 
quod maxime' evenire folet in frequentioribus locis. Haec.per 
exceflum dixerim. 

Donatio- ^3- Ab eo ergo tempore , quo frequentari coepit pecuniaria 
nes prs- merces in ufum Sacerdotis, coepit etiam paullatim aboleri mos 
promTtc- Oblationum fecrarum. Argumento funt donationes quaedam 
mfacri- eo tempore fa&ae praediorum atque villarum, ad comparandam 
ficu - materiam facrificii. Carolus Francorum Rex , cognomento 
Calvus, villam Scindelicias in pago Hlarifiacenfi fetam concedit Mo¬ 
nachis Dionyfianis, ut oblatione* pro fe fuaque conjuge Do¬ 
mino offerant , & de vino quod in vineis praditta villa natum fue¬ 
rit y decem modia in feacrario Fratres mittant, quod mixtum fiat vino 
in facrificio deputato. Dicet forfan aliquis , vinum iftud ex annuo 
reditu proveniens , oblatum pollea fuifle a Monachis eo mo¬ 
do , quo apud Cluniacenfes fieri mos erat. & fan&um Remi¬ 
gium Remorum Epifeopum longe' ante id tempus vineas quaf- 
dam teffamento reliquiffe eo pa&o , ut diebus feftis & omnibus 
Dominicis faerts altaribus (ua offerretur oblatio, quo tamen tempore 
morem offerendi penes Fideles perfeverafle conftat. Nec repu¬ 
gnarem, nifi legerem apud Fulcuinum Abbatem Chronici Lau- 
bienfis audorem, qui poli medium faeculum decimum floruit, 
folitum pendere vas cum vino juxta altare in (acrificium facrolan- 
dum. quod manifefte probat jam defitum offerri vinum a Mo¬ 
nachis laicifve in Coenobio Laubienfi. Saeculo infequenti Gul- 
bertus de Huglevilla, nobilis Neuftrafius , unum modium vini 
ad celebrandas Miffas Monachis Alfagienfibus conceflifle memo¬ 
ratur apud Ordericum Vitalem in hiftoris ecclefiafticae libro 
fexto. Et ne forte quis reponat, id in Coenobiis a&itatum fe- 
cus quam in paroecialibus Ecclefiis; invenio paullo quidem fe¬ 
rius , nimirum circiter annum millefimum centefimum otfto- 
gefimum, Philippum Flandriae Comitem in eleemofynam perpe¬ 
tuam adfignajje Ecclefia fanfta Maria de Longovillari unam marcam 
argenti fingulis annis , ad emendum panem & vinum in facrificio alta¬ 
ris , ut legi in Chartulario Bertiniano , quod Antonius Vion 
Herovallius, litteratorum omnium patronus, mihi communi¬ 
cavit. Eodem etiam aevo fieri coeptae donationes ad Miflas in- 
lfituendas. Plura ejus rei exempla exftant in majori Chartario 
Brivatenfi , quod itidem ab eodem humaniflimo viro nobis 
commodatum eft. In his Airaudus quidam Ecclefije fan&i Ju¬ 
liani , cui Bernardus Comes tum przerat , res fuas in villa 


Digitized by c^ooQie 


P R jE F ATIO. xlv 

Buciaco fitas tradit in ftipendia Fratrum feu Canonicorum, W ad fleri- 
ficium Deo offerendum > anno Jexto regnante Karolo Rege Aquitanorum , filio 
Karoli Regis Francorum, id eit Karoli cognomeftto Calvi. Item Jo(eph& 
uxor ejus res fuas in villa Rofariis cedunt eidemEcclefiae, ut iUiJervienteSi 
inquiunt, propter nosJacrifcium & orationes offerant , anno vigefimo fexto 
regni Karoli Calvi. Denique ejufdcm anno trigefimo quinto, quo tem¬ 
pore Frotarius Abbas idemque Archiepifcopus Bituricenfis locum re¬ 
gebat, Dado quidam resquas poilidebat in villa Ardalio, concedit ad 
facrificiumpro fe offerendum. Ex quibus manifeftumefficitur, jam fac- 
culonono ejufmodi donationes in more fuifle. 

64. Ex liis quaehadenusretuli, multa funt quae perfuadent, antiquo- o*sb*v. 
rum Oblatas lacrificio deputatas, non modo ejufdem fere formae aefi- 1 *• 
gurae cum noftrisj fed etiam azymas feu infermentatas fuifle. Nam & ]^ an,s us 
tenues rotulae erant, non fpiffae ac denfe •, nec proinde fermento inflatae: ‘ 

& fadaeex fimila diluta in aqua frigida, & codae intra ferrum charade- 
ratum. quo in genere fermentum numquam adhiberi folet. Verum quia 
Jacobus Sirmondus, vir non magispietate, quam eruditione ac finceri 
ftudio venerabilis, in Difquifitioneiiia de Azymo primus adferuit, azy¬ 
morum ufumnonnifi in illo intervallo, quodafchifmatePhotii tempo^ 
teNicolaiPapaeprimi, ad turbas Michaelis Cerularii pontificatu Leonis 
noni, hoc eft ab anno fere odingentefimo fexagefimo tertio admillefi- 
mum quinquagefimum effluxit, in Ecclefia Latina obtinuiflej non ab re 
erit quaedam huc argumenta conferre pro recepta jamdudumfententia 
de antiquiori ufu azymorum * tum paucis diluere Sirmondi objeda. 

6|. Antequam hanc in rem argumenta proferam, expendendum eft 
{ quod fane magni momenti effe debet) filentium fandorum Patrum, 
non Latinorum modo, fed etiam Graecorum, Photii aetate fiipcriorum: 
quiEuchariltiae inftitutionem ineunte vefpera azymorum, ac proinde in 
azymis celebratam fuiffe probant. Qui cum Chrifti Domini fado inhae¬ 
rendum effe in iftius Sacramenti confedionedicant, atque in nonnul¬ 
lis ritibus, ficubi obvenit mutatio, rationes fadae mutationis inquirant} 
nullam tamen de mutato azymo quaeftionem movent. Sic Auguftinusin 
epiftola adBonifacium, & poft cum Ifidorus Hifpalenfis Epifcopusin 
libro primo de officiis ecclefiafticis, Pafchafius Radbertus in libro de 
corpore & fanguine Domini, Haimo Halberftatenfis Antiftesin epifto- 
lam adCorintnios & alii,caulam indagant,cura jejunisEuchariftia per¬ 
cipiatur in Ecclefia, cum ab caenatis A poftolis percepta fit. a nullo vero 
proditum eft, Ecclefiam aliquando relidis azymis praetulifTe fermenta¬ 
tum : quod tamen magis ad rem Sacramenti accedit, quam jejunium aut 
caenatio percipientis. Sane quum video Cyprianum in epiftola ad Caeci¬ 
lium, aliofque poft eum, tanta cum religione admiftionem aquas in ca¬ 
licem tueri tum Ecclefia: traditione, tum etiam fado Domini f vix in 
animum inducere poffum, eos minus curaffe de fermento, quod abfuif- 
fe a dominica ca:na perfuafum habuere. Nec valet dicere , Patres anti¬ 
quiores non meminifle azymi, ubi de Euchariftiaemateria tradant. Sa¬ 
tis enim eft, ut exemplum Domini propofuerint: nec admodum de re tri* 
ta & familiari loqui folent, nifi aut controverfia?, aut morum neceffi- 
tas id exigat. F iij 




Digitized by c^ooQie 



xlviij PRAEFATIO. 

cus , ubi commemoratur Dominum per Moyfen filiis Ifrael ita pracepif- 
»fe: Omnis, inquit > oblatio qua offertur Domino, abfque fermento fiat, 

» nec quidquam fermenti ac mellis adolebitur in facrificto Domini. Credi¬ 
mus ergo &• panem illum , quem primum Dominus in cana myfiica in 
* mff. mini* myfierium * corporis fui confecravit, infermentatum effe. & paullo fu- 
ftetium perius ita concluferat: Erga panem infermentatum & 'vinum aqua 
mixtum in facramentum corporis & fanguinis Chrifii fanflificari opor¬ 
tet. Ita HRabanus , cum in editis , tum in maAu-fcriptis codi¬ 
cibus , ut fidem faciunt duo exemplaria Bibliothecae regiae, 
quorum unum eft annorum fere fexcentorum , alter octingen¬ 
torum. Hic vero locus, quo nihil luculentius ad praefentem 
controverfiam adduci poteft, vel unus adftruit omnino ufum 
azymorum initio faeculi noni, iis quidem verbis, ut non ali- 
cujjjs Ecclefiae, fed Latinae univerfe communem , antiquum, 
ac neceflarium morem fuifle appareat. Idem etiam non obfcu- 
re infinuat Pafchafius Radbertus Abbas Corbeienfis, HRaba- 
ni aequalis, fed quinque annis mortuus ante ipfum , nimirum 
anno quinquagefimo primo fupra odingentefimum, feptennio 
ante ambitum Photii: dum facrificii partes, immo & azymum 
trahitad moresin libro de corpore & ianguine Domini capite vi- 
gefimo. Hac igitur eonlferfio de multis granis fecit unum corpus, corpus, 
inquam finceritatis veritatis: fi tamen fumus a-^y mi, idefi abfque fer¬ 

mento malitia & nequitia , ut digne panem de hac aqua conffcrfum accipere 
poffimus. *. •. Idcirco, o homo ,/crva conjferfionem gratia: quia licet tri¬ 
ticum fis, nifi doctrina & 'virtute Spiritus-fanSii ad hanc unitatem 
confferfionem fueris bene in farinam attenuatus; deinde consferfus gra¬ 
tia , & igne caritatis excoftus , non poteris ad foliditatem fidei firmari. 
Hic attinebat meminifTe,non tantum farinae, aquae, & codio- 
nis •, fed etiam fermenti, fi tum panis facrificii azymus non 
fuiflet. At, quod rem evincit, Pafchafius ad«defignandum cu- 
charifticum panem utitur vocabulo confferfionis. porro conlfer- 
fum feu conlferfionem idem e fle atque infermentatum, docet nos 
Haimo Halberftatenfis Epifcopus in caput quintum epiftolae 
primae ad Corinthios , dum feribit , filios Ifrael egreflos dc 
jEgypto non detulifle inde fermentatam farinam , fed tantummodo 
confferfam. & Johannes Genuenfis in Catholico j Conlferfio in¬ 
quit , eft farina per aquam conglutinata fine fermento. Ex quibus 
nullus de Pafchafii mente {upereft ambigendi locus. 

69. His argumentis adde ea qua: fuperius retulimus de Ob¬ 
latis rotuhTve fuper Cuthberti mortui pedus atque Othmari 
pofitis ante iaeculum nonum : quae fine dubio ferro charadera- 
to impreflae, ac proinde infermentata: erant, uti & Oblatae il¬ 
la:, quae a duabus feminis Germanicis confcdae funt anno 

odin- 


igitized by C^OOQLe 



P R JE F A T l 0 . xlix 

odingentefimo iionagefimo quinto, didisi Illud Vero in 
tJdalrici audoritate dignum confideratione elt , quod ritus 
Cluniacenfes non fluxerint ab inflitutione Monailerii Clunia- 
cenfis : fed longe ante Euticius vir religioius , Coenobii Bal- 
menfis (ut creditur) Abbas principatu Ludovici Augufti, con- 
fuctudines illas defumferit ex inflitutionibai ’ & regulis diiterjoruni 
Patrum , unSque 'volumine conligaverit , teftartte Johanne Mona¬ 
cho in libro de vita fandi Odonis Abbatis Cluniacenfis. Ex 
quo inferre licet, teligiofos illos ritus, quos Cluniacenfes in 
conficiendis hoftiis azymis fervabant, profedos elTe ex fupc- 
riorum Patrum exemplo 3 cujus velligia quidam in Candida 
nobili matrona & in ian&a Radegunde fupra obfcrvavimus. 

70» Haec fufficere videntur ad probandum azymorum ufiim 
apud Latinos ante Photii feceflionem. Scio quid fentiant fan¬ 
dus Thomas Aquinas & Durandus , qui ufum hunc ab Eccle- 
flae quidem exordio receptum 3 fed ob haerefim Ebionitasrum 
interruptum aiunt t quod fadum Alexandro primo Pontifice 
cenfet Calvinus cum Barlaamo Hieraccnfi Epifcopo. Nec me 
fugit, quid fuper hac re Johannes Gerion Cancellarius Pari- 
fienfis fcripferit in tradatu primo de Communione fub utraque 
fpecie. Aft harum obfervationUm brevitas non finit his immora¬ 
ri. Rcftat ut ad Sirmondi objeda refpondeam, poftquam loca 
duo, Leonis Pontificis Romani & Humberti Cardinalis, retu¬ 
lero. Leo Papa nonus in epiftola fexta ad Michaelcm Patriar¬ 
cham Cortftantinopolitanum 3 cognomento Cerularium , tam¬ 
quam indubitatam rem fupponit, ab ipfis Chriftianae Religio¬ 
nis principiis azymos panes in Ecclena Latina ufitatos fuifle. 
nec fane ufpiam , quod fciam 3 id novitatis nomine impugna¬ 
vere Orientales fieculo undecimo. Leonis Papae verba nic ad- 
feribam. Illud autem quis nOn ftupeat , quod pofi tot Janflos & ortho¬ 
doxos’ Patres , per mille & viginti a pajjtone Salvatoris anrtos ^ novus 
calumniator Ecclejia Latinorum emcrjtfli , anathematizans omnes » & 
publicam perfecutionem excitans , quicumque participarentur facramento- 
tum ex azymis f Nemo non videt, invalidum, immo nullum ef- 
fe Leonis argumentum , nifi fupponat uti exploratum , Eccle- 
fiam Latiriam perpetub ufam azymis fuifle. Unde mirari fubit, 
quid his verbis intellexerit Sirmondus, qui in Difquifitioms 
fuae capite tertio negat. Leonem velHumbcrtum, cum azymo-« 
rum caufem agerent, ifta fe perpetui moris praeferiptione de- « 
fendiife: recuiatque ob id adientiri vel Hugoni Tuico, quiEc- cc 
defiam Latinam in azymis perpetuo immolaiTe ; vel Ruperto 
Tuitienfi, qui Ecclefiam Romanam cenfet fermentum in fa- 
crificio numquam admififle. Sane Humbcrms in Reiponfionc 
uAtla SS. Ord. S. B. Saculum III. Praf. G 



Digitized by c^oouLe 



\ PRjEFATIO. 

adNicetam Pedoratum , ex adis nefcio quibus fextae Synodi 
univerfalis refert Legatorum Romanorum refponlum ad Con- 
m itantinum Imperatorem : a quo interrogati, qualiter Romana 
» Ecclcfia defacrificio corporis & fanguinis Domini noftri J e s u- 
Christi ordinem teneret, refpondille feruntur, in calice of- 
» ferendum vinum aqua milium s oblationem vero panis nul- 
jy lam commillionem aut corruptionem fermenti habere debere. 
Tunc j addit Humbertus , placuitpiijfimo Principi Conftantino hac 
traditio apoftolicat fedis. Ex quo intelligitur , Humberti , uti & 
Leonis, mentem fuilfe, ex Ecclefiae Romanae traditione perpe¬ 
tua .defeendere ufum azymorum. Jam Sirmondi momenta pro* 
fermento confideremus. 

71. Primum eft in capite primo Difquifitionis, quod ex po¬ 
puli oblationibus facrificium confecraretur. Quo igitur argu- 
” mento , inquit Sirmondus , doceri clarius poterat , Latinos 
» tunc azymis in altari ulos non efle, quam u/ide conflet obla- 
« tum a populo panem confecrafle, quem minime dubium erat 
» ufitatum libi ac fermento de more temperatum obtulifle ? Im- 
mo vero non ufitatum , id ell communem & cibarium , fed 
ftudio praeparatum panem a populo fuille oblatum conflat ex 
didis, nec quidquam vetat, Fideles ante Photii turbas azymos 
panes obtulilfe ex Ecclefiae praeferipto : cum poli Photium id 
praelliterint Cluniaceiiles & alii, praellentque hadenus Armo- 
ricanae matronas telle ipfo Sirmondo. Quamquam non negave^- 
rim, oblatum aliquando panem communem a laicis: at quidem 
ante vel poli facrificium, qui non in lacrificii materiam cederet, 
fed in ulus minillrorum&pauperum, ut fuperius didum ell. 

71. In capite fecundo plura congeruntur argumenta. Unde* 
nam, inquit Difquifitor, Latinis de azymo venillet in mentem, 

» qui ab Oriente, unde illis facrorum origo , non• didicerant> 
Ad quod ego: Non conllat, Latini an Graeci variaverint panis 
materfem. Quippe Jacobus a Vitriaco Cardinalis in hillorije 
occidentalis capite trigefimo odavo cenfet, Romanam Eccle- 
fiam accepifle ufum azymorum a beatis Apollolis Petro & 
Paulo: Graecos vero mutalTe hunc ritum poli luam ab Latinis 
difcellionem , ne Romanam Ecclefiam imitari viderentur. 
Quod fi id non facile perfuaderi potell, eo quod Graeci anti¬ 
quae difciplins retinentiflimi fuerint ; faltem illud certum ell, 
Ecclefiam Romanam ab ipfis primordiis cum Orientali non 
confenlifie in nonnullis, puta in jejunio fabbati & in modo 
fervandae Quadragefimae , ut ex Ambrofio & Augullino , ex 
Socratis hilloria ecclefiallica , alilfque audoribus manifcllum 
ell. Quid mirum fi etiam in azymis? 




Digitized by LjOOQle 


P R JE F A T I D; 


] i 


c 

s 

r. 

i- 

■> 

Q 

io 

cx 

m 


75. Tertium Sirmondi argumentum eft 3 notatos ab Orien¬ 
talibus Ebionaeos fuifle , quod Ji’ tiQ/L&v, panibus azymis, uc 
Epiphanius refert , myfteria celebrarent. Verum legenti in¬ 
tegrum Epiphanii locum res omnino contraria apparet. Epi- 
phanii textus is elt 'n?*S<n fjufjuhnt dyiat 

04 tk EKK\tf«riec "&ri c »i<tis£ &i$ dticumv Jfcf> <t^jjua¥ y <$ ttAA9 /Uegj( $T 
fMJ&VM J\ vJbtZx fjLovtv. Ad verbum : Myfteria vero fcilicet per- « 
ficiunt ex imitatione SanCtorum Ecclcfise quotannis in azy-« 
mis , alteram autem myfterii partem in aqua fola. Ex quo fic « 
argumentari licet: Ebionai Catholicos in celebrando facrificio 
imitabantur in eo,quod adhibebant azyma; diferepabant vero 
in eo, quod ad alteram facrificii partem adhibebant meram 
aquam. Ergo Catholici primis illis Ecclefiae temporibus azymo 
pane in facrificioutebantur. Quae confecutio exinde confirmatur* 
quod Epiphanius azymorum ufum ( uti errores fblet) improbat 
nufquam; at mere aqua: patronos itidem Encratitas refutat in 
Haerefi quadrageiima fexta editionis Petavian** in qua hjerefls 
Ebionitarum trigefima eft. Sane Epiphanius referens alium erro¬ 
rem Ebiomtorum, qui carnium ufum repudiabant , eos confutat 
exemplo Ghrifti, qui in extrema Pafchatis celebratione carnes 
agni manducavit & azyma. Qui ergo Epiphanio in mentem 
venire potuit > ut hacrefeas infimularet Ebionaebs in eo , quod 
Chriftum Dominum exemplo fuo docuifTe ipfc probat ? 

74. Reliqua Sirmondi objeCta vel fatis refutata manent ex 
diCtis, vel minoris momenti funt. Nam quod opponit Ambro- 
fii locum ex libro quarto de Sacramentis , ubi panis facrificii 
ujimus dicitur-, facile difTolvitur, fi confideres eo in loco pa¬ 
nem vocari ufitatum , quod ejufdem materi* fit cum pane 
communi : opponfque ufitatum pani fupercadefti feu carni 
Chrifti. Ceterum ctfi Photius, Roman* feu Latih* Ecclefi* 
infenfiffimus hoftis , nullam de azymis objeCtionem movit, 
non inde tamen confequitur, azymorum ufum apud Latinos in 
re fecra non viguifTe. Id enim une dubio diflimulandum efle 
judicavit , propterea quod azymum ex fa<fto Chrifti Domini 
haberet auCtoritatem. Hanc enim ob cauftrn feniores & do¬ 
ctiores quique ex Grecis graviter indignati funt adverfus fuos, 
ut probat Allatius in libro de perpetuo confenfu utriufque Ec- 
clefise , quod ea de re Latinis moverent litem. & Latini ipfi, 
quantumvis difputationis fervore abrepti , nufquam tamen 
Grecis fermentum fiium tamquam illicitum exprobraverunt. 
Et quidem Photium , immo Ecclefiam orientalem cum Chry-t 
foftomo , in ea tum fuiffe perfnafione, Servatorem noftrum 
vefperc azymorum celebrafle Pafcha,aC proinde in azy mis Eu- 
xsiftaSS.Ord.S.B.SaculttmIJI.Praf G ij 


Digitized by C^OOQLe 


lij PR^EF ATIO. 

chariftiam inftituiffe, declarat Photius ipfe in fux Bibliotheca; 
capite centefimo fexto-decimo, dum refert incerti Au&oris 
librum de facro Pafcha; fefto, dicentis, Chriftum aliis quidem 
annis peregiffe Pafcha legale , id eft fecundum legis pratferip- 
tum : minime vero eo anno quo traditus eft. Id quod Photius 
» animadverfione dignum judicavit. Nam Chryfoftomus, inquit, 
& Ecclefia docent, Chriftum ance camam cclebraffe Pafcha le~ 
gale. % e Xpucrogi/ws (c Ex.*A»i<nenim (prurit, <u&r , &ci'n\iazif 

•re to/MKoy rzo t£ fjuuq\ru>S Sitim. Non ergo mirum Ii Photius Ro¬ 
manis non obtre&avit ufum azymorum : cum ipfe agnoverit 
cum tota fui temporis Ecclefia orientali , Chriftum in eo 
quod extremum celebravit Pafchate azymis ufum fuiffe. Praeter¬ 
ea id eenus alia diflimulavit Photius, in quibus Latini a Grac- 
cis diicrepabant. Quantas turbas excitaverit Scotica tonfura 
inter Romanos & Scottos, fuperius vidimus. Diftimilis erat 
inter Graecos Latinofque tonliira capitis: nec tamen Photius 
Latinis id vitio tribuit, fed folam menti detonfionem. 'Am¬ 
plius. follemne tempus conferendi baptifmi obfervabant Grae r 
ci in Epiphania: interdicebant Latini, prohibente in primis 
Leone Magno in epiftola o&ogefima. Ad haec , in Confirma¬ 
tionis facramento folam chrifmationem adhibebant illi : hi 
chrifmationi addebant manuum impofitionem. Ea non igno¬ 
ravit Photius, nec tamen objecit. Nimirum ejus mentem fada 
haec non pullavere , quemadmodum alia ab ipfo objeda. Non 
enim omnium animi iifdem rebus moventur feriunturve. De¬ 
nique agnofeit Photius. differentiam & diflimilitudinem in my- 
fticis facrificiis per varias Ecclefias , aio/nsio-n^ o* jwis 

fjwaw fynaiis. nec tamen inde reprehenfionem peti fuftinet in 
epiftola fexagefima quarta. Quid (i in illa differentia repofuit 
azymum ? Addunt nonnulli, Photium Latinorum rituum non 
ita callentem fuiffe, ut qui Latinis capita qusdam fiippofiticia 
merafque calumnias impofuerit, de agni confecratione, de or¬ 
dinatione Diaconorum in Epifcopos per faltum , & de chrif- 
matis confe&ionecx aqua fluminis. Sicut ergo ex ejus obje&is 
falso quis inferat, hsc ita, uti ipfe objicit, fe tum habuifle 
apud Latinos; fic ex ejus filentio non re<fte deduci azymum 
tum abfuiffe a facrificio Latinorum. Verum etfi Ratramrius tria 
hxc capita Latinis per calumniam objici caufatur , nihilo mi¬ 
mis iEneas Pariliorum Epifcopus fecundum admittit. & Wala- 
fridus Strabus, utroque iuperior , in libro de rebus ecclefiafti- 
cis capite o&avo- decimo diferte tradit, morem offerendi Sc 
confecrandi agni de Judaicarum fupcrjhtionum Jeminario natum , quo¬ 
rumdam Jimplicium errore ad lua ufque tempora fuiffe propagatum* 


Digitized by C^OOQLe 



PRAEFATI O. liij 

Qua in re Walafrido potior fides, quam ALnex aut Ratramno, 
quiid ut commenticium in Photium rejiciunt. Ex quo intelligi- 
tur, Photium Latinorum rituum non ita ignorantem fuifle. Quid¬ 
quid id ell , argumentum ex Photii filentio deducum contra 
ufum azy morum, omnino diluitur certis Audorum fuperiorum 
relfimoniis quas adduxi. De Azymo hadenus. 

75. Oblationem fequiturCommuniofacra, quam laici etiam 
odavo faeculo manu recipiebant, & fub utraque fpecie fre¬ 
quentabant. Utrumque colligitur ex Adis fandas Odilias Ab- 
batiflas, quas morti proxima , cum calicem in quo dominicum cordus 
0 fanguts.habebatur, (ibi ad ferri pracepijfet , propriis manibus eum ac¬ 
cipiendo fhnfta communione participata > omnibus, cernentibus animam 
reddidit. Uium calicis facri in Viaticum egregie' fignat fadum 
religiofee feminas, nomine Fridburgas, inVita fandi Anfoharii 
Bremenfis Archiepifcopi , Sasculo infequenti referenda. Ea 
quippe cum jam appropinquaret dies mortis fuas , & nullus 
tunc adedet Sacerdos eo in loco ubi refidebat •, ipfa amore fiicri- 
ficii y quod audierat Viaticum ejfe Chriflianorum 3 de vino aliquantulum 
in quodam fecit refervari vafculo : 0 filia fua in fide commendans , ut 
fiquando ei ultimum tempus inflaret , de ipfo vino y quia facrificium non 
habebat , ei in os diflillaretur , ut vel fic Domini gratia exitum fuum 
commendaret, quod vinum tribus fere annis apud eam confervatum efl. 
Hoc exemplum aperte demonilrat calicis ufum, etiam ad Via¬ 
ticum, fasculo nono. Quamquam in alio exemplo ex Adis fan¬ 
das Odilias repetito , non fanguinem folum ac feparatum , fed 
panem fanguine intindum lignificari conjicio eum ad mo¬ 
dum , quo flatuitur in cujufdam Concilii Turonenfis capite 
quarto apud Burchardum : Ut omnis Prejbyter habeat pyxidem aut 
vas tanto Sacramento dignum , ubi corpus dominicum diligenter recon¬ 
datur ad Viaticum recedentibus ab hoc faculo. Qua tamen oblatio intin- 
fla ejfe debet in fanguine Chrifli y ut veraciter Prejbyter poffit dicere in¬ 
firmo : Corpus 0fanguis Domini proficiat tibi y &c. Idipfum etiam 
apud Cluniacenfes obfervatum fuifle conflat ex libro fecundo 
Confuetudinum , capite trigefimo : tametfi Concilium Braca- 
renfe tertium canone primo longe ante prohibuerat., Euchari- 
fliam vino madidam populis pro complemento communionis porrigi. Ad 
illam prohibitionem refpexifTe videtur Guillelmus de Campel- 
lis, Catalaunenfis Epifcopus, Bernardi Abbatis Glarevallenfis 
prascipuus amicus , is cujus lucubrationes paflim citantur in 
opufculo quodam, quodPancrifis inferibitur. Locum integrum 
ex membraneo codice Cheminionenfi defcripfi in hunc modum: 
De perceptione Euchariftiadiverfi quidem ufus funtfecundum aliquas catti- 
fas- fed res eadem. Quod enimpanis intinflusprohibitus efl,d<$ipij exfriyo* 


Observ. 
^ X. 
Commu¬ 
nio laico- 
rum fub 
ucraquc 
fpccic. 


Digitized by C^OOQLe 



liv P R JE F A T I O. 

U caufa fuit, fcilicet pro buccella intincla , cjnam Dominus Juda ad 
diftinchonem porrexit, tamen cum fide bonum efl. Item quod utraque fpe- 
cies per fe accipitur , eo fit , ut memoria corporis quod in cruce vifibiliter 
pependit, & memoria/anguinis qui cum aqua de latere fluxit, artius te¬ 
neatur, & quafiprafentetur. Tamen fciendum , quod qui alteram fpe _ 
ciem accipit, totum (flmflum accipit. Non enim accipitur Chriflus mem¬ 
brati m vel paullatim:fid totus vel in utraque fpecie, vel in altera. Un¬ 
de & infantulis mox baptizatis folus calix datur, quia pane uti non 
pojfunt, & in calice totum Chrifium accipiunt. Dandus autem efl ca¬ 
lix cis: quia ficut non pote fi ad vitam quis ingredi fine baptifmo ; ita nec 
fine hoc vitali Viatico . Et poft quoldam verfus : Quod ergo dicitur 
utramque fpeciem oportere accipi, harefis plane efi. Quamvis enim utra- 
que fiacramenta ibi fintfecundum fraftionem & odorem , & calorem 
faporem: tamen in utraque fpecie torus efl Chriflus , qui poft refurrc&io- 
nem quidem ex toto efl invifibilis , impajfibilis , indivifibilis : ita ut nec 
Janguis fine came, nec caro fine fanguine, nec utrumque fine anima hu¬ 
mana , nec tota humana natura fine Verbo Dei fibi pcrfimaliter counito. 
Et ideo licet in alterutra fpecie totus fumatur; tamen pro caufa praditfa 
facramcntum utriufque fpeciei ab Ecclefia immutabiliter retinetur. Sunt 
enim in Ecclefia fiacramenta qua mutari licet, fiunt qua non licet : ut de 
aqua baptifmi, de his fpeciebus, de oleo confecrationis. Haec fufitis ret¬ 
tuli , tum quod ea non cuivis obvia efle poffint, tum quod in^ 
de manifeltum fit, Communionem fub utraque fpecie dura- 
vifle ad faeculum ufquc duodecimum. Siquidem Guillelmus de 
Campellis obiit anno centefimo vigefimo primo fupra nnllefi- 
mum. quo etiam tempore panis intin&us vulgo communicans 
tibus porrigebatur, id quod item patet ex epiftola quadam Ar* 
nulfi Roffenfis Epifcopi, edita in tomo fecundo Spicilegii, & ex 
alia Hildeberti Epifcopi Cenomannenfis id improbantis. Nort 
tamen calicis ufum tum fuiffe abolitum, certum efi; non ioldm 
ex hoc loco, fed etiam ex pluribus aliis. Petrus Damiani in 
Opufculo quarto-decimo de Ordine Fontis-Avellana?; Calices 
duos argenteos , inquit, hac vobis ratione providimus , ut cum fiacra do- 


etiam clare docet Udalncus in libri fecundi capite trigefimo. 
Exftat poft Gerberti epiftolam nonagefimam diftichon in calice, 
quod an de pane intin&o, an de utraque fpecie feorfum adfer- 
vata intelligendum fit, Le&oris erit judicium. 

Hinc fitis atque fames fugiunt, properate Fideles: 

Dividit in populos has Praful Adalbero ga^af. 

Verum diferte omnino Petrus Damiani calicis ufum penes lai- 
cos etiam infirmos adftruit in Opufeuli quadragefimi feptimi 


Dig zed by LjOOQLe 


V R m F A T I (3. iv 

capite fecuftdo ■> ageris de quodam Prefbytero , qui Aliquando 
dum facri muneris Eucharifiiam detulijfiet agroto , ut erat utique dejes at 
negligens 3 aliquantulum dominici fanguinis remanjit in calice Quod curft 
ille ad Ecclefiam rediens comperijjet, fedfafiidio prapeditus noluijfet accL 
pere ; mox calicem lavit , & in labrum marmoreum , m qUo erat aqua, 
fanftificata > projecit. Et , 6 magnum divina virtutis indicium ! illam 
labri partem quam id quod effujum e fi de calice contigit , in faiiguineum 
ruborem repente convertit 3 ubi Jcihcet dux majores guttue exprimuntur. 

Sane per id tempus , hoc eft medio faeeulo undecimo j panis 
intindi ufum paucis in locis apud Latinos ulurpatum fuifle, 
inttlligitur ex Humberto Cardinali, qui morem hunc in Grae¬ 
cis carpit, Sc calicis ufum feorfum a pane penes Latinos fre¬ 
quentatum adfirmati Denique ex didis manifeftum eft, etiarh 
fteculo duodecimo fanguinem Chrifti Domini infantibus fta- 
tim a baptifmo praebitum fuifle. Huc accedit audoritas Magi- 
ftri Roberti Paululi in libro primo dc ecclefiafticis officiis j capi¬ 
te vigefimo, ubi notat ignorantiam quorumdam fui temporis 
Prelbyterorum, qui ecclefiaftica: inftitutionis formam retinen¬ 
tes, non rem ipfam, pueris dabant vinum loco fanguinis. Iftud 
opufculum editum eft fub nomine Hugonis a fando Vidore: Ve¬ 
rum in optimae notae apographo Gorbeienfi tribuitur Magiftro 
Roberto Paululo, qui in Chartario Gorbeienfi nonnirilis inftru- 
mentis fubfcripfifle invenitur annisfupramillefimum centefimo 
feptuagefimo quarto, nono, & odogefimp quarto, Magijler Rou 
hertus Paululus , minifier Epifcopi Ambianenfts. Haec indicare oppor¬ 
tunum vifum eft ad illuftrandum Audorem hadenus ignotum. 

, 7 6. Euchariftiam in manus etiam a feminis acceptam oda- Ob$erv. 
vo faeculo fuifle 4 fuperius ex Adis fandie Odilix vidimus, xi. 
Quamquam Synodus Autifiodorenfis fub Aunachario congre- 
gata fub finem faeculi fexti, id feminis interdicit canone trige- recepta, 
fimo fexto, & Dominicale manibus teneri praecipit canone qua- 
dragefimo fecundo, Viris autem , & fortaflis etiam Virginibus 
facris, licebat Euchariftiam manibus excipere ad fieculun^oda- 
vum. Caedmon Monachus, non tamen Prefibytcr , ad extrema 
deveniens , rogavit Euchariftiam fibi adferri. qua accepta in ma¬ 
nu , inquit Beda in hiftoriae ecclefiafticae libro quarto , capite 
vigefimo quarto interrogavit , fi Omnes placidum erga Je animurti 
haberent. Adeo vero neque id etiam feminis tunc temporis ne¬ 
gatum , ut etiam Euchariftiam aliis tradere praefumerent fiecu- 
lo nono. Eam temeritatem in viris femimfque laicis refellunt 
damnantque Concilia , Parifienfe anno odingentefimo vigefi¬ 
mo nono in partis primae capite quadragefimo; Remenfc rela¬ 
tum ab Reginone in libro primo de .ecclefiafticts difciplinis 


Digitized by LjOOQle 


lyj V R M F A T I O. 

capite vigefimo fiipra cehtefimum , & a Burehardo & Gratia¬ 
no j Hincmarus etiam in Capitularis fecundi capite decimo* 
Huic malo in dies glifeenti ut obviaret Concilium Rotoma-* 
gcnfe, ftatuit, ut ne quis amplius Euchariftiam acciperet ma¬ 
nu , fed Sacardos communicaturis eam porrigeret. Concilii 
haec verba funt capite fecundo t Ditium eft nobis % quid quidam 
Prejbyteri celebrata Miffd detraflantes ipfi fumere divina myfleria qua 
conjectarunt, calicem Domini mulierculis qua ad Afiffas offerunt tra¬ 
dant j vel quibufdam laicis qui dijudicare corpus Domini nefiiunt , id ejl 
difeernere inter cibum jbiritualem atque carnalem. Quod quantum fit om¬ 
ni ecclefiaflicd religioni contrarium * pcftus Fidelium novit. Unde om¬ 
nibus Prejbjteris interdicimus , ut nullus in pofterum hoc facere ptafu- 
mat: fed ipfe cum reverentia fumat , gr Diacono aut Subdiacono qui 
miniftri funt altaris , colligenda tradat. Illud etiam attendat , Ut eos pro¬ 
pria manu communicet, Nulli autem laico aut femina Eucharifiiam in 
manibus ponat: fed tantum in os ejus cum his verbis ponat: Corpus 
Domini & fanguis profit tibi ad rcmijfioncm peccatorum gr ad vitam 
aternam. Si quis hac tranfgrcffus fuerit , quia Deum omnipotentem 
contemnit CT quantum in ipjo ejl inhonorat , ab altari removeatur. Iftud 
Concilium, quod necdum editum eft praeter hoc caput quod 
refertur ab Ivone , in manu-feripto exemplari conftat capitulis 
ferdecimfinferibiturque Synodus generalis Rodo- 
MI REGNANTE HLUDOVIO GLORIOSO ReG£ , id eft 
(ut quidem conjicio) Ludovico fecundo cognomento Balbo, 
aut certe ejus filio cognomine ac fucceffore , circiter annum 
odingentefimum odogefimum. quo ex tempore abrogari coe¬ 
pit mos ille recipiendi in manus Euchariftiam, refervata nihilo 
minus Diacono & Subdiacono tra dandi corporis dominici fa¬ 
cultate. Apud Udalricum in libro fecundo ConfuetudinumClu- 
niacenfium capite trigefimo , Diaconus hojlias fiangere gr di¬ 
videre in aliorum communionem dicitur • & Subdiaconus por¬ 
tiunculam dominici corporis quam fumturus ejl, de patena accipere eunt 
• duobus mediis digitis fmijha manus. Et in antiquis Statutis Cartu- 
fienfium anno millefimo ducentefimo quinquagefimo nono 
conditis praecipitur , Diaconum fingulis dominicis de hoftia 
adfervata feipfum communicare. Guillelmus Major Andecavo¬ 
rum Epifcopus in Synodo habita in fefto fandi Lucae anni fu- 
pra millefimum ducentefimi feptuagefimi tertii , arguit Rc- 
dores feu Curiones nonnullos, permittentes, ut Diaconi quos 
fecum habebant y fine necejfitatis articulo confefliones audirent & 
abfolverent: corpufque dominicum infirmis deferrent & mini- 
ftrarent. id quod non nifi in necejfitatis articulo fieri vetat fub in¬ 
terminatione fiifpenfionis. 

77 * 


Digitized by C^OOQLe 



P R i F ATIO. lvij 

- 77. Huc pertinet confideratio de altaribus facris , de quibus Obshrv. 
ut aliquid admoneam, movet me Audor hiftoriaeeucharifticae, xn. 
dum ait, altare unicum in unaquaque ecclefia ante feculum oda- 
vum fui fle; & altaria portatilia feu tabulas altaris, quas itinera- unaecdc- 
rias vocat Ordo Romanus, in ufu non fuifTe antcfteculum un- 1,a * 
decimum. Utrumque examinandum hoc loco eft. Altare uni¬ 
cum in qualibet Ecclefia primis Religionis Chriftian«e faeculis 
fuifTe conflat, tum quia unus Sacerdos uni Ecclefia? praeficieba¬ 
tur, feu (ut aiunt) incardinabatur, tum quia rari erant Sacer¬ 
dotes etiam in Monafteriis, Sacerdotum collegia nulla. Cref- 
Icente numero Fidelium, crevit & numerus miniflrorum facro- 
rum Ecclefiarumque. Optatus Milevitanus in libro fecundo, 

Romae quadraginta & amplius fuifle tcflatur bafilicas fiib tem¬ 
pore perfecutionis Diocletiani. & Cornelius Papa in epiftola ad « 
Fabium , ab Eufebio relata in hiftoria? libro Texto, capite qua- « 
dragefimo tertio, ait Romae tum fuifTe Prefbyteros quatuor & « 
quadraginta, pro numero videlicetEcclefiarum^ feptem autem « 
Diaconos, totidemque Subdiaconos * Acoluthos duos & qua- « 
draginta •, Exorciftas & Ledores cum Ofliariis quinquaginta « 
duos, viduas denique cum infirmis &|egentibus plufquam mil¬ 
le & quingentas. En qualis erat tum Romani Cleri flatus. Vix 
alia erat in Monafteriis difciplina. & fi in Monafterio Nitris 
erant Prefbyteri odo * unus tamen, is Tcilicet qui primus erar, 
quoad viveret, offerebat, judicabat, condonabaturque, tefte 
Palladio, ceteris nihilejufmodi praefiimentibus. Verum de nu¬ 
mero Prefbyterorum in Monafteriis inferius oratio recurret; 

Saeculo fexto unius bafilicae unus titulus erat, teftis.ca de re ■ 
Gregorius Turonicus Epifcopus in libris de gloria Martyrum. 
Eccfefiae plures in uno Monafterio conftrudae, fua cuique ara. 

Hinc fandus Pater Benedidus in monte Cafino duplex Orato¬ 
rium , fandus Maurus Glannafolii quadruplex erexit. Paullo 
pbft Sacerdotum humerus augeri , myfteria Tacra frequentari 
kmplius j & arae plures una in Ecclefia conftrui coeptae. Quippe 
in lepulcri dominici Ecclefia, referente Arculfo Epifcopo Gal¬ 
lo , qui loca Iaera invifit faeculo feptimo, altaria erant quinque., 
immo faeculo fexto Burdigalae in bafilica fandi Petri altare du¬ 
plex erat, uti nos docet Gregorius Turonenfis Epifcopus in li¬ 
bro primo de gloria Martyrum, capite trigefimo tertio. Saecu¬ 
lo dein odavo numerus altarium audus. adeo ut Carolus Ma¬ 
gnus in Capitulari edito anno odingentefimo quarto adTheo- 
donis-villam mandaverit de altaribus, ut non Juyerabundent in Ec- 
clefia. Certe in primaria Romae bafilica fandi Petri, praeter ma¬ 
jorem aram, Paulus Papa menfam illam quam Pippinus Rex Std 
Afta SS. Ord. S. B. Suculum III. Praf. H 


Digitized by C^OOQLe 


Iviij P R JE F A T I O. 

phano pontifici direxerat, infra aulam ipfius Principis Apofido¬ 
rum introduxit , & fi*p er corpus ejufdem politam chrifmate unftionis 
fanttificavit, & in ea facrificium obtulit 3 ut teftatur epiftola quar- 
ta-decima codicis Carolini. Etfi vero unius Ecclena quondam 
unum erat altare , plures tamen in eo Mi flas unoquoque die 
celebrari fas erat, contra quam multi opinantur. Ea enim quae 
bac de re leguntur interdida , non de diverfis Sacerdotibus, 
fed de uno codc'mque explicanda funt. Id ex Concilii Autifio- 
dorenfis , quod anno quingcntefimo feptuagefimo odavo ce¬ 
lebratum elt, capite decimo planum fiet. Non licet fuper uno al¬ 
tario in una die duas Miffas dicere ; nec in altario ubi Epi/copus Mif 
fas dixerit 3 ut Prejbyter in illa die Miffas dicar. Quibus laue verbis 
prorogativa quodam Epifcopo fupra ceteros Prefbyteros tri¬ 
buitur , ut fcilicet in illo altari, in quo Miffam dixiffet, Pre- 
fbytero non liceret ea die facrificium offerre. Ergo Prefbyteris 
licebat, aliis poli alios, Miffas in eodem altari celebrare, alias 
fruftranea effet Concilii additio de Epifcopis. Hoc illuftratur 
fado Gregorii Turonici Epifcopi , qui cum ab amulis apud 
Chilpericum effet accufatus maledicentia in Fredegundenij 
apud Brennacum villam refiitit ad hoc caufa > ut didis Mijfis in tribus 
altaribus fi de his verbis exueret Jaeramento. Et licet canonibus effent 
contraria , pro caufa tamen Regis impleta funt. Ad quid enim non in 
uno, fed in tribus altaribus Grcgorius celebravit Miffas tres, 
nifi quia uni Sacerdoti id in uno altari non licebat > 

Obsirv. 78. Altaria mobilia feu portatilia in ufu fuiffc longe ante fa- 
xiii. culum undecimum , patet ex Vita fandi Wlframni Epifcopi Se- 
mobilia. lionenfis , in qua Wlframnus in navi Oceanum trajiciens, fa- 
crum fcciffe fuper altare portatile dicitur. Confentit Beda in 
hiftoria libro quinto, capite undecimo,agens de duobus Eval- 
dis , qui cotidie facrificium Deo viflima falutaris offerebant, habentes 
fcum vafcula tabulam altaris vice dedicatam. & Hincmarus in 
Capitulari tertio praecipit, ut nullus Miffam celebret in altari noncon- 
JecratOy vel fine tabula ab Epifcopo confecrata , qua fit de marmore vel 
nigra petra , aut litro honeftiffimo. Nec alium fuifle ufiim faculo 
quinto, ut putat Audor hiftoria euchariftica in Addendis, pro¬ 
bat exemplum Theodoriti, qui Diaconorum manibus vice al¬ 
taris ufus eft ad facrificium. Quamvis enim tabella ejufmodi 
in ufu effent avo Theodori Cantuarienfis Epifcopi, tamen ip- 
fe in Panitentiali fuo libro ait licere Prefbytero MiJJam in cam¬ 
po dicere , fi Diaconus, vel ‘Prejbyter , vel ipfe calicem & oblationem 
manibus tenuerit. Quin immo Theodoriti fadum innuit, non li~ 
cuifle uti mensa profana in facrificium : ut neccffe fuerit «adhi¬ 
bere manus miniftri facri vice altaris. Formam ejufmodi ( tabu- 


Digitized by LjOOQle 



P R jE F ATIO. lix 

larum repruefentat nobis codex manu exaratus Coenobii Diony- 
fiani prope Luteciam Pariliorum t quo in codice Carolus* Calvus 
praedi&o Monafterio multa donaria contuliffe dicitur, in his 
altare portatile de marmore porphyretico per quadrum auro mclufr 3 qua > 
tuor pedes habente, in quo in anteriori parte pofuit brachium fanfti Ja _ 
cobi Apojhli j qui ditius tfl frater Domini ; ad dexteram vero ejujdcm 
altaris partem brachii pretiofr/Jimi protomartyris Stephani; ad finifrram 
vero ejujdcm altaris brachium fanfti Vincentii Martyris auro optimo 
inclufit . 

79; Porro edita fuiffe ab initio altaria conflat ex fado Ale- ObsurV. 
xandriConftantinopolirani Epifcopiapud Socratem in hiflori«e x 1 v. 
ecclefiaflicae libro primo , capite trigefimo Texto , & ex facio ^InTse 
Gainae apud Sozomenum in libri odia vi capite feptimo, qui cava, 
uterque fitbtus aram Deo preces fudifTe perhibentur. Ejufdem 
erant formae altaria in Occidente faeculis odtavo & nono. Nam 
tefle Adelhelmo Sagienfi Epifcopo in libro de miraculis fan¬ 
dae Opportunae, numero nono , miles quidam Bofonis Regis, 
circitate a Deo percuffus ,fubtus altare jacens vifum Monciaci re- 
cepiffe perhibetur. & in libello de tranflatione &c miraculis fan¬ 
di Gorgonii Martyris hic, capite quarto-decimo , mutus qui¬ 
dam permifTus eil in Ecclefia jacere Jub gradibus , quibus ad altare 
adfcenditur. quod de crypta fubterranca inrelligendum non puto. 
Utrumque locum illuitrat Gregorius Turonenfis Epifcopus in li¬ 
bro primo de gloria Martyrum, capite trigefimo tertio, ubi aram, 
qualis Tuo tempore Burdigala in bafilica fandi Petri Apoftoli cer¬ 
nebatur , defcribit in hunc modum. Hujus altate pojitis in altum 
pulpitis locatum habetur: cujus pars inferior in modum crypta ojlio clau¬ 
ditur » habens 'nihilo minus <*r ipfa cum Sanctorum pignoribus altare 
ftum. Neque folum edito in loco fita erant altaria; erant etiam 
cava, ut patet ex libro Ardonis de vita Benedicli Anianas Ab¬ 
batis , ubi Audor de altari Salvatoris apud Anianam conflru- 
do fcribit in haec verba; Altare illud forinfecus efi folidum , abintus 
autem cavum , retrorfum habens ojliolum » quo privatis diebus inclufe 
tenentur capfe cum diverfis Reliquiis r Patrum. Ergo diebus domini¬ 
cis & feflis inde producebantur Reliquiae, Fidelium oculis Sc 
cultui exhibendae. Simile etiam erat altare illud aureum, quod 
Angilbertus Mediolanenfis Epifcopus in aede Ambrofiana , ubi 
tum degebant fodales noflri, fieri curavit ante medium faeculum 
nonum : quodque ex Purifello deferibens Ughellus in Italiae fa- 
crae tomo quarto, notat in poltcriori altaris parte binas fuifTe 
fores peranguflas, per quas ofliolum patebat in partem altaris 
interiorem , ubi rcpofitac Reliquiae. Quin etiam mobilia erant 
quandoque altaria majora. Ejus rei audorem habemus Chro- 
i Mfta SS. Ord. S. B. Saculum III. Praf. H ij 


1 


Digitized by LjOOQle 


lx PRAEFATIO. 

» nographum Laureshamenfem fcribencem, Helmericum Abba- 
M tem tumbam fandi Nazarii auro argentoque decorafle , altare 
» etiam fimili impenfa & opera mirificafTe, quod pofiea ad Bcclefiam 
fianfti Petri , qua dicitur Mtenmunfier , tranflatum e fi. & in loco ubi 
Chriftus Dominus natus eft , praeter altare quod erat in Eccle. 
/ia fiiper fpeluncam aedificata, erat etiam altare minus , quod 
transferebatur in fpeluncam ab iis qui Miflas ibi celebrare vo. 
lebant, te ite Sandimoniali in Vita fandi Willibaldi Epifcopi 
Eiftetenfis. 

Observ. 8o. Poil Euchariftiae confiderationem agendum videtur de 
Confcf- Confeflione & Panitentia , prout nobis occaiionem pnebent 
fio Com- A6ta hic edita; in quibus Confessorum vocabulum ufiir- 
mumoni p atum non femel , & Confessio frequens inculcata, fic 
P i «mi a. en - m - n Bbello gcftis Bertilae Abbatiflae Kalenfis icribit Au. 

dor anonymus ejus aequalis : Familiam quoque Monaflerii five vi¬ 
cinos propinquos per fanttam Communionem attrahebat, ut datis Con- 
fiejjionibus panitentiam pro peccatis fiuis agerent. Ex his verbis fatil 
apparet, eam fiiiflc tum temporis perluafionem , ut qui ad 
Communionem iandam accedere vellent, confcientiam prae* 
via Confeflione repurgarent, fiquidem Bertila per Communio* 
nem fuos attrahebat ad Confeflionem & paenitentiam : indeque 
refelli Johannem Dallaeum , e' Novatoribus iane eruditum,qui 
in libro quarto de Confeflione, capite quarto adferit, ne nono 
quidem fleculo, hoc a Fidelibus communicaturis poftulafle Pa- 
tres, ut apud Sacerdotem Confeflione arcana pedus purgarenr, 
antequam ad Domini menfam accederent. Ab eo errore longe 
aberat Alcuinus, dum in Confeflionis formula, quam exhibet 
in fecunda parte de Plalmorum ufu,pamitentem ita loquentem 
inducit: (forpus & fixnyiincm Domini , polluto corde & corpore , fi¬ 
ne (fonfiejjtone & panitentia , fidenter indigne accepi, nec judicium Dei 
fiuper me venturum exterritus timui, ut timere debui. Qui ergo Eucha- 
rilliam polluto corde & corpore fufeipiebat, nifi confeflionem 
& panitentiam pramiflflet, judicium incurrere cenfebatur. 
Confef- 81. Ne vero Dallaus, ut folet , hos aliofque locos detor- 
fionisnc- queat ad Confeflionem peccatorum, qua publica panitentia 
cc ltas ' expiari pravia Confeflione oportebat \ demonftrandum eft 
iftud Alcuini totiufque Ecclefia dogma eo tempore fuifle re. 
ceptum , peccata letalia , etiam interna , fine Confeflione re¬ 
mitti non pofle* ubi adedet copia Sacerdotis. Exorta per id 
tempus eft prava feda quorumdam laicorum in provincia Go¬ 
thorum , id cft ( ut quidem exiftimo ) in Gallia Narbonenfi, qui 
peccata fua Sacerdotibus confiteri recufabant. Exftat ea de re 
Alcuini epiftola feptuagefima prima editionis Chefniana , in- 



Digitized by C^OOQLe 


P R & F A T I O. lxj 

fcripta diledlifflmis Fratribus & Patribus in provincia Gothorum, mar 
lc Canifio (apud quem vigefima lexra eft ) in provincia Scotorum r . 
qua in epiltola fic Alcuinus loquitur : Dicitur vero neminem ex 
laicis fuam velle ConfcJJionem Sacerdotibus dare , quos a Domino Chri- 
flo cum fanclis %^Apoftolis ligandi filvendique pote flat em accepiffe credi¬ 
mus. Tum variis argumentis & neceflitaum Confelhonis in 
peccatore, & facultatem ablolvendi in Sacerdote probat. Poft- 
ea ex comparatione trium mortuorum quos Dominus fulci- 
tavit, tria diftinguit peccantium genera, qua modo quotidie divi¬ 
na confitentibus fufiitare filet gratia. Alii quippe in corde peccant, 
alii opere, alii ex conlitetudine. Demum ita concludit : Hac 
cogitate , cariffimi Fratres, &in qualicumque harum trium mortium gene¬ 
re fi quis jaceat, citius ad Confeffionis probatiffima medicamenta confugiat, 
falutifero panitentia fi abluat medicamine , ut non ad judicium damna¬ 
tionis , fid ad falutem fandlificationis communicet corpore fangui - 
ne Domini noftri Jesu-Christi. Ex quibus manifeltum elt 
Alcuim hanc fuifle fententiam , non minus eos qui in corde, 
id elt lolo interno animi confenfu , quam eos qui opere iplo 
externo peccaverant, Confeflionis remedio ac legi obnoxios efle, 
ut non ad judicium, fed ad falutem Eucharilliam acciperent. 
Id vero etiam amplius declarat his verbis , quibus aliter len- 
tientes revocat ad laniorem mentem. Sequimini vefligia fandiorum 
Patrum, & nolite in catholica Fidei Religionem novas inducere fidlas. 
Cavete vobis venenofum erratica invedlionis fermentum:fid in finceritate 
& veritate mundi (fimos facra Fidei panes comedite. Quid nomine fidla 
intelligat , non uno in loco explicat Alcuinus in libris adverlus 
Elipandum. Eo enim vocabulo delignat hajrefim in tiibus ver- 
fibus epiftolae illis libris praefixae. Ergo in negotio Religionis 
Chrillianaenon fequitur vefligia fandiorum Patrum, fed fi diam, id 
elt horefim , & erratica invedlionis fermentum inducit, quifquis 
negat, peccata etiam interna Sacerdotibus non efle revelanda, 
& praetermiflo Confeflionis remedio expiari pofle folo animi 
ponitentis dolore. Nec alienum ab hoc loco eft id quod in 
Abtione prima Concilii Romani fub Zacharia Pontifice legitur 
de praefumtione quadam Aldeberti haeretici, cujus hoc maxi¬ 
mum fielus & blafphemia contra Deum commemoratur , quod ve¬ 
nienti populo e57* proflrato ante pedes ejus & cupienti confiteri peccata 
fua , dicebat: Scio omnia peccata veflra, quia mihi cognita funt occulta 
veflrd : ideo que non opus eft confiteri ea. Securi ergo & abfiluti de pec¬ 
catis veflris prateritis , revertimini ad domos veftras cum pace. Hoc in 
textu duo potiflimum oblervanda. alterum, moris tunc tempo¬ 
ris fuifle , ut qui Sacerdotibus peccata fua in aurem revelare 
volebant , proftrati ante pedes Confeflarii id proflarent. 

H iij 



Digitized by LjOOQle 


, etiam in 
extremis. 


lxij P R m F A T I O. 

alrcrum , Aldebcrtum Sacerdotem fuifle , & proinde hon ob 
aliam caulam a Patribus hoc in fado damnatum, quam quod 
dicebat, opus non effe confiteri fibi peccata Tua , ut quis fecurus 
Cir abfolutus a peccatis redderetur. Ex his item refellitur Dal- 
lacus, dumin libri quarti capite undecimo audader adfeverat, 
nullos ante haec quinque ultima &cula homines Catholicis de 
facramentali Confeffione feciffe controverfiam. 

81. De neceffitate Confeffionis in extremis eadem erat ho* 
minum illius «vi perfuafio. Id quod probat in primis Audor 
anonymus ac fubpar in libello de vita fandi Filiberti Abbatis 
Gemcticenfis. Quippe cum unus CMonachus venijfit ad extremum 
Mortis j mutus effetius efl labiis. Ingreffus Dei Sacerdos ad illum , blandi 
Juadere coepit , ut fi haberet occultum facinus , unde panitentiam non 
cgijjet t manum ejus ftringeret. Cumque ille ita fccijjet , tngrejfus vir 
Dei Ecclefiam fanSla Alaria > coepit Dominum exorare , ut agro digna* 
retur linguam reddere , ne adverfarius animam pro abfconfb crimine va¬ 
leret fubmergere in barathrum inferni. Cumque Santius de oratione con- 
Jurgeretj ei Frater alius nuntiavit 3 quod ager loqui valeret , con - 
fejfionem ei dare fatageret. Quod ita fatlum e fi. nam confejfionc data £7* 
recepta panitentid reddidit animam Domino: ut nec Santlus de 'Domino 
diffideret, nec ager in defierationem tranfiret. Hic vides exiftimaffe 
Filibertum, Monachi iiii facinus, tametfi occultum , etiam amif- 
fo vocis officio fine Confeffione remitti non poffe. quod tamen 
aliter de illis moribundis a Leone Magno doceri, obfervavi in 
Sreculo noftro fecundo , ubi haec Vita edita eft. Ncceffitatem 
Confeffionis in extremis agnofeunt etiam Patres Concilii Cal- 
chutenfis in Anglia celebrati anno feptingentefimo odogefimo 
feptimo , in capite vigefimo. Si quis ( quod abfit) fine panitentia 
aut oonfejfione de hac vita difceffit , pro eo minime orandum eft. Nullus 
enim fine peccato eft. Et Jonas Aurelianenfis Epifcopus in libro 
primo de inftitutione laicorum, capite quarto-decimo : Si ergo 
infirmi in peccatis fint , & hac Prejbyteris Ecclefia cohfeffi fuerint , ac 
ferfetlo corde ea relinquere atque emendare fategerint, dimittentur eis . 
Neque enim fine confeffione emendationis ( lege & propofito emenda¬ 
tionis ) peccata queunt dimitti. Quid fignantius ad catholicum 
dogma confirmandum adferri poteft ? Huc multa alia conjici 
poftent teftimonia & exempla, qualis eft audoritas Concilii Pa- 
rifienfis fexti, vetantis Prefbyteros feu Redores Ecclefiarum 
per diverla mitti , quod eorum abfentia homines fine confeffione ple¬ 
rumque moriantur, qualia fimt exempla apud Bedam in libri quar¬ 
ti capite vigefimo quinto, &quinti quarto-decimo, & apud Bo- 
nifacium Maguntinum Antiftitem in epiftola nona-decima ad 
Ethelbaldum de Ceolrcdo Rege, qui fine panitentia & Confeffione 


Digitized by 


Google 


P R JE F A T I ‘ o; Ixiij 

de hac luce ad tormenta inferni migrajfe perhibetur. Verum haec fu- 
fitis perfequi non finunt oblervationis leges. 

83. Confdlionis integritatem commendant Concilia , Ca- Observ. 

bilonenfc fecundum capite trigefimo fecundo , & Ticinenfe 
capite fexto. Theodulfus etiam Aurelianenfis Epifcopus in Ca- fionis in- 
pitularis articulo trigefimo primo : quibus in locis praecipitur tc g ricas * 
ut Confeflib plena fiat, tam de peccatis qua: animi motu five co~ 
gitatione , quam de his quae carnis fragilitate feu opere perpetran¬ 
tur : & publica quidem publice , occulta vero occulte expientur. 
Legendus etiam Jonas in libro primo de inftitutione laicali, 
capite odavo-decimo. < 

84. Generalis Confeflionis exempla quaedam hoc loco ex- o BSERVi 
pendenda funt, unum ex feptimo, alterum ex nono faecuio. xvit. 
Eligius tefte Audoeno in Vitae libro primo , capite feptimo,.£ o 0nfcf ~ 
cum jam •virilem ageret atatem , cupiens fe •vas Deo exhibere fanSlifr. ralisl 
catum , ac metuens ne aliqua fuum deliCta peClus frufirarent, omnia ab 
adolefcentia fua coram Sacerdote confejfus efl aCta. ficque frbi auflerant 
imponens panitentiam, &c. En egregium Conteflionis generalis 
exemplum in homine piifiimo , ab Audore aeque fando ejufl 

que aequali & amico relatum. Aliud non minus infigne exftat 
in libello, qui infcribitur Confilium Hincmari Archiepifcopi de 
pamitentia Pippini junioris, olim Regis Aquitaniae, apud Sir- 
mondum in Analedis ad Capitula Caroli Calvi. Exhortandus efr 
PippinuSj ut puram confefrionem de omnibus peccatis fuis , qua ab ineun- • . - 

te dtatc perpetravit 3 fecrete faciat, quia forte talia fecit , qua turpe efr [ 
etiam in publicum dicere. Haec de occultis, de publicis autem cri- . 
minibus, nempe de hoc quod fuum habitum 3 monafticum fcilicetj 2 
dimifrt & fe perjuravit , & quia cum paganis fe junxit & quia Jud 
conjunctione multa mala funt perpetrata , coram Ecclefia inter puflict 
fanitentes fe lacrymabiliter accufet. De Monachorum feu Novitio- 
rum generali Confeflione infra. 

. 85. Aliud genus Confeflionis generalis , qua fcilicet Icripto Observ. 
aut verbis generarim conceptis lefe peccatores profitebantur, XViIL 
in ufii per ea tempora erat. Eo animo Rotbertus Cenomannen- 
fis Epifcopus epiftolam fcripfit, quam in agritudine valida pofitus 
direxit Epifcopis circa muros Andcgavis cum Carolo Principe in obfidio* 
nem Nortmannorum refrdentibus 4 petens ab eis abfolvi. Exllat ea epi- 
ftola in tomo tertio Conciliorum Galliae , cum fubjeda epiftola 
abfolutionis , quam ei remiferunt 'udem venerabiles Confacerdotes. Me¬ 
moratur & altera Hildeboldi Sueflionenfis Epilcopi ad Hinc- 
marum , cum exhortatoria Hincmari Metropolitani ad ipfum Hildc- 
botdum corporea infirmitate detentum : in qua juxta petitionem litterae 
rum confejjionis illius t fua auCloritate tum per abjentiam. corporalem 


Digitized by 


Google 


k 


lxiv P R £ F A T I Q. 

reconciliando abfolvit. Quid Epifcopi illi Coepifcopis fuis revela¬ 
verint , qualemve ab illis aofolutionem retulerint, non facile 
fuerit divinare. In litteris Confcflionis generatira fe peccatores 
cfle proteftantur. fed forfan feriem peccatorum fuorum feor- 
fum exponebant in aliis fchedulis, quas perlectas incunctanter 
lacerari par erat. Crediderim hac generali profeffione poflulaf- 
fc eos indulgentiam feu remiflionem poenae peccatis fuis debi¬ 
tae. Id fuadet epiflola Johannis Papae decimi noni ad Hugo- 
nem,cognomento Cabilonenfem, Autifiodorenfem Epifcopum: 
qui fcrupulo talius peccatorum adjohannem pergens, acriter fe panitere 
clamavit, indignum fe vociferans cura pajioralis ac pontificalis dignitas 
tis. Is a Pontifice abfolutionis litteras impetravit, in quibus no¬ 
tanda haec verba : Proinde Fratri nofiro Hugoni Autifiodorenfi Pra* 
fuli , Deo & nobis fua peccata confitenti ; fifequc culpabilem reddenti, 
plenariam a Deo pollicente promittimus confequi indulgentia veniam . uti 
legitur in libro de geilis Epifcoporum Autifiodorenfium , ca¬ 
pite quadragefimo nono. His praeiverat Alcuinus, qui in epi- 
ftola lexagelima tertia Hadriano Papae fele offert peccatorum ma¬ 
culis fanandum ,pofku\ atque ut jubeat fe falutifera pietatis verbo a pec u 
catorum vinculis ejfe falutum. Idem flagitat a Leone Papa epiflola fepi 
tuagefima fecunda. Quodemiflionisac confefhoniSjtametfi ge- 
neratim expreflae, genere aliquid re laxamenti au ctorirateecclefiia- 
ftica fibi contingere perfiiafiim habebant homines illi religiofi; 
Ob$kkv. 86. Auditores Confeffionum ab eo primum octavo faeculo 
Confcf- ccrt ‘ s P Cf f° n i s addictos invenio. Bertinus Sithivenfis AbbaS 
farii pto- Walberto Comiti Pater confcfiionum fui {Te dicitur. & Martinus» 
Corbeienfis Monachus , Caroli Principis cognomine Martelll 
CapellanuSj cui farolus confitebatur peccata fua. Humbertus feu Ber- 
tus. Offae Regis Merciorum Capellanus , confictus ejufdem fecre-i 
torum & Confejfor appellatur apud Spelmannum in Conciliorunx 
Angliae tomo primo. Donatus Scottus , Fefulanae Ecclefi* EpL 
fcopus, Ludovico & Lothario Imperatoribus a confeffionibus 
fuifle perhibetur in tomo tertio Italiae facrae. Poftca res trita coepie 
efle. Nam Dunftanus regii palatii Prefbytcr, ac Cancellario Tur± 
kftulo a feretis familiarijfimus y £r confefiionum fisarum communicator 
confidentifiimus dicitur apud Ingulfum. Othalricus feu Udalricus 
Auguflanus Epifcqpus Ottonis primi Imperatoris, tcfle Ditma- 
fo in Chronici libro fecundo* Stephanus, qui poflea haereticus 
fuit, Conflantia? Reginae, uxoris Rotbcrti Francorum Regis 
Confejfor in Actis Concilii Aurelianenfis, tomo fecundo Spici¬ 
legii. Theodoricus Abbas Coenobii fancti Petri apud Carnu- 
tas, Canfjfor Richardi Nortmannorum Comitis feu Ducis; 
A vicius Prior Monaflerii Eovcshami, Confejfor Comitis Leofrici 


Digitized by C^OOQLe 


P R 1 F AT I O. Ixv 

.apud Ingulfum * uti & Lanfrancus Comitis Waldeni,appellan¬ 
tur, De Confefloribus propriis vulgarium hominum exllat lo- 
.cus indignis in Dialogo Egoerti Eboracenfis Archiepiicopi, in- 
ferius commemorandus. 

. 87. Confelfores nonnumquam plures unius hominis peccara Obsekv. 
maxime in extremis audiebant, & limul paenitentem abfolve- 
hant.TheodardusNarbonenfis Archicpifcopus, morti proxiitous r ii plures 
'vocavit adfe Abbatem Coenobii fandi Martini apud Cadurcos, & uniu . s ho " 
j qui fub ejus cura degebant omnes reliquos Sacerdotes monafiico utentes mims ' 
officio 3 & confejfionis fu* profeffionem eorum qua patraverat delitiorum 
evidenter cum luth er gemitu expofat 3 uti legitur in quodam frag¬ 
mento apud Labbeum, tomo lecundo Bibliothecae novae. Ebbo 
Remorum Antiftes , laefae majdtatis poftulatus , Confejforibus 
fuisAiuIfo er Nothoni i^irchiepifcopis 3 Badarado , Modoino 3 ZAchar- 
do er Theodcrico Epifcopis crimina fu* confeffus ejl. Quam tamen 
confelfionem fecretam iple vocat in Apologetico luo , quod ex- 
.ftac in tomo fecundo Spicilegii *. idemque audiantur Patres 
.Concilii Trecenhs in epiftola ad Nicolaum Papam. Plura id 
genus exempla mihi inter legendum occurrerunt, in primis 
Taginonis Magadaburgenfis Epifcopi , qui anno millefimo 
«duodecimo infirmatus, accerfito Sigefrido bbate 3 fratre Thietmari 
JEpifcopi Afetfburgenfis 3 ty Erico Havelbergenfi Epifcopo 3 peccatorum 
xonfef ionem bis fecit 3 ut legitur in manu- lcripto Chronico Ma- 
gadaburgenfi. quod etiarti tradit ipfe Thietmarus feu Ditma- 
Tus in Chronici libro fexto. Idem Audor in odavo libro laudat 
-Bemarium Epifcopum,quiipfum ad cujufdam Ecclefiat ab fe cofl- 
ilrudae conlecrationem invitavit, c Ante cujus confecrationem 3 in¬ 
quit , volumen longum facinoribus fuis infcriptum 3 ac prius ceteris 
■Confessoribus suis ofienfum , mihi aperuit 3 y coram me 
gemens legit 3 er a me fupplex indulgentiam pofiulavit. Addit poftea 
quaedam non omittenda hoc loco, tametfi paullo extra propo- 
urum. Hanc epiflolam fumfi , er abfolutionem commi fi divina potefla- 
te huic feci. Cumque eodem die , id ejl fexto decimo Kalendas Aprilis , 

•quia tunc erat annua dies fui patris ' 3 praditlam confecrarem Ecclefxam 3 • 
fupra pyxidem Santlorum reliquiis refertam pranominatum pofui bre¬ 
viarium , ut eorum aftiduo interventu vera flebiliter confitenti remifio • 
fieret fy diu optata abolitio. Hoc numquam vidi aliquem fficiffe aut au¬ 
divi : fed quia infirmitatem meam huic nil prodejfe timui 3 ad Santlos in - 
terccfforcsconfugi. Simile fadumlege in Adis fandae Segolenae Ab- 
batilfae in hujus Saeculi tomo pofteriori. Adhaec,Gofiridus Auti- 
fiodorenfis Epifcopus inftante morte deferri voluit in Mona- « 
fterium Caritatis fuper Ligerim , convocavitque Hugonem Epi- « 
(copum -Nivernenfem nepotem fiium , & Ccrardum Priorem « 
<Acla SS. Ord. S. B. Samium III. Praf i 



Digitized by C^OOQLe 


fccvj P R JE F ATIO. 

^am dicti loci: ut inter fanfhs iliorum manus fafta coyifefiiohe delL 
clorum, Hcdemtori Chrifio fpiritum redderet, in libro dc gellis Epi- 
fcoporum Autifiodorenlium , capite quinquagefijno primo. 
Henricus item primus Anglorum Rex, extrema aegritudine de^ 
cumbens , Capellanis fitis reatus fuos confe/fus efi , & perafla confefi 
/tone atfolutionem poenitentiam a Sacerdotibus accepit, oletque jacri 
unclionc delinitus, & Eucharifiid rejefius 'Qeo fc commendavit, apud 
Ordcricum in hiftoriae libro tertio-decimo. Id quod Hugo Ro, 
tomagenfis, Archiepifcopus, qui aderat, declarat in epiftola fua. 
apud Willelmum Maknelburienlem Monachum in libro prino© 
Hi Horia novellae, his verbis : Venimus ad ipfum, gr cum ipfi ple - 
num moeroribus confecimus triduum* ‘Trout ei dicebamus , ipfi ore pro^ 
prio fita fatebatur peccata, &manu propria peftus fmm percutiebat, er* 
malam voluntatem dimittebat. (fonjilio Dei <*r nofiro & Epifcoporum, 
emendationem vita Jux obfirvatUrum fife promittebat, fitb ijla promifi. 
fionc pro nojlro officio tertio eum £r per triduum abfilvimus. Huc fpe>- 
dat Petrus de Honeftis in Regulae Clericorum libro fecundo, 
-capite vi^efimo fecundo , dum illa de aegrotantibus praeferibir. 
Hi ergo fi febrem continuari vel languorem increfitre perfinferint, tunc 
, advocato Priore fiu Prxpofito & Pre/by teris ad hoc officium deputatis , 
plenam de peccatis .fuis confeffionemfaciant. Si eque promijfa de prxteritis 
eulpis fecundum Prioris jujfum fatisfa&ione & in futuro fui emendatio~ 
ne , fufccptdque ab omni conventu bentdiftione gr peccatorum abfilutio - 
•ne, fideliter'per eos quibus injunctum efi cufiodiantur, ut eos in cuntlis 
necejfiratibus /itis minifiros aptifiimos habeant. Qui fimel /altem in die 
convifitantibus fi Fratribus confeffionem faciant, atque orationis bc- 
■nedithonem ab eis exquirant. Cur enim, qualo, Ii uni Prelbytero 
fiebat confdlio, convocantur Prelbyteri omnes, omnes abfo- 
Jutionem dani ? nonne evidens ell argumentum, ab iifdem ab- 
folutionem datam , quibus fada confelfio? Ex eodem ritu pro- 
fedum ell , ut undionem infirmis adhiberent Prelbyteri plu- 
res, uti Menardus obfervavit in librum Sacramentorum. Con?- 
fer Morinum in libro fecundo de Paenitentia, capite undecimo. 
Obsirv. 88. Confcilio Prelbyterorum cuilibet Sacerdoti, Monacho- 
xxi. rum Priori & Confeflano Monallerii, Sandimonialium Prelby- 
Sacerd2° tero & Abbatifla nonnumquam fiebat. Hac paucis explicanda*, 
tum. De Prelbyterorum confeflionibus prater id quod habetur in 
Rcfponfis Zacharia ad Pippinum , interdicentis reconciliatio - 
nem Prelbytcris per manuum impofitionem, hoc ell per pani-r 
tentiam publicam; & in Concilii Parilienfis lexti parte prima, 

. capite fexto fupra quadragefimum; nihil invenio ante laculum 
. quartum-decimum, quo definitum non lemel, ut Prelbyteri 
cuivis Sacerdoti confiteri poflint. 'nempe in Concilio Waurenfi 


Digitized by CjO( Qie 


P R j£ F A T I O. kvij 

anno millefimo trecentefimo fexagefimo odavo , capite odo- 
gefimo primo -, & poftea in Narbonenfi, capite odavo-decimo 
colledionis Baluzianae. Idem eodem fere tempore permittit Sy¬ 
nodus Bajoccnfis. Praecipitur quod Sacerdotes Epifcopo 'vel Paniten- 
tialibus fuis , id eft Epifcoporum, femel in anno confiteantur. Permit¬ 
tit autem Epifcogus 3 quod interim pojfint 3 quoties opus fuerit 3 aliis Sa¬ 
cerdotibus confiteri. Quae Synodus etiam Cenomannenfis aliis di¬ 
citur. 

89. De Monachorum confeffione ita feribit Chrodegangus 
Mettenfis Epifcopus in Regulae capite trigefimo fecundo : Mo¬ 
nachi in unoquoque fabbato confeffionem faciant cum bona •voluntate 
Epifcopo aut Priori fuo » Hunc locum forfan non viderat» Petrus 
Blefenfis , dum ait in epiftola quadam ad W. Abbatem : Sape 
•videmus aliquos hujus vefiri Ordinis Epifcopis confiteri > •vel illis quos pro 
Je delegant Epifcopi. quod quidem fcimus ejfe contra confiitutiones Pa¬ 
trum &• honeflati contrarium. Erat in Monafteriis praeter Abba¬ 
tem Prioremve Prelbyter Monachus , audiendis confeffionibus 
deputatus. Prelbyteri odo erant in Monafterio Nitris , ut fu- 
perius vidimus : fed unus judicabat, id eft fententiam ferebat 
de aliorum peccatis. Theganmarus Confeflarius erat Fratrum 
in Monafterio Augienfi, a Walafrido Strabo laudatus in carmi¬ 
ne de vifione Vertini Monachi in haec verba» 

cui longa feneSlus 

Contulit atemo •venerandos munere canos » 

Confeffor Fratrum 3 gnarus conferre medellam. 

Idem officium in Coenobio Cluniacenfi geffit fieculo undecimo 
fandus Udalricus, uti fuo loco videbimus. De Monachorum 
confeffione plura inferius. 

90. Confeffiones Sandimonialium fub confcientia Abbatif. 
fae Prelbytero fieri probat fandus Bafilius in Regulae fuas capite 
undeducentefimo , ubi interrogatus ,fi oportet quum aliqua Soror 
confitetur quodeumque deliftum fuum Prejbytero 3 etiam Matrem Mona- 
fterii adejfe ; refpondet: Honeflius mihi •videtur effe & religiofius 3 ut 
per feniorem Matrem Prefbyter fi quid illud fibi videtur ftatuat 3 & mo¬ 
dum vel tempus panitentia imponat ad emendationem ejus 3 qua Corrigi 
defiderat d peccato. Hinc videtur illuftrari pofTe id quod legitur, 
tum apud Jonam in libello de rebus geftis in Coenobio Ebo^ 
riacenft tempore Burgundofarae AbbatilEe , capitibus odavo 
{ male decimo in editis noftris ) & tertio-aiecimo $ tum in Re¬ 
gula cujufdam ( ut vocant) capitibus fexto& decimo fexto *. in 
quibus mentio fit confeffionis Atfbatiffie vel Prapofitis fad® 
etiam de gravioribus delidis, & quidem in extremis apud Jo¬ 
nam. Id vero ftatutum eo animq ruerat, five quod Prelbyter a 

^AflaSS. Ord.S, B.Saculumlll.Praf 1 ij 


Observ. 
X X11. 
Mona¬ 
chorum > 


ObseRv. 
X X 111. 

& Sandti- 
monialiu» 


Digitized by C^OOQLe 


lxviij PRiEF ATIO. 

San&imonialibus per Abbatiflam facilius confeflionem expri¬ 
meret earum maxime rerum, qua: verecundiaefpeciem habent-, 
live quod re&ius cum ea panitentiae modum pratfcriberet ■> feti 
denique ut ea praefente confeflio fieret eum ad modum , quo 
plures Sacerdotes unius ejuiddmque hominis confeflionem ex- 
cepifle dictum efl. Quamquam nefeio an quibufdam in locis fi- 
bi hoc in negotio nimium fumferint Abbatiflae, qua: per fpe- 
cicm removendi homines a confpedu Monacharum, in fubdi- 
tarum confcientias plus audoritatis , quam liceret, ufurpare 
tentaverint. Certe Theodorus Balfamon in Juris Graco-Roma¬ 
ni libri quinto, interrogatione trigefima quarta, notat quafdam 
Coenobiorum Pra:fedas , quae Epifcopi licentiam requifierunt % 
„ ut Monacharum fibi fubditarum confefliones exciperent. Re- 
*„ fpondet Antiochenus Patriarcha, eam poteftatem folis Sacerdo- 
„ tibus concetfam cfle. Lege Ada fandae Segolena: Abbatifla:, 
quae omnia vitae fuae errata , quantumvis leviflima , Monacho 
Prefbytero confefla eft. tametfi eo tempore, quo necdum ve¬ 
nialium culparum frequens erat confeflio facramentalis, San- 
dimoniales rarius forfan Prefby teris quam Abbatiflis confcien¬ 
tias fuas denudabant. 

Obsbrv. 91. Jam fupereftut exponam, quo tempore, quave occafio- 
xxiv. ne quondam folitafit fieri confeflio. nempe in praecipuis anni 
feftis , & ante Quadragefimam ; ante Confirmationem, & pe¬ 
regrinationes ; ante Profeflionem monafticam,& militum ini¬ 
tiationem i ante pugnam, & in extremis, 
cionfef- 91- 1 ° prsecipuis follemnitatibus. Luculentum hac de re te- 
fio m f e - ftimonium exftat in fine Dialogi Egberti Eboracenfis Epifcopi 
cipim*" * n hsec verba: Quartum jejunium menje Novembrio a 'veteribus cole¬ 
batur juxta praceptum Domini ad Hicremiam dicentis ; Tolle 'volumen 
libri j &c. Hac ergo auftoritate divinarum feripturarum Ecclejia catho¬ 
lica morem obtinet, & jejunium atque obfervationem menfe celebrat de~ 
cimo , fdblato quarto > propter advenientem venerabilem follemnitatem 
Domini noftri Jesu-Christi : ubi ante plures dies & continentia 
carnis , & jejunia exhibenda Junt , ut unufquifquc Fidelis praparetfe ad 
communionem corporis & fanguinis Chrijli cum devotione fumendam. 
Eam ob rem jejunia exercebant, fecedebant in Monafteria, ad 
Confeflbres denique fuos accedebant. Sic enim continenter 
fubdit Egbertus : Quod & gens Anglorum femper in plena hebdoma¬ 
da ante Natale Domini conjuevit, non folum quarta & fextd ferta 
fabbato , Jed juges duodecim dies in jejuniis, vigiliis , & oratio¬ 
nibus , & eleemojynarum largitionibus ,& in Monafleriis & In plebi¬ 
bus , ante Natale Domini quaji legitimum jejunium exercuijfe perhibe¬ 
tur. Nam hac, Deo gratias, a temporibus Vitaliant ‘Tapa & Theodori 



Digitized by C^OOQLe 


P R i F A T I O, Ixix 

Dorobernenfis Archiepipopi inolevit in Scclefia Anglorum confttetudo , 

& quafi legitima tenebatur, ut non folum Clerici in Monafieriis * Jed 
etiam laici cum conjugibus & familiis fitis ad Confejfores fuos perveni¬ 
rent , &fi fletibus a carnalis concupipentia confortio bis duodecim die¬ 
bus cum deemojynarum largitione mundarentquatenus puriores dominica 
communionis perceptionem in Natale Domini perciperent. Hunc locum 
integrum referre vifum eft, ut appareret contra Dallaei item er¬ 
ratum in libri quarti capite o&avo, jam feptimo faeculo* id ell 
a tempore Vitaliani Papas, mentionem fa< 5 tam confeflionis ante 
Natale Domini, ( ad quid enim aliud laici ad Confejfores fuos ac¬ 
cedebant ?) & quidem confcflionem communioni uti difpofi- 
tionem cum jejunio prasmiflam. Confeffio item fiebat ante 
Quadragefimam ob fefti pafchalis religionem. Chrodegangus 
Mettcnfis Epifcopus in Regulae capite trigefimo fecundo id 
probat de tribus Quadragefimis, quae lervabantur ante Pafcha, 
ante Natale fan&i Jobannis Baptiflas , &Chrilti Domini. Hac 
e fi, inquit, ratio panitentia & confejfonis nofira, qua coram Deo & 
Sacerdotibus ejus a nobis pariter agenda funt, id efi in unoquoque anno tri¬ 
bus vicibus , id efl in tribus Quadragefimis populus Fidelis fiam conftf 
fanem faciat: & qui plus fecerit, melius facit. Theodulfus Aurelia- 
nenfis Epifcopus in Capitularis articulo trigefimo lexto. Hebdo¬ 
mada una ante initium Quadragefima confejjiones Sacerdotibus danda 
frnt< Hinc Adelardus Abbas Corbeicnfis in Statutorum libro 
primo , capite fecundo , Monafterii operis concedit laboris 
manualis remiflionem primo die jejuniorum Quadragefima , ideo ut 
Jfatium habeant confejjiones ftets renovare. Et ne quis haec interpre¬ 
tetur de confelfione ordinata ob poenitentiam publicam, oc¬ 
currit Regino Prumienfis Abbas, duplicem dillinguens con^ 
feffionem in Colle&ionis * canonum libro primo, capite o&oge- * £ 4 . 

fimo o&avo fupra ducentcfimum. Prejbyteri debent admonere ple- tim edit* 
bem fibi fubjeflam , ut omnis qui fe fentit mortifero peccati vulnere fati- 
ciatum y ferid quarta ante Quadragefimam cum omni feffinatione recur- Baluz.it. 
rat ad vivificantem matrem Ecclefiam : ubi quod male commifit i cum . 
omni humilitate & contritione cordis fimpliciter confejfus , recipiat, reme* 
dium panitentia ( publica ) fecundum modum canonicis auttoritatibus 
prafixum , tradaturque fatana in interitu carnis, ut ftiritus falvus fit in 
nomine * Domini. Haec ille de confeflione facienda ob publi- ^/. indic; 
cam paenitentiam. fic vero de privata : Non pium autem ille qui 
mortale aliquod commifit, fed etiam omnis.homo, quicumque p recognof 
cit immaculatam Chrifii tunicam quam in baptifmo accepit, peccati ma¬ 
cula polluijfe, ad proprium ^Sacerdotem venire fefiinet, eJT cum purifica¬ 
tione mentis omnes tranfgreffioncs omnidque peccata,quibus Dei ojfenfam 
fe incurriffe meminit, humiliter confiteatur. Adeo vero hoc in legem 

I iij 


Digitized by C^OOQLe 



lxx PRiEF ATIO. 

evaferat,ut idem Au&or in libri fecundi capite quinto referat 
id inter ea, de quibus Epifcopus in Synodo interrogare debet, 
nempe fi aliquis ad confejfionemnon 'veniat vel una vice in anno , id ejl 
in capite Quadragefima , & poenitentiam pro peccatis fuis fiuficipiat. Non 
ergo Innocentius tertius (ut Dallaeus fallit )iftius legisaudor, fed 
approbator cenfendus ell. His accedit Giflebertus Lunicenfis E- 
pifcopus in epiftola quadam de llatu Ecclefix: Jbfolvit Prafui po¬ 
pulum de venialibus incapite jejunii , de criminalibus in Cana Domini . 
Quibus in locis , tam apud Reginonem quam apud Gifleber- 
tum, venialium peccatorum nomine intelligenda fune leviora pec¬ 
cata mortalia, qux paenitentiae publicx fubjeda non erant, ta- 
metfi tunicam in baptifimo acceptam macula fua polluebant: non vero 
peccata illa leviffima , quae recentiores appellant venialia. De 
nis enim per ea tempora paflim non fiebat confeflio Sacerdo- 
ti, ut poftea dicendum erit. 

anteCon- 93 * Ante Confirmationem, de qua ita Herardus Turonenfis 
firmatio- Archiepifcopus in capitulo feptuagefimo quinto : Ut jejuni ad 
nem. Confirmationem veniant perfefla atatis , & moneantur (jonfejfioncs da¬ 

re prius , ut mundi donum fanfli Spiritus valeant accipere. 
wtepe- 94- Ante peregrinationem. Ahito feu Hetto ex-Monacho 
regrina- Augienfi Bafilienfis Epifc.opus, in Capitularis articulo o&avo- 
tioacm. decimo^ omn ibu 5 Fidelibus denuntiandum jubet, ut qui causa oratio¬ 
nis ad limina beatorum Apoftolorum pergere cupiunt , domi confiteantur 
peccata fua; &fic proficifcantur: quia d proprio Epifcopo fuo aut Sacer¬ 
dote ligandi aut exfiolvendi fiunt , non ab extraneo. Neque adverfatur 
Leo Papa nonus, dum Monachis Befuenfibus concedit faculta¬ 
tem audiendi adventantium peregrinorum confeffiones. quod 
& ipfum aliis ab aliis Pontificibus indultun*. 
antevitx 95* Ante monafticae vitae tirocinium Novitii Confeffionein 
monadi: edebant, eamque ut plurimum generalem. JohannesClimacus 
cx mitiu. jn 5 ca |jg gradu quarto : rag) t™*™* d^o/u^^sr/^od/ut^ nxS t/ufjf 
» fixjLw , xs 4 ps »*, si H xtA&jei , % -mm. id cfl , Primum omnium 
» confiteamur bono Judici noftro , vel foli, vel, fi imperet ille, 
omnibus. Sic Confeffarii Sacerdotis officium judicandi nomine 
exprimit Palladius, ubi deMonafterioNitriae agit. Patrem fpiri- 
talem vulgo Graeci, uti & Latini appellant. Idem ftatutum de 
Novitiis legitur apud Udalricum in libri tertii capite vigefimo 
fexto : In vita quoque fieculari quaque extra fialutem anima fua com- 
miferunt , omnia domno Abbati ad confcfftonem manifefiant. Quod 
apud Cluniacenfes, id etiam vigebat apud Cartufienfes, uti le¬ 
gitur in fecunda parte Statutorum antiquorum, capite undeci¬ 
mo, Confulimus & monemus, ut tam Clerici quam laici univerfaliter 
confiteantur ad minus , quum ad Ordinem venihnt , & quando Prior 


ante vitx 


cx mitiu. 


Digitized by C^OOQLe 


P R jE FATI O. Ixxj 

mutatur. Jam Monachi fa&i confeffionem venialium fibi invi- Confef- 
cem plerumque faciebant, quod etiam obfervabant homines fioveni ** 
religiofiorcs. Beda in commentario in caput quintum epiftolae llum ‘ 
fan£i Jacobi Apoftoli, exponens hunc verium , (fionfitemini ergo 
aherutrunrpeccata vefihas In hacfent entia ^ inquit, illa debet effe difere- 
tio,Ut cotidiana leviaquc peccata alterutrum coaequalibus confiteamur, &c, 

Jonas Aurelianenfis Epiicopus in libro primo de inftitutione 
laicali, capite fexto-decimo: Moris efi Ecclefie de gravioribus pec- 
catis Sacerdotibus , per quos homines Deo reconciliantur, confejfionem 
facere ; de cotidianis vero & levibus quibuficumque perrari funt qui in¬ 
vicem confejfionem faciant, exceptis Jftfonachis, qui id cotidie faciunt > 
nempe aqualibus , ut inferius probat addu&is Beda aliorum- 
que Patrum tdlimoniis. ex quibus ita concludit: Httdocumen^ 
tis colligi potefi , quod ficut cotidie in multis offendimus ; ita cotidie de 
admijjis confejfionem alterutrum facere , orationibus & cleemojfynis, 
gr humilitate & contritione cordis CF corporis ea debemus purgare . Alia 
tamen videtur fuilTe fententia Chrodegangi Mettcnfis Epifco- 
pi fuperius addu&a, qui in unoquoque fabbato a Monachis confefi: 
fionem fieri non aqualibus modo , ied Epfcopo aut Priori mo¬ 
net. Quod intelligendum puto non de lingulis Monachis, fed 
de iis quibus aut confcientia , aut fcrupulus culpa gravioris 
inerat. Certe in primariis Statutis Cartuiienfium apud Guigo- 
nem hac leguntur in capite feptimo : Et quia tota hebdomada in 
cellis fidentium tenemus, peccata nojhra Priori.vel quibus ab eo injunctum 
efil confitemur, nempe in fabbato. Id quod non de lacramentali, fed 
de communi culparumacculationc explicat tertia compilatioSta- 
tutorum in partis(ecundacapite undecimo.ubi relatisQuigonis 
verbis, explicationis gratia ifta fubduntur : Occurrente autem Ca¬ 
pituli fiefilo in fabbato , die pracedenti qua fine tali fefto occurrit, confite¬ 
mur. Semper autem confitemur in vigilia Natalis Domini, ni fi eadem 
vigilia occurrat in Dominica vel in feria fecunda : in quo cafu confite¬ 
mur in fabbato fiquenti. Providendum ejl enim , ut femper in qualibet 
hebdomada faciamus confefifiones communes . •. Quanaocumque in Capi¬ 
tulo confitemur, prolixitatem caveamus : in cella autem, diffufius pofifir- 
tnus confiteri . Pro privata confcfiSione qua in cella fit vel alibi , non di¬ 
mittitur generalis qua fit in fabbato. Hinc manifeihim eft , Guigo- 
nis ftatutum fuperius memoratum non e (Te de confeffione fa- 
cramentali, cujus ille (fi bene recolo ) in toto Statutorum fiiof 
rum libello non meminit, quafi innueret, Cartufienfium mox 
res ac vitam ita comparatam efle debere , ut ficut nullus erat 
Jocus peccatis gravioribus •, fic nullum tempus confeflioni fa- 
cramentali adfignari nccefle effiet. Et tamen Guigonis aevo pec¬ 
cata venialia in aurem Sacerdotum Monachi revelare fidebant. 




Digitized by t^OOQle 



Ixxij P K JE F ATIO. 

maxime in dubiis caufis , ubi culpae gravioris latebat Tufpicio. 
qua de re intelligendum videtur Regulae Tandi Benedidicaput 
qtiadragefimum Textum, ubi errata communia coram omnibus 
exponi Abbati praecipit: fi vero peccati cauja latens fuerit, tantum Ab¬ 
bati aut fyiritalibns fenioribus patefieri, ubi Patres jfiritales , Confeifa- 
rios appellare videtur more veterum Graecorum Latinorumque 
recratiorum. Vigebat etiam initio faeculi quinti-decimi mos ille 
revelandi aequalibus peccata venialia, ut conllat ex Termone quo¬ 
dam Radulfi Ardentis in Litania majore, rametfi jamdudurrt 
iacramentaiis confeflio venialium induda erat, Taitem apud 
Monachos. De hac confeflione interpretandi Tunt Petrus Da- 
miani, Petrus de Honeftis , Guillelmus Abbas Monafterii S. 
Thcoderici , uti St (andus Bonaventura, quorum teftimonia 
hoc loco expendenda. Petrus Damiani in Opulculo quinto-de**' 
cimo de Tu* Congregationis inftitutis, capite quarto & vige-' 
fimo. Eremitam monet, mfi aliquando tonfifiens in cellula , illici¬ 
tum aliquod cogitando, vel etiam operando peccaverit ,■ unde fe quan¬ 
tumlibet confctentia p ave f a fla remordeat, non fiatim confejfionis grati d 
prodat , vel propofiti rigorem frangat: Ted Deo interim confiteatur, & 
futura jam confejfionis velut quafdam illi arras in hunc modum tradat: 
Domine J e su-C hriste, &c. ubi Petrus non videtur loqui dei 
letalibus culpis, quarum fine dubio confeflionem religioni fi- 
kntii praetuliflet } homo purioris difciplmac amandftimus. Pe¬ 
trus de Honeftis in libro Tccundo de Regula Clericorum , ca¬ 
pite Texto-decimo praecipit, ut in Tcftorum pervigilio fiat om¬ 
nium exceffuum patens confejfio. Si quis tamen aliquid private confiteri 
voluerit, confiteatur Priori five Prejbyteris per Priorem ad hoc officium 
deputatis, nempe edam de levioribus noxis, quarum conreflio- 
nem clarids exprimit Guillelmus Abbas in libro primo de vita 
Tandi Bernardi Abbatis Clarevallenfis capite Texto, ita loquens 
de ddcipulis ejus piiflimis : Sed viri vere religiofi & pie prudentes , 
& m pradicatione fermonum ejus venerabantur etiam qua non capie¬ 
bant , eJ7* in confefionibus fuis licet ad novum fiuperent auditum , eo 
quodfeminarium quoddam defberationis praferre videretur infirmis : ta¬ 
men juxtafententiam fanfli job nefas putabant contradicere fermonibus 
Sanfh. Nempe ita leviora peccata , quae fibi confitebantur di- 
fcipuli, Bernardtis exaggerabat verbis, ut illi parne deTperatio- 
ne Tradi (pem conTedand* perfedionis abjicerent. Omnium 
vero ciariflime Bonaventura Tacramentalem venialium peccato¬ 
rum confeflionem Tuo tempore in ufii fuifte docet in librum 
quartum lentendarum, diltindione Teptima-decima, parte ter¬ 
tia, articulo Tecundo, quaftionc prima. Quamvis > inquit, de ra¬ 
tione fui generis non fit ea confiteri neceffarium ; tamen ea confiteri 

congruum 


Digitized by C^OOQLe 



P R i F A T I O. lxxiij 

congruum efl, maxime viris perfetis : quia utile efl multum , typana 
illis debita minuitur ex vi clavium. In Adis fandae Segolenae Ab- 
batiffe hic editis exflat longe vetullius exemplum confeflionis 
venialium erratorum. Segolena quippe cuidam Monacho , qui 
& ipfe Sacerdos erat, omnia parva minimique peccata , jine quibus, 
ejje non poffumus, cum gravia deefferit , lacrymans confejfa elt, uti le¬ 
gitur in capite vigefimo tertio. Ex his patet, jam ante longa tem¬ 
pora homines purioris vitae ftudiofos de venialibus fecifTe*con- 
feflionem, uti & modo, maxime ad ferenandam confcientiam 
in dubiis caufis. Verum illud interefl, quod Majores noftri flata 
ejufmodi confeflionibus intervalla non definiebant, fed fu® 
quemque confcientiae permittebant. 

96. Ut ante Monachorum , lic ante militum initiationem ante inili- 
confeffio quondam praemittebatur. Nempe Anglorum erat con tum im ~ 
fuetudo 3 tefte Ingulfo Abbate Crulandenfi, quod qui militia legtti- ncm . 
me confecrandus e flet , vefpere pracedente diem confecrationis fu a > ad 
Epijcopum t vel Abbatem , vel Monachum , vel Sacerdotem aliquem, 
contritus ty compuntus de omnibus peccatis fuis confefioncm faceret; 
tyabfolutus, orationibus ty devotionibus ty aflhtiombus deditus in Ec- 

clefta pernotaret, in craflino quoque Mijfam auditurus gladium fuper al¬ 
tare offerret , ty pofl Evangelium Sacerdos benedictum gladium collo mi¬ 
litis cum bene ditione imponeret , ty communicatus ad eamdem <JMif- 
fam facris Chriffi mjjleriis , demo miles legitimus permaneret. Ita In- 
gulfus , qui ait eum modum initiandi militis odiofum Nort- 
mannis fuifle. Et tamen ipfi Regum filii hoc ritu initiabantur 
milites , ut colligimus ex Orderico Vitali, qui in hifloriae libro 
quinto obfervat, Ricardum Guillelmi Anglorum Regis filium 
occubuifTe , antequam militia cingulum acciperet. Idem etiam fa* 
dum in Gallia docet Chronicon Dionyfianum, in quo Philip¬ 
pus filius Philippi Regis , cognomento Pulcher , fatus miles in 
feflo Adfumtionis beat® Virginis perhibetur. ide'mque tres filios 
Tuos Ludovicum, Philippum, & Karolum, in feflo Pentecofles 
*novos milites ordinafTe, & ipfi filii Regis alios milites novos numero 
amplius quadringentos accinxiffe referuntur in Chronico Roto- 
magcnfi apud Labbeum , tomo primo Bibliothecae novae, ubi 
etiam Philippus fextus Johannem filium fuum primogenitum 
accinxifTe , & quadringento» novos milites ordinafTe memora¬ 
tur anno millefimo treccntefimo trigefimo fecundo, in odavis 
pofl feflum fandi Michaelis: fub cujus nomine & aufpiciis Or¬ 
do militum ab Ludovico undecimo poflea inflitutus efl. 

97. Ante pugnam etiam milites peccata fua Prefbyteris reve- ante pu- 
labant, audore Alcuino in epiflola quadragefima fexta ad Da- S nam - 
moetam. Valde follicitus fum de itinere profetionis in hojlem : quia 

iAta SS. Ord. S. B. Saculum III. Praf. K 


Digitized by C^OOQLe 



in extre¬ 
mis. 


lxxiv PRAEFATIO. 

plurima folent in talibus evenire pericula rebus. Tu vero iter tuum con- 
fejjtone confirmare 3 eleemojynis roborare memento. Audomarenfes opi- 
dani a Nortmannis obfeffi, compuntli fe mutua confeffione rebapti - 
faverunt 3 ac humili perceptione myfierii corporis Janguinis fe munie¬ 
runt , ait Audor aequalis ejus temporis, in libro fecundo de 
miraculis fandi Bertini capite feptimo. Rex Arnulfus in obfi- 
dione Romana, follemnitate Mijfarum celebrata , exercitum unanimi¬ 
ter interrogavit 3 quid fa flo opus fit. Conveniunt omnes cum lacrymis fi¬ 
dem promittentes > confiejfionem coram Sacerdotibus publice agentes , in 
Annalibus Fuldenfibus ad annum odingentefimum nonagefi- 
mum quintum. Willelmus Malmefburienfis Monachus in libro 
tertio ae gcftis Anglorum , capite quinto-decimo laudat mili¬ 
tes Nortmannos , quod tota notie confejfioni peccatorum vacantes , 
mane dominico corpore communicaverint , antequam pugnam cum 
Anglis inirent. Denique Dux Conradus anno quinto & quin- 
quagefimo fupra nongentefimum pugnaturus contra Hunga- 
ros, pojl Afijfie celebrationem facramque communionem ab egregio por- 
retlam Odelrico fonfejforefuo , procejfit adverfus hofies , ut legitur in 
Chronico Magadaburgenfi. Hinc Synodus Germanica Liptinis 
confirmata permittit capite fecundo , ut in caflris Princeps habeat 
unum vel duos Epifiopos cum CapeUanis vel Prejbyteris eorum q* 
unufquifque P rape cius unum Prejbyterum, qui hominibus peccata confi- 
tentibus judicare & indicare poenitentiam pofiit. quod decretum Ca- 
rolus Magnus in capitula ecclefiaftica poftea tranftulit anno 
odingentefimo. 

98. In extremis denique peccata Sacerdoti confiteri praece¬ 
ptum erat, ut fuperius probatum eft. Qua in re illud animad- 
verfionc dignum , obtinuifte aliquando hunc morem , ut reis 
capitis damnatis fpatium confitendi negaretur. Argumento eft 
Dacco, Dagarici quondam filius, qui cum a Chilperico Fran¬ 
corum Rege vintlus detineretur , & cerneret fe penitus non evafu- 
rum 3 a Prejbytero Rege ne/ciente poenitentiam petiit, qud accepta inter - 
fetius eft. Hunc locum GregoriiTuronici Epifcopi ex libri quin-* 
ti capite vigefimo quinto , ita reddidit Aimoinus in libri tertii 
capite vigefimo nono : Dacco confejfus cuidam Prejbytero peccata 
fua , poenitentiam Rege nefiente petiit, qud accepta interfetlus e fi. Et 
certe paenitentiae vocabulum apud Gregorium de confeffione 
fecretainterpretari cogit ipfe contextus, non vero de paeniten- 
tia publica. Quid enim juviflet Dacconem , accipere paeniten- 
tiam publicam a Prefbytero , quam perfolvere temporis angu- 
ftia non patiebatur ’ aut quid demum remedii confequebatur 
accipiendo , non obeundo poenitentiam l Rede vero poeniten - 
tiam j hoc eft facramentum poenitentiae peccata confitendo 


Digitized by 


Google 



P R JE F A T I O. Ixxv 

petiit & accepit. Ex hoc uno loco refellitur Dallaei commentum 
duplex, unum , dum ait in libri quarti capite quinto , nullum 
exitare exemplum confeflionis fa&ae ab homine poflto in ex¬ 
tremis adufque farculum nonum inclufive\ alterum iri capite 
quadragefimo ejufdem libri, psnitentiam fimpliciter di&am 
ad o&avum ufque fieculum de paenitentiapublica,non de con- 
feflione intelligi. Porro etiam ex hoc Gregorii teftimonio in- 
relligitur, reis capitis damnatis paeftitentiam leu confeflionem 
negari folitam, ut Dacco Rege nefiiente clam a Prelhytero eam 
poltulare coa&us fit. Exemplum aliud nobis fiippeditat Ordcri- 
cus Vitalis in hiftoriac fuae libro o&avo de Conano quodam, 
qui cum Rotomagum Guillelmo Rufo prodere tentaflet, cap¬ 
tus tandem a Rotberto Duce, pro amore Dei confefiionem fibiper¬ 
mitti poftulavit, nec obtinuit. Severam hanc legem primi in 
Anglia faeculo nono fuftulerunt Alfredus feu Aluredus Anglo- 
rum, & Guthurnus Anglo-Danorum Reges, lancientes in Le¬ 
gum ecclefiafticarum capite od:avo , ut fi quis reus mortis profiteri 
defideret Sacerdoti 3 numquam negetur ei. quam remiffionem appro¬ 
bavit Edvardus Rex Aluredi filius in Legum ab fe & Guthur- 
no conditarum capite quinto , in haec verba : Si quis rei capitalis 
damnatus fua ingenue Sacerdoti peccata confiteri cupiverit 3 id ei conce¬ 
ditor. Serius in Gallia id permiffum , nimirum anno treccntefi- 
mo nonagefimo fexto fupra millefimurn, quo Carolus fextus 
Francorum Rex multorum Procerum ecclcfiafticorum & laico- 
rum precibus perfuafus hunc morem abrogavit, cujus rei edi- 
<Sbum integrum Fontano refert in tomo primo Edi&orum. Pro- ; 
fedtus erat mos ifte ex antiqua dilciplina , quae facinorofis ex¬ 
communicatis paenitentiam denegabat, fi tantum in exitu eam 
petebant, ut Morinus obfervavit in libro primo de paenitentia, 
capite primo. 

99. Nunc locus & occafio poftularct, ut de paenitentiae pu- Obsbrv. 
biicae dilciplina, qualis fcilicet per o&avum ac fubfequentia fie- xxv. 
Cula tenebat, aliquas obfervationes proponerem. Nimirum d&a- publi- 
vb faeculo Patres Concilii Cloveshovienfis graviter conquelli ca. 
fimt de'paenitentiae publicae redemtione pereleemolynas &Mi£ 
fas. dein Patres Cabilonenfis ac Remenfis Synodorum de ejus 
remilllone , ac redemtione item per laborem peregrinationum 
Romam Turonumve alia quadam loca Jub pratextu orationis 3 ut 
loquuntur Patres Cabilonenfes. tametfi Nicolaus Papa primus 
* oB peregrinationem Romanam nonnihil relaxamenti conceflic 
Wimaro, aliifque nonnullis publicae paenitentiae addi&is. Ve¬ 
rum quia Morinus modo laudatus & alii plures noftro aevo co¬ 
piose & erudite hoc argumentum tra&averunt, ei fuperfedeo. 

^AHa SS. Ord. S. B. Saculum III. Praf. K ij 



Digitized by LjOOQle 



lxxvj P R M F A T I O» 

Tantum obfervo veram non effis id quod Dalkeus adfirmat 
non femel, paenitentiam publicam ab ineunte fieculo tertio-de^ 
cimo (eu ab Innocentii tertii pontificatu exftindam penitus e£ 
fc. Nam in praeceptis conditis in Synodo Rotomagenfi anno 
ducentefimo quadragefimo quinto fupra millefimum iftud le* 
gitur , ut Prejbjteri parochianos fuos follemniter panitentes faciant ve¬ 
nire in capite jejunii ad cathedralem Eccleflam , ut per Archiepifcopum 
follemniter ab Ecclejia ejiciantur , grfimiliter in die Jovis proxima ante 
Pafcha per Archiepifcopum Ecclejia reconcilientur »quod argumento cft, 
etiam tum viguifTe publicam paenitentiam : cujus aliqua vcftigia 
in Ecclefia Romana fuo remanfifle tempore audor eft Defide- 
rius Erafmus in ExomologefL 

Obsrrv. ioo. Eodem odavo faeculo mutuje Societates in com- 
Sodcta- men dationem vivorum , & praecipue mortuorum ; & A n n l- 
tes pro v e r s a R i a perpetua frequentari ccepta. De ejufmodi Socie- 
fuffragiis. tatibus exftat inhgnis locus apud venerabilem Bedam, qui in 
mercedem Vitae fandi Cuthberti ab fe confcriptae, haec rogat, 
in Prologo ad Eadfridum Epifcopum & Monachum Lindismr- 
nenfem: Me defundo pro redemtione anima mea > quafi pro familia¬ 
ris ac vernaculi vcflri, orare gr JMiffas facere 3 gr nomen meum inter 
veflra feri here dignemini. Nam gr tu , fandiJftme uAntiftes , hoc te mi¬ 
hi promipjfe jam retines : in cujus etiam teflimonium futura conferiptio- 
nis religiofo Fratri noflro Godjrido manfonario pracepijti, ut in albo vt- 
jtra fanda congregationis meum nunc quoque nomen apparent. Plures 
ea de re leguntur fandi Bonifacii Epifcopi Maguntini & Mar¬ 
tyris epiftola: , in his epiftola centefima fexta ad Optatum 
Abbatem , fcilicet Cafinenfem. Diligenter quoque deprecamur , ut 
familiaritas fraterna caritatis inter nos Jit , gr pro viventibus oratio 
communis, gr pro migrantibus de hocfeculo gr orationes gr Mijfarum 
follemnia celebnntur , quum altematim nomina defundorum inter nos 
■mittentur. & epiftola nonagefima quinta Cudberti Abbatis Wi- 
remuthenfis ad Lullum Epifcopum Bonifacii fiicceflorem: No¬ 
mina Fratrum qua ad nos mififli, cum nominibus hujus Monaflerii 
Fratrum dormientium in fhriflo feripta continentur , ita ut pro illis no¬ 
naginta gr eo amplius Miffas facere praceperim. Iftiufmodi Societas 
non tantum in gratiam Monachorum, fed etiam amicorum 
& familiarium ejufdem Monafterii fiebat. Hinc Dodo Abbas 
Hornbacenfis in Bonifaciana epiftola odogeflma quarta ad 
Lullum: Cum falutationis , inquit, offeiis humili prece depofeimus , ut 
iftam familiam Cbrifli gr fandi Petri in veflra commemoratione fem- 
per habeatis , gr ipfi pro omnibus amicis noflris , tam Epifcopis gr eo¬ 
rum Clero , quam Abbatibus gr eorum Monachis , feu gr tMbbatijfls 
vel Deo dicatis , in ifla congregatione fandi ‘Petri oratores veflros tam 


Digitized by 


Google 


P R f F ATIO. lxxvij 

vivos quam defunCtos in veftra mercede commemorare faciatis, ut in fa - 
eris orationibus illorum eam ajfidue memorare debeant, quatenus per illo- 
rumfuffragia olim optatam adire mereamur januam paradiji. Deinde 
addit: Similiter vos deprecamur, ut omnium amicorum vejbrorum no- 
mina, tam vivorum quam defunctorum,perprafentem Fratrem noftrum 
Sa f analdum per Breve ad nos dirigere faciatis. Brevia feu Breves ifti 
erant indiculi nominum eorum, qui in fuffragiorum focietatem 
admittendi feu admifli erant, quales exftant ih Bonifacianis 
epillolis centefimis odava, nona, & undecimai quales item 
memorat Udalricus in libro tertio Confuetudinum Cluniacen- 
fium, capitibus trigefimo , (equenti ,& ultimo. Quippe moris 
erat, ut prima quaque occafione quotannis , feu ftatim poft 
mortem alicujus Abbatis aut (pedatae perfonar, mitteretur ad 
focios Monachos epiftola encyclica, in qua delcribebantur po- 
tiora gefta defundi Abbatis, & Rotulus feu nomina defundo- 
rum eo anno; ex parte vero fociorum remitteretur Carmen lu¬ 
gubre fu per morte Abbatis fpedatseve perfonae ( Titulum ap¬ 
pellabant) cum Rotulo feu indiculo fuorum etiam mortuorum: 
qui ab utrifque in Necrologiis infcribebantur. Neque manfit 
penes folos Monachos ifte ritus -, fed ad Clericos etiam & laicos 
permanavit. In Synodo Francofurtenfi fub finem odavi faeculi 
celebrato Carolus Rex commonuit patres, ut Alcuinum ipfa fan- 
Sia Synodus in fuo confortio five in orationibus recipere dignaretur , eo 
quod ejfet vir de ecclefiafticu doctrinis eruditus. Omnis namque Synodus 
fecundum admonitionem domini Regis confenfit, & eum in eorum con¬ 
fortio five in orationibus receperunt. & in Concilio apud Saponarias 
poft medium (seculum nonum Epifcopi (latuerunt, ut pro fe in¬ 
vicem omnes dum adviverent, precis ,hujufmodi frequentarent, fcilicet 
Ut finguli pro cunctis per fingulas hebdomadas ferid quarta Mijfam cele¬ 
brarent. poft vocationem autem cujuftibet eorum fuperftites obtinerent, ut 
pro eo qui decejferit, in fedibus feptena Mijfa totidemque vigilia Do¬ 
mino perfolverentur: a Prejbyterit autem JZdonafteriorum five villarum 
tres Mijfa totidemque vigilia dependerentur. Exitus autem uniufcujuf- 
que vicijjim piis currentibus litteris innotefeat. Qui in ejufmodi focie¬ 
tatem adledi erant, Fratres confaripti appellabantur, apud Gol- 
daftum de Monafterio fandi Galli. Varia fuere in ejufmodi So¬ 
cietatibus officia, feptenaria, tricenaria •> annona feu portio quo¬ 
tidiana Monachi, pauperibus expenfa in dies triginta. Porro So¬ 
cietates illae non ex operum fiducia, qua Monachi inflati effent, 
ut Joachimus Vadianus calumniatur fed ex Fidelium perfua- 
fione profedae funt, qua in animum induxerant fuum, piorum 
hominum fuffragia ob communionem Religionis Chriftiana: 
plurimum valere a 4 Dei gratiam conciliandam. 

K iij 


Digitized by LjOOQle 



lxxviij P R JE F A T I O» 

Obsejlv. ioi. Societatibus iftis acceflere Anniversaria perpetua 
xxvn. p Cr ijJcm f ere tempus. A primis Ecclefiae. faeculis defundorum 
iida. VCr extremum diem anmverfarus precibus cultum fuifle teftis eft 
Tertullianus in libro de Corona militis, & Caflianus in Colla¬ 
tionis primae capite nono-decimo: fdque aliis argumentis pro¬ 
bavit Gazaeus in eum Cafliani locum. An vero anniverfaria illa 
officiafemel tantum,an perpetuo recurrerent, nonaufimadfir- 
mare. Certe' Candidus Monachus in Vita fandi Eigilis Abbatis 
Fuldenfis, qui anniverfariam memoriam Fratrum defundorum 
inftituerat’, latis innuit rem tum vulgatam non fui!Te,ut proin¬ 
de eam tueri & approbare neceflaiium judicaverit his verbis: 
Simili conflio atque devotione idem ( Eigil) bona voluntatis vir anni - 
verfariam Sturmis primi Abbatis , fundatoris Monajlerii Fulda , 
memoriam omnium Fratrum de hac luce defundorum in natale fandi 
Ignatii Martyris Cbrifti, qui paullo inferius ab hac anniverfaria nume¬ 
ratur y propter interccfjioncm tanti Patroni in Miffarum celebrationey 
pfalmodiis y & oratione fanda celebrari Jancivit. Hujus rei fiquidem con - 
fiitutio dum eunda congregationi perleda effet , ac deinde (i placeret in¬ 
terrogatum fuijjet i re frondebatur ab omnibus , Placet. Sed ne cui for - 
taffe hac celebratio fuperjlitiofa & cajfa ejfe videatur , legat Collationes 
fandiorum ‘Fatrum , <*r ibi reperiet hujus feftivttatis exemplum. Hinc 
patet, rem illam his in partibus haud ufitatam fuifle , cui, nc 
fuperflitiofa videretur , exempli audoritas prxftruenda fuerit. 
Quamquam nonnulla exflant Anniverfaria Regum aliarumque 
illuftrium perfonarum ante illud tempus inftituta in Gallia, 
Chlodovei Magni lcilieet in Ecclefia fandi Petri, nunc fandae 
Genovefat * Childeberti ejus filii in Monafterio fandi Vinccn- 
tii feu S. Germani de Pratis •, Dagoberti in bafilica Dionyfia- 
na, apud Luteciam Pariliorum : qua; Anniverfaria in prsedidi* 
locis hadenus recoluntur, at quo tempore coeperint, ignora-, 
tur. Neque tamen putes eareeentiorum commenta fuifle. liqui- 
dem Carolus Calvus in diplomate cpnceflb Monachis Germa-, 
nenfibus rogatu Gozlini Abbatis anno trigefimo tertio regni 
fui approbat refedionem Monachis parari folitam in Anniverfaria 
Childeberti Regis. Synodus verro Piftenfis anno odingentefima 
fexagefimo fecundo ratas habet refediones , quas Hilduinus 
Abba ordinaverat atque conftituerat Dionyfianis in nonnullis feftis, 
atque in Anniverfario Dagoberti Regis. Rigobcrtus quoque Remo¬ 
rum Antiftes , audore Frodoardo in hiftorue Remenfis libro 
fecundo capite undecimo , Ecclefiam fandi Hilarii cum fub-i 
urbio ad eam pertinente conceflit Canonicis Ecclefia; £ux , ut 
in annua tranfitus fui die fujficicns eis inde refeflio pararetur. In Anglia 
Ethelredus Rex Merciorum fub finem fieculifeptimi donationCs 


Digitized by <^.OOQLe 



PRiEFATIO. Ixxi* 

fratris ac fororum fuarum Coenobio Medehamftedenfi fadlas 
confirmavit, ut in Anniverfariis fuis eas haberent pro anima fua , uti 
legitur in calce decretalis epiftolo Agathonis Papas apud Spel- 
mannum. Quidam huc trahunt locum ex Bedo libro tertio,ca¬ 
pite fecundo, pro Anniverfario Regis OfWaldi. fed perperam. 
Quas enim vigilias Fratres Haguftaldenfes quotannis celebra¬ 
bant , id eo vivente pro falute ejus proflabant pridie , quam popa 
idemOfuvaldus occijus eft. Anallafius vulgatus in Leone fecundo 
meminit Anniverfitatis. quo nomine nefcio an intelligat Anni- 
verfarium perpetuum. At relata teflimonia fufficiunt ad pro¬ 
bandum , jam id genus Anniverfaria quodam procefliffe Eigi- 
lis Abbatis inflitutionem : a cujus tempore fa&um eft , ut res 
haud vulgaris a Regibus illuftrioribufque viris ad alios inferio¬ 
ris orcinis homines traduceretur. Primum hac de re ftatutum 
poft Eigilem invenio in Synodo Abbatum Aquifgrani coa< 5 la 
anno feptimo-decimo fupra o&ingentefimum : ut pro abbate 
defuntto Anniverfarium fiat officium , forfan pro uno dumtaxat an¬ 
no. Nortpertus Abbas San6li Galienfis, qui anno millefimo. 
feptuagefimo fecundo mortuus eft, primus inter Abbates ejuf. 
dem Monafterii Anniverfarium fuum inftituijfe dicitur in Necro- 
logio, quarto Nonas Septembris. Porro Goldaftus obfervat, a 
diebus Manegoldi Decani annivcrfarios dies coeptos in Ala- 
mannia ab omnibus utriufque fexus celebrari circa annum du- 
centefimum fexagcfimum fecundum fupra millefimum. At ri¬ 
tum iftum jam in morem foculo nono tranfiiffe fatis indicat 
Amalarius, cujus hoc verba in libro tertio de divinis officiis 
capite quadragefimo quarto : Anniverfaria dies ideo repetitur, quia 
nffcimus qualiter eorum caufa habeatur in alia vita. In majori Chartario 
Brivatenfi plura legi Anniverfaria privatorum hominum nono fo- 
culj inftituta. & foculo infequcnti Adalbero Mettenfls Epifcopus 
Anniverfaria priorum*?ontificum magno fumtu magmfqueeleemo- 
fynis celebraffe perhibetur. Proclarus hujus argumenti locus eft 
apud Ordei^cum Vitalem inhiftorio libro tertio, ubi Ofbernus 
Abbas Uticenfis dicitur conflituiffe generale Anniverfarium lingu¬ 
lis annis fexto Kalendas Julii fieri pro patribus & matribus, pro 
fratribus & fororibus omnium Monachorum Coenobii Uticen¬ 
fis. In rotulo quidem longijfimo omnium Fratrum , dum vocante Deo 
ad Ordinem veniunt, nomina fcribuntur. deinde patrum & matrum eo¬ 
rum, fratrumque ac fororum vocabula fubfcribuntur. qui rotulus penes 
aram toto anno fervatur, & fedula commemoratio infcriptorum in con- 
fj>eftu Domini agitur, dum ei a Sacerdote in celebratione dicitur, Ani- « 
mas famulorum famularumque tuarum, opiorum nomina ante fanSlum tt 
altare tuum fcripta adejje videntur, £ledorum tuorum jungere digneris K 


Digitized by c^ooQle 



Observ. 
XXVIII. 
Signa 
pullata in 
extremis. 


Observ. 
XXIX. 
Reliqui* 
fuper al¬ 
tare. 


lxxx P R £ F A T 1 O, 

confortio. Anniverfarium vero de quo loquimur, fexto Kalendas Julii fic 
agitur. Omnia fignaJero & mane ad officium defunctorum diu pulfantur > 
volumen mortuorum fuper altare diffolutum palam expanditur: & de¬ 
precatio prius pro defunctis } pojlea pro vivis parentibus & benefactoribus 
cunCtis Fidelibus Deo offertur. Adiffa vero matutinalis ab Abbate celebri¬ 
ter canitur: ab Eleemofynario autem tot pauperes, quot Adonachi funti 
ipfa die in Coenobio colliguntur, &c. Plura id genus exempla ex fo¬ 
culo nono mihi occurrerunt, Ludovici Augufti cognomento 
Pii in Statutis Corbeienlibus Adelardi Abbatis; Witlafii Regis 
Merciorum apud Ingulfum ; Heccardi Comitis apud Perar- 
dum in Monumentis Burgundicis. At originem rei inveftigafle 
fufficiat. 

ioi. Et quoniam de mortuis agi cceptum , notare juvat olim 
Signa feu campanas Eccleliae pullari folitas pro iis qui in 
agone mortis conftituti erant. Locus eft hanc in rem fere lin¬ 
gularis in Vita fandli Sturmii Abbatis Fuldenlis hoc in Sacculo 
edita, qui morti proximus, currere citius ad Ecclefiam jujjit^omnesglog- 
gas pariter moveri imperavit , & Fratribus congregatis obitum fuum citi 
ad futurum nuntiare pracepit , & pro fe enixius orare pofiulavit. In 
Britannia tamen poli extremos halitus emiftamque animam fu 
gna pulfabantur, tefte Beda in hiftoriae libro quarto, capite vi- 
gelimo tertio, ubi agit de obitu Hildac Abbatiftae: qua mortua 
Begu SanCtimomalis femina alius Monafterii, audivit notum campa- 
na fonum , quo ad orationes excitari vel convocari folebant , cum quis 
de hoc Jaculo fuiffet evocatus. Concilium vero Calchutenle capite 
decimo praecipit, mortuo Epifcopo ut pulfato figno omnis famulo¬ 
rum Dei coetus ad bafilicam conveniat. Quamquam veri fimile eft, 
aliis.in locis campanas etiam olim pulfatas in agone morien¬ 
dum , ut extrema vitae periodus Domino precibus commenda¬ 
retur. Certe apud Remos lugubris ille tinnitus, quo mortuojum 
obitus modo {ignificari folet , corrupto vulgi more appellatur 
l‘Abbe mort , quali diceres agonem mortis feu morientis, 1 ‘Ab- 
boy de lamort. inde tra&a forfan appellatione, qupd olim li¬ 
gnum illud in agone pullari folerct. 

103. Obfervatu digitum eft, id quod inA&is lan&ae Walpur- 
gis Abbatiftae refero ex lan&o Odone in libro lecundoCollatio¬ 
num , capite vigelimo otftavo. nimirum deliifte miracula iplius 
Sanatae, quia ejus Reliquia erant fuper altare Domini > ubi maj e flas divini 
myflerii folummodo debet celebrari. & lan&us Bercharius Abbas Der- 
vcnfis Monachum quemdam graviter corripuiftc vifus eft, quod 
iplius Reliquias fuper altare depoluiflet. Huc etiam fpe&ant verba 
cujufdam Anonymi in libro de vita fantfti Servadi Tungrorum 
Epilcopi, cujus Reliquiae cum juftu Caroli Magni per Wilgi* 

fum 


Digitized by C^OOQLe 


P R jE F A T I Oi • lxxxj 

fum Epifcopum levati e tumulo fuifTent, ante altare pofita funt. 

Necdum enim, ait Au dor, prafumi fas erat, ut quidquam fuper alta¬ 
re poneretur pr*ter facrificium: qutamenfa cfi "Domini exercituum. Alius 
mos indudus procedente faeculo nono, fiquidem Reliquia fan¬ 
da Walpurgis fuper altare locata funt anno odingentefimo no- 
nagefimo tertio. & port annos fere odoginta, fandi Swithuni 
Wintonienfis Epifcopi arca itidem fuper altare pofita efi. tumfub 
finem faculi noni Concilium Remenfe ineditum , cujus plura 
capitula citantur ab Reginone, Burcardo & Ivone , obfervari 
jubet, ut menfa Chrip , id efi altare, ubi corpus dominicum confera¬ 
tur , ubi fanguis ejus hauritur, ubi ftnflorum Reliqui* reconduntur; cum 
omni veneratione honoretur, nihilque fuper eo ponatur, nifi capf* cum 
S an florum Reliquiis & quatuor Evangeha. denique Ratherius Vero- 
nenfis Epifcopus in Oratione fynodica: Super altare nihil ponatur, 
nifi capf* aut Reliqui*, autforte quatuor Evanpelia, & buxida cum corpo¬ 
re Domini ad Viaticum pro infirmis. Quamquam ne tum quidem 
, Reliquia pafTim fuper altare perpetuo expofita confidebant, 
fed fefiis tantum follemnibufque diebus: aliis recondita jace¬ 
bant in concavo altaris loca> ut fiiperius vidimus in quarta-de¬ 
cima Obfervatiqne. Plura de adfervandis Sandorum Reliquiis 
dida funt in Prafatione Saculi fecundi. 

164. Inter odavi faculi novas res , Romani ritus iii Eccle- XXX. 
fia Gallicana Anglicanaque recepti j Organa Mufica in Galliam 
inveda. Galli fiquidem ab initio rtcepta Fidei, ut loquitur Hil- Ecclefi* 
duinus Abbas in epiftola Areopagiticis praefixa, alium Mijpe Gallic f ni 
ordinem fervabant, ufquequo tenorem quo nunc utitur Romanuin fufee- rcccffn ‘ 
perunt. quod fadum putat Hilduinus hortatu Innocentii, Gela- 
fii, & Gregorii Magni Pontificum Romanorum * quorum epf. 
ftolas ad Epifcopos Galliarum de more Romano in cunflis ecclefiafib- 
c* aufloritatis muniis imitando laudat Hilduinus. At ferius depofi- 
tum efTe MifTae ordinem Gallicanum * confiat ex refponfis Gre¬ 
gorii Magni ad Augufiinum i in quibus eo tempore altera con *• 
fuetudo Miffarum in Romana Ecclefia, atque altera in Gallia fuifTc per¬ 
hibetur: Diffidebat etiam Gallicana Ecclefia in cantu & in pfal- 
piorum tum ordine, tumverfione ab Romana. Cantum Roma¬ 
num in Gallias PippinUs fublato Gallicano induxit ob unanimi¬ 
tatem apoflolic* Sedis ifif fanfl* Dei Ecclefi* pacificam concordiam ,te- 
ftante Carolo Magno in Capitularis Aquifgrancnfis capite odo- 
gefimo. Hinc Remigius Rotomagenfis Antiftes,Pippini frater. 
Monachos Romam direxit ad dilcendum cantum Ecclefiae Ro¬ 
manae. dein Carolus Magnus animadvertens cantus modos in 
diverfis Galliae Ecclefiis difeordare, duos Clericos Leoni Pap& 
direxit in fchola Romana inftruendos: quorupi aherum apud 
Jlfla SS. Ord. S. B. S* culum l II. Praf L 


Digitized by C^OOQLe 



lxxxij* I* R As 1 ? A T I O* 

le poftea rctinuilTe , alterum Drogoni Mettenfi Epifcopo con- 
cdliffe memoratur in libro primo Monachi San&i-Gallenfis. 
Romanos tamen aliquid de Gallicano cantu retinuifle audior 
eft Wulafridus Strabus in libro de rebus ecclefiafticis capite vi- 
gefimo quinto. Quo in loco hic Audior de verfione pfalmo- 
rum , quae tum in ufu erat apud Gallos & Germanos, ita fcri- 
bit; Pfslmos autem cum fecundum feptuaginta interpretet Romani ad¬ 
huc habeant ; Galli <*r Germanorum aliqui fecundum emendationem, 
quam Hierqnymtu *Tatet de fptuaginta editione compofuit * pfalterium 
cantant: quam Gregorius Turonenjis Epifcopus d partibus Romanis mu¬ 
tuatam, in Galliarum dicitur Ecclefias tranflulijfe. Anglicana Eccle* 
fu paullo ante Gallicanam recepit cantum ritufque Romanos. 
& cantum quidem per Johannem Abbatem, Romanae fandli 
Petri Ecclefiar Archicantorem , tcfte Beda in hidoria: libro 
& in aliis, quarto, capite odlavo-decimo fritus autem Romanos anno fep- 
tingentefimo quadragefimo feptimo in Concilio Cloveshovien* 
fi y cujus exllathac de re canon tertius-decimus. Porro Alfonfiis . 
festus Hifpaniarum Rex digniffimum Romana inftirutionis officium 
in Regno luo celebrari praecepit faeculo undecimo, quod ipfe te. 
Ratur in luo ipfius diplomate relato apud Yepczium in Chro* 
nici Benedidlini tomo tertio. 

e*»?. ioj. Organa in Galliam invedla efle anno leptingentefimo 
™ x f ' quinquageiimofcptimo, Eginhardus in primis memoriae prodi- 
in G*iiia. dit his verbis : Conflantinus Imperator Pippino Regi multa mifit mu¬ 
nera, inter qua c 'T Organa , qua ad eum in Compendio villa pervene¬ 
runt, Organa aerea ante id tempus apud noilrates fuiffc in ufii, nul¬ 
lo condat argumento. Venantius quidem Fortunatus in carmi¬ 
ne decimo libri fecundi tedatur, in Ecclefia Parifiaca cymbali - 
cos voces calamis mifceri acutis folitas. At ejus verba de Organis 
aereis intelligi necefle non ed: fed haec figurate didla de varie¬ 
tate vocum , diveria indrumenta mufic% imitantium. Quin ex 
WaJafrido Strabo intelligimus, Graecorum hoc inventum efle, 

& ab' eis ad Gallos tranfiifle. Sic enim ille canit in verfibus 
Aquifgrani editis anno fexto-decimo Ludovici Imperatoris de 
templi Aquifgranenfis apparatu. 

alta de parte nitens fulgore corufo 
Auratus di/currit eques, comitante pedefiri 
Agmine: tintirmum quidam, quidam Organa pulpent. 

Dulce mehs tantum vanas deludere mentes 
• C cepit, ut una fuit decedens fenfibus, ipfam 
Femina perdiderit vocum dulcedine vitam. 

Cedant magna ttujuperefi figmenta coloffi, 

Roma z velit Caper magnus ; migrabit ad arces 


1 


Digitized by C^OOQLe 



P R jE F ATIO» lxxxiij 

Francorum 3 quodcumque mifcr conflaverit orbis. 

En queis pracipue jattabat Gracia fefe 3 

Organa Rex magnus non inter maxima ponit. 

Idem etiam prodit Monachus Gallenfis anonymus in libro fe« 
eundo de vita Caroli Magni capite decimo, adduxerunt etiam 
iidem Miffi, Conrtantini Icilicet Imperatoris, omne genus Organo- 
rum 3 fed & variarum rerum fecum, qua cunSta ab opificibus fagaciffimi 
faroli quafi dijfimulanter adflcfla 3 accuratijfimefiunt in opus converfid: 
pracipue illud Mujicorum Organum praflantiflimum 3 quod doliis ex are 
■conflatis ,follibufque taurinis per fiflulas areas mire perflantibus 3 rugitu 
quidem tonitrui boatum 3 garrulitatem vero lira vel cymbali dulcedine 
toaquabat. Quod ubi pofiitum fuerit 3 quamdiuque duraverit , & quo mo¬ 
do inter alia rei publica damna perierit 3 non efi hujus loci vel temporis 
enarrare. Nempe id periit, ut puto, in direptione Aquilgranen- 
lis bafilicae per Nortmannos. Ad haec Jahannes Papa o&avus 
Annoni Epiicopo Frifingenfi de Organis ita feribit: ‘Precamur 
autem 3 ut optimum Organum cum artifice qui hoc moderari & facere 
ad omnem modulationis efficaciam pojfit 3 ad inftruflionem mufica difcL 
plina nobis aut deferas , aut cum eifdem redditibus mittas. Wolftanus 
Monachus Ventanus in Prologo ad Vitam metricam fan&i 
Svithuni, laudat Elfegum Ventanum Epifcopum ob Organa 
in Venrano Monafterio conftru&a, his verfibus: 

Talia & auxifiis hic Organa 3 qualia nufquam 
Cernuntur , gemino conflabiltta fono. 

Biffeni fufrafodantur in ordine folles 3 
Inferiufque jacent quattuor atque decem. 

Flatibus alternis ffiracula maxima reddunt > 

Quos agitant validi fieptuaginta viri: 

Brachia verfantes 3 multo & fudore madentes 3 
Certatimque fuos quifque monet focios 3 

Viribus ut totis impellant flamina furfum 3 
Et rugiat * pleno htpfa referta finu. 

Sola quadringentas qua Juflinet ordine mufas, 

Quas manus organici temperat ingenii. 

Pluribus haec mirifica Organa defcribic Wolftanus : cujus lu¬ 
cubrationem aliaique permultas ex Anglia accepimus beneficio 
& munificentia clariflimi ac nobiliflimi viri domini Jofephi Wil- 
liamfonis, Regi Britanniae abarchivis Status &afecretis intimis, 
qui non minus litteratos amat fovetque, quam litteras. Ex his 
porro manifeftumeft. Organa non folum in Gallia, fed & inAn- 

f lia fuifle in ufu faeculo decimo. De Italia vero teftatur Ger- 
ertus in epiftola nonagefima prima ad Rairftondum Aurelia- 
cenfem Abbatem, in qua dicit non habere fe quod feribat 
\s 4 cla SS. Ord, S. B. Sacidum III. Praf. L ij 


* l. Ru¬ 
giat 6c 


Digitized by LjOOQle 



lxxxiv . P R 1 F ATIO. 

fiper Organis in Italia po/iris , ac Monacho dirigendo qui ta conducat. 
Jam ergo ufus Organorum penes Monachos erat, id quod de 
Fifcamnenfi Monallerio adfirmat Baldricus Dolcnfis Archiepi- 
fcopiis in epillola ad Filcamnenfes. Illa in Ecclefia, inquit, unum 
'trat quod mihi non mediocriter complacuit, quod ad Deum laudandum 
& excitandum David canticis fuis inferuit: Laudate , inquit, Domi¬ 
num in chordis & organo. Ibi fiquidem infhumentum vidi mujicum , 
fiflulis areis compafhtm , quod follibus excitum fabrilibus, ftavem red¬ 
olebat melodiam. • * Organa illud vocant, certtfque temporibus excita¬ 
bant. Quibus verbis latis quidem innuit Baldricus, rariora id ge¬ 
nus inltrumenta fiiilfe , & maxime in Monafteriis \ additque 
rton omnibus probari. Non tamen ignoro, quia funt multi, qui tale 
quid in fuis non habentes Ecclefiis , eos qui habent murmurando dilapi¬ 
dant. quos nos obloquentes &• detrahentes audemus nuncupare, qui quod 
Organa nobis innuant, nef iunt exponere. Sic multa ille in hunc 
modum. Quamquam non defunt etiam noftro aevo, qui Orga¬ 
norum ufum in Ecclefiis , maxime vero coenobicicis impro¬ 
bant. ahi media incedentes via tolerant ea ubi lunt j inducen¬ 


da die ubi non lunt pernegant. 

Obsurv. 106. Sunt qui etiam feculd odavo, collegia Canonicorum in 
Canonici cathedralibus primum capifle exiftimant. Et quidem 

in Ecclc- *nte illud tempus rariora fuilTe ejulmodi collegia conflat, non 
fiiscarhe- tamen nulla. Quippe fieculofeptimo Paulus Epilcopus Veroduni, 
u 1 us ' Tetricus Autifiodori, Rigobertus Remis Canonicos inftituiffe. 


an reflicuille feruntur. Atnmen jam ante ea tempora numero- 
fum Clericorum coetum in nonnullis fuifTe Ecclefiis certum ell 


ex Venantio Fortunato , qui Clerum Ecclefia: Parifiacs cele¬ 
brat in libri fecundi carmine decimo in hunc modum: 


Celft ‘Tariftaci Cleri reverentia pollens, 
Ecclefa genium , gloria , munus, honor: 
Qarmine Davidico divina poemata pangens, 
Curfbus ajjiduis dulce revolvit opus. 

Inde Sacerdotes , Leviticus hinc micat ordo: 


lUos canities, hos flola pulcra tegit. 

In medio Germanus adefi Jniijles honore. 

Qui regit hinc juvenes, ftbrigit inde fenes. 

Hinc etiam patet, plaliendi morem afliduum leu quotidianum 
in illa Ecclefia tum obtinuifle, & in aliis indubie permultis, 
contra quam nonnulli opinantur. Canonici etiam erant farculo 
fieptimo in majori Ecclefia Namngtenfi, utpote qui dedicatio¬ 
ni bafilicae Antrenfis interfuifle dicuntur in Adis fandi Her- 


menlandi Abbatis. 


Digitized by c^ooQie 


P R ITAT I O. 


lxxxv 


$. VIL 


Observationes Monastica. 

107. \ Dres monadicas quod attinet, adverto per iftud fx- 
culum odavum fuifle Abbates nonnullos, qui folum 
Diaconi erant, non Sacerdotes, quales fu&re Benignus Abbas 
Fontanellenfis in Gallia, Sigfridus Ginrcnfis in Britannia infu¬ 
la. unmo Johannes Abbas a Paulo Papa miiTus ad Pippinum 
Regem, Subdiaconus dumtaxat appellatur in pontificiis litteris 
odava-decima & vigefima codicis Carolini. Certe in primor¬ 
diis Ordinis nodri, tametfi Sacerdotio initiati erant Abba¬ 
tes plerique, non tamen omnes, nam fandum Maurum Ab¬ 
batem , fandi Patris Benedidi difcipulum , Magidri carifl> 
mi hortatu an etiam exemplo , Levitici tantum Ordinis 
fuifTe condat. Quid fequioribus feculis, nono fcilicet & fub- 
Sequentibus, hac in re contigerit , paucis confiderare ju¬ 
vat. Anno feptimo- decimo fupra odingentefimum Abbates in 
Synodo Aquifgrani congregati datuerunt capite fexagefimo fe¬ 
cundo , ut Abbas y Prajofitus s vel Decanus , quamvis Prejbyteri non 
Jtnr, Lenioribus benediftionem tribuam. Quod fane confentaneum 
Regulae in capite fexagefimo, ubi fandus Benedidus agens de 
Sacerdote, qui voluerit in Monaderio habitare j Concedatur ei , 
ait, pofl Abbatem flare & benedicere. Pod Abbatem , inquit, 
ctiamfi Abbas Prefbyter non fit, uti explicant Patres Synodi 
Aquifgranenfis : quorum xvo proinde Abbates quidam Sacer¬ 
dotii expertes erant. Et in Regula Magidri Abbas Prefbyter 
non erat: nec Sacerdotes tamen quidquam agendi fupra cete¬ 
ros potcftatem habebant, ex capite odogefimo tertio. Paullo 
pod Synodum Aquifgranenfem Eugenius Papa primus in Con¬ 
cilio Romano, HLudovici Augudi anno tertio-decimo , de 
Abbatibus ita decernit canone vigefimo feptimo : Sacerdotalem 
quoque honorem fint adepti 3 ut peccantium fibi fubjeftorum Fratrum va¬ 
leant omnimodis refrenare amputare commijjd. Et tamen anno ter¬ 
tio pod mortem Ludovici Pii Abbas Fontanellenfis erat He- 
rembertus Diaconusritidemque Nicolaus de Nortmannia Coe¬ 
nobii fandiAudoeni apud Rotomagum Abbas, tede Orderico 
Virale , anno miliefimo nonagefimo fecundo. Goffridus Ab¬ 
bas Vindocinenfis, nonnifi pod adeptam Cardinalatus digni¬ 
tatem Prefbyter ordinatus ed. Denique, ut uno falcu alia fecula 
concludam, Chridophorus Abbas Siabulenfis obiit Diaconus 
anno feptuagefimo fexto feculiproxime clapfi. 

L 


ir 


Observ. 

XXXIH. 

Abbates 

Diaconi. 


Digitized by C^OOQLe 



Ixxxvj P R M V A T l O. 

Obsera 108. Hsc vero Abbatum Diaconorum eledio haudqua- 
xxxiv. quam fiebac ob penuriam Sacerdotum in Monaftcriis: fedquod 
fum na" fuffragiorum major pars in Diaconum praevaleret. Quod ut pa- 
mcrus in lam nat, lubet quibufdam exemplis dcmonftrare , quot non- 
Monaftc- nu jjj s j n Monaiteriis Prefbyteri fuerint per tempora medi* 
statis. Angilbertus Abbas in Cccnobio Centulenft Monachos 
trecentos, puerofque centum inftituit, ac divifit in turmas 
tres , ftatuitquc, ut fi non plus , W triginta, a Fratribus divcrforum 
chororum per diverfa altaria Miffa quotidie agerentur t exceptis tllis dua 
■bus de conventu , qua mane meridie follemnijjime celebrantur t au- 
■dore Hariulfo in Chronico Centulenfl. Quem locum paullo 
fubobfcurum ita interpretor > ut ex fingulis turmis , qu* cen«* 
tum Monachis conftaoanc, Prefbyteri minimum triginta Mif- 
fas totidem celebrarent, in fumma nonaginta lingulis diebus, 
quod Caroli Magni principatu contigit. Non multo poft in 
Monafterio fandi Galli fub $ alo mone Abbate fuerunt fimut Prefbj- 
teri quadraginta duo , Diaconi quatuor & viginti , Subdiaconi quinde¬ 
cim , pueri viginti , tertante tkkehardo. & in brevi indiculo 
Monachorum Dionyfianorum recenfentur Sacerdotes triginta 
tres , Diaconi feptemdecim, Subdiaconi quatuor & viginti. 
Acolythi feptcm, Monachi quadraginta unus omnes centum 
viginti duo , in Spicilegii tomo quarto. Ex triginta Monachis 
Crulandenfibus,quos Ingulfuslcribit fogifTe rabiem Nortman- 
norum anno odingentenmo feptuagcfimo, decem erant Sacerdo~ 
r es , ceteri inferiorum graduum exftiterant. In Chronico Pifcarienfi 
anno millefimo quadragefimo fexto eledioni Dominici Abba¬ 
tis fubfcribunt Prelbyteri minimum viginti ex Monachis tri¬ 
ginta duobus. Ex quibus intclligitur , paullo minorem , quam 
modo , Prefbyterorum in Coenobiis noftris numerum per ea 
tempora exftitiffe. 

Orserv. «09. De interdido feminis ingreflii in Ecclefias noftras^ 
iiircrdi V <I uae£ km obfervavimus in Praefatione Saeculi fecundi, hic non- 
ausfcmi-nullarurfus animadverfione digna recurrunt ex his Adis repeJ 
»>- renda. Viguit ejufcemodi lex in Coenobiis Sithivenfi & Fulden- 
Ecclcfias* & u ^que ad faeculum decimum quartum. Una Flandriae Comi- 
Mona- tifla, nomine Adala, feculo decimo, gratia poftulandae a fando 
chorum. B crt i no fumatis, id obtinere potuit ex conienfii Epifcoporum 
Tarvcnnenfis & Camaracenfis, qui accepta etiam a Monachis licentia 
anno nativitatis Domini nongentefimo trigefimo 0 flavo, annoque quinto 
Ludovici Regis j ferid fecunda Pafcha, introduxerunt eam prafati Epi- 
Jcopi in eodem Monafterio , id eft in Ecclefiam Monafterii, non fine 
tremore maximo : quoniam hoc illa prima facere prafumferat t quod antea 
Reginarum nulla concupifcere audebat, ex libro fecundo de miraculis 


Digitized by k jOOQle 



P R JE F A T i 0; lxxxvij 

fandi Bertini. Nec deinceps id permiflum ad fa-cutum ufque 
decimum quartum , ut conftat ex Johanne Iperio. Eadem lex 
tanta etiam religione in FuldenCi Monafterio iervataeft, (quod 
maxime conftat ex Adis fandae Liobae Abbatiffe , cui uni li¬ 
cuit bafilicam Fuldenfem ingredi ex conceftione fandi Bonifa- 
cii popularis & confanguinei fui) ut Fridericus Imperator * co¬ 
gnomento vEnobarbus , ingreflu bafilicae Monachorum Fui- 
denfium abftinuerit, quia Regina in comitatu ejus erat. Idem refert 
de Albrata Cominfla Chriftophorus Broverus in libro prima 
Fuldcnfium antiquitatum capite odavo, ubi obfervat, Fulden- 
fe templum fulmine de caelo tadum conflagrafle anno millefi- 
fimo trccentefimo nonagefimo odavo, feptima die menfis Ju¬ 
nii, id eft triduo poft quam fandi Bonifacii fefta luce femini» 
in bafilicam & Monafterii fepta tunc primum ingrefliis datus, . • 

ex conceflione videlicet Bonifacii Papae noni, qui rogatu Jo- 
hannis Merlavii Abbatis, priftini interdidi rigorem emollie- 
rat diplomate dato ante annos duos. Quid Principatu Pippini 
cuidam feminae Angis vocabulo acciderit ob violatam balilicat 
Befuenfis religionem, memorat Johannes Monachus in Chro¬ 
nico Monafterii fui* Eamdem difciplinam a ColumbanO fibi 
traditam Luxovienfes Ccenobitae fervaverant ad medium ufque 
faeculum nonum, quo Hucbertus Clericus , Bofonis filius > Monafh- 
rium in commemoratione beati Petri jdpofioli Luxovio conflimum , cu¬ 
jus clauflri aditus mulieribus nuniqudm patuerat > hojbli modo ingrejjtis 
cum iUicitis mulieribus per aliquot dies remorari non trepidavit, qua de 
re eum arguit Bcnedidus Papa tertius in epiftola ad Epifcopos 
in Regno Caroli conftitutos. Quin Turonicf Canonici bafilicae 
Martinianae, eam qtiam a Monachis acceperant difciplinam 
aliquamdiu etiam abjedis monafticis inftitutis retinuerant, uti 
apparet ex epiftola Leonis Papa feptimi ad Hugonem Abba¬ 
tem, qua ex flat in tomo fecundo Spicilegii. & fandos Odo 
Abbas Cluniacenfis in libro de combuflione Ecclefia fandi 
Martini conqueritur, qubd fandus ille locus priftina religione 
reMda commune diverjorium efle permittatur. U tinam nunc fal- 
tem chorus modulantium Ecclaia rainiftrorum fecretus eiflet a 
confpedu dc concurfu promifeui vulgi i utinam religioni habe¬ 
rentur facri altaris gradus , ad quos non raro mulierculae ob- o^stitv. 
repunt impune i xxxvi. 

ho. Huc etiam pertinet confideratio de religione Majorum 
noftrorum, qui miracula, liquando perSandos faditabantur quentia 
in bafilicis filis, aut occultare, aut cohibere pro virili ftude- 
bant. infigne eft eam in rem fadum Medianenfium Monacho-JJ on a a . 
rum in Adi$ fandi Hijdulfi ex Epifcqpo Trevircnfi' Abbatis chi*. 


Digitized by C^OOQLe 




lxxxviij P R A £ A T I O. 

Medianenfis prinli. Hi nimirum cum ob frequentia fandi Spi- 
nuli miracula paterentur hominum turbas eo confluentium nc 
a regia /vi* difciplina: regularis his incommodis avocarentur, ex 
obedientia fando Spinulo etfi mortuo praeceperunt, ut a patran¬ 
dis miraculis ceffaret. quod incundanter confecutum fuifTe tra¬ 
dit Richcrius Monachus. Senonienfis. Idem etiam praeftitere 
quondam in fandum Gibrianum Remigiani noitri, & Clare- 
vallenfes in fandum Bernardum. Eodem fpedat exemplum Sar- 
latenfium Monachorum, qui cum fandi Pardulfi Abbatis cor¬ 
pus e Garadenfi Monaiterio acceptum juxta loculum fandi Sa¬ 
cerdotis Lemovicenfis Epifcopi collocafTent, fierentquein dies 
miracula, quibus illuc frequens populus invitabatur * fandum 
Abbatem a Pontifice fparantes , in Ec de fiam fandi Joh annis extra Mo- 
nafierium tranfiulerunt 3 ut turbam miraculorum fequacem eo 
removerent. Nec praetereundum hoc loco eft id, quod Rodul- 
fus Abbas Trudonianus de Guntramno Abbate commemorat 
in Chronici Trudonenfis libro primo. Hujus vita ultimis annis , 
inquit, domini nofiri Trudonis fepulcrum firequentijfime capit corufcare 
miraculis , qua ille fiudiofijfime Jatagebat occultare. Cujus fadi ratio¬ 
nem hanc reddit: Sagaci enim pedore concipiens quod futurum erat t 
figna data ejfe infidelibus , non fidelibus dicebat, quod non longe pofi illum 
nonnulli de nofiris experti funt, qui inter ipfa quoque miracula Deum of¬ 
fendere non timuerunt. Nimirum , ut Rodulfus ipfe obfervat ini¬ 
tio, libri fecundi, fuccedente Adelardo fecundo Abbate, cape » 
rtint haberi miracula & 'virtutisfepulcri fandi Trudonis , non tam ti¬ 
mori ET REVERENTIAE, quam OSTENTUI ET POPU¬ 
LARI gloriI. Concurrentibus eo peregrinorum turbis, 
Oratorium ,, chorus , templum , clauftrum , pratum node dieque non in - 
•veniebatur a multitudine •vacuum. quarum perfirepentium continua in* 
quietatio magna fiebat moleftia <*r Ordinis impedimento : fenioribus fo* 
litis & •volentibus Deo frvire in quiete & filcntio ; juniores vero qui* 
bus tadio erat religio t & difiiplina odio , gratulabantur prius occulte 
hac quafi neceffitate fe magifira Regula mandata praterire. Hinc labe» 
fadata difciplina regularis, violatae filentii leges, fpreta Majo¬ 
rum imperia, in proprios ufus converia: res, uti genuine ac pa¬ 
theticas rem deferibit Rodulfus, magno fane pofterorum docu¬ 
mento. demumq ue ita concludit: Quanto longius ferebatur relatio - 
ne peregrinorum gloriofa celebritas miraculorum fandi Trudonis , tanto 
& nofirorum reprehendebaturfacularitas ex levitate morum gr abufione 
indifiplinationis. Erat enim fumm* opportunitas quibufque nofiri OrdL 
nis perire volentibus ex peregrina (ut dixi) veniente gr abeunte multi¬ 
tudine , tum ex confradi Monafieni vafia reparanda que amplitudine. Au¬ 
diant haec qui turbas populorum amant, illi nempe, quibus nulla 


Digitized by c^ooQle 



PR^EF ATIO. lxxxix 


fandior feftivitas ,*quam qu* celebratur in frequentia tumul¬ 
tuantis vulgi: ubi fcilicet belle fervet pietas, dum multitudo 
vagos rapit oculos, nec mentem finit rebus divinis, ut par efl, 
occupari. 

m. Eodem fere odavo faeculo indudi funt Abbates fiteu- 
lares, & Advocati Monafteriorum. Ab ipfis Ordinis noftri pri¬ 
mordiis Monachi liberam habebant eligendi Abbatis faculta¬ 
tem. Eam primo ad fe traducere moliti Epifcopi, tum etiam 
Clerici: qui per fpeciem ecclefiaftici muneris in Monaileriis 
exercendi captabant regimen abbatiale. Ex dant plures adver- 
fiis ejufmodi Clericos epiftolx Gregorii Magni, citatae ab Jo* 
hanne Diacono in libro fecundo Vitat Gregorianae, capite quin- 
quagefimo quarto. Ut vero ab ejufmodi ambitu femoverentuf 
faeculares, Privilegia fubinde ab fummis Pontificibus, Epifco- 
pis & Regibus petira obtentaquefunt, maxime laeculofeptlmo, 
Dein Carolus Princeps , cognomento Tudes , variis bellorum 
tumultibus impeditus & exhauftus, Abbatias, immo & (edes 
epifeopalcs laicis hominibus concedit, & pleraque Ecclefiarum 
praedia in beneficium attribuit: aut certe eo bellis occupato lae- 
cularcs ipfi res Ecclefiat invadebant impune, atque alii aliis pro 
libito tradebant. Qua de re conqueftus efl: Bonifacius apoftoli- 
cx ledis Legatus in epiflola trigefima fecunda ad Zachariam 
Papam his verbis: Modo maxima parte per duitates * epifcopalcs fe- 
des tradita funt laicis cupidis ad poJjtdendum t vel adulteris Clericis »for- 
tatoribus, & publicanis feculariter ad perfruendum. eoque tandem 
procellit mali labes, ut etiam Abbatiae fcu virorum MonaAeria 
feminis in beneficium traderentur. Sic Remigius, Pippini Re¬ 
gis frater , Anglae cuidam Theodardi uxori Beluenfc * fic Lo- 
tharius Waldradae pellici Liitrcnfe ‘ alii alia Monafteria commi- 
ferunt. Hinc fugati tum vi, tum inopia Monachi i Coenobia in 
lolitudinem redada: prtedia in precarium quibuflibet conceda: 
denique periit Ordo fere omnis. Illius temporis calamitatem 
egregie' deferibit Fontanellenfis Chronographus , agens de 
Teutlindo Abbate : qui locum regiminis adeptus ahno feptin- 
gentefimo trigelimo quarto , mox rebus ablatis in maximam pau¬ 
pertatem hoc quondam gloriofum Coenobium redegit. Nam pdtie tertiam 
facultatum partem abjmlit , fuifque propinquis ac regiis hominibus ad 
pojfdendum contradidit . Nempe melius ejfet, addit paullb pbd , ea 
die quando prafata res de 'tflo fanobio fuerunt fablata, Ut ignis ibi ac¬ 
cenderetur , qui univerfa aaificia funditus confumfijfet: quoniam decies 
antea quivijfet readifeari, quam tales res adquirere. Nam Unde milites 
Chrifti alimoniam confquebarttur , inde nunc pajlus exhibetur canibus : 
gr unde lumen ante aramChrifii in Ecclcjialucete flebat , inde armilla } 
•MftaSS. Ord. S. B. Suculum III. Pr*f M 


ObsbrV. 

XXXVI. 

Abbates 

fxculares» 


Digitized by c^ooQie 



xc 


P R JE F A T I O, 


baltei,£T calcares fabricantur, necnon fella equina auro argentoque de¬ 
corantur . •. Tales quippe Retlores nequiores funt paganis: quoniam f 

S ' locum ipfum cremaverint, terram tamen fecum non tollunt. Nec 
silioris vitae fuit Wido Teutfindi fucceflor. Hic propinquus 
Caroli Principis fuit, qui etiam Monafierium fanfli Vedafii , quod efi in 
Atrebatenf civitate, jure regiminis tenuit anno uno , fcut ifiud. Erat 

autem de facularibus Clericis , gladioque , quem fimifiiacium ( redlius 
fcmifj>athium ) vocant, femper acciji&us, fagoquc pro cuppa utebatur , pa- 
rumque ecclefiaJHca difciplina imperiis parebat. Nam copiam canum 
multiplicem fimper habebat, &c. Is erat Monafteriorum in Gallia fe¬ 
re omnium miferabilis ftatus. cui malo jain altas radices agenti 
remedium adhibere conati funt optimi quique Principes, Caro- 
iomannus,Pippinus, Carolus & Ludovicus Augufti, itidemque 
Carolus Calvus: eifque collaboraverunt Epifcopi Gallicani in 
Conciliis , Sueflionenfi anno feptingentefimo quadragefimo 
quarto, in capite tertio •, Vernenfi anno o&ingentefimo qua¬ 
dragefimo quarto, in capite itidem tertio - y Meldenfi anno infe- 
quenti, in capite decimo •, & Troflejano anno nongentefimo 
nono,in capite tertio: quibus in Conciliis lu&uofus rerum fta¬ 
tus patheticas deferibitur , maxime in Troflejano , cujus haec 
fuit lententia, non pofle reftitui deformatum Ordinem mona- 
fticum, nifi per Abbates regulares, fic enim loquuntur Patres: 
Quomodo igitur aurum fine aurifice in prifiinum & optimum non potefi 
' reformari colorem fic & monaflica vita fine regularis Abbatis provi¬ 
dentia ad prifiinum atque optimum vivendi nequi t reformari ordinem, •. 
C enfemus igitur, ut flatus tAdonetfieriorum inviolatus juxta antiquam 
Regula traditionem CT canonum conflituta fervetur: & ut Abbates fint 
religiofe perfona , cr qua regularem noverint difciplinam. Huc etiam 
Romani Pontifices au&oritatem fuam adhibuerunt, in quibus 
Nicolaus Papa primus in privilegio quod conceflitTrafulfo Ab-, 
bati Corbcienfi', vetat praefici Monafterio Abbatem canonicum, 
aut laicum, aut alterius Monaflerii Cdionachum : quoniam monachico 
Ordini praficere vel laicum , vel canonicum, non efi firvare Ordinis 
profejfionem fed evertere, quod unufquifque Prapofitus cujus efi Ordi¬ 
nis , ejus quoque erit (T propagator: nec bene difponet aliquando cujuf 
cumque militia vitam , cujus non fuerit ipfe qui dijponit amulator. Dein 
Reges monet his verbis : Non decet neque jufium videri poterit, ut 
fibi militantibus de Ecclefia Chrifii pojfejfionibus merce dem refiituant: 
quod de Republica Jua retribuere debent, id reddere velint de his qua 
collata funt Deo. Tandem Hugo tertiae ftirpis regiae nunc feli- 
citer imperantis caput, integram Ecclefiis eligendorum Pra;fe- 
dorum libertatem reftituit. Lege Dadini librum primum de 
Ducibus & Comitibus in capite decimo tertio, qui etiam capite 


Digitized by C^OOQLe 



P R jE F A T I O. xcj 

fexto agit de Advocatis Monafteriorum , de quibus pauca hic 
obfervanda. 

iu. Quod in Ecclefia Romana & Orientali praftitere De- Obsih./. 
fenlores, id ut in Monafteriis agerent inftituti Advocati funt. xxxvir; 
Id muneris primo quidem fupplcverunt Reges plerique, qui 
loca Deo facra in fuam (ut vocabant) mundeburdem feu tute- riorum. 
lam ac defenfionem fufcipiebant. Poftea vero quam multipli¬ 
catis Monalteriis regia cura lingulis defendendis fufficerc vifa 
non eft, fubrogati funt homines prapotentes, Duces ac Comi¬ 
tes, qui audoritatis fuae pracfidium Coenobitis accommodarent. 
Obftitere primo Epifcopi nonnulli, quos inter Synodi Cabilo- 
nenfis Patres circiter medium fieculum feptimum praecipiunt 
Capite quinto-decimo: ut tAbbates & Monachi aut Agentes Mo~ 
pafieriorum patrocinio Jaculari penitus non utantur, nec ad Principis pr*-> 
fentiam fine Epifcopi fui permijfu ambulare audeam. Attamen vicit ipla 
rei neceflitas, ut Icilicct hominum fiecularium eccleflafticis re¬ 
bus inhiantium cupiditas reprimeretur. Quippe Chlotharius, 
Chlodovei Jlmioris filius, inluflrem virum Gengulfum Befiienfibus 
Monachis c Advocatum conceflit anno decimo regni fui: nimirum 
Ut omnes caufas ipfius Monajlerii profequeretur , & ablata refiitueret K 
Poftea Carolus Magnus in capitulis ecclefiafticis, quae exftant; 
apud Sirmondumad annum odingentefimum primum, ftatuic 
capite trigefimo quarto, ut Epifcopi & Abbates Advocatos habe± 
rent, & ipfi ( Advocati) haberent in illo Comitatu propriam here dita- 
tem i & ut ipf re^li & boni effient, & haberent voluntatem refte & 
juft caufas perficere. Hanc provinciam fufeepere plerique Mona- 
fteriorum conditores, ipforumque pofteri, fiquidem latis virium 
habebant & audoritatis: fin minus , alii Optimates a Mona¬ 
chis eledi, & approbati a Rege. Hinc Albertus Bremenfis Ar- * 
chiepifcopus cum Gorccenfe Monafterium erexiflet, decernit* 
ut quifquis in flirpe nofbra, inquit, laicus ceteris atate provetfior fuerit, 
hic nolhra conflitutione huic loco Advocatus confiituatur. Si vero evenerit, 
ut talis de Jlirpe nofira deficiat, quemcumque ^Abbas cum eonfilio Fra¬ 
trum ad defenfionem & utilitatem loci expetierit , hunc Archiepifcopus 
Bremenfis Advocatum conflituet. Ita legitur in fragmento Chronici 
Gorccenfis poft Witichindi librum de geftis Saxonicis. Mona* 
fterium fandi Galli, propterea quod non ex regalibus donariis ,fed 
ex privatorum traditiunculis accreverat, cum nullum privilegium mo¬ 
rum Monafieriorum , neminem fui defenforem vel Advocatum reperire 
potuijfet, Ludovicus Auguftus tuendum accepit, tefte Mona¬ 
cho fandi-Gallcnfi in libro primo de vita Caroli Magni, capi* 
te quinto. Atque ut Advocati adverfariis fefe validius oppone* 
tent, ftipendium ac merces conftituta eis eft : ipfique adeo, 
AttaSS. Ord. S. B: S acutum III. Prdf • M ij 


* 

• * 


Digitized by CjOOQie 



xcij P 'R;jE F A T I O. 

Monafteriorum lites omnes profequebantur , immo & duelli 
({i necefle erat) fufeipiebant, & ad caftra pergebant cum mi* 
litibus feu cum vaffis & hominibus Monafteriorum , quae Regi 
militiam debebant. Stipendium iftud erat annuus cenius tertia* 
ve pars emendarum; quo nomine pecuniarias multas appella¬ 
bant. Theodericus Flandrenfis Comes in generali privilegio 
Monachis Bertinianis conceflo anno centefimo quadragefimo 
feptimo fupra millefimum , ftatuit, ut quicumque advocatus fue - 
rit ejuflem Ecclejia > juxta inflitutum Balduini Infuhni , iturus in rega¬ 
lem expeditionem femel in anno , unum baconem & unam penfam cafeo* 
rum, & unum fummarium ; vel pro his unam marcam argenti ab tibba- 
te accipiat, & fingulis annis de unaquaque terra villa de Orchas dimi¬ 
diam firtalam avena habeat , eo patio, ut nihilumquam de eadem villa 
qualicumque caufa exigat aut accipiat, & M Ecclejia opportunum fud 
defenfionis auxilium nonfubtrahat. Advocatus MonalteriiSenonien- 
fis in Vofago , tertiam partem emendarum > illorum fcilicet placitorum 
ad qua ab u Abbate vocatus erat, accipiebat; ad cetera manus non e*- 
tendebat, ut legitur in Chronici Senonienfis libro fiteundo , ca¬ 
pite quinto. Duellorum ab Advocatis fufeeptorum in caufis 
Monafterii fui exempla exftant non pauca, unum in libro de 
miraculis fandi Benedidi audore Adrevaldo , capite vigefimo 
quinto & fequenti. aliud in libro fecundo de miraculis fandi 
Bertini capite quinto-decimo, notatu dignum, tertium in No^ 
tis ad Guibertum. Ad finiendam litem Advocati etiam adio. 
nem omnem profequi debebant, & juramentum ( fi quando 
exigebat res) praeftabant. txemplo eft lis inter Archiepifcopuin 
Trevirenfem Abbatemque Prumienfem ventilata coram Caro. 
Io Magno pro cella fandi Goaris , apud Wandalbertum in li. 
bro de miraculis ipfius Sandi: ubi Prumienfis Coenobii Advo¬ 
catum Ratbcrtum nomine appellat Caufidicum Monafierii. Offi¬ 
cium iftud in dignitatem evafit, quae una cum annuo ftipendio 
tranfibat ad heredes Advocatorum. Tempore procedente, qui 
Monafteriorum defenfbres efle debuerant, eorum depraedato¬ 
res ac direptores exftiterunt: ac demum Advocatiae pretio Mo- 
nafteriis vindicatae , faeculo quarto-decimo penitus exftindae 
funt. Theodericus Abbas Gemeticenfis a Drogone Ambianenfi 
Comite annuos cenfus , quos is pro jure Advocati exigebat in 
Gcneftevilla, redemit offerendo Jexaginta duas libras Rotoma- 
genfis moneta , mecnon & fex equos permagni 'pretii , ut legitur in 
charta hac de re condita anno millefimo trigefimo, quam ha-^ 
bes in calce hujus Saeculi. Idem padum fecerunt Monachi Sc- 
nonienfes cum Simone Lotharingiae Duce anno millefimo du- 
centefimo fexagefimo. Porro antequam munus inirent Advocati, 


Digitized by C^OOQLe 



P R M F A T I O. xdij 

Abbati Monachffque praeflabant facramentum, cujus haec for* 
ma in manu-fcripto codice Monafterii fandti Walarici.. 

Y Os juratis per Deum & omnes Sanfios, quorum Reliquia hic 
funt & alibi t quod vos ab hac hora & deinceps benivolentiam & 
fidelitatem habebitis & portabitis huic Ecclefa fanfti Vvalarici & om¬ 
nibus membris : & etiam pojfeffones omnes & omnia jura ifiius Ecclefa 
bona fide juvabitis ad defendendum & cujlodiendum da omni injuria feu 
violentia adverfus omnes fecundum vejlram poffbilttatem, quotiefcumque 
fitper his fueritis requifitus f Concludat ±s 4 bbas: Ita vos juvet Dominus , 

Iftud juramentum ibi praeftitit Rotbertus Drocarum Comes 
anno trecentefimo vigefimo primo fupra millefimum. quo fere 
faecufo Advocatorum munus ac nomen defiit in Monafleriis, 

115. Nomine, non officio differebant Confervatores, in qui- Confer* 
bufdam Monafleriis inflituti. qualis fuit in Coenobio fan£li Sal- vacorcs 
vatoris in Vofago,ex£hr§nici Senonienfis libro fecundo capite. vOC a C L 
fexto-decimo. Etprant Subadvocatialiquando plures in Angulis 
Monafleriis, qui vice Advocatorum res Monafterii curabant; 

Hinc Otto* Imperator in litteris, quibus Lantbertum Comitem 
Lovanienfem creat Advocatum Coenobii Gemmelacenfis, fla- 1 
tuit 3 ut Comes, numquam prater unum Sub advocatum habeat. pofroSub-^ 
advocatus in villis ad jibbatiam pertinentibus nihil aliud juris habeat > 
ilifiperfingulos annos de unaquaeque domo denarium unum,gallinam unam i 
a{ven4 fextarium unum, qua litterae datae funt anno quadragefimq 
o< 5 tavo fupra nongentefimum, exflantque in Chronico Genii 
roelacenfi, tomo fexto Spicilegii. Hinc manifefte colligitur^, 
plures aliquandoSubadvocatos Monafleriis impofitos fuiffe. £a 
de re graviter conqueritur Fulcardus Abbas Laubienfis in epi- 
ftola ad Hcnricum Imperatorem eo nomine quartum. Modd^ 
inquit, habentur in villis fanfti Petri mutti advocati, immo raptores in 
aliquibus quinque , in aliis quatuor, in aliquibus tres , in aliquibus etiam 
Jeptem : qui prater tres principales generales placitos, quandocumque vo~ 
lunt, ibi fingilktim placitant. Edita eft haec epillola in Continua¬ 
tione libelli de geflis Abbatum LaubienAum tomo fexto Spici¬ 
legii , le&u fane digna hoc in argumento, fed mihi ad finem 
jam properanti locum indicafTe fittis eft. 

114. His Obfervationibus eccleAafticis monafticifque fucce- 
dere debebant alis quaedam ad hiftoriam & ad nonnulla con- 
troverfiarum capita pertinentes. Verum quia Praefatio haec jam 
excedit modum, praeflat eas remittere in tomum fecundum hujus 
Saeculi, quod in duas partes diftinguere neceffarium fuit. 


mm 


M iij 


Digitized by C^OOQLe 



H U N C Fratribus librum magnopere per¬ 
legere curate , ut agnita fideli vita fubli- 
mium Cbriftianorum & Afbnacborum , fiiant 
quod Salvator nojler Jesus-Christus 
glorificantes fe glorificat, & ferviemibui fibimet 
non tantum regna calorum , fed etiam bic in 
ip/is montium fecretis latere cupientibus, f am a 
tribuit nobilitatem : fdlicet ut & ipfi fruantur 
laude meritorum } & ceteri eorum provocentur 
exemplis. Athanafius in fine Vitae S. An¬ 
tonii. 




CHRONOLOGIA BREVIS 

ADPRIMAM PARTE M, 

SICULI TERTII BENEDICTINI- 

SUMMI PONTIFICES. 


An Nd Q 

kt ixxiTii cius 1 (edit annos tredecifn, menfes e&o , dies viginti tres Anaftafio, Barouio qita* 

tuordecim . 

»cc i Johannes VI ann. j, mtaf.s, dies xa. 

tec'v Io H annes VII ann. i, menf. 7 , dies 17. 

kcc vm jis 1 n n xus dies zo. 

DccvxiX Constantinus Anaftafio ann.7, Baronio*, dies ij. 

nec xiv Gr egoxius II Jnnior didusj ann. 16 , menf. 8, dies zo. 

icc xxxt Cj regorius 111 ann. 10, menf. 8 , dies zo. Baronio menfr 9 , dies U. 

ICc xm Zacharias, ann. 10, menf. 3, dies 14. Baronio 10. 

icc in S tep h an us II alii* III, ann. ; , dies z8. 


FRANCORUM REGES. 


An Ko 

D C XCY 
ICC XI 

ICC XVI 

ICC XXI 


ICC X L I I 


nec 11' 


^C>Hii.bEBfcRTtis Itl Regnum adfcptus , decedit anno icc xi, & quidem xvm 
Kal. Maii, ex Chronico Saiufi-Medardenfi, fepultus Canciaci prope Compendium. 

DacobertusIII Childeberti filius, Regnum capeflit in annos quinque , mortuus x mi 
Kal. Februarii ex Chronico MonafteriiS. Petii Vivi, anaoproinde icc x v 1, habita ratione 
calculi recentioris annum ab Januarib inchoantis. 

Chujii icusll, antea Danicl vocatus, C hildcrici fecundi filius, regnavit annis fex, uti legi¬ 
tur in continuatione Fredegarii, mortuus anno s cc x x definente, uno anno poft obitum 
iChlothaXii, quem Carolus Princeps poft pugnam Vinciacenfem Regem Chilperico 
oppofuerat. 

Theod oricus Dagoberti III filius, in Kala Virginnm Coenobio nutritus, ob id Kalenfis 
diftus, obiit anno dcCxxxvii. 

Interregnum quinque annoriim , quibus Carduus Princeps , cognomento Tudes ftu 
MarteUus, mortuo Theodorico regnavit, cum antea Regnum adminiftralTet a pugna Vin- 
ciacenfi anni n c c x V11. mortuas anno n c c xti, ldib. Oftob. fepultus in Monafte- 
rio Dionyfiano. 

Childericus, qui in Chronico Fontancllenfi perantiquo cap.8 Theodorici filius appella¬ 
tur , mortuo Carolo Principe Regis nomen obtinet, deferentibus Carolomanno CC- 
Pippino qui Regnum procurabant, hic Neuftrut, ille Auftrise > Majores-domus vocari. 

Pippinus, tonfo Childcrico & in Sitbienfe Monafterium rctrufo, un&us & coronatus Rex 
eft a Bonifacto Romanae fedis Legato:anno icc m iterum ab StepbanoPapa 11 coro¬ 
natus una cum filiis Carolo &Carolomanno, moritur anno bec lvhi, V11 Kal. Oftob. 


Bajoariorum Duces. £ 

.'I'», odo filio Theodberto partem Ducatis, tradit anno d c c v , mortuus anno icc xvn. qu* 
fuperftite etiam Grikoaibus filius ejus alter aliquam Bajoaricse ditionis portionem adminiftravit. Huc- 
B e R t u s Theodonis filius Ducatum in (olidum habebat anno icc 11V. Otilo veri ante annum d c c 
x x x v 11. porro Taflilo 11 anno d c c x L v 11. Hac ex Elogio S. Rudbcrri Epifcopi Saltzburgcnfis K 
Taffilonis Ducis conftant. 

ITALIA REGES LANGOBARDI. 


Anno 
bcc 1 

D CC T 
D C C XH 
D C C XZIII, 
ICC X L I V 
ICC L 


Lu it pe r tus poft CunipcrtUm rCgnatmebf. 8, poft quos Raoumbertus Regnum 
invadit. 

Ragumberto fnccedit A R 1F1R t u s II in annos 7. 

Asprandis poft tres menfes Regni heredem relinquit Liutpranduu ad anuum 
quo Hildebrandus ejus nepos Regnum obtinet , dejcftus anno fequeuri. 
Ratchisus , anno d c c s Cafini Monachus fadhis. 

Ais tui p us Ratchifi frater in annum d cc tvi. 


Digitized by LjOOQLe 



CHRONOL. I.' PARTIS SvECULI III. BENEDICT. 
HISPANIA REGES VESIGOTHI. 


» c c i 
1CCXI 


Anno 

ICC IT 


'tr* Vv.r.. a Egic* fuccedit, Rex flagiriofilRmu*, uti fle fucet(Tor. 

eexi Rudericus criminibus fuis provocat Maurorum adventum , qui deinceps in Hifpania re¬ 

gnarunt ab anne icc xiv. 

BRITANNIAE INSULA REGES. 

tcV/ ,A.L» e Itibus , in Chrondogia Saxonica E a t» f e r t h us Rex Nortahhutnbrorum 
obit anno regni fui vigefimo i cui fuccedeus Osudbs filius puer oifto circiter annorum, 
regnavit annis x t. Bcda in lib. 5 cap. 19. Anno d c c x ▼ 1 Obedo fuccedit Coen.kedus, 
«x cap. 15. Anno ncc xviii Osucus in annos xi,ex Chronologia Saxonica.quibus 
cxaftis Ceolvuiuu habuit fucceflorem per annos 8 , dein Monachuln. Anno ncc 
xxxviii Eadbertus Regnum Nortanhumbrorum capeflit , quod viginti annos & 
unum tenuit. 

Merciorum Rex EtHiLredus poftquam triginta annos genti Mercioruin prxfiiit, Mona¬ 
chus fadhis CoEnredo Regnum dedit. Anno d c c i x Coenredus Rex Merciorum poft- 
quam fex annos regnavit, Romam pergit , ubi & MonachusFadiuscft. C® olk edus fiic- 
ceffot anno ncc x v 1 defuruftus, ex Bed* Epitome. EtHElbaldus poftea Regnum an¬ 
nos quadraginta 6c unum tenuit. Epitome Saxonica. 

Vveft-Saxonum Rex Ima ib anno tcmxix in annos triginta & feptem , dein Mona¬ 
chus fanOus. E t h e l h a x n u s fuccedit anno d c c x x V111 in annos x 1 v. Annoocc 
mi Cuthredus Regnum obtinet in annos x 1 v. cui fuccedit SigeRertus anno 

D C C 11 V. 

'Cantuariorum Regnum Vvithredu* fufeepit anno dc xcii , tenuitque annos tres «i 
triginta. Annoocc xxv fuccedit Eadbertus , mortuus anno ncc xivm , quo 
EtheiBerus Vvihrredi filius Regnum obtinuit, defumftus anno d c c u. De Regu 
bus Eaftanglorum, Orientalium, & Auftralium Saxonum nihil attinet dicere. 

SANCTI ET MONASTERIORUM ORIGINES. 


Ann» 


8 « II 

>«e 1* 

V 

ICC V111 

»e f I* 


nec 111 tl 


BCC X 1 1 


dcc x vi 
BCC XVII 


DCC XVII I 


BCC XXI 
B CC X XI I 

BCC XXI II 


Sa fcc tu t Botuifus Abbas Ikanhoenfis in Anglia piimut unk cumAjus fiatie Adulfo. 

S. Medericus Abbas jEduenfis in Gallia. 

S, B 8 fc EI u B1S feu Berlendu Vireo Merbecc* in Belgio, 

S. B £ r t 11 a Virgo & Abbatifla Kalenfis in agro Parifiaco. 

S. A u * t r e b e r t a Vsigo & Abbatifla Pauliaceufis in Caletis, in agto Rotomigenfl, 

& BixruifUi Abbas Renticenfis in Belgio. 

S. H e p o a Epifcopus Dorciceftrenfis apud Vveft-Saxones in Anglia. 

S. Landebertus Epifcopus Traje&i ad Mofam. 

Apparitio S. Mickaelis Archangeii in Mome-Tumba. 

S. Bqnitus Epifcopus Arvcrnenfis in Gallia, 

$. Tetricus Epikoput Autifiodotenfis in Gallia. 

S. Bertimus Abbas Sithicnfis Monafterii in Belgio, circiter annum n« tx-xdificati. 

S. VviLfRiDut Epifcopus Eboracenfis in Anglia. 

S, AtlHUMU* Epifcopus Schireburnenfis in Anglia. 

S. Rich mirus Abbas apud Cenomannos in Gallia. 

■S. VvlmaRUs Abbas Sftvuceufis apud.Morinos. 

| S. Suiobertus Epifcopus , Frifonum & Boruftuariorum Apoitolus. 

S. Ursmarus Abbas Laubicnfis & Epifcopus in Belgio. 

S. Guthlacus Prelbytet 81 Anachoreta Crulandat in Anglia. 

5 . Thohai Abbas Farfenfis in Italia. 

Crolfrioos Abbas Vviremuthenfis in Aiiglia. 

S. SilVinus Epifcopus apud Morinos. 

S. Hildeiita Abbatifla BerkineenfisiU Anglia. 

S. Vvinnocus Abbas Vvoromholtenfis in Belgio. 

S. E gvV 1 Nu s EpifcOpuj Vvigornienfis in Anglia. 

S. RuDbertus Epifcopus Salttburgenfis apud Bajoarios. 

S. Erendrudis Virgo 8c Abbatifla Nunbergenfis Saltzburgi. 

S. Vvlframnus Epuospus Senonenfis in Gallia. 

S. Hirmzmlandus Abbas Antrenfis Coenobii in Armotica , conditi circitet annum b C 
xcvl. 

S. Meneleus Abbas Menatenfis apud Arvernos. 

S. PaLd o Abbas Monafterii S. Vincentii ad Vulmrnum exftrudi anno dcc vn. 

S.JoH annes Epifcopus Eboracenfis in Anetia. 

Tranflatio Reliquiarum S. Augustini Epifcopi Hipponenfis in Ticinenfe Monafterium S. 
Petri, Czlum-aureum diftum. 

S. Bi Nic mei Abbas Fontanellanfis, St cum «o Muo (t Bacss Monachi. 


Digitized by ^lOOQLe 


CHRONOL. I, PARTIS SICULI III. BENEDICT. 

B c c xxiv S. Milburga Virgo Vvenlochii in Anglia. 

S. Cuthbuxga Regina & AbbatiiTa VvinburnenCS in Anglia j ubi de CoenbuRoA* 
Eadburga,&Tetta Abbatillis. 

icc Iit S. B eBta vidua St Abbarifla Blangiacenfis Monxftcrii apud Morinos conditi circiter an- 
, num se lIxxv. 

accxxvt S. Martimus Monachus CorbeicnEs, GaroH Principis Capellanus. 

S.PiiERNUs Monachus Coenobii S. Petri Vivi apud Scnonas» - 
acc xxviii S. Hadulfus Epifcopus AtrabatcnEs in Gallia. 

S. B a i n us Epifcopus Tarvennenlis in Morinis. 

S. Thioiridui Abbas Calmeliacenfis apud VilaVori ' 

' SwStviAX DU« Abbas Anifolenfis apud Cenomannos. 
b 'e c x x i x S. Egbextus Prtiby ter & Monachus in Hibernia, 
acc xxx S. I n i Rex Vveft'Saxonum&Monachus Romae» 

S. Hugo Epifcopus Rotomagenfis in Gallia, ubi de aliis HtfgOnibus. 

S. Corbinianu» Epifcopus Frifingenfis in Bajoaria. 

S. Modeianhus feu Moderandus Epifcopus Redonenfis, dein Abbas BeftecfcUfis iA 
Italia. 

-acc xxxt S. Caiconut Papa 11 , ubi dd Zacharia, & Stephanis duobus. 

S. Porcarius Abbas Lerinenfis. ubi deSS. Aatigiano & HiLarino Monachii 
Sequancnfibus. 

■a c c x x x 11 S. BeRtvvaldus Epifcopus Cantuaricnfis, & aliquot ejtu fuccciTores. 

S. Rigobertus Epifcopus RemcnEs & Abbas Orbacenfis, 

■iccixxii S. Adela Abbarifla Palacioli apud Tre viros , ubi de Ada, Vvarentrude ■, 8c Rothildc Ab* 
baridis. 

acc X xxv S. Bioa Venerabilis, Monachus Girvvenfis, in Anglia. 

S. Fridesvv ida Vkgo Oxonii in Anglia. 

acc xxxvii S. Emitte Epifcopus St Abbas LaubienEs in -Belgio, ubide aliis Sancis laubienfibus f*c»* 
li odlavi. 

5 . Pardulfus Abbas Vvaradefifis in Lemovicibus. 

©ct xxxviii $. Lkutiredus Abbas MadriaccnEs in Ncuftria. 

S. EucheRius Epifcopus Autelianenfis in Gallia. 

S* Vv illibrordus Epifeopus Trajedti ad Rhenum. 

Adalbirtus Diaconus Egmundcnfis. 

S. E b b o Epifcopus Senonenus in Gallia. 

S. VvitburgaV irgo Dcrhamenfis apud EftangloS. 

SS. H ar limbis Ac Riinuib Virgines St Abbati (T* EifcenfcS in fielgid. 

Tranflatio S. Arsacii Epifcopi in Monallcrium ilminenfe, & S. Q^i rimi Martyris in 
Tcgcrfcnfc apud Bajoarios. 

S. Vviobirtus Abbas Fritiflarienfis Monaftcrii in Haflia conditi citciter annum dcc 
x xxiv. 

S. VViBRADUJ Abbas ilaviniacenEs Mcmafterii in Burgundia exftrufti anno {ut tidecqr) 
o c c x x. 

S.PetR0Nax Abbas St iuilaurator Monaftcrii Cafinenfis ab anno dcc x x. 

S. Burchardu-s EpifcopusVvittziburgeniis inFrancia orientali» 

Sv HucbeRtus Monachus BrittaaiacenEs in Gallia. 


scc xxxi* 
Dcc ii 

DCCRLiI 
DCC X L I II 
DCCII» 
DCC UTI 

OCC XI VII 

©CC XLVIII 

DCC L 
DCC L I 
DCC L 111 


INDEX SANCTORUM 

PRlM-iE PARTIS 


SICULI TERTII BENEDICTINI. 


A E e l Epifcopus ScmenEs, pag. Jd8. a Milone 
pulfus , j 6 $ 

A c c a Epifcopus Haguilaldenfis, ui & fiqq. 
Adalbirtus Diaconus Egmundx Patronlls. 
Vitarejefla , «ji. Miracula, «Hd. er fiqq. Egmundcn*. 
Es Monailcrii ereftio, 6 jx & fiqq. 

Adela Abbarifla Palatioli apud Treviros, 551 eJ* 

fi». 

A 1 c h eun D us Epifcopus Haguitaldcnfis , n 6 
Aldhelmus Epifcopus Schiieburneniis. Elo-» 
gium hiftoricum,ixi*. Aldhelmus natqs in Vveft- 
Saxonia, Monachus in Maildulfi Monaftcrio, xxj*. 
Abbas Monallcrium ampheat, 1x4*. contra Bnttoncs 

Alfa S S, ord. S . £. Sac»ium III. 


lcribit,iij*. Epifcopus Schireburnenfisferiptis 
clarus, xx6 * 

Altigianus & Hilarinus Monachi Se-* 
quanenfes in Burgundia, Martyres, yxjt 

Akolwinu! Epifcopus It Abbas Laubieniis, 
t *9 

Arsacii Epifcopi tranflatio in Monailerium II* 
diinenfc apud Bajoarios , 66 j & fiqq. 

Augustini Epifcopi HipponeuEs tranflatio iu 
Monailerium Catlum-aureum Ticini, 4)7,4)8 

A u s t r e B e r t a Abbarifla PaultaccnEs inCaletis. 
Obfervationcs praevix, 17. vitx Prologus ad Juliam 
Abbatilfam, Auflore anonymo& fubpari, x8. Auilrc- 

N 


Digitized by LjOOQLe 




INDEX SS. I. PART. S^CDLI III. BENEDICT. 


berta nobilis apud Morinos , 19* velum fufcipit a S. 
Audomaro, 50,51. Monafterium Poitenfe petit, tbid. 
Pauliaco prxficitur, ja. Monachos rebelles patitur, 55. 
miracula edit, 54,55. moritur dic dominica , 5 f. 

Alia vita audore anonymo perantiquo dcfcrexqua- 
li, 57 & 

B A 1 n u s Epifcopus Tarvennenfis ex Abbate Fon- 
tancllenfi, 474,475 

B e d a Venerabilis Monachus Girvvenfisiu Anglia. 
Vita Audore anonymo cum obfervationibus prxvits, 
554. Cuthberti cpiftola de ejus morte, 557. Elogium 
ejufdem hiftoricum, 559. monaftica ptofcilio in Gir- 
vo ,540. Studia Sc exercitia, tbid. Romanum itet, 544 , 
545. ejus virtutes , 54 4 & fiqq- mors Sc (anditas de¬ 
clarata, 549 , no. cur didus Vei erabilis, w&fiqq. 
Opc^a ejus dilculFa, 555 &fiqq. Vide Jppendtcetn Sar¬ 
tis fecundi hujus Siculi. 

Bellendis feu Berlendis Virgo Merbcccx in 
Belgio. Vita auctore Heiiceio Abbate Laubien- 
fi, 16. Bellendis a patie exheres fhda, 17. Morfcllx 
monadicam vitam profitetur, tS. obit , 19. Reliquiae 
quidam in Tinenfi Monaftcrio depolito:, 10 
Benignus Abbas Fontanelleniis. Vtta ex Chro¬ 
nico Fontanellenfi, 458. fub eo Milo Sc Bagga Mona¬ 
chi piiflimi, 459 &fiqq- Dagobertum munificum ex¬ 
peritur, 441. Fontanellx & ipfe multa donat, 441 
Berta vidua & AbbatilTa Blangiacenlis apud Mo¬ 
rinos. Vita difculfa, 451 & fiqq. 

Liber de c|us miraculis, 454. tranflatio ejus corporis 
in Gctmaniam , 455,456. Blangiacenlis Cccncbii rc- 
ditutio, 457 

B e r t 1 l a Virgo & AbbatilTa Kalenfis, Vita au¬ 
dore anonymo 1 'ubxquali, 11. Bertila Sucdionica, 
fuadenrc Audoeno Jotium fcrecipit, sbtd. Kalx prxfi- 
citur aS. Balthiide Regina, 15. luos in Britanniam mit¬ 
tit, Balthildcin admittit, 15. vetula haud remilliiis vi¬ 
vit , tbid. unda fepelitur, i 4 
B e a* inus Abbas Sithivcnfis in Flandria. Vita 
fludore Foecardo Monacho, io4.0bfcrvationcs prx- 
vix de aliis vitx feriptoribus, ibid. '& fiqq- Bcrtinus 
Alamannus , to8. S. Audomarum adit cum fociis in 
pagoTaivcnncnli,109.Monallcria condit ,-uo &fiqq- 
obit, 11A 

Libri duo miraculorum , 1*7- Reliquiae fub terram 
recondita: , nj. Danorum incurfior.es, 117 & fiqq. 
ingrelius in Monaltcrium feminis negatus, 158. in¬ 
ventio corporis S. Bcrtini, 146 & fiqq. inventionis 
ejus aliaiudoria aBovom Abbate deferipta, 155 
& fiqq- 

Bertulfus Abbas Rcnticx in Belgio. Vita au¬ 
dore Monacho Blandinicnfi anonymo , 45. Bertulfus 
Alamannus , baptizatus in pago Tarvennenfi , 48. 
Vvamberto Comiti fervit, 47. Renticam dono acci¬ 
pit ab eo , 50. ubi viros religiofos colligit, ji. moritur, 
yz.Rcliquix ejus Bononiam tranilatx, tbid. podea Gan- 
davum, 58 

B o n 1 t u s Epifcopus Arvernenfis. Vita audore 
anonymo ejus xquah, 89. Bonitus Arvetnus, Refe¬ 
rendarius, Maflilix provincix prxfedus , tiim Epi- 
fcopus, 90. fccclfum petit in Quadragcfima, 91. Tillo- 
nemconfulit de abdicando epifeopatu, 91. Magniloci 
fit Monachus, 94. Romam pergens Epifcopum Lug- 
duiienfcra cum Principe Burgundix reconciliat, 95. 
Ariperto Langobardorum Regi vidoriam obtinet, 96. 
Lugduni moritur, 97. Tranflatio corporis Arvernos, 
98 &fiqq. 

" Burchardus Epifcopus Vvirtziburgenfis. Vita 
audore anonymo cum Oblcrvationibus prxviis, 498. 
Burchardus Anglus Bonifacium adit in Germania, 
700. Virtziburgo ptxficitur, ibid. S. Kiliani corpus 
levat 4 tumulo, 701 ' 

Alia vita audore Egilvvardo Monacho, 705. 


Burchardus Romam legatus , 704. Carelburgenfem 
Panhenona condit, 70 6 feqq- Ecclcfiam cathc- 

drakm xdificat , 708. Monafterium condruit, 704. 
Megingaudum fibi fubdituit, 711. cum fex Monachis 
leteifum petit, 711. obit, 715 : 

Libet miraculorum eodem audore, 714 & fiqq» 

C&D 

C Eolfribes Abbas Vviremuthenfis in Anglia, 1 
Pidos a fchifmate revocat, 191. apud Lingonas 
mortuus, 195 

Corbi n i a n u s Epifcopus Frifingenfis. Vita au¬ 
dore A R 1 b o n e Epifcopo cum Obfctvationibus prx- 
viis, 500. Corbimanus Milidunenlis , yoi. Roma or¬ 
dinatur Epifcopus, 505. in Galliam redit, 504. Ro¬ 
mam iteium pergit,505. in Bajoanara levcrlus ,Du¬ 
cem ob incedam copulam adire negat , 510. Frifin- 
geniem Ecclcfiam confttuit, 511. Pihrudis infidias ef¬ 
fugit, 515. moritur,514. Magias corpus defertur, jiy. 
dem Frilingam tranllatum, ji 4 

Cuthburga Regina 8c AbbatilTa Vvinburneia- 
fis in Anglia, 445 <$> jeqq. 

Do 00 Abbas Yvailerenfis in Belgio, 570 &feqji 

£ & F : ; 

E B b o Epifcopus Senoncnfis. Vita audore anony¬ 
mo fxculi x, ex mlf. cum Obfervationibus , 647- 
tbo Tornodorenfis , <49. Monachus apud Senonas, 
tbid. Abbas, tum Epifcopus urbis, 450. Saracenos fu* 
gat, 651. in folitudine obii, ibid. . 

Egbertus Prclbytcr & Monachus in Anglia.E» 
logium ejus hidoricum, 487 & fiqq- 
Eov vinus Epifcopus Vvigotnienfis in Anglia. 
Vita audore anonymo fxculi x 1 cum Ob&nrauoni» 
bus , 550. Egvvinus Epifcopus Vvinronienfis , 551. 
dejedus Romam petit, 551. Monafterium Eovcsha* 
menfc xdificat, 555 fiqq. 

Erenorudis Virgo Sc. AbbatilTa Nunbcrgcm. 
fis Saltzburgi. Vita audore anonymo, 548 c ^ fiqq- 
Liber dc miraculis audore Casario CapcllanoNuiu 
bergenli, 550 &fiqq. 

Ekmino Epifcopus & Abbas. Laubienfis. Vita au¬ 
dore A n s o n e Abbate fubxquali ex mff. 544. Er- 
mino Lauduncn(is,Laubiis fit Monachus, j 45 . Utrro?^ 
ro fuccedic, Carolo vidoriam ptxdicit, y 44 . Caroli 
adventum & Pippmi fortem prxvidet, 547 
Eucherius Epifcopus Aurelianenfis. Vita audo¬ 
re anonymo ejus xquah cum Obfervationibus de Ca- 
roli vulgata damnatione, &c. 594 fr fiqq . Euchetius 
Aurelianenfis, 594. Gcmetici Monachus, dein Aurc- 
lianorura Epifcopus, 597. a Carolo Principe relegatus,, 
598. in Monafterio Trudoniano moritur, 599 

FridesvvidA Virgo Oxonii in Anglia, 5 4 * 

&fiqq■ - 

G & H 

G R E c o R 1 u s ,Papa fecundus ju, 511. Vide in fin* 
pinis a. 

Guthucus Anachoreta Crulandx in Anglia; 
Vita audoic Feeice Monacho Girwenfi ejus x- 
quali ex mC cum Obfervationibus, 145. Prologus ad 
Athclwaldum Regem, 144. Guthlacus Anglus regus 
ftirpis , i 4 y. Ripadunenfe Monafterium petit , z6-j. 
Crulandam fecedit, i 48 . illic rigidc"ac pie degit ,149 
& fiqq. ab Ethelbaldo exliile invifitur, 175. ei refti- 
tutionem ptxdicit, 179. celebrata MilTa & Viatico 
flimto obit, 180,181 

FIabundii Martyris tranflatio in Bercetenfc Mona, 
ftetium , 518 & fiqq. 

Haduiius Epifcopus Atrabatenfis ex Abbatft 
Vcdaftino. Elogium ejus hiftoricum, 471 &fiqq- 


Digitized by LjOOQLe 



INDEX SS. I. PART. SJECULl III. BENEDICT. 


Hiiunoii Abbatifla Eikenfis in Belgio. Vita 
auftore anonymo , «34. Hxc cura fororc in Valenci- 
aenfi Parthenone inftituta, 6 } 6 . Condit Eikcnfe Mo» 
aalterium, < j7. Pallia & libros conficit,«, «38 
Hidda lcu Heddi Epifcopus Dorciccltrcnfis. Elo¬ 
gium ejus hiftoricum, «4 , 6 }. Fidr Additiones in fine 
bnjMt toni. 

Hermenlan ou s Abbas Amiculis in Armori- 
«a. Vita auftore anonymo fubpari, cum Obforvationi- 
tu», jgj. Is Noviomagenfis, 384. Pocillatorumprxfe» 
ftus in aula, tura Fontanellx Monachus 3 383. Prelby- 
ter Namnetum ad Palquarium mittitur, 38« &feqq- 
Antrcnfe Monafterium xdificat , 38 9 dr feqq. Mau» 
rena Abbatis animam in cadum ferri videt, 391. Qua» 
dragefimx tempore feeeffum petit, 391. Monalterh re» 
gimen abdicat, 397- obit U mira patrat, 398. &feqq. 

H 11 a r 1 n us Monachus Sequanenfis Martyr cum 
•S. Altigiano , J *7 

Husuita AbbatiiTa Btikingcnfis in Angiia, 

*99 & feqq- . 

Hocbertus Monachus Bnttaniaci magro No» 

viomagenfi , 710 &Jeqq. 

H u g o Epifcopus Rotomagenfis. Vita ex Chrono¬ 
grapho Fentanellenfi , 495- Hugo Drogoms filius, tbid. 
Epifcopus, tum MonachusGemcuci, 49«. an ddtin» 
dius ab aliis Hqgonibus vulgatis, 497 &feqq- 

1 & L 


Modekaunuscx Epifcopo Rcdonenfi Abbas 
Berccti in Italia , 317 &feqf. 

P & 

P A l d o Abbas Monafterii S. Vincentii ad Vultur¬ 
num. Vita auftore Autperto Abbate, 4x5. P.iluo 
Beneventanus , 413. Roma adita Farfcnfe Monalte- 
rium petit cura fratribus duobus , 416. Coenobium 
confttuunt ad Vulturnum, 418. Paldoioci Abbas pri¬ 
mus, 4x9 

Parduuui Abbas Vvaraftcnfis. Vita auftore 
anonymo fubpari cum Obfervatiombus, 571. Pandul- 
fus Lemovix, 37 3- Vvaraftenfi Monaftcrio prxficitur in¬ 
vitus , 374. Saracenorum adventum cohibet, 378. Do¬ 
minica moritur,380. Appendix de ejus reliquiis, 381 
Paternus Monachus Senonenlis & Martyr. Vi¬ 
ta auftore anonymo , ex mlT. 463. Is Conltanrienfis, 
Saxiaci Monachus, 484. Jonnenfc Monafterium pe¬ 
tit, 4 66. dein Senonenfe S. Petri, 467. a latronibus 
perimitur , 468. Funus ejus a S. Ebbonc curatum, 

4 «9 

Petronax Abbas & inftaurator Cafincnfis. Elo¬ 
gium ejus hiftoricum, <93 d* feqq. 

Pon arius Abbas Lerincnfis, ii Saracenis mar¬ 
tyrio afteftns, 313, $16 

Qu 11 ini Martyris tranflatio in Tegerfenfc Mo- 
naftcnum apud Bajoarios, 66 } frfeqq. 


I N a Rex Vveft-Saxonum, Monachus Romae , 49* 

& feqq- 

Johannes Epifcopus Eboracenfis. Vita auftore 
Folcaroo Monacho Bertimano cumObfcrvatio» 
nibus, 4 ii & feqq- „ 

Landebertus Epifcopus Trajeftenfis. Vita au* 
ftore GoDEscALCoOiaconocum Obfervationibus de 
aliis feriptoribus ejus vitx , 66 d' feqq. Landebertus 
Trajeftenfis, 69. Epifcopus Stabulaum relegatur, 70. 
fedifux reftitutus, 71. Taxandrosconvertit, 73. a Do¬ 
done exditur ,74,73. Obfervationes de caufa & tem¬ 
pore necis, 76 d'J‘qq- 

Liber de ejus miraculis ab eodem Auftore feriptus, 

?8 d' feqq- 

Leutfredus Abbas Madriaccnfis. Vita auftore 
anonymo fxculi 1 x cum Obfervationibus, 381. Leut- 
fredus Ebroicis ftudet litteris, 383. dein apud Catnutas, 
3*4. a Sidonio Abbate veftes monadicas fufcipit, 383. 
Monafterium conftruit, 38 6 . a loci Epifcopo exagita- 
fUr , 387. a Carolo Manello benigne excipitur , 388 
Grifoncm ejus filium fanat, 389- Monachum proprieta¬ 
tis reum fcpultura facri privat, 390 

Liber dc miraculis poft mortem ab eo editis, 391 


M A R t 1 n u s Monachus Cotbcienfis , Caroli 
Martelli Capcllanos, 461, 463 

t Maurontus Abbas Glomnenfis, )9i 

Medericus Abbas aEducnfis. V ita auftore ano¬ 
nymo, ex mlT. cum Obfervationibus, 8. Medericus apud 
Aduos Monachus , 10. Abbas, 11. defettumpetit, ix. 
Parifios venit , 11,13. obit in cella S.Petri, 14.iTranila- 
tio ejus, ibid. 

Meneeeus AbbasMenatcnfis. Vitaauftoreano¬ 
nymo duobus libris, ex mfi. 404. Menelei genealogia, 
ibid. Is natus apud Andecavos, Baronti filiam in con¬ 
jugem recufat , 401:. fugit ad S. Thcofredum, 407. 
matrcm& defponfatam excipit, 410.a Barontoquxfi- 
tus, 411. manus ejus violentas effugii, 413. fit Cleri¬ 
cus , Monafterium dedicari curat, 417. 418 

Michaelis Archangeli apparitio in monte 
Tumba, 84 d* feqq- 

Milburga Virgo Vvenlochii in Angiia , 444 

&feqq- 


R & S 

R E 1 n u l a Virgo tc Abbatiffa Eikenfis in Belgio, 

6 S 4 &feqq- 

Richmirus Abbas apud Cenomannos. Vita au» 
ftore anonymo ejus fere xquali cum Obfervationibus, 
xi8 *.Richmirus apud Turones Monafterium condit, 
item aliud apud Cenomannos, 119 *, 130 *. Sanctimo¬ 
nialibus Benediftinis prxeft, 131 * 

- Rigobertus Epifcopus Rtmenfis & Abbas Or» 
baccnfis Monafterii, de quo agnui, j 19 feqq- 

Rudbertus Epifcopus aaltzbuigenfis. Vita au» 
ftore anonymo perantiquo, 339. Rudbertus Vvormatix 
Epifcopus, in Bajoariaprxdicat, ibid. Juvavi fedem lo¬ 
cat, 340 

Elogium pjus hiftoricum, ubi de Ducibus Bajoarix, 
ibid. d' feqq- 

S 1 l v 1 n u s Epifcopus apud Morinos. Vita auftore 
Antenore Epifcopo, ab anonymo interpolata, cum 
obfervationibus, 194. Silvinus Tolofanus, 193. Tar- 
vennicum pagum adit, 196. fcireis circulis conftri- 
ftus Romam adit cum lapidea mola, 197. Alchiacifc- 
peiitur, 198 

Stephanus Papa fecundus cum Stephano tertio, 

314 »m 

Sui n s e r tus Epifcopus apud Frilbnes & Bortr» 
ftuariorum Anoltolus. Vita ejus auftore pfeudo-Mar» 
cellino difcufla, 139. Sermo & Carmen Radbodi Epif- 
copi de eodem, 144,143 

T 

T Aso & T A t o Abbates Monafterii S. Vincentii 
ad Vulturnum. Vita auftore Autperto Abbate, 413 
&jeqq- 

Tetricus ex Abbate Monafterii S. Germani 
Epifcopus Autiliodorenfis. Vita cum Obfervationibus, 

101 d' feqq- 

TheoDulfus Epifcopus & Abbas Laubicnfis, 

37 o 

Theofredus Abbas Calmeliacenfis & Martyr. 
Vitaauftore anonymo fxculi x 1 ex mff. cum Obfer¬ 
vationibus , 47«. Monaftcrio 5 . Petri condito , 477. 
EudoAbbas prxfeftus,478.Theofrednm Arauficum, 
adducit fecum, 479. qui Eudoni fuffeftus, 480. marty¬ 
rio atEcicui , 481 


Digitized by LjOOQLe 



INDEX SS. I. PART. SAECULI II!. BENEDICT 


Thomas Abbas Farfenlis. Vita audorc anony- 
«no, ei mlT. 185. Thomas Gallus adit facta loca, tbid. 
Italiam petit, x8£. a Faroaldo Duce excipitur, 187. Pal- 
donem cum fratribus ipfc excipit, 188 

V & Z 

U Rs ma*us Epifcopus & Abbas Laubienfis. Viti 
audore A h sone Abbate, ex mu. cum Obfcrva- 
tiouibus de Monadcrio Laubienfi, 14 6 . Prologus ad 
Tbeodulfum Epifcopum & Abbatem, 148. Urlmaru* 
iiarus in pago Teorafcetrfi > ibid. Pater multorum, 
149. Erminonc fuffc&o moritur, xjo 

Alia Vita au&ore Rathuio Veronenfi Epifco- 
po ,ibid. <£• ftqq. Appendix de ejus praedicatione , &«. 

& ftqq- 

Libet de ejus miraculis feriptus A Fulcuino Abbate, 
Vide additiones tn fine tomi fecundi. 

V v i d r a d u s Abbas St conditor Monadcrii Flavi*, 
niacenlislnBurgundta. Elogium ia quo duplex ejus te- 
(lamentum refertur & origo Monafletii, £8x o> ftqq. 

Vvigbertus Abbas Fritiflaricnlis. Vita audtore 
Servato Lupo cum Obfcrvationibus, £71. Prxfatio ad 
E unum Epifcopum, £75. Vvigbertus Anglus, 674. ia 
Germaniam a-Bonifacio vocatus, (it Abbas Fntiflarien- 
fis ,£75. corpus ejus in Hctsfcldenfc Monaderium 
tranilatUm, £80 

VviLfRious Epifcopus Eboracenfts. Vita metri¬ 
ca auctore Fridxcodo Monacho, ex m(T. cum Ob- 
fervationibus , 169. Vvilfridus Anglus , 171. Romam 
proHcifcens detinetur Lugduni , 175. Roma: eruditus, 
174. Britanniam repetit, 17?. Prelbytcr Scottosrcfutat, 
1 ?£, 177. Eboraci Epifcopus, 177. in Gallia ordinatur, 
X/8. inHRipenfcMonaftcrium fcccdit, 179. ledi icdi- 
tui tura Theodoro, 180.Epifcop.1tus diftrachonem uon 
ferens Romam appellat, 1 S; ,184. ad Dagobcrtum' le 
recipit, i8£. in Synodo Romana rcdicuitur, 187. in car¬ 
cerem conjicitur, 189. folvitur, 190. Regem Edilvvach 
cum fuis convertit, 191. redit in gratiam cumThcodo- 
ro, 191. reditutus, iterumque vexatus, 19). Romam 
xurdis appellat, ubi iterum redimitur, 19; 

Alia Vita ausiore E a d m e r o Cantuaricnfi Mona¬ 
cho , cx mlf. 196 O'fcqq. 


Liber de ejus miraculis & aliorum Sandorum Ha- 
.gudaldcnfium, 1 il&ftqq. 

Vvillibrorous Epifcopus Trajeci ad Rhe¬ 
num. Vita auctoreA icuino cuna Obficrvationibus, 
£01. Prologus ad Beotnredum , £0). Vvilhbrordu* 
-Nortumbranus, £05. in HRipcnfi Monadcno inditu- 
tus, £06. m Galliam accedit ad Pippinum, £07. Romae 
ordinatus Epifcopus, revertit in Franciam, £08. Frifo- 
nibus. prae dicat verbum Dei, £09. Ttajcdi fedem in- 
dituit, £10. (epultus in Monaderie Edernaco , £14. 
Sermo in natali ejus, £ 1 £ (jrftqq. 

Alia Vita metrica eodem auctore, £18 -fi-ftqq. 

Elegia Alcuinidc Vvilgifo patre S. Vvillibrordi, 6 vp 
dfrfeqq. Appendix de S. VVilitbrordi Monadcrio, cultu 
ii tranflatione, £19, £30 

Vvinhochus Abbas Vvoromholteufis in Fla». 
dria. Vita audorc anonymo fxculi z i , cx mJT. cum 
Obfcrvationtbus, 501. Vvinnoci genealogia, j»i. Is 
in Armorica ortus , Bertino fc lnditucndum tradit, 
504. Monachis prxficitur Vvoromholti , joj. Nort- 
mannorum cxcurfiones , cadri Bergarum coudrudio, 
jH. tranfl.itio corporis, ;u 

Liber de ejus miraculis feriptus AD-rogons Mo¬ 
nacho , 313 t£r ftqq. Appendix de S. Vvinnoci cultu t 
917. Abbatum Bcrgcnfium catalogus, 318, 519 

Vvitbu-rga V kgo Derbamcniis in Anglia, 4 q% 

& ftqq- 

Yvli ramnus EpifcopusSenonenfis. Vitaaudo- 
re J o n a Monacho Fontanellenii cum Obfervationi- 
bus , 333. Prxfatio ad Bainum Epifcopum , 357. Vvl- 
frnmnus Senonnm Epifcopus,, tbtd. cum Monachis 
Eontanella Receptis pergit in Frifiam, 33S. ibi multos 
ad Cbridum adducit, sbid.^y-jeqq. reliquum vitx tem¬ 
pus degit Fontanellx, 3£3,3£4. Appendix dc ejus teli- 
qutis ,3 £j, 36£ 

Liber de c jUs inventione reliquiarum Fontanclla:, dd- 
que miraculis ab eo editis polt mortem, 3££ ftqq. 

Vvlmarus Abbas iilviacenfis. Vita audorc ano- 
nymo pcrvetudo,cx mff. cum Obfervationibus , 133. 
Vvlmarus apud Altum-montem Monachus & Prclby- 
ter, 134. eremum petit, 13j. Monalteria condruit ia 
paterno folo, 13 £ 

Z ach ar i as Papa, 3*4 


kalendarium sanctorum. 

quorum A fla in prima parte Saeculi tertii Benediflini exhibentur. 


Innutritu. 

4. Illimis Januarius Rigoberti Epifcopi , j pag. 319 
j.Cantuarix S. feertvvaidi Epifcopi, 318 

In Monadcrio Glomnenfi in Gallia S. Mauronti Ab¬ 
batis , 391 

11.In Monadcrio S. Vincentii ad. Vulturnum in Samnio 
S.Tafonis Abbatis, 430 

13. Arvernis S. BoaitiEpifcopi, dein Monadii, 89 

17. Apud Cenomannos S. Richmiri Abbatis, »8* 
31. Romx S. StephaniPapx tertii, 313 

Tebraarisu. 

%. Vvirtxiburgi S. Burcbardi Epifcopi, £98 

3. Merbeccx in Belgio S. Betlendis Virginis, i£ 

3. Rentica: in Flandtia S. Bertulfi Abbatis , 43 

£. Romx S. Inx Regis Vveft-Saxonum in Anglia , 490 

In Monadcrio Eikenfi in Belgio S.RcinuIx Abbatif- 
fx, £34 

10. Pauiiaci in Caletis S. Audtebertx Abbatifl* , 17 


13. Romx S. Gregorii Papx fecundi, fit 

17. Alchiaci apud Morinos S. Silvini Epifcopi, 194 
ao. Aurelianis S. EucheriiEpifcopi, ' 394 

a.8. Ticini in Monaderio Carie-aureo tranflatio reli¬ 
quiarum S. Augudini Epifcopi Hipponcnlis e Sardinia, 
437 

Martius. 

1. Anifolx apud Cenomannos S. Siviardi Abbatis, 485 
3. Vverdx ad Rhenum S. Suidberti Epifcopi, 139 

13. Romx S. Zacharix Papx, 3x3 

17. Dershami in Anglia S.Vvitburgx virginis, £31 

18. AutiliodoriS. Tetrici Epifcopi, iot 

19. Fontanellx S. Benigni Abbatis, 438 

10. Fontanellx item S. Vvlframni Epifcopi Senonenfis, 

14. In Monaderio Betkingcnd in Anglia S. Hildelitx 

Abbatiilx, 199 

13. in Monaderio Antrenfl S. Hermenlandi Abbatis, 
383 

17. Salczburgi S. Rudberti Epifcopi, 339 

Aprilis. 


Digitized by LjOOQLe 



KALEND. SS. I. PARTIS SAECULI Iit BENEDICT. 

Afrilis. 


y. Gcmerici S. Hugonis Epifcopi Roromagenfis, 493 

11. Crulandae in Anglia S. Guthlaci Eremuz, i6j 

19. Laubiis S. Urfmari Epifcopi & Abbaus, 1 4.6 

14. In Monafterio HRipcnfi in Anglia a. Vvilfridi Epif¬ 
copi Eboracenfis, 1 69 

In Anglia item Egberti Prcfbyieirtc Monachi ,487 
ay. Laubiis S. Ermmonis Epifcopi & Abbatis, 364 

»7. Roinr S.StepiuuuPap* fecundi 3 514 

Mtum. 

V. CaTiniS.Petronacis Abbatis, 69] 

7. Eboraci Johannis Epifcopi, 453 

18. In Bajoaria Tranflatio SS. Arfac» tc Quirini 
Martyrum , 66) 

'iy. Atrabatibus S. Hadulfi Epifcopi, 47» 

4j. Schircburni in Anglia S. Aldhelmi Epifcopi, m * 
a 6. In Monafterio Girwenfi Venerabilis Bedje Prcfby- 
teriSc Monachi, J 34 

50. In Monafterio 'Brictaniacenfi S. Hucberti Mona¬ 
chi, 7 »» 

lusisti. 

1j. In Monafterio Itahhocnfi in Ahglia Si Boculfi Ab¬ 
batis , 3 

10. fontanellas S. Baini Epifcopi Tirvennenfis, 474 

4i. In Monafterio Madriaccnii S. LeutFiedi Abbatis, 
j8i 

4j. Laubiis S. Thcodulfi Epifcopi & Abbatis , 3,7 o 

Egmundie A^albeui Diaconi & Monachi, 631 
|«. Saltaburgi in Monafterio Nunbcrgenli S. Eren- 
drudis virgini* & Abbatiflx, 348 

iuUks. • 

4 V Blangiaci in Morinis S. Berur viduae & Abbatiflxj 

4 Ji 

7. Dorciceftrx in Anglia S. Heddae Epifcopi, < 4 

ij. In Monafterio iilviacenfi apud Morinos S. Vvimari 
Abbati*, 133 

iii In Monafterio Menatenft S- Menclei Abbatis, 404 
xy Vvenlochii in Anglia S Milbarg* Virginis, 444 

Augufim. 

%. Lerini S . Porcarii Ab^aps tc Martyris 3 jiy 

13. Fiiriflarix in Haffia S. Vvigberti Abbatis; 671 

43. In Monafterio S. Sequani SS. Altigiaai tc Hilarini 
Monachorum tc Martyrum 3 3*7 


x6. Apud Senonas S. Ebbonis Epifcopi, <47 

%9. Luteciae Pariliorum S. Mederici Abbatis, 8 

31. Vvinburni in Anglia S. Cuthburgx virginis tc Ab- 
bariff*, 441 

Sefttmbir. , 

In Monafterio Sithivbnli S. fecrum Abbatir, 104 
8. Frifingx S. Corbiniani Epifcopi, 500 

17. Trajtfti ad MofamS.Landebcrti Epifcopi tc Mar¬ 
tyris , 66 

19. Haguftaldi in Anglia S. Acci Epifcopi, m * 
li. Laubiis S. Abelis Epifcopi Remenfis, <69 


x}. In MoAaftcrio V viremurhtnfi S. Ceolfridi Abbatis, 

oeubtt. 

it. tn Monafterio Vvafltrenfi S. Dodonis Abbatis,/70 
3. Haviniaci V.Vvidradi Abbatis, 681 

6 . In Monafterio Waraftenfi S. Pardulfi Abbatis', 371 
ix. In Monafterio S. Vincentii ad Vvulturnum S. Pal- 
dogjs Abbatis, 413 

ii. In Monafterio Eikenfi S.Harlindis virginis & Ab- 
batftx, «y*4 

16. In monte Tumba Apparitio 5. MichaElis Archan- 
geli, 84 

X9. In Monafterio'Calmeliacenfi S.Theofttdi Abbatis 
& Marfyris, 476 

,Oxonii in Anglia S. Fridefwidae Virginis, 361 

ii. Bcrcetiin Itaha S.Moderamni Epifcopi & Abbatis, 
J17 

. N ovembtr. 

4- kal* in Gallia S. Berril* AbbatiiTx, . tx 

6. In Monafterio Eftcrnaccnfi S. Vvi^brordi Epifcopi 
Tra jcfti ad Rhenum, 601 

1 j. Apud Senonas in Monafterio S.Petri, S. Paterni Mo¬ 
nachi, ' 463 

16. In Monafterio VVoidmkoltcnE in Flandria S. Vvin- 
noci Abbaris, 301 

tf. Apud Lemovices S. Martin! Monachi Corbeicnfis, 
Caroh Martelli Captllani , 462 

Dicimbtr. 

10. In Monafterio Farfenfi S. ThomJe Abbatis, 183 

IX. In Monafterio S. Vincentii ad VulturhumS.Tato- 
nis Abbatis, 431 

14- Palatioliapud Treviros V. A dela: Abbatiflac, 331 

30. V vigomix in Anglia S. Egvvini Epifcopi, 33 o 


/ N D E X TO P OgA^P HI CU S SANCTORU iit 
Partis prima S acuit tertii Bcnediflini. 


I N G A i L 1 A. 

In provincia Lugdunenfi prima, Augttftoduhi S. Mfc- 
dericus Abbas, 8. F Uvtniaci VVidradus Abbas j 681. In 
Monafterio S. Stquani Altigianu» & Hilaiinus Monachi 
Martyres, 317 

In provincia Lugdunenfi fecunda 3 diceeefi Roto- 
magcnfi 3 Psulitui Auftreberta Abbatifla 3 17. tantm- 
ntlU Vvlframnus F.pifcopus Senoncnfis ,333. Benignus 
Abbas , 438. Bainus Epifcopus Tarvenncafis , 474. 
HeAncnlandus , 383. Gemitui Hugo Epifcopus Roto- 
magenlis, 495. Euchdrius , 394. In dioccefi CmjtMmu»- 
fi, in monte Tumba Apparitio S. Michaelis Archangeli, 
84. In dioccefi EbriiceHj! S. Leutfiedus Abbas Madria- 
cenfis , 380 

In provincia Lugdunenfi tertia, apud CemmMsuut S. 
Richmiruc Abbas, 118 *. AntfoU S. Siviardi» Abbas, 


483. In diaecefi iJsmntttnJi S. Hcrmenlandus Abbas 
Antrcniis , 383 

In provincia Lugdunenfi quarta, apud Strunss S. Pa¬ 
ternus Monachus, 463; S. Ebbo Epilcopus, 647. Psri- 
Jtu S. Medericus Abbas iEduenfis , 8. KmU S. Bertila 
Abbatifla, ik Caftrit Corbinianus Fpifcopus Prifin- 
genfis, 300. Aurtltmtu S. Eucherius Epifcopus, 394. 
Autfadtri S. Tetricus Epifcopus, 101 

In provincia Belgica prima, PaUtiili apud Treviros 
V. Adela Abbatifla , 331. Efitmsct S. Yvillibrordus 
Epifcopus Trajeftcnfis, 601 

In provincia Belgica fecunda , Remit Rigobertus 
Epifcopus , 319. Apud Atrsb/uis Hadulfus Epifcopus, 
471 In agro Hpusomsgenfi natus S. Hcrmenlandus , 
383. RrittanUa Hucbertus Monachus, 710. Apud Mo- 
i«m& S. Bainus Epifcopus, 474. Alchisei Silvinus Epi¬ 
fcopus, 494. Silvisei Vvlmarus Abbas, 133. tUngiati 


m 


Digitized by v^.ooQLe 



INDEX TOPOGRAFH. 'SS. I. PART. S^EC. III. BENEDICT. 


Berta Abbatifla, 431. Sitkiu Bcrrinus’ Abbas, 104 .Ber- 
gtt Sc Voremhelti Vvinnocus Abbas, 301. Rentict Bcr- 
tulfus Abbas, 45. Apud Camaracenfes L nubit» Urf- 
marus Epifcopus & Abbas , 146. Ermino item Epifco- 
pus Sc Abbas , 5-<4. Thcodulfus cum aliis , 570. <y ftqq. 
Merbecc*. Berlendis virgo, 16. ApudAmbianenfes Cer¬ 
eri* Marrinus Moniciius , 461 
In provincia Aquitania prima, Arverni» Bonitus Epi- 
fcopus, 89. in Monafteuo Menattnfi Meneleus Abbas, 
404. Apud Vellavos Calmiltact Theofrcdus Abbas, 
47 6 . In Lemovidbm Marrinus Monachus , 461. Vva- 
r*cH Pardulfus Abbas , 371 

In provincia Viennenfi, dioecefi Arelatcnfi, Ltrini 
S. Porcarius Abbas , 313 
Tbomas Abbas Farfenfis, Gallus , 183 

IN GERMA NI A, &c. 

In provincia Germanica prima, VvirtQbxrgi Burchar- 
dui Epifcopus , <98. Frutjlaru Vvigpcrtus Abbas, 
« 7 » 

In provinciaGcrmanica fecunda,diceeeliColonicn- 
fi , Vtrdi. Suidbertus Epifcppus , »59. Iu TrajeAcnfi, 
Fgmundi Adalbcrrus Diaconus , 631. In MoiSfterio 
£ ikcnft Harhndis & Rcinula Abbatiifx, <<4 

In Baioana tr an flat 10 reliquiarum S. Arfacii Mar¬ 
tyris in Monaftcrium llminenlt, Sc S. Quirini inTe- 
gcrfenfe , 66} • 

In provincia Bajoariorum , Saltzburgi Rudbcrtus 
Epifcopus,339. Erendrudis nbbatiflaNunbergenfis, 548, 


Frtftngt Corbinianus Epifcopus, joo 
IN ITALIA. 

Reme -Gregorius 11 , Zacharias , Stcphaftuj II & 
Stephanus 111 Papx , 313. Ina Rex Vveft-Saxonum 
490 ’ 

In Benevento, Cafini Petronax Abbas,693. In Mona¬ 
fterio S. Vincentii ad Vvlturnttm , Paldo, Tafo. Sc Ta- 
to Abbates, 430 . 

In Ducatu Spoktano Fnrfe Thomas Abbas , »83. 
In dioccefi Parmenfi, Berret1 Moderamnus Epifcopus fle 
Abbas, 317. Ticini trauflatioS. Auguftini Epifc. Hip- 
ponenfis, 437 * 

4 N ANGLIA. 

CnntunrU Bertv valdUs Epifcopus , 3*8. o xenii Fri- 
dcfvvida virgo , }6l. Schirrburni Aldliclmus Epifcopus, 
1X1 . Verciceflrt Hedda Epifcopus, 64. Vvwburni 
Cuthburga Abbatifla, 443. Berhngi Htldelita Abba- 
nfla , 1x9. Vvtnlechit Miiburga virgo , 444. Vvigar- 
n»A Egwinus-Epifcopus , 330. Dershami Vvithburea 
<51. Ebtrsci Sc in Monafterio HRipcnfi Vvilfridus 
Epifcopus , 169. Jobannts Epifcopus, 433. HnguftaUi 
Acca Sc alii, x±* * frftqq. I11 Coenobio IknnhitnfiBo^ 
ttilrus Abbas, 3. In Monafterio Girvvenfi Bcda Vene¬ 
rabilis, 334. Vviremutke. Ceolfridus Abbas, 191. Ee- 
bertus Piefbyter Anglus, 487. Ex Anglii etiam pro- 
iedti lunt Suidbertus, Yvillibtorduslna, deqiubu* 


-NOMINA AUCTORUM PRAECIPUORUM 

qui hujujce prima partis A-tfa fcripferunt. 


A lLcumus fcripfit de Vica S. Vvillibroldi libros 
duos, profaicuin unum, alterum metricum, 601 
&feqq. 

Asso feu Anfus Abbas Laubieufis fxculo otftavo 
labente Adta S. Urfmari, 146. Sc S.Lnninonis, Abba¬ 
tum Laubicniium, 364 

Akibo Epifcopus Frifingcnfis definente fxculo 
•oiftavo Vitam S. Corbiniam Epifcopi, 300 

Aut^ertus, cui pramomen Ambrofiuc, Abbas, 
eodem tempore librum de vita SS. Paldonis, Tafonis, 
& Tatonis Abbatum MonaltcmS. Vincentnad Vultur¬ 
num , 413 

Cuthhertus Abbas Girvvenfis fcripfit epifto- 
lam de obitu Bcdx prsccptoris fui, 337 
'Draco Icu-Drogo-Monachus Bcrgenfis fit culo xit. 
librum dc miraculis S. Vvinnoci, 301 

Eadmekus Monachus Cantuarienfis Occulo x 11 
Vitam S. Vvilfridi Epifcopi Eboraccnfis, 196 
■EcilvV ardus -Monachus libros tres de vita S. 


Burchardi Epifcopi Vvittxiburgenfis , 70) 

Felix Monachus Girvvenfis fieculo v-n 1 Vitai* 
S. Guthlaci Eremita:, 169 

Foic ardus Monachus Sithivcnfis Vitam S» 
Bcrtini Abbatis, 104 

Fridegodus Monachus Anglus Vitam S. Vvil- 
fi idi Epilcopi Eboracenfis vetfibus, 169 
vioDiscALCUi Diaconus Leodicenfis ineunte 
txculo 1 x iciiplit Vitam S.Landebcrti Epifcopi, 66 
Jonas Monachus Fontanellenfis Vitam S. Yvi- 
framni Epifcopi Senonenfis fxculo v n 1, 333 

Marcellini commentaria dc S. Suidbertare- 
jcfta, 1.3,. 

Qu.i utus Metellus Monachus Tegerfcnfis 
fcripfit de tranflatione SS. Arfacn Sc Quirini, <63 
Servatus Lutus Abbas Fcrranenfis fcripfit 
feculo i x A<fta S. Vvigbcrti Abbatis Fritiflarienlis, 

*ihirius Epifcopus Veroncnfis medio fxculo 
x Acia S. Urfmari Abbaus Laubicnfis , 130 



% 


Digitized by ooQle 


I ND EX 

RERUM MEMORABILIUM 

IN P RjEF ATIO NE CONTENTARUM. 

Citi funt numeri ftttionum, quarum initium , ubi prolixiores funt 3 littera a» 
J medium m, finem f, dejignont. 


A b b a t e s Epifcopi, num-is & }«• Abtaie* non 
Prefbyteri, 107- Abbates fxculares, m 
Adamnanus Scottos Schifmaucos refutat, **»•«* 

Adelberti haeretici error de Confeffione, num. ®r 
Advocati Monaftenorutn, num. tit &J*M- «orum ju¬ 
ramenti forma, ibid. • . 

Agni oblatio inMifTa, objefta i Photro non temdre, 

Alcnini focus infignisde ncccffitatc Confeflionis, num. 
'81 • 

Aldhelmus Scottos feripto impugnat, ■ »*» »• 

Altaria plufainuna Ecclcfia,w«». 7 ?- Vodtuddoud* m 
fine hujut tomi, altaria mobilia , 7 *- ed,ta & cava » 
79. TiWr Reliqui*. 

Anglia recipit Romanos ritus m re facra, num. 104 
Anglorum mos pius ante Natale Domini, num. 91 
Anniverfaria perpetua , quando coeperint > num. xoi 
Antiquariorum labor in Monafteriis , num. 44 

Andegarius Epifcopus Monafterii Marnniani num. }f t 

Azymi ufus in Ecckfia Latina ante fchifmaPhonicon- 

• tra Sirmondum, num. 64 

B Entdictin A Regula k Scottis recepta, num. 
16. Studiorum origo 8c progreflus in Ordine Be- 

nedidino ,#&/'<!%• . , __ „ . - 

JBrittonmn fchifma de Pafchate & tonfura, num. 7 <y 
feqq. compnefium, ibid. 

C Ampana pulfat* in extremis , «um. tot 

Canonici m Eeclefiiscathedralibus , num. 106 

Carolus VI Rex Irancorum icis Conteflionem ante 
• mortem contedi jubet, - *. 

Cartuficnfium mos in adfervando Viatico, num. 59. ini¬ 
tio nullum ftauitum apud eos de Confcrtione lacra- 

mentali, 95 . 

Ceolfridusepiftolam feribit contra Scottos, num. tj 

Chorepifcopi certo loco addidi, num. 3 

Clericorum tonfura, «***»• 18. a lalcis aliquando colla- 
ta &c. 19. quando refervata Epifcopis, «• m 

ColmanntrsScottus cumVvilfsidoargutatur, num. 10 
Cbmmunio laicorum fub utiaque fpecie , numfyf. Eu- 
chariftia manu recepta, 76. Communioni prxmifla 
Confeffio , 80. Communio ante ottlitun» initiatio¬ 
nem, 96. ante pugnam, , ^7 

Concilia Lene, num. 8. Sti eaneshalenfe, tium.no 
Confcrvatpres Monafteriorum, . ' IIJ 

Confertam proprii, num. 86. Confeffarli jrtuics unius 

hominis fimul, y ■ ’ 7 

Confertio Communioni prarmifla , num. So. necelfctas^ 
81. etiam in extremis, *i. integritas, 8,. Confeiho 
generalis duplex, 84,85. Cor fcll.o feripto fafta ,87 
m. Confertio Sacerdotum , 88- Monachoyim, 85». 
Sanctimonialium , 90. Confertio in fertis prxcipuis, 
91. ante Confirmationem , 95. ante peregrinationem, 
94.ante vit* monaftic*tirocinium, 9 J- ea< l ue Su¬ 
ralis .ibid. a. Confertio venialium, anuqua, ibid. Con- 

• ' t. 


fcfhoantc militum initiationem, 9«, ante pugnam, 
97. reis negata in extremis, 98 

Confirmationi prxmifla Confertio, num. 9 }‘ 

Confperfio, panisfinefermento, ■ num. 6 it 

Cummranus Scottosfchifmaticos impugnat, num. 8 

D A l t XI errata de confertione, num. 80 
dePxnitentia publica, 99 

Lnonyiiani Monafterii Epifcopus , num. 35 


prxeeptores, 4 * 

Edvvardus Rex Anglorum reis confe&oncm ance mor¬ 
tem indulget, num. 98 

Egbcrtus Monachos Hiienfes convincit, num. ij 

Eptphanii loeu» de Axymo expenfus, »*i». 7j 

Epilcopis quando refervata Clerici tondendi facultas, 
num. 19 & ix ■ . 

Epifcopi Monafteriorum ,»«»»■ Epucopi fo- 

lo nomine, ...... ? 7 . 

Cuchariftia manu recepta, num. 76. Vidt Communio. 
Milia, Oblatx. 

Eulogi* faerx, num. «.quotidiana: in Monaftprus, tbiiL 
vetitx in Pafchate , J^id. f 

Europx ftatus fxculo odavo, num. 1 


"*£ r R u m charaderatum, 


num. 5j 


G Allia recipit Romanos ritus in re facra, num. ^ 
104. Organa mufica in Gallia primum audita, 

fxculo odavo, 105 . ' . 

Gazetum vinum, num. 60. Martinus Dumienlis Epi¬ 
fcopus Guzstics fulornn memorat m verfibus proRcte- 

Germanix converfio, num. t) ■ Ecclefix cathe- 

diales, 16 & f e< M' Academi*, 3 * tVfatt* cultus , 4S 
&faq. Monachi dc Monafteria inibiquondamngu 

dxvitx, 15 . , c , 

Grxcorum tonfura , num. 18. menti dctqnuo apud eos 
probrofa , num. 17. Gtxci au Latini variarunt panem 
facrificii, 7 t, 7?,74 

Gravenfis Monafterii primordia, »«»«. 49 

Guillclmi de Campellis fentenna de commumone fub 
iiuaquc fpecie, num. 7« 

H Eb.ber.tus Epifcopus Monafterii Dionyliam, 
num. 35 m 

liiienfes Monachi ab Adamnano impugnati, num. it 
ab Egbcrto convicii ,num. 1 + 

Hifpama recipit Romanos ritus in re facra, num. 104 
Hirtoti* ftudium in Monafteriis , num. 44 

Hiftorix encharifticx Auftor arguitur, num. 77, 7* 
Hohenovix Abbates Epitcopi, 5 

HRabani ferttentia pro Axy mo, ^ * 


Digitized by ^ ooQle 



iNfeEX praefationis. 


L Aubit-s Ahlu wi Sfttoofi, Juum.+i£ 

Lcdio profanorum axi Ac quando quib&fve neccffa- 
ria, •*•». 4» 

'Lene Synodus habita contra Brictonc*,' wtm. 8 

■R Jf A"» T VN i a* I Monafterii Epifcopftifr, num. jp 
\JViMtf2 quotidianae celebratio as At quando praece¬ 
pta , num. px. panis lactifich qualis, pj. Oblatx du¬ 
plices, 54.quo ritufadfe, pp, qua religione, p 4 . can- 
didi-coloris, 57. tenues , 5 8 . quo ritu oblatae, 59. pe¬ 
cuniaria cleemofynapro -Miua, it. fundationes ( ut 
Vocant) Miflarum, 6 f. Azymum propugnatum toa- 
tra Sirmondum, i+&fij1- 
Mills plures fuper unum agrare, Jf- V. Akare. 

Monachorum ronfura , num. to \ ta. adtiqua, xi. f. 
Monachi Oblati, Pullantes, Laici,Ceavcr£,Mmi- 
ftcrialcs, ad fuccurrenthim, qui, 11. quis ordo inttr 
eos, tbtd. f. Monachorum labore & induftria exculca 
Germania , 48,49. MonachotumCanfdBo, 89,9p. 
Societates profuffragiis, 100. AnmvedTariajioi 
Riohafteriorum bonus ftacuc er bona vita, num. ip f. 
Mofraftcriorum (ludia , 59 &fi <ff • Monafterioium 
copia unde, 49. Otgamunuficatn Mnaft e r tit ,xop. 
Feminis negatus in grillus in Ecclefias Monachorum, 
409. Miracula ce (Tare joftainManaftcriis, 110. Aba 
hares fxcularcs, iu. V. Abbas. A d v ocati Moniaftcc 
riorum-, m & fifl- 


N T b u l A ftu Oblatx, M».| 4 

Nov inoram Confefio generalis Ante vine monaa 
llicx tirocinium, num. 95 

O B t a t Ji feu pAnfe facrificiiv nmm pj. Oblatx du¬ 
plices , p4> quo rim fadx, pp. qua religione v 
< 6 . candidi coloris , p?. alix A pane communi, p«. 
renues, pp. qutorito oblatst, <0.quando defiox of¬ 
ferri, 6x, <3. Azymx, 

Oblatotium feu ferrum charadcratum,. . jp 

Oblix, 1 fcuw. P4 

Organa mutica in Gallia primum audita fiechio odaro) 
num. rop 

P jEkitznti* publica non ftatim de (iit poft In¬ 
nocentium tertium, num. 99 

Panis (acnficii. V. Oblatx. 

Pafchafii Radberti locus pro Azymo* num. 6 8 

Pafchatls contrbvcrfia, num. 7 &J»f f. Chnficflio antd 
A ,Pafcha,9i . 

-Peregrinationiprxmittenda ComelCo, anu*.9) 

photu Alentium da Azymo explicatur, 74 


jhtm. ^ 4 


Pxcibytcri recini ordinati hoffiaith ia dies 1 1 ftcipi« r 

* 5ant > num. p9 

Profancrum ledio an & quando necedaria, ub. 41 jJ. 

/««■ 

Pueroram Inftiturio in Monafteriis noffrife , nkm. 34, 
40. cur & quando dimi/Ta, 

Q Uitiioittui mirio cdn&fio fieri folita^ 
num. 91 * 


R A a a m 1 Amentia peo Azymo, num. it 

Reis aliquando negata coafefflo ia extremis, ana». 

Rxliquix fub altari, «ana 79. fuperaltaCe, ibU. frnnm. 

JO) • . • 

S.&igakfi Moata ftfrium , num. 49. Stephanus Abba* 
ibti. 

Robcrtns Paululus sudor Operis de ccdefiafticis offi, 
ciiiiiugcmi V t dorino ittnburi, 

Romanorum toafura , num. i>. RomAni ritus quando 
recepti in Gallia, Anglia, Bc Hifpania ,104 
Ronanus Scottos fckifmaricos impugnat, num. $ 
kocomngeufis Synodos inedita', . nam. 7 6 

S A)«cti*onialx's Deo facratx, latex adfuc- 
currendum, mm*. 11 f. carumftudia, 47 
Scholx interiores tc exteriores ia Monafteriis, tr ub 40 
Scortorum fchifma de Pafchacc& tonfiixa comprcfium* 
num. 7 <$• /ijf. 

Sbmottdi fetu entia de Atymo refutata , num. 44 & 
fili- 

Societates murux pro fuffraglis, , 09 

Stipendium Sacerdotis pro Mtfia, num. «A 

Stadiorum origo 8c progrcfliis in Ordine S. BeacdidL 

num. 38 

StibadYouti &ioQaftcn6iun ^ immp. jfj 

T OnSuxA 1 ai eorum, num. 17; prithi capilli pue¬ 
rorum, tbid. barbx eorumdtm, (bid. fi Clericoi 
rum ronfura alia apud Grxcos, Rominosfc Scottos, 
18. a quibas coliata ( 19. toafura Monachorum, 10 fr 

fili- 

V t-nikuuu cOnfrifioantiqua , num.f j 

Viaticum quo ritu adfervacum, num. 39. Cluma- 
cenfes quatuor, Carruficnfts unicam hoftiam fervar, 
bsuu, ibU. 

Vinum oblatummMifla, num. io. prxdiaad hocattrla 
buta, 4j 

Vvlderbus Epifctqms Monafbrii S. Martini, num. if £ 





acta 


Digitized ' / LjOOQLe 


ACTA 

SANCTORUM 

ORDINIS 

S BENEDICTI 

SICULUM TERTIUM, 
Quod eft a Chrifto nato 0<5lavum. 



Digitized by LjOOQLe 



Digitized by 


Google 



J 



VITA 

SANCTI BOTULFl" 

ABBATIS IKANHOENSIS 


IN ANGLIA PRIMI, 

"Ubi de S. A D U L F O Epijcopo ejus fratre. 
Scripta ab au&ore fubpari, ut videtur ex num. io. 
Ex M S. Cod. Monafierii Uticenfis. 
OBSERVATIONES PReAiVIvE. 



fterii 

dor. 


au- 


ITA M S. Botuibi Abbatis , ignotam VviUelmo AfaL Scriptori» 
mefiurien/i , a Capgravio interpolatam , nunc primum erui- xus. 
mm ex membranis Coenobii Vticenfis feu S. Ebrulfi in Neufiria ' 
hodierna : quibus in membranis hac Vita in novem le&iones, 
Refponforiis totidem adhibitis, pro more officii Ecclefiaftici dif- 
tributa legitur. Quo tempore vixerit iJHus fcriptionis auElor, 
certo non liquet.Subparemfuiffie conjeElura efi ex his verbis num. 

10 . Relatum eft fjepius ab his qui ejus inftituti funt difcipli- 
na, quique ejus, dum viveret, uli funt praelentii, quantis mi¬ 
raculorum fignis ex Dei gratia effulfcrit, &c. Certe is AuElor 
tton meminit Tranflationis S. Botulfi, quam Jaculo nono fallam pofiea dicemus. 

i. Botulftu conditor fuit Monafierii Ifanhocnfis apud Anglo-Saxones, fiti in hodierno Botulfus 
JJncolnia Comitatu ad Vvithamam fluvium, non ira procul ab Oceano Germanico. Ifiiut lkanhoHn- 
Monafierii fundamenta dicitur pofuiffie anno d c. l i y.Jic enim prafert Chronologia Saxo- Mona * 
nicu : Anno sc.n v.Botulfus Ecclefiam five Monafterium zdincare empit. Et Florentius 
Vvigornienfis confentiente Matthao Vveftmonafieritnfi Monacho : Anno Chrifti nc. liv. 
in loco qui dicitur Ikanho, Monafterium conftruitur a S.Botulfo. Camdenus in deferi- 

ptione Lincolnia , alii que exifiimant, Bofton opidum ad Vvithamam fluvium nomen traxiffe 
a S. Botulfo, reSEufque dici Botuif-to\rnc : a quo opido non longe difiat vicus S. Botulfi, 
vulgo S. Bothol {, ubi Monafierium fietiffie crediderim. 

j. Botulfi germanus frater & tranfmarina peregrinationis comes fuit 5. A d u t r u s , in Adulfii» 

hac Vita laudatus, qui Ecclefia Trajettenfis Epifcopus fuiffie memoratur. Verum irt Indicibus S er " 

Epifcoporum flve TrajcEli * ad M ofarn ,five Traj e EU * ad Rhenum locum non habet. Traje- * j^ a ji r i c h. 
Humad Rhenum, quod inferius dicitur, nullis paruit Epifcopis propriis anteS.VviUibror- * vtrech , 
dum, qui Adulfo at at e inferior. TrajeBum quippe inferius Epifcopo Colonienfianteafub- 
jacuijfe confiat ex S. Boni facii Martyris epifiola 97. ad Stephanum Papam. Neque Adul¬ 
fo inter Epifcopos Trajecti fuperioris locus ullus. Nam ab Dagoberti fenioris principatu 
Johanncs cognomento Agnus , Amandus , Remaclus, Thcodardus , Landebertus &: 
Hucbertus , unus pofi alium fedi TrqjeEten/i continue prafuerunt : nifi quod Harigertit 

ait. Sedem pofi Amandi abdicationem tantillum Paflore fuiffie defiitutam, ut opportunitas 
fcilicet rgvocandi Amandi in mora f appeteret'. Non ergo Trajectenjis Epifcopus fuerit S.' 

Adulfus , qui alius efi a S. Hadulfo Jeu Hildnlfo Epifcopo Atrabatenfi, de quo agemus 
ad annum 72!. , 

Acia SS. Ord. S. B. Suculum III. A ii 


Digitized by <^.ck Qie 


Ciaca An- 

D C C. 

JuMltZTIL 


Adulfut le 
Botulfus 
Saxones- 
Brittannici. 


'6 


in Gallia 
fiant Mo¬ 
nachi. 


Adnlfus 
creatur E- 
ptfcopui- 

b 


4 VITA S. BOTULFI ABB. IKANHOENSIS. 
PROLOGUS AUCTORIS. 


i, Mnivotef* ti s Dei benignitas compaticns errori humani ge- 

neris,quod ab antiquo ferpente cxlitus concefla denudatum glo- 
ria , ignorantiae damnatur tenebris ; divitias mifericordix fux in. 
^* f *‘ 3 ** c j us reftaurationc exhibere voluit, ut ad gloriam lucis de qua cae¬ 
cum aberraverat, rediret per lumen quod ei ineffabili gratia adminiftrafvit. 
Adit um fiquidem paradifi lapfus hominis primi Cherubim cuftodia & flam¬ 
meo obftruxerat mucrone, quem propitia Patris aeterni pietas in Chrifti fui 
referavit paflionc, portafque cxleftis Jcrufalem rutilantium gemmarum clarif- 
fime lucenti illuftravit fplendore, ut earum lumine illuftrati & veteribus te¬ 
nebris purgati ingrediamur abfque oftenfione aulam cxleftis convivii, ad 
quod aeternaliter percipiendum invitavit nos gratia Regis noftri. Gemmas illas 
infinitae claritatis lua illuminat gratia, quae fcilicet Sanctorum funt nobis pro- 
pofita exemplaria merita, ut eprum dodrinam & vitam imitando perveniamus 
ad eorum fanda confortia. Inter quos venerabilis vitae Patres Ad ulfum & 
Botuifum, quorum merita hodiernis celebrare conamur laudibus & prae¬ 
coniis , gratuita pietate praeclaris extulit virtutibus, & competentibus vitae do¬ 
cumentis , ut eorum inftitutione eruditi per viam qua praecefferunt inoffenfis 
fequamurvcftigiis. Dicamus in primis prout donaverit Dei gratia, & mundi 
interdum probabilis edocet fama, qui fuerint, vel qualiter curfum vitae in prx- 
fenti theatro compleverint. 

INCIPIT VITA. 

t. A Nt» qji a m in Brictannia Chriftiana Religio dilataretur, nobilibus orti 
ii natalibus germana nativitate & caritate devindi, ftudiis mox initiantur 
cxleftibus. Nati lunt de Saxonica gente, quae Brittanniam bellica adqui&verac 
Virtute, & fidem Chriftianx Religionis per diverfbs dodores didicerat: fed ad¬ 
huc rudis perfedionem cxleftium documentorum & alcioris vitx non attige¬ 
rat. Soboles ergo fuas quique nobiles ad antiquam flirpis fux altricem diri¬ 
gunt Saxoniam », ut ibi pleniiis addifccrent Sc landx Fidei gloriam, & fandas 
converfationis in Apoftolicis inftitutionibus difciplinam. Hoc modo utrique 
transfretane medium pelagus ut apes mellis gratia fervide diverfis infidenc 
floribus, fic Sandorum requirunt Coenobia, expetunt colloquia, percipiunt 
documenta. Ibi ergo monaftcrialibus imbuti regulis, Sc fandis vitx artioris in¬ 
formati difciplinis, tandem exuftnt habitum mundi, & induunt armaturam 
Dei, parati fcilicet refifterc impugnationibus diaboli : attonfi comam capitis 
gradus confccndunt facri ordinis; & non folum doceri, fed ex gratia Dei in¬ 
ter perfediores potcftatem adepti funt docendi. 

3. Qua gratia p iorem fratrem, fandum videlicet Adulfuin, perfonuit fami 
in Regis aula:unde ejus favore populique petitione fublimatur in Pontificali 
cathedra, fitque fummus opere & dodrina in Chrifti Ecclefia. Inthronizatus 
autem in Trajcdenfis b Ecclefix honore fufeeptum honorem condigno deco¬ 
ravit labore. Vigilavit enim ut vir fapiens in prxeeptis Domini, affidua folli- 
citudine excubias celebrans ovilis fui, ne infidians lupus detrimento aliquo 
infultaret fibi commiffo gregi. Inftat operibus mifericordix in pafcendis pau¬ 
peribus , veftiendis indigentibus, corrigendis errantibus, confolandis mxren- 
tibus, ut eamdem pietatis vicem conlequcretur a Domino, ficut promittit in 

4 Immoin Gallum, tcft ante Be da inHift.Ecclef. S Adulfut non didetur fuifleTrajefteirfs Epifco- 

lib. 5. cap. 8. necdum enim antiqua Saxonu Clui- pus, cx didis, an tuo alterius Sedis, incusum, 
ftiani Religione imbuta erat. 


Digitized by ^ ooQle 



VITA S. BOTULFI ABB. IKANHOENSIS. j 

Evangelio: Beati , inquit, mi fer icor des , quoniam iffimifericordiam eonfequentur. Cl J c c 1 c * # ’ 
Jejunia profequitur vigiliis, vigilias intendit pfalmodiis , pfalmodias fah&ifi- Junuxvii, 
cat piis lacrymis, adu prscvenit dodrinam, in omnibus fandam agens vitam; Ma,th - f 
poftrenio , ut Enem profequamur verbi, in omnibus fe exhibet ficift decet 
1 'ervum Dei. 

4. Beatus vero Pater Botulfus divini refervatus pietate, ut do&riftitefan- Bom J fu * 
da converfatione prodeflet nativa: patria: fua:, poftquam Dei gratia te diuti- 
no profecerat fanda: Religionis fervore, difpofuit jam ad Angliampfo caritatis 
Audio repedare. Erant autem in eodem Monafterio» quo morabatur, forores * 
duae Edelmundi Regis qui tunc Auftralibus praeerat Anglis, diligebant- 
que prxeipuum Patrem Botulfum ficut dodorem fanditatis & caftimoniae, 
te plurimum ob ftudium gentis luae. Adhuc fiquidem tenellula: mifla: fuerant 
ultra mare ad difeendam fcilicet in Monafteriali gyrtvnafio difciplinam c£le- Jjn ^ 
ftis fophia:. Videntes autem beatum te diledum dodorem velle repatriare, coirm'*" 
maerentes mandata imponunt perferenda Regi & fratri,tegenitrici Reginae, daticiisad 
qua: Si w ar a b nominefuftinebat pariter regni fceptrum propter adolelcen- Rcgc ™’ 
tioris filii aevum immaturum. Perveniens tandem beatus Pater Botulfbs lh na¬ 
tivam patriam fuam, imperitis eatenus vka: regularis attulit normam, &: in 
monafticis obfervationibus magnus Lcgiftator antea incognitam docuit viam. 
Sufcipitur autem honorifice a Rege te Regina pro audita te vifu approbata 
religiofitatis ejus reverentia, & devoto affedu in neccftariis fumptibus larga 
impenduntur obfequia. 

5. Auditis verb fororum fuarum petitionibus te mandatis, ut fcilicet in con- Ab e0 ,0 - 
ftruendo c Monafterio aliquem fundum illi concederet ob amobem divina: condendo' 
mercedis, interveniente ftudiofiEs Regind quam prodiximus, gratior fadus eft Mouaft*- 
tam ipfi Regi quam eundis regni Principibus. Ad cohfolationem eilihi fervi r ‘°’ # 
fui Dais cor Regis gratia fui infpiravit > te ejus pfetitiohi ac defiderio benevo¬ 
lum reddidit. Convenerant in eodem tempore alii Anglotttta Reges Abit e* 

*.us te Adelvoldui ejufdem Addmundi Regis propinqui, eique fug- 
gerunt ad exaudiendatp petitionem viri Dei* Ipfi quoque de fuis praediis fi fuf- 
cipere vellet cupiebant illi largiri, te offerunt devoti mente ad cUltuni ckle- 
ftis officii. Sed vir religiofus beatus Patet Botulfus, ne qua alicui inferretur 
ploleftia fui caufii ; te quia circa eumdem Regem carnales confattgliinei fui 
tradabant afecrctis regalia, fub eodem Rege perfiftit in petitibhe lui. Petit 
enim fimplicitcr, non ut aliquem regia violentia de hereditario jure cauda fui 
depellat, fcd potius ut de incultis terris fuis five poffefldte tatentibus fibitah- 
tum concedat, ut Ecclefiam Deo conftrufere, & ih ea divinis legibus ferVien- 
tespoffit Fratres adjuvare,quorum Deo placita converfatione te devoto in¬ 
terventu regnum ejus temporaliter firmari, te atternaliter in caelifc pofttt per¬ 
ennibus praemiis remunerari. Quid plura ? annuit tandem benignus Rex piae 
petitioni, ejufque inftruendo Monafterio ubicumque illi Dei gratia oftende- 
ret, liberae concedit difpofitioni. 

. 6 . Circuit indefdfus viator beatus Pater Botulfus vafta ab hortiinibus & 
deferta , St fubtilicer circumquaque confidetanti tandem Ikanho^complacuii: ikanhoSnfe 
cx Dei clementia, ut Conftrudis inibi competentibus aedificiis Religio para- Jf u °^ a C o C n ’ 
tetur monaftica. Erat autem eadem eremus ut a Chriftieolis derehda , fic a ftruu. 
daemonibus pofleffa , quorum phantaftica illufio per tanti ihilitis Chrifti ad- 
V4Ptum inde erat fuganda, te pia Fidelium convcrlatiO inducendi : ut Ubi fu- 


m Fortean in Brigenli feu Eboriacenli MOnafte- 
rio, quod mocfd S. far* dicitur ! aut ctrte in jo- 
uenli, Andileg6vt. nondum enim Kalenfo tum 
exii flebat. 

''t Siwara ejufque filius Edelmundus feu Adtlmun» 

1 


dus Rex vel Subregulus, aliis Scriptoribus ignoti. 

t Mbiiaftciii fundamenta ja£la funt anno »c. 
ti v. ei obfervatione fuperiori, quo tempore Ade- 
lerus cacfo Anna fratre Eaftanglis , & polt cum A- 
thelvvoldus imperabat. 

A iij 


Digitized by LjOOQLe 



Cjrca An. 
0 c c. 

Junii xvii. 
Dzmones 
loco ejicit. 


Monade- 
liuin infor¬ 
mat 


ad mentem 
S. P. Bcnc- 
diCli. 


6 VITA S. BOTULFI ABB. IKANHOEN SIS. 

perabundaverat tunc ufque diaboli fallacia , fuperabundaret benigniflimi 
Conditoris noftri gratia. 

7. Ad ingrefliim ergo beati Dodoris noftri Botulfi fumus exhalat teterri- 
mus,& agnofeens fugam fuamimminere,horridis pcrlbnat clamoribus:Lo¬ 
cum hunc longo incoluimus tempore, in lempiternum putavimus incolere, 
nufquam alium habemus; cur, Botulfc fandiifimushofpcs, nos his depellis fc- 
dibus i nihil tui juris, nihil tui juris inquietavimus. Quid petis in expulfionc 
noftra i quid tibi parare vis in hac regione noftra i cum totus orbis tuis cla- 
refeat meritis, quid tenebras noftras ferutaris ? inhumane agis, &: omni ne- 
gleda pietate, quod ab omni profligatos orbe ab hac etiam miferos exturbas 
iolitudine. 

8. Beatus vero Botulfus Chrifti athleta eximius oratione praelibata inanem 
compefcit turbam, &: edito Crucis Cgno in obfcccnam vertit fugam, & poten¬ 
ti verborum virtute interdicit illis regionem libi divinitus concdTam. Expulfis 
ergo fcandalorum fatellitibus, in Chrifti cruce praefigitur lignum caeleftis po¬ 
tentatus , &: conftruitur aula divini incolatus. Brevi necdum elapfo tempore 
ad inftqf Monafteriorum ubi convcrfatus fuerat in partibus Gallia: coeptum 
opus perfecit, coopcrantc fibi in omnibus divina pietate. 

9. Congregat inde inde ut bonus Paftor in fepto cadcfti oves Chrifti, eafque 
per falutilera pafcua ducendo docet evitare diferimina inferi, & properare ad 
gaudia in aeternum florentis paradifi : inftat operarius fortiftimus in ea vinea 
Chrifti fideliter excolenda, laborans utique die ac node inceffanter ad quae¬ 
que inutiliter fuccrefcentia falce cadi refccanda & ftudiofius emundanda 
commifla vita:, ut de ejus uberiori fruduaeterna exfultaret jocunditate. Apo- 
ftolicam enim dodrinam &£. fandorum Patrum inftituta afftdua in fe obfer- 
vans diligentia, fubjedos in haec hortatur & docet exempla, ne reprobaretur 
a fua devius dodrina. Quod tranfmarinis partibus didicerat de Monachorum 
(diftridiori vita &c regulari confuctudine, memoriter repctendo-cotidianis in¬ 
culcationibus fubditos confuefcit folitamanfuetudine : ubi verb res petebat , 
paftorali invitat & cogit audoritate, pius videlicet fecundum Apoftolum in 
fubditis, afperior in laxioribus & negligentibus. Praecepta falutis fecundum 
beati Patris Benedicti documentum vetera novis , nova veteribus mi- 
fcens, nunc antiquorum inftituta, nunc per fc intclleda difcipulos edocuit, 
& in omnem veritatis & fanditatis viam inftituit. 

10. Diligebatur ab omnibus,tam ab his qui cum nofcere poterant tranfinarinis, 
quam a patria: fiiae nativis incolis: quia quod ore perfonabat &C didis, operum 
piis probaverat exemplis. In nullo arrogans, in nullo tumidum quid vel im¬ 
probum demonftrans: fed in omnibus mitis & humilis, dulcis enituit & affa¬ 
bilis. Relatum cft faepius ab his qui ejus inftituti funt difciplina, quique ejus 
dum viveret ufi funt praefentia, quantis miraculorum fignis ex Dei gratia ef- 
fulferit, quanto Prophetiae fpiritu veridicus vates claruerit, ut interdum futura 
adi jam praeterita a Deo dodus enuntiaverit, quanta etiam corporis infirmitate 
preflfus, in gratiarum tamen adione cum beato Job patientifumus perftiterit. 
Semper de^rofcdu animarum habebat colloquium, femper de gaudio aeternas 
felicitatis in ejus ore confonabat eulogium, nequando his vacans linguae vide¬ 
retur neglexiifc organum. Talibus ergo vitae argumentis & inftitutionibus hoc 
exegit aevum, talibufque ad condignum Pater angelicus pervenit fenium. 
Appropinquante autem vitae fuae termino graviorique invalefeente morbp, 
pia tamen non defecit intentio : fed caros quos Chrifto divinis dogmatibus 
genuerat filios, verbo commonet propitio, & de obfervandis Regulis Mona- 
ftcriorum quae peregrinus petierat, loqui &c faepius repetere dulce ac deledabi- 
licer ducebat. Sed longis virtutum ftudiis adqrnatus miles Chrifti indefeftus. 


Digitized by 


Google 



VITA S. BOTULFI ABB. IKANHOENSIS. 7 

+ 

longa etiam int«r Fratres invalitudine commoratus fenex gloriofus, tandem Circa a*. 
evocante Deo eum de carnis ergaftulo, exutus cft homine terreno, difcipulis j um ,xwi, 
circumflantibus, & egrefTum ejus caeleftibus exfequiis & dulcibus lamentis 
profequentibus. Quorum gemitibus &c lacrymofis fufpiriis comitatus , poft 
longos labores fseculi hujus cado infertur coronandus, ut illam Dqmini fui vo¬ 
cem laetabundam audire mereretur in aethereis fedibus: Euge, ferve bone &fide - tj. 

lis , quia fu ferpauca fuifiifidelis ,fuper multa te confiituam, intra in gaudium Do¬ 
mini tui. Sepultus cft igitur a difcipulis fuis in eodem quod conftruxerat Mo- 
nafterio quintodecimo Kalendas Julii 1 , ubi eodem interveniente multa glo- * 

riofa fiunt miracula ad laudem & gloriam omnipotentis Dei qui vivit & regnat 
per omnia faecula faeculorum. Arnen. 

«Incertum qno anno, atrilm Botulfus Monade- tefimum pervenire potuit. Sepultus eft uni cum 
rii fui fundamenta pofucrit anno nc. iit. 8c ipfoS. Adulfus frater, ut patet ex verfibus mOxic. 
grandaevus dccciTeiit, facild ad annum feptingen- ferendis. 

APPENDIX 

De Tranflarione-Reliquiarum San&i Botulfi. 

i. fKANHOEN SI Monafierio a Danis ever/b i venerabilis Erhelvroldus , ab 
J anno cm. lxiii. ad c m. l xxx iv. Vintonienfis Epifcoftu ,i. Rege Eadgaro impe¬ 
travit, (verba funtjohannis Bromtonis in Chronico J ut Saniorum corpora quae 
in deftrudis locis jacebant in negligentia, transferre fibi liceret in ea que conftruxe¬ 
rat Monafteria, Inter que corpus B. Botulfi fratris * B. Pegia fecit a Monafterio 
Ikanho, quod idem Botulfus dudum in vita fua conftruxerat, &poftmodum per inter- 
fedores S. Edmundi Regis deftrudum fuerat, transferri, & fuper boc Regie excel- 
lende intimavit. Rex devotus intendens in meritis fi. Botulfi, trifarii corpus luum fen- 
fit dividendum. Caput namque annuit Elienfi Canobio, medietatemque reliquit 
Thornenfi Ecclefie •, &quod refiduumfuit, fibifueque curie regalium Reliquiarum 
recepit ferinio, que poftea collate funt fandi Petri Oratorio a bone memorie Rege 
Edwardo. Quid in hac Tranfiatione contigerit, difeimm ex fubjettis verfibus, in Ojficio 
S. “Botulfi quondam cani folitis, quales reprafentat codex Vticenfis, 

O Botulfe, tuo cum fratre fuavis Adulfo, 

Oualis eras vita, tua bufta docent referata. 

Ter quinis eremus dat aromata mira diebus. 

Membra facrata Deo redolent charifmate tanto. 

Irem alii verfus: 

Sandi Botulfi fando cum fratre fepulti 
Pars fratrem placat, pars Ecclefie facra ditat. 

O concots virtus i Sandus fine fratre ferendus 
Pondere fe fixit, tolli fine fratre nequivit. 

Mox Sandi celebrem dat Adulfo gleba fragorem. 

Impatiens cari folvi compage Botulfi. 

Sandorum vita cui vivunt ipfe fepulcra. 

Alter non potuit tolli, potuit fed uterque. 

Alterutris meritis dat uterque falubria nobis. 

Hec in Botulfo tua munera funt & Adulfo. 

Si Vvxlelmm Malmefburienfis Monachus in Epifcopi nomine non fai.it > alitu fuit S, 
Botulfus Epilcopus. ita enim feribit in lib. 2 . de Pontifi Angi orum & quidem Orien¬ 
talium , in fine, ubi de Monafierio 5. Edmundi. Jacent in Ecdefia duo Sandi, Germa¬ 
nus & Botulfus, quorum gefta nec ibi, nec alibi haberi memini; nifi quod primus fra- 
tcr S.Ethcldrit*, fecundus Epifcopus adferitur. 


vm‘ 


Dig .zed by LjOOQle 



Circa Ah- 
l> c c. 

Aug.xxix. 


Vici au- 
itor. 

* S. Medt- 
ric, 

Jierry. 


Mederici 
memoria & 
culeus. 

Monaftica 

f rofeflio. 


loca ab 
ipfo calca. 

Monafteiiu 

./Edaenfa. 

* Auturt. 


aliud S. 
Sympho- 
liaoi, 


aliud S. 
Mariiui. 


8 VITA S. MEDERICI ABB. ^EDUENSIS. 

VITA SANCTI MEDERICI 

ABBATIS jEDUENSIS IN GALLIA, 

Au&ore anonymo qui poft feculum ix. vixit. 

Ex MSS. codd. Biblkthec . SanEH Germani & S an Eli ViEloru Pari/! 

OBSERVATIONES PRoaEVIiA. 

i. *Ai C 5 .Mederici * Vita poft Tranflationem ejm , id eft, poft facu- 

Ium i x.fcripta eft, ut patet ex hiftoria Tranflationis, qua hic memoratur ab 
Autlore anonymo, de quo nihil occurrit dicendum . Ejtu digrcffiones aliquot 
yk&mM S morales refecuimus. Legerat hanc Vitam Vincentius Bellovacenfis, qui de 
S. Mederico agit in Speculi lib. 30. cap. 92. & ex eo Petrus Eqnilinus Epifcopus in lib. 7. 
cap. 2S. ubi fallitur, dum annum obitus S. Me der ici cum anno Tranflationis confundit. 

1. S. Mederici memoriam commendant vetufta M artyr 0 logia, tum Ecclefia lAZduenfis, 
tum Ecclefia Biturica S. Laurentii his verbi* : iv. Kalend. Scptemb. Parilius depolitio S. 
Mederici Prelbytcri. qua eadem verba in M artyr ologio Romano leguntur. Hinc argumen¬ 
tum capiunt nonnulli , exiftiment , Medericum Prefbyterum, non Monachum Abbatem- 
ve fuijfe. Verum follemne erat antiquis , ut quia non omnes Abbates aut Monachi erant Pre- 
fbyteri , qui hoc gradu in/igniti erant, mijfo Abbatis five Monachi nomine, Prelbyteri ap- 
p c liarentur ob praftantiam & exiftimationem Sacerdotalis dignitatis, ut in venerabilis Be- 
da Elogio ad annum dcc.xxxv. demonftrabimus. Quo magis mirari fubit noftri temporis 
Sacerdotes nonnullos , qui cum Abbates non fint, Abbatis nihilominus ambiunt nomen, 
quafiparum Jit effe aut dici Sacerdotem! oAt ne quis harere pergat in Mederico, ipfum 
Monachum & Abbatem fuijfe conftat, tum ex fubjetla Vita, tum ex Jincero ac genuina 
Vfuardi Martyrologio, quod ante annos oEtingentos exaratum apud nos habetur in hac ver¬ 
ba : iVjKal. Sept. Parilius depolitio S. Mederici Prelbyteri & Monachi. Ipfo die fol- 
lemniter ejus feftum celebratur Lutecia Pari/iorum in Ecclefia propria ; per totam veri 
dioecejim prid. Kal. Septemb. officio femiduplici , ut vocant. Patronus etiam colitur in Ec¬ 
clefia collegiata opidi ae Linaiis, Linay s, tertio miliari prope ab urbe Parifiaca : & in Ec¬ 
clefia parochiali CampeUis , de qua poftea. 

$. Varia loca S. Medericus prafentid fudflluftravit , nempe Monafterium Aiduenle 
Cellam in dicecefieAduenfi, Monafterium Campellas , & Cellam S. Petri urbi Parifiaca 
olim fuburbanam. De fingulis agendum paucis. 

4. Medericus anno atatis tertio decimo Monafterium .dEduae civitatis expetiiffe, ibtque 
Abbatis munus gefftffe dicitur. ^£dua feu Auguftoduni *, urbis pranobilis, duo tum erant 
virorum Coenobia ; S. Martini unum, alterum S. Symphoriani ; utrumque extra muros, 
Ordinis S. Benedicti, cujus Regulam in Concilio inibi congregato S. Leodegarius 
Epifcopus tantopere commendaverat. Origine prius erat S. Symphoriani Monafterium, 
cujus Abbas fuerat S. Germanus Parifiorum Epifcopus, & longe poft eum Hermenarius 
exin tAEduenfis Antiftes,in Vita S. Leodegarii laudatus : quo Abbate Marcolinus feto 
Marcolmus Reclufus, Leodegarii proditor, iUic degebat. Ex eodem Afceterio S. (jermanus 
Dro&ovcum c Abbatem futurum, aliofque Monachos arceffivit, quos in Parifiacenfi S. 
Vincentii Bafilicafeu Monafterio ',nunc S. Germani ditio, collocaret. Incertum eft quos in- 
fisper Reti ores habuerit S .Symphoriani Abbatia, qua nunc redatla eft in Prioratum, Au- 
guftinianis Canonicis fubjetlum. Monafterium S. Martini uno ab urbe lapide conftruxit 
Brunechildis Francorum Regina, eo fcilicet in loco, ubi quondam Sarronidarum nobile Col¬ 
legium gentilitaspofuerat. Huc ffeElant verfus haud If emendi Stephani Ladonei in libro 
deantiq. t/Eduorumpag. 1S0. Brunechildem ifttus Monaflerii aullorem laudat Gregorius 
Magnus in lib. ir. Epift. LupponiPrelbytero ejufdemque loci Abbati Epiftolam n. 
inferibit. Exiftimo ettam Winobcrtum Abbatem, in Vita S. Leodegarii ab anonymo me¬ 
moratum ibidem prafuiffe, de quo fic amnymus ejufdem Coenobii Monachus : Cum unus 4 
noftris Fratribus Abbas nomine Winobertus praedi&um Sandum Dei ad hofpitium 4 
longe fecutus fuiflet, &c. Prater hos ignoti funt oAbbates qui loco prafuerunt ad exci¬ 
dium Monaflerii d Vvandalis (ut in Vita S.Hugonis Monachi legitur J id eft a Saracenis 

patratum • 




Digitized by 


Google 



VITA S. MEDERICI ABBATIS 41 DUENSIS. 9’ 

patratum: quo de excidio inferius agemus in Vita S. Ebbonis Senonenfis Pontificis; de re- Cr * CA Al *. 
fiitutione vero Monafierii in Attis S. Nugonis Monachi e jit fidem loci Secui 0 V. Bened . «ix 

Vtrum ex illis M onatteriis, S. Simphoriani, an S. Martini, adierit"S. M e der i ens, ( nam 
alterutrum adiijfie confiat J non prodit antiquitas, ne Trithemius quidem de viris itlufir. * 

OrtLS. Bened. lib.3. cap.z31.ubi agit de S. Mcderico Abbate Monaftcrii in i£dua civi¬ 
tate. Cen fient tdmen recentiores omnes, Medericum in S. Martini «de Monachum & 
oAbbatem egijfie. C uj ut rei argumentum efi, quod Martini ani Coenobita ex antiquo jure 
Jsattenus cellae S. Medcrici Curionem provident. 

5. Pofi aliquot annos quam Monafterium fiuum rexerat vir fanttus, latendi defiiderio fie- Cella. 
ceffit in deferrum locum, tertio miliari ab urbe remotum, quem polleri Cellam S. Mc- 
derici * appellavere. De ifia lufit Stephanus Lationem jam citatus, pag. 183, pramijfo * LuCtUo. 

bet titulo; Ad S. Annianum, in cujus tutela pagus eft Cella vulgo coguomi natus. 

Non ego te tacitum linquam, fandtiffime Praefui 

Aureliae gentis, tua nec veneranda filebo 

Quae tibi templa olim Medericus rite dicavit. 

Ilie ut opes fluxas, 8c quantum in rebus inane eft 
j Cognovit, fubitd diduaca difccdit ab urbe. 


Ccenobiumque * petens, trino tria nuneppat uni 


* n. S.Mar- 
tini. 


Vota Deo; libi deinde Ducem elegere Patremque 
Unanimes focii; fcd tantos odit honores 
lnfignis pietate Abbas, flfcc plura moratus 
Coenobio egreditur, rerumque relinquit habenas. 

Tum demum in Alvis interque horrenda ferarum 
Luftra, diu vitam fecuram inglorius egit, p 

Atque humilis Cellae congeftum cefpitc culmen 

Monte fub aerio deferti ad fluminis undam ' 

Incoluit. Locus hinc M e d e r t c 1 C e l l a vocatus, 

Amborum aeternam fervat per ficula famam. 

Cella vicus pofittu efi ad amnem quemdam, qui in Arotium * infra urbem influit. * FArroux. 

6 . Exattis aliquot annis in folitudine Medericm Epificopi jujfu in M onafierium ^r a ^'P c ^"“ 
fuum revocatur: indeque Luteciam Parifiorum orationis causa accedens, cogente infir- " 

mitate in Coenobio quod nominatur Campcllis demoratur. Duplex per id temporis plex.’ 
Coenobium erat in Gallia, Campellx nuncupatum; alterum in Burgundia, pago Ama¬ 
riorum *, pofiea S. Leodegarii dittum ■, alterum in Briegio * trattu, haud procul a Mi- * * 

liduno opido ad Sequanam, decimo miliari fiupra Luteciam Parifiorum. Prioris mentio- V^^rie 
’tiem facit Guido Abba* Coenobii S.Cjermani Autifiodorenflsin Appendice ad Henricum 
■de Abbatib. dece (foribus fiuis, ita toquens cap. / de Heldrico Abbare. Cumque di&us 
Heldricus propter Aiam fandbirarem & religionis fervoremmulcis Nobilibus eflet carus, 
venerabilis & Deo digna Ducifla Gerfendis, Hcnrici Ducis uxor, i viro fuo periit Sc 
obtinuit Monafterium S. Leodegarii quod Campcllis dicitur , eidem committi, fperans 
illud per cum ad regularis viti normam pofle reduci. Idem enim Monafterium olim 
a bonae memoria: Theograda Regina reftauratum fucrar,& Monaftico Ordini manci¬ 
patum, &c. Exflat in Chronico 'Befiuenfl charta quadam commutationis fatta inter Se- Tom * *• 
raphim Abbatem Bcfuenfcm, & Thcutoncm Abbatem Monaftcrii S. Leodegarii quod s t“ c,i - 
Campellcnfi? nominatur, data anno xin imperii Ludovici Imp. nec dubito quin Altuini 
Epiltola S. Liudgarii Epifcopi congregationi inferipta, fiettet Monachos illisu Coenobii, 
modo redatti in Prioratum praditto S. Cjermani Monafierio addittum. Aliud Campellen- 
fe Coenobium Briegii trattks ,S. Martino faerum,in colltgiatam Ecclefiam mutavit, cui 
acccffit opiium vulgo Champeaux ,/e» Chaufeaux appellatum, habens infiuburbano Ec- 
clefiamparochialem, quaS. Medcrici nomine, (fi quitufidam Reliquiis iffufiratur. Nec du¬ 
bium quin de pofieriori loco inttdigenda fit "B. Mederici Vita: id quod probat tum iUa 
paroehialis Ecclefia in ejus memoriam eretta, tum vicinia opidi Milidum , ubi vir fanttus 
reos carcere libera[fie dicitur, i flue profettus, dum Compellis morabatur: 

7 - ‘Denique Medericus civitatem P arifeacam ingrejfus, votis Deo (fi Santtis qui inibi 
colebantur perfolutis, venit ad fuburbana ejufdem urbis : tumdenuo morbo recrudefcen- r S .^ t c l 
te fiubftitit in Cellula qua fub nomine Petri Principis Apoftolorum fuerat confecrata, Sc 
poft duos annos Sc menfes novem eodem loci exfipiravit. Cellula nomine veteres intelli• 
gebant exiguum Oratorium feu M onafleriolum, quod unus aut alter Monachus aut Cleri¬ 
cus regebat. Quamquam Cellula vocabulum fajfim tribuebatur iis dumtaxat locis, qua ab 
origine Monachis paruerant,qua pofiea Clericis concejfa, rttititbant primariam appellatis^ 

Acia S S. Ord.S.B. Saculum III. B 


Cellula 
S. Petri Pa- 




Digitized by LjOOQLe 




io VITA S. MEDERICl ABBATIS ^DUENSIS. 

Cit-ck An. nem IA generis erat Cdlula S. Petri, tunc temporis extra muras P ari fi ac a urbis pefita , 
dcc. chs Theodebertus Sacerdos facula ix prapofitus, transferendi fest levandi corporis S. Me- 
Aug. xxix. derici (fiozdino Epifcopa autlor fuit. Non erga ea Ecclefia aut parochialis erat , aut Ca¬ 
nonicis attributa ; fiea Monachorum Cellula primum , dein titulus unius Sacerdo¬ 
tis, quales fmplices Prioratus aut Capellae vacant. Nunc vero infignis eft Eccle¬ 
fia collegi at a & parochialis , fub nomine S. Mederici Deo confecrata, urbis pomoerio in- 
clufa 

S. Mederici tempore vixerit S. Medericus , ex nudo capite certi definiri pote fi Stephanu ^ 

ira». Ladontus civss tsEduenfis > in opere jam citata ait eum Horuiile circa annum fepcingcnrcfi- 
mum. Et certe ferius vix rejies potefl S. Mederici obitus , cum locum f abeat in germano 
Vfuar ii Martyr elogio, in quo nudus feri S antiarum qui pofi annum dccii devexerit 
inferiptus reperitur. Porro Medericum pofi S. Leodegarium floruijfc facili cre¬ 
diderim. 


Pnas? atio. i. IfxculariumScripcores litterarum famofa quorumdam geftapom- 

pofo ftuduerunt profequi ftilo , famamque ipforum ad notitiam 
P°ft erorum P r °li* amtam profaico quam metrico deducere certa- 
^ "zrtrQx veruiic eloquio, luam utique volentes oftentarc fapientiam, atque 
p epularem pro ea gefticnces umbrae fimilam captare auram ; nos unius 
vc ri Dei fidcliflimi cultores, ac verae fapientia: promptiflimi amatores, mul¬ 
to magis debemus Sandorum gefta, utpotc plurimum imitabilia ad Fide¬ 
lium perducere cognitionem,veraci quidem &c compendiofa narratione,in¬ 
compto quamvis lcripto : ut corda audientium aa Sandorum deducamus 
imitationem, 8t ipfius laudem qilieft mirabilis in Sandis fuis, quique luis 
non tantum Sandis , fed etiam eorum exempla pie imitantibus, fui con- 
fortium polliceri dignatus eft, dicens ad Patrem orando: Pater, volo, ut ubi egn 
fum,&ipji fint me cum. Qui. etiam omnibus voce defiderabiii clamat: Venite 
ad me amnes qui laboratis & onerati efiis ,& invenietis requiem animatus 
vefiris . 

Mcdencus z . Quam vocem audiens Medericus iEduae civitatis pago nobilibus 
Monachus, valde parentibus progenitus, cum tredecim annos impleffct xtatis, invitis pa¬ 
rentibus , non invidis tamen, ad Monafterium jam didar civitatis abiit, quod 
quinquaginta quatuot MonachorurA comitatu agebatur: expetens fandae il¬ 
lius congregationis ccetibus admifeeri, ut tanto Icilicet expeditior omnipo¬ 
tentis Dei Famulatui infifteret, quanto femetipfum abnegando, & crucem 
Chrifti ferendo ipfumque fequendo, a mundi illecebris dorfum non tantum 
fMij.u. corporis, quam etiam mentis avertere maturaret, juxta illud Pfalmifta:: Va¬ 
cate & videte quoniam ego fum Desu. Cum enim quis a mundanis operibus 
quiefeendo ceflavcrit, redius in Deum mentis aciem dirigere valebit. Ubi 
a parentibus regulariter ac follcmniter bonae indolis adolefccns oblatus, 
quanta: abftinentix humilitatis, obedientix, caritatis , caftitatifque fuerit, 
lubfcquens pagina manifcftabit: licet omnia fada illius non lingua fi foret 
trifulca, non vox millefona narrare praevaleat. Sed nobis vel pauca dc plu¬ 
ribus dixifte fufficiat, veluti fi quis maximam ingrediens filvam, paucos exin¬ 
de ramos ferre ftudeat: ac uberrimam intrans fegetem , exiguos hinc ma- 
nipulos deportare fatagat. Sit ergo ftudiofo ledori fatisfadio in paucis, ne 
forte (quod adfolet} faftidium incurrat in multis. Quia&fxpe in paucitate 
alimentorum major cxftat aviditas fiftnentium , in pluralitate minuitur 
aliquando appetitus eorum. 

Abftinenti* ?• Ingreflus itaque praefatus puer Medericus Monafterium, propter ni- 
dat operam, miam abftinentiam honore non indebito omnibus mirabilis habebatur: qua 
ita potitus eft,ut in hebdomada non nili bis edulii quidquam caperet, quod 
non nifi pane hotdeacbo,aut quod vilius reperire poterat, & aqua: modico 


Digitized by ^jOOQle 




VITA S. MEDERICI ABBATIS AEDUENSIS. u 

fiebat: prudenter recolens vir Dei protoplafti cafum, per ligni vetiti conti- - CA An 
gifTe cibum, nec aliter nifiparfimonixftudendopromereri pofle aeternae fc- ^ D cc. 
licitatis regreflum. Et cum Apoftolus camis curam non in necelfitate, fed in Aug.xxix. 
defideriis tacere prohibeat, religiofus Dei famulus etiam neceifaria libi ut- 
pote fedulusDci cultor abdicabat, ut ipfa ejus fupercrogatio fieret in redi¬ 
tu jufti Judicis exuberans retributio. Corpus vero illius cilicio afpcrrimo Cilicio fub 
occulte tegebatur, ac defuper aliis Fratribus fimilis videbatur, cifdcm velli- 
bus, eodem habitu quo alii tegebantur, ut eft regularis conluctudinis, in¬ 
dutus ; cupiens fi pofict id occulte agere, ne forte aut laude humana, vel fa¬ 
vore terreno attolleretur. 

4. Nam fama ejus non folum circum manentium, verum procul habitan- Multos aJ 
tium ora pervohtans , longe latequc nomen ejus divulgavit, &: quis e fiet fctralut - 
apparuit,intantum ut de diverfis provinciis ad eunt profluerent, magifterio 
illius & fapientia inftmi cupientes, imitantes Reginam Saba quae venit a fi¬ 
nibus terrae audire fapienitiam Salomonis ; turbam quoque quamplurimam 
qux, ut legitur in fando Evangelio, relidis civitatibus, proprio pedum offi¬ 
cio properabant audife dodrinam Salvatoris. Sed quanto micans lucerna 
radios fuos abdere volebat, tanto Au£tor lucis utiliter corufcarc faciebat. 

j. Interca Pater ejufdem loci moleftia corporali arripitur, eaque longa Abbas ot- 
aegritudine laborans migravit ad Dominum. Tunc Epifcopus ejyfdcm civica- £lmsuur ‘ 
tis prxfulatus fui religione intentus, juffit ejufdem loci habitatoribus Pallo¬ 
rem fibi perquirere, qui gregem Chrifti de morfu lupi rapacis eriperet, at¬ 
que caulas Chrifti inviolatas cuftodirct,ac Domino fixo illxfas rcprxfcnta- 
ret, lucrum animarum Redemptori reportans. Sicquc factum eft, ut omnes 
ejufdem loci incola: ac vicini qui hujus rei gratia ad Monafterium confluxe¬ 
rant, B. Medericum Patrem fibi expolccrent, & omnes eum fibi dignum 
prxelfe acclamarent: quoniam idem beatus vir juxta quod Apoftolus de 
eligendo Epifcdpo loquitur , bonum ab his qui foris funt tcftimonium pro 
fuae fanditatis merito habebat. Denique omnium in ejus cledioneparadien- 
fus exfiftebat. Quprum vocibus anmfens beatus Epifcopus,Regia fibi indulta 
licentia,beatiffimo viro ipfius Coenobii curam commifit,dicens ei :0 lucerna 
Chrifti Sc vas eledum thefauri Altiflimi, accipe menfuram difpenfationis 
«terni Dei ad alendos greges Creatoris, erudiens eos landis tuis monitis, 
pariter & praeceptis, ut merito a pio Judice merearis audire: Euge,ferve bone 

fidelis, quia fuper pauca fuiftifidelis, fupra multa te confti tuam, intra in gaudium 
Domini tui. 

6. Beatus igitur Medcricus Religionis minifter effedus , non honorem, 
fed onus fc acccpilfc confiderans, juxta illud Salvatoris i J^ui major eft ve- 
ftrum , erit minifter icfter; fciplum ponens in exemplo; licut filius, inquiens, 
hominis, non venit miniftrari, fed miniftrare, omnibus fibi commiffis, pater 
non folum carnalis ,fcd etiam fpiritalis ftuduir apparere : adeout etiam co¬ 
gitata illorumfecreta redargueret, docens quatenus non folum mala opera 
refecarent, verumetiam cogitationes iniquas a cordibus luis excluderent. 

Unde accidit, ut ipfo tempore quo regiminis curamlulcepit, quidam Mo- Monlc h; 
nachus ipfius loci incentivae libidinis graviter arftu ureretur, eumdemque in- tenutionem 
firmitatis lux modum Patri fandilfimo notum faceret. Qgo comperto, tuni- ftt * 

cam qua induebatur direxit ad induendum. Qua induta, ilico daemon incen¬ 
tor ipfius mali fugiendo delituit, magnis vocibus proclamans: San&e Medc- 
ricc, cur me incendis precibus tuis? vafculum quod diu polfederam diftuhfti, 

&mc inexftinguibili incendio mancipafti. TuncSan&us increpans cum di¬ 
vina voce dixit ei: Obmutefce,diabole, exi ab illo: quoniam non poffidebis 
thefaurum pro quo Chriftus fanguinem fuum fudit. Sicque inimicus ab» 

B ij 


# 


Digitized by 


Google 



ti VITA S. MEDERICI ABBATIS ^EDUENSIS; 

Circa Ah. fceflit, ic Monachus poftca ita in fanftitatc pcrmanfic, ut plurima: ab co 
Aua «h. P°ft e * virtutes efficerentur. 

Alium u- 7. Sub eodem fcrme tempore alius pracdidi Patris dilcipulus ita erat dia- 
gum euio- bolica illufionc luba^us, ut quandocumque operi divino infiftcre debuiflet, 
gui curat. ^ at j m ut {y naxeos oratione confueta finienda, anteaquam gfiliua flcderet, 
ab Eccicfia exiret. Qua de caufa frequenter admonitus, non tamen corre¬ 
ctus cft. Tunc Sandus Dei cernens orationis inimicum Monachum ita 
vexantem, accepit panem, & bcnedidione fandificans eulogias Fratri tribuit, 
&C mox inimicum ab eo exclufit. . 

Dcfcrtum 8. Praefato itaque tempore cum jam didus beatus Confeflor votis eflct 
locum peti r . Martyr, quia non confiat martyrium in lola gladii peremptione, at vitiorum 
concupifcentiarumquc crucifixione ; non credens libi integrum efle prae¬ 
mium, fi inter tantam multitudinem vitam duxiflet; quia (ut jam diximus) 
& de propinquis &de longinquis regionibus properabant ad eum: defertum 
locum expetiit, atque liib ftatu diu deliderato fefe conclulit 3 itaut quidquid 
cibo (umendum elfct, propriis manibus elaboraret. 

Miracula 9 - In miraculis etiam quibus Chrifti virtute nitebat, omnimodis latere 
iua vult cc- cupiebat juxta Salvatoris exemplum, qui miraculorumluorum ligna reticeri 
jubebat; non quod inde vanam gloriam utpotc line peccato exfiltens incur¬ 
rere timeret, fcd ut formam luis daret voluntatem habere in miraculis laten¬ 
di, fcd ob utilitatem ali&rum aliquando proderentur inviti: quia & iplius 
miracula quo plus videbantur premi lilentio, eo amplius proferebantur in pu¬ 
blico. Unde cum fumma gratiarum a&ione nobis recolendum eft, quia quod 
in capite omnium eledorum praecellit, in membris quoque iplius cooperan- 
tc iplo fucceifit. Expedit enim ut capiti membra inhaereant. 

Epifcopi 10. Fratres autem ejufdcm Coenobii abfentia Patris triftes effedi, perva- 
catttr. rCT0 ” fiam eremum longe latequc cum perquirunt, ac crebra foUicitudine tandem 
inveniunt. Qui^valde rogatus ab eis ut ad priftinum remearet Monafterium, 
dicentes eum potiorem coronam accepturum fi aliis vitae praeberet exem- 
* pium, quam libi prodelTct ob folius fui ffverkum, valde repudiavit, ac preci¬ 

bus eorum coniiiltum praebere noluit-Unde fadumeft, ut beatum adirent 
Epifcopum, 8 c prxdidi Patris flentes intimarent abfcelTum. Tunc Praefui cum 
ilUs B. Medericum inquirens, fecum reclufum reperit in «eremum: ficque ex¬ 
communicationis vinculo eum ^1 ligans perduxit ad Monafterium, ubi tanta 
fanditate poftmodum floruit, ut multis infirmitatibus medicina: fpiritalis im¬ 
penderet lalutem, caecis reddendo vifum, furdis auditum, debilibus grclfum,&: 
omnes quibus corporalem adminiftrabat curam exterius,verbo falutis cu¬ 
rabat interius. Sic gloriofus ConfelTor Domini vitam virtutibus divinis exor¬ 
nans, regimen ipfius loci redo tramite gubernans, qualiter ultimum diem 
claufcrit, brevi ftilo feribere curabimus. 

Parifios tc- ii. Sandus igitur Medericus dEdux civitatis ordinatus Sacerdos, compel- 
8ens,segro- lente vel potius exhortante 1 Froduli omirx fanditatis viro, quem lpfe 
naftetio^ 0 ” fandilfimis manibus de lavacro fufccperat, atque ad totius perfedionis cul- 
Campciiis. men evexerat, dum proficifci voluilfet caufa orationis 1 ' Parilium , infirmita- 
/ J te coadus acccflit Coenobio quod nominatur Campellis. Ibidem autem diu 
commorans, in infirmitate politus ac Deo militans religiose vixit in oratio¬ 
nibus, jejuniis &L in frequentatione Ecclcfixj dienoduque Deo vacans. In- 


* S. Frodulfus, vulgo S. Frtu , F lodulfe , fefto 
follemni colitur die 11 Aprilis ( olim n , qui dies 
eft obitus) Parifus in Eccicfia S. Mcdcriciinqua 
cranium ejus cum duabus vertebris Sc coda adfer- 
vatur, reliquas partes habentur in opidulo quodam 
8 urgundix,a quo non longd vifitur parvum Orato- 


tium, vbi S. Frodulfus tumulatus fuifle memora¬ 
tur. 

S Forte an ut S.Dionyfii Templum adiret, cujua 
limina jam tererefolitierant Fideles, ut patet cx 
Attis S. Marii Bodjuienfis Abbatis,Sxculo 1 ad an¬ 
num j;o. 


Digitized by LvOOQle 


VITA S. MEDERICI ABBATIS jEDUENSIS. ij 

ter ca arduam potius vitam cupiens adipifci, coepit circumirem quibus Do» 
mini mifericordiam implorare pocuiflcc. Venit itaque ad caftcllutn Milidu- 
num 3 : omnibus orationibus ibidem inftitutis peradis , audivit carcerarios KUtiduni 
reclufos incarcere. Unde cLcfiderans ad Judicem venire, fub cujus ditione re0 * 
ibidem pofiti fuerant , eumdem non inveniens , oratione fada ad Domi» 
num, oftiis apertis exfilierunt,& falvi fadi /ime. 

xi. Hoc patefado multis adftantibus, & Deo gratias referentibus, iterum Campe ilis 
reverfus venit ad prxfatum Coenobium Campellc. Ibidem edam diu com- t U r °Parifiost 
morans in eadem debilitate, juflk aedificari vehiculum foilicitus unde trahi 
poiTct Parifium , caufa orationis circumeundi , ficur fuperius retuli. Inde 
profedus, obviam ci audita fama ejus venit muldtudo hominum, offerens 
ei diverfa munera quae non refpuens accepit, diftribuens omnia paupe¬ 
ribus. Inter cetera vero venerunt quidam mutuo cogitantes te. tradan- 
tes, ut obtuliflent ei animalia, quae ejus vehiculum traherent, unde unus 
quidam obtulit vaccam unam, fimplici animo. Alii quafi irridentes taurum 
indomitum j volentes probare cum iixnul jungerentur, fi opinio veraeffet, 
qua: de illo dicebatur: fi forte traherent illud indomita illa animalia. Statim 
enim ut jundi fuerunt, fine bubulco , ficut de Arca Domini legitur tem¬ 
pore captivitatis &: reverfionis ejus, venerimt Parifium. Nec mirum fi crea¬ 
tura ancillabatur ei, qui toto cordis affedu obtemperabat Creatori. Tunc 
etenim bene quis prxeft inferiori, cum rede didicerit fubefle potiori. 

13. In medio autem itinere obviam B. Mederico venit quidam vir Urfus no- Miraculam 
mine, febre nimia afflidus: dumque ad illum acceffilTet, rcftitutus eft famta- 
ti. Hinc etiam venit quxdam mulier nomine Benedida in infirmitate pofica 
& a daemonio vexata;eodemfupplicance Domini mifericordiam fana fada 
eft. In villa edam Bonoilo audiens duos fures retrufos in nervo a Judice, 
eodem jubente de vinculo carccris funt abfblitti. Interea venturus pontem 
Carantonis b audivit, quod quidam fur node furatus efTct, te defeciflet pon- b 

tem i te ob hoc retrufus in carcere foret: antequam tranfiret, aperto carcere 
liberavit eum. Haec pauca de miraculis fandi viri fufficianc ilUs, qui phas in 
Sandis recolunt interioris vitae fanditatem, quam extedonim fignorum ope¬ 
rationem. Neque enim Sandorum miracula fiunt ut exempla trahenda ,ied 
potius fanditatis opera ncceffario imitanda. Sic quippe necefle ef^ur^gite- 
mus qualiter Sandi Dei hujus faeculi peregerunt curium jquatenus confidere- pa^non 
mus quomodo ex eorum imitatione fit nobis etiam peragendum , fi ad eo- miracula 
rum volumus pertingere confortium. Nec prodeft Sandos colere, fandita- f^^da!* 
tem fpernere, quia non Sandi ante fanditatem ,fedfmditas ante ipfos. His 
itaque fupradidis fandus vir Medericus peradis, venit ad fuburbana Pari- In Cel ! uI * 
fii urbis, in Cellula quae fub nomine Petri principis Apoftolorum fuerat con- morbo de- 
fecrata: in qua jam aida infirmitate gravatus, Deo militavit duobus annis te cumbit, 
menfibus novem, bene recolens vir Dei ejus fc pofTc foveri tutamine, cujus 
ope ac merito claudus ex utero matris greffum meruit recipere; Tabita 
quoque, ipfo dexteram porrigente, poft letale funus ad vicales auras redire. 

Pulchre etiam in ejus Ecclefia finem vitae eft forutus , cujus exempla fecu- 
tus, perpetuo eft confortio adgregatus. 

14. Cumque ifdem beatus vir longaeva aetate gravatus feu infirmitate, # 
finem vix camis proximumadefte cerneret,Domino fibicrebrius dicente» 

Veni,care meus, poflide prxparacum tibi locum a conftitudone mundi, quia 
jam tempus eft ut laboris tui recipias pcxmium, epulans cum fratribus tuis 

* Mibdunum, Mtlttn .opidiim ad Sequanam flu- confluentes Matronae fle Sequar» altero miliari fu¬ 
tium, decimo miliari Cupra Lutcciam PariCorum. pra Luttciam Pariliorum : cui Tico adjacet Bonoi- 

b Caranco Chunnton , ticus feu opidulum ad itu vicus, Stmttf sulg6 appellatus. 

B iij 


Digitized by LjDoq le 



i 4 VITA S. MEDERICI ABBATIS ASDUENSIS. 

Circa Ah. fimili labore certantibus i vocatis difcipulis, indicavit noviflimum obitus fu! 
Aucxxix. diem. Eccc Sandus Medcricus bonum certamen certans,fidelem curfuin 
Moritur confummans, fidemredam fcrvans , repofitam fibi coronam juftitiae a jufto 
*9 Aog. j u di ce audire, diemque fui obitus prxnofccrc meruit. Legitime certavit, 
bona militia militans, bonumque pofteris exemplum relinquens , quantam 
gloriam meretur in caelis, in fine quoque fuo oftcndit in terris. Omnibus 
ergo qux ad tam facratiffimum exitum pertinebant expletis, valedicens eis, 
inter verba orationis feliciter migravit ad Dominum , dic quarto Kalen¬ 
darum Septembrium, illi jundusin caelis, quem toto corde dilexit in terris: 
qui cum Patre & Spiritu-fando vivit & regnat in Trinitate perfeda per 
infinita faecula faeculorum, Arnen. 


De Trauslationi Corporis Ejus. 


Aon» si4. A Nuo autem Incarnationis Domini noftri Jesu Christi nongen* 

* jtJLtefimo * odogefimo quarto, ftudiofus Dei cultor Sacerdos memorata? 
Ecclcfix nomine TheodebertUs adiit venerabilem’GoZ linum 
Ab batem, atque urbis Parifiacx Antiftitem, fuggeifitque ei qualiter tan¬ 
to patrono Mcderico digna dcfeuiftct exhiberi reverentia in fando corpuf- 
culo. Congruum enim idem Sacerdos locum praeparaverat, ubi dccentiffi- 

* me poneremus fandiifima ejus membra, a loco tranflata,ubi juxta b mace¬ 
riam jacebant. Audito igitur praefatus Epifcopus‘hoc, gaudio gavifus eft: 
vcnienfque ipfc ad locum jam didi Sacerdotis, gratiando fadum collauda¬ 
vit, feque benignum remuneratorem pro calibus repromittens, hoc opus be- 

t nevole expicturum per fc dixit. Adveniente igitur die depofitionis * S. Me- 
derici fupra jam taxato, in qua praefatus Sacerdos id facere dilpofiierat, 
tx pc didus Epifcopus variis regni utilitatibus occupatus addic minimi 
potuit. Prxcepit tamen condigno illuc mi(To exenio Archidiaconibus 
fuis, Sc omni collegio fervorum Dei tam Monachorum quam Ca¬ 
nonicorum Parilius atque in circuitu commorantium , ut hoc nego¬ 
tium digno perficerent honore : quod illi ftudiose curarunt implere. 
Convenientes namque tam Clerici quamque omnis Parifiacx urbis popu¬ 
lus ad praefatam diem, cum omni religionis obfequio accelferunt ad lan- 
da membra ficut aurum & gemmas rutilantia, levaveruneque ea cum ti¬ 
more magno & tremore, atque cum decantatione hymni Te Deum laudamus, 
& reliquorum hymnorum pfalmorumque decantationibus , omni populo 
magna cordis cxiultatione gaudente, & depofuerunt ea in loco olimiibi (ut 
fupra retulimus) praeparato, ubi nunc pro nobis (ut credimus ) Dominum 
exorans honore quiefeit debito. Nec dubitandum eft, quin quanto nobis 
vicinior eft corpore, tanto erit proximior oratione :& quo amplius ei fueri¬ 
mus devotiores piae venerationis ftudio, eo plus exfiftet nobis utpote vici¬ 
nus uberior in beneficiis. 

AuCtoris • . 16. Nec tamen magnopere nobis eft ncceflarium , ut fiSandos Dei vc- 
•dhoiu- neramur > eorum limina ac follcmnitates annuo curlu recolendo, atque fuf- 


m Legendum »ftegeJimoqu*rt 9 .\^zm. 

• Coiimus feu Gatizlinus, Abbas Mon alienorum 
XandiDionyfii& findi Germani,fimul & Epifco- 
pus Parifiacus, obiit anno dccc lxxxvii, Abbo- 
mi laudatus in carmine de obfidione Parifiaca. 

b In crypta fubterranea receutioris Ecclcfix fan¬ 
di Mederici corpus facrum primo tumulatum 
fuilTc aiunt. Ejus Reliquiarum pars in argentea 

S altari propriae Ecclcfix impolita, & man¬ 
am Ctaaio peculiari Parito ; pars Caro- 


pcllis in Ecclcfia parochiali, cranii nimirum ma¬ 
xima pars cum duabus collis & ofiie facro, ut vo¬ 
cant; pars denique in Ecclcfia collegiata de Li- 
naiis confervanrur. 

c Et tamen diemTranflationis celebrat Parifia¬ 
ca fandi Mederici Ecclcfia die 11 Januarii, ta- 
metfi obdiem felium fandi Vincentii in proxi». 
nam Dominicam fequentem remittitur. Forfitan 
aliam Tranflationem eo die fadam recolit. 



A 


Digitized by LjOOQLe 



VITA S. MEDERICI ABBATIS vEDUENSIS. ij 

fragia eorum dcpofcendo, adus quoque illorum imitemur fobrie,&: jufte & Circa a,n. 
pie vivendo. Legimus enim Dominum dixifte de populo fiio pcrtitiaci & ad aug.xxix. 
le convertere nolenti: Noli. orare pro populo hoc , & ne adfumas pro eis laudem & Hur.y.i*. 
oratsoncm , & non obflsias mihi , quia non exaudiam te. Et rurfum : Si Uoyfes, Hier.iyt. 
inquit, & Samuel fle ierint coram me , non eft anima mea ad populum ifium. Hoc 
exemplo colligimus, quia neque S. Mcderici, neque aliorum Sandorum pro 
nobis oratio quidquam apud Deum valebit, li nos procaciter in peccatis 
perdurare contigerit. Aliud namque peccare per fragilitatem humanam, 
aliud permanere in peccatis per obdurationem diabolicam. Peccare enim 
humanum eft.perfiftere in peccato diabolicum yquia ab initio diabolus pec¬ 
cat. Clamat nobis Paulus Apoftolus dicens : Imitatores mei ejlote , ficut & ego Pbilifj.iy. 
Chrifli. Imitemur ergo Sandos, ficut illuminati funt a Chrifto. Ecce audi¬ 
vimus B. Medericum reliquifle mundum, &c Chriftum fuifle fecutum, ic hu¬ 
militati , caftitati, fobrietati, & reliquis bonorum frudibus operum fore * * fuUr . 
deditum: cumque mundus in fe ipfo floreret, in corde ejus jam aruerat. Nos 
igitur fi exemplo ejus mundum non fumus idonei relinquere, fic teneamus 
ca quae mundi funt, ut non teneamur a mundo. Ut enim ait Jacobus Apo¬ 
ftolus ; J^icumque voluerit ejfe amicus hujus faculi, inimicus Dei conftituetur.Sint Uc ,4.4. 
ergo ndbis terrena in ufu, xterna in defiderio. Utamur cibo & potu in ne- 
ceifitate, non in cbmeflationibus &c ebrietatis fuperfluitate, ficut ipfc Domi¬ 
nus praecepit: Videte ne forte graventur cordaveflra in crapula & ebrietate. Et Lue.it. 54- 
Apoftolus: Nolite, inquit, inebriari vino in quo eB luxuria. Salomon quoque e/fr*$.ii; 
ait, quia vinum ingreditur blande ,fedinnovifsimo mordebit ut coluber. Et vere 
■ut coluber , qui veneno potationis facit homines fine greffu, auditu ,vifu, 
tadu,&abfque omni prorfus naturali fenfu. Cumque in foveam luxurix vel 
homicidii corruerint, excufationem prxtcndunt dicentes fuadente vino fe 
feciffe;cum nullum crimen fit vini, fed culpa bibentis. Similiterque aufert 
ebrietas regnum Dei, ficut & fornicatio. Et quofl adhuc pejus eft, inebrian¬ 
tur homines in omnibus follemnitatibus Sandorum: &:cum debuiffent illis 
reverentiam debitam exhibere, injuriam potius videntur irrogare,quia hoc fa¬ 
ciunt bibuli in eorum nomine, quod illi nunquam voluerunt facere; fed ma¬ 
gis talia fuis didis & exemplis probantur damnare, ficut dicit quidam ex ipfis: 

Vaqui confurgitis mane ad ebrietatem feBandam potandum ufqueadvejperam, ^ {1I> 

ut vino afluetis . Quocirca quamdiu degentes in corpore peregrinamur a Do¬ 
mino, fequamur exempla Sandorumbene vivendo, ut eis valeamus conjungi 
in cxlcfti regno , quorum merita veneramur in prxfenti fxculo. Si focii 
fuerimus paffionis, erimus & confolationis: fi fuerimus participes inmanda- 
torum owervatione, erimus confortes in prxmiorum perceptione, adjuvante 
Domino noftro J e s u C h r 1 s t o, cui eft cum xterno Patre & Spiritu fan¬ 
do honor &: gloria in fxcula fxculorum, Arnen. 




S 


\ 


Digitized by LjOOQle 



J 6 


VITA S. BERLENDIS VIRGINIS. 



VITA SANCTA BERL EN DI S 

VIRGINIS MERBECCjE IN BELGIO, 
Au&ore (ut videtur ) Herigero Abbate Lobienfi. 

Ex MS. Cod. & Februarie Bo liandi ano. 

OBSERVATIO F R */£ V l A. 

AN C S. B e R i en dis feu B el l e n d i s Vttam edidit(int Prologo , <#• 
commentariis illufiravit J oh annes B oli ancius, eamdernque tribuit Auftori ano- 
|jj ijatel jg nymo t quifaculo XI vixerit. ‘Prologum nan&i fumus ex quodam codice rna~ 
nu deferipto ,in quo Au&oris nomen prima dumtaxat littera H. decurtatam 
repentur. Hirigeiuim Abbatem Lobienfem interpretor: cui conjettur* favet tum 
Herigeri aras, tum titulus in ‘Prologo exprejfus, quo Auilor fe Monachorum Lobienfium 
ultimum fatetur. AuBoris ttas petitur ex nomine Ducis Lotharmgorum, quod ufurpat 
num.3 Lotharicnfium nomen vertente faculoIX ob Lotharium Regem audiri coeptum* 
ferius Lotharingorum vocabulum auditum. JHerigerus vero, te(lante continuatoreChro¬ 
nici Lob. Fulcuino Abbati fucceffit anno CM XC, mortuus anno M VII, clarus inge¬ 
nii fui monimentis ibidem recenjitis. * 

PROLOGUS AUCTO R.I S. 

0 M IN O & amico fuo Gerardo H. Lobienfium Motbachorum 
ultimus, cum Bellende in ulefii curia laureatum incedere. Scio mc 
feciffe tardiu#, &: defidiofius quod vobis dudum promiferam: 
fcd tamen parcendum eft amico. Ego enim femper habui vo¬ 
luntatem faciendi,fedadvoluntatem meam non habui exemplar. Vos igi¬ 
tur legere &: relegere curate, ut ipfius Virginis bona! convcrfationis exem¬ 
plo mftrudi, cum ipfa in caelefti regno gaudere poflitis. 



INCIPIT VITA. 


z. pUM ubique fideles Chrifticolae nationum omnium,confifi atque 
yy protcdi patrociniis Sanctorum omnium , eos venerantes intercef- 
fionibus eorum de caelo poftulent auxilium, & eorum Sandorum quorum 
in fuis locis pignora habentur, reverentiam majoris dilectionis venerentur 
affectu, non incongruum arbitror hujus Virginis, cujus patrociniis pofiumus 
apud Deum protegi, memoriam pro modulo ftili humilis, verbifque licec im¬ 
politis retexere, ad exemplar vitae utriufque animis audientium commen- 
Nobiiibus dare.Haecigitur V isgo, Bellendis nomine,lict;tfecundumfaeculidignita- 
Xr a ' tem non infimis, fed totius regni nobilioribus orta parentibus memoria exfti- 
terit, excellentiori tamen reverentia a nobis colenda eft, quae apud Chri- 
ftum veneranda refulget meritis, Scglonofa caftimoniS fanditatis. Nam 
caelcfti fponfo jucundum in fua virginitate aedificavit habitaculum ,& domus 
aeternae fibi facris infudans adibus in caelo locavit fundamentum. Non enim 
immerito haec Virgo ab illis debet honorari, quibus & ipfa in hac vita con- 
fanguinitate vel familiaritate conjunda fuit, vel qui ex ejus parentela genea¬ 
logiam ducunt, vel qui ejus atque majorum illius famulatui obnoxii, obfe- 

quiis 


Digitized by ^.ooQle 



VITA S. BERLENDIS VUU5INIS. vf 

quiis ejus defervierunt» Indigena namque iftius* loci atque domina fuit,& Oucaa». 
ideo ejus orationibus divini adjutorii rore irrigatus Temnet floruit te flo- “ c c It - 
rebit. ° F 

3. Tempore itaque DagoberTi Regis Fraficohim , pater e jufdem Virginis Mcrbeccar, 
Odelardus nomine , fub W igero Duce b Lotharingorummilitans, totius °t'e* rdo 
Ducatus exercitui praeerat , atque pr* ceteris ipfi Duci adhaerens, familiari- * 
que amicitia perfruens, eunda provido UtiliqUe confilio quae in domo te in 
exercitu illius gerenda erant difponebat. Fuit autem pofTeffio illius Huniberth* * » 1 . Grim- 
te Afcum*, caftella duo 5 quorum alterum, fcilicet, Afcum , a Hunnis de- *^ fc Afcia 
ftrudum •, alterum verb natura munitum , militumque copia defenfum, inex- inttr Bru- 
pugnabile perftitit» Quia igitur vir lfte tam generofa propagine, quam divitiis xeU * m & 
atque praediis, honorumque dignitate ampliatus pollebat,(nam a portu An* A i^„ m 
twcrperfium ufque Condacum *, Comitatum regebat ) puellam nobilifli- *c»mUck 
mam, fororem beati Pontificis Amandi, nomine NoNAM,ih matrimonium inttrA ”- 
fumpfit. Erat etenim V irgo fpecie nimis decora, moribus honeftis cOmpofita, ^IchUniT. 
caftitate pudica,fide catholica omnique dodrina ad unguem erudita. Ex hac matre No* 
igitur genuit filium nomine Eligardum , qui in fuptadidi caftri deftrudione 

a Hunnis interfedus fuit. Genuit etiam ex eadem eonjuge Virginem facie 
quidem formofiflimam, formi confpicuam, perfona elegantem,omnique pro* 
bitate te induftria luculentam, nomine Bellendem. 

4. Tribus denique annis quater revolutis poft primae nodis copulam, prae- Mortua 
notata Nona uxor illius in Domino Jfcsu Christo obiit, qua juxta humanae matrc > 
confuetudinis debitum primae matris gremio ad refervandum beatae refurre- 
dioni commendata, vir idem faeculo ulterius implicati noluit5 implere cu¬ 
piens quod beatus ait Apoftolus \ Solutum nlb uxort ,Mli qthtrtte uxotrtn. Sed lCtr -i A i> 
cum per prolixum tempus cum fua filia prgdida Virgine piis adibUs infla¬ 
ret, eleemofynis te operibus bonis erga omnes, fed maxime erga domefti- 

cos fidei vifcera pietatis haberet, remunerator omnium bonorum DeUs,qui 
lucis filios nondum rubigine peccatorum examinatos flagellis fandae cafti- 
gationis verberat, ut excufsa palea triticum purum in area munda recipiat; pater 'vior- 
volens probare aurum mundum in fornace purgatum, eumdem virum, licut bls 
filium multiplicis languoris paterno verbere corripuit. Nam& languor eum pcr * 
diutinus invafit, te in ipfo languore lepra eum graviter petcUflit; 

5. Cum igitur multo langueret annorum curriculo, defluentibus famulis 
taedio affedis, contigit quadam die folum cum filia in dotrro remanete. Qui 
cum ab ea potum peteret, continub illa furtexit, fcyphum conciti lavit, po¬ 
tum infudit, patri portavit 5*qui bibit, eique fcyphum reddidit. Sed ferpens 
antiquus humano generi femper invidus, humanitatis hefcius,tadicis omnium 
malorum fuperbia: fuco Virginem aliquantulum infecit. Nam fitiens, poft pa- 
trem bibere dedignans, poculum effudit, fcyphum iterum lavit, potum impo- ' re 
fuit, ac fic bibit. Quod pater adfpiciens, nullum ei Verbum feoit, fed tacitus 
mirabili indignatione tulit, itaque vehementi turbatus vocavit fervos, cutrum 
fibi parariftatimjuflit,fuper quem adfcendens Nivellampetiit, ibiquefan- 

€tx Gertrudi quidquid habebat in praediis cum omni familia fervorum ,an- s Gertrudi 
cillarumque, cum cefpito te ramo cultelloque c cum manubrio albo tradidit, fuas tra ' 
ac filiam paternae omni maternaeque haereditatis jute privavit. ’* 

6 . In eadem Vero traditione res ftupenda , te ultra humanum modum Gcr "“^' ( . 
admiranda, ad laudem ipfius qui omnia condidit, advenit. Nam cum idem p Wntc . 

«Nempe Merbeccenfis, quod intextum irrepfit Gudilx Virginis^pater fui/Te dicitur, 
apud Bollandum. dc hoc infra. c Nota infignem ritum traditionis. Idem re- 

b Inauditum erat tum Lotharingorum eorumve fertur in miraculis Sandix Gcrtrudis Abbatiil* 

Ducis nomen. Audorfui temporis ufum fequutus Nivialenfis', dc quaSxculoi adann. 6jS. 
cft. Vigcrus Dux Amalbcrgx maritus & Sandix 

Actti S S . Ord. S. B. Sunium III. C 


Digitized by LjOOQle 




GikcaAn- 

DCC II. 

Fiwt- m. 


Patre de. 
fun&o, 


Berlendif 
piis anibus 
dedita, 

Vm.17. U. 


* 

Morfcllc 

habitum 

Monafticu 

adfumit. 


De patris 
falote fit 
certior. 


^uem fe- 
pultur$ tr,-, 
dit Mer- 
bcccx, 

b 


1» VITA S. BERLENDIS VIRGINIS. 

• 

vir ad feretrum acoederet, omni obftinatione adfirmavic fe numquam ei 
praedium daturum, nifi beata Virgo propria manu reciperet. Qui cum ter 
quaterque clamaret: Sanda Gertrudis,hoc munufculumde manu mcafufcipc, 
& noli me peccatorem ante tc flentem & ejulantem fpernere, nifi potius 
me alias daturum vis abire i confeftim nutu fummi Tonantis ferinium in quo 
beata Virgo jacebat, fefe aperuit, corpufque; exanime manum porrexit, cun- 
difque cernentibus populis qui aderant, ramum cum ccfpite cultelloquc de 
manu viri porrigentis intra fcrijiium recepit, ficut fuerat prius claulum ac 
figillatum permanfit. Tunc clamor ad cadum tollitur, Creator omnium qui 
gemitui fuorum aures fuae pietatis numquam avertit, adoratur, cjufque famula 
cujus meritis tam inopinatum miraculum tamque jucundum peccatorum pra> 
fentiae exhibere dignatus eft, fumma devotione veneratur. Sed cum vir prae- 
memoratus aliquanti temporis fpatio tribulationum igne ad exemplum B. Job 
purgaretur, placuit ei qui nihil irremuneratum dimittit, illius paiientiara re¬ 
munerare , atque ejus animam poft laborum dolorumque defudationem in 
aeterna requie collocare. 

7. Beata igitur Virgo Bcllendis omni paternae maternacquc hereditatis ju¬ 
re privata,animadvertens fefe fpoliatam bonis patriis ob reatum criminis, 
parvi pendens honores hujus faeculi, timenfquc iram fuperni Judicis, quia 
patri dedignari prarfumpfit: audiverat enim fiepe quod feriptum cft: £>uifatri 
•vel matri injuriam intulerit , mortis at er na fententia fubjactbit > tanta mentis 
intentione mundana poftpofuit, ut non folum ciborum veftiumque delicias 
refpueret, fed etiam vilia &c contemptibilia habere recufaret. Moxfubtusad 
carnem cilicio induitur, inedia & algoris uredine martyrium defiderans affi¬ 
citur, corpufque jejuniis & orationibus, vigiliifquc crebris perurgens, lacry- 
marumque imbres crebro fundens, non folum peccatis purgari meruit, fcd &c 
fuperni fponfi gratiam invenit. Manus enim illius quidquid boni invenire 
poterat, pauperibus erogabat, adeout vix aut nullatenus ab eleemofynis va¬ 
cua foret, &: fiepe cSm pauper non inveniretur, in ejufdem manu defudaret* 

8. Contigit autem camdem Virginem in loco, qui dicitur Morfella 1 , Coe¬ 
nobio beatae Dei genitricis Mariae facri velaminis habitum fufeipere , &c 
annorum multorum fpatio cazlibem vitam ducere. Cum ergo elfet eadem 
Virgo in Coenobio, fanclis operibus fiimmo certamine invigilans, cujufdam 
nodis medio pulfante matutinali figno, audivit voces fandorum Angelorum 
in cxlum animam patris ipfius cum canoro jubilo deferentium. Mirae ergo 
fanditatis gratiaeque fupernae haec Virgo plena exftitit, quae inftar gloriofiflimi 
Severini Agrippina: urbis Archiepifcopi,ficut ille in obfequio anima: B.Marti- 
ni Angelorum choros audire meruit. Quae tanta: fuavitatis dulcedine modu¬ 
lationi fque lenitate fupra fevelutin cxceflum mentis ereda, intentis in cae¬ 
lum auribus,laetitia tam beata: refedionis refeda, interrogat adfillentem fibi 
famulam, fi quae audiebat audiret, & quae intelligebat intelligcret. Quae cum 
illa minime fc audire vel intelligere refponderet, intimavit ei beata Virgo, 
animam” patris fui corporeis nexibus folutam, pro tribulationis patientia co¬ 
ronari , & a pfallentibus Angelis in altum deferri. Accepta itaque Coenobita 
'Domini licentia aMatreMonafterii,ad fepeliendum patremfuumMerbcc- 

cam b adiit, & in Ecclefiola quam in honore B. Petri ipfe aedificaverat, juxta 


a Morfella, MtrftUe, vicus eft prope Teneramun- 
dam opidum ad Scaldim. Ex hoc loco patet, Mor- 
feilenle Coenobium a Carolo MJgno non primum 
conditum, fcd amplificatum aut reftitutum fuifTe. 
Nimirum Sanfta Gudilaiftuc fccedens , Coenobio 
occafionem aut originem dedit. 
b Mcrbecca, Mtrbtkt, vicus Brabantiz in diae- 


cefi Mechlinienfi haud procul aNivonia Flandriz 
opido, inquit, Miraus in Faftis Belgicis. Indivi- 
fione regni Lotharii anno dccclxx fadtj ,intet 
Belgii Monafteria nominatur Mtrrebtcchi , nunc 
parochialis & collcgiata feptem Saccllanorum E*-, 
cleiia. 


Digitized by LjOOQLe 



VlT A S. SERtENDIS V I fcG 1 Jsris- 19 

Uxorem fuam; matrem ejufdem Virginis, juxta morem Nobilium, ficut dece- Circa as. 
J?at, eum fepelivit; nllui 

9 • Poft mortem vetp patris fui, quia Ccenobium, iu quo ordinata fueratj ubi & i p f* 
quod prius a Hunnis 1 funditus dirutum atque combuftum fuerat, pauperi- 
que modo reaedificatum fuerat, carebat appendiciis fubftantiaqu?, qua fa- 81t * 
mula: Chrifti fuftcntari poflent, (nam in pane & aqua vix puellas fex deti¬ 
nere poterat) cogentibus famulis, atque neceflkate domi remanfit in prae* 
fata Ecclefioia die noduque degens, fe Domini fervitio mancipavit. Num- 
quam enim pes ejus a vifitatione infirmorum quiefcebat, numquam manus 
ejus a procuratione pauperum ceflabat. Semper laus Dei in corde ipfius 
aflidua erat, pfalmorum hymnorumquc cantus ex ore ejus numquam rece¬ 
debat , pfallens fibimet, juxta Apoftolum, in canticis pfalmis &: hymnis 
(piritualibus in Domino.Nihilumquam nequehyemis, peque seftacis tempore 
prseter cilicium, quo fuper nudum corpus utebatur, mattulamquc atque lapi¬ 
dem capiti fiippofitum libi fubfterni patiebatur. V i^iliis &c orationibus ailiduisj 
jcjuniilque continuis corpus macerabat- Bis tantum in hebdomada, praeter 
diem Dominicum Apoftolicafque follcmnitates, reficiebat. Carnem a die 
Confecrationis fuje non comedebat, pjfcem aut cibum alium j praeter panem 
&r aquam, pjfi in praeclaris foUemnitatibus non attingebat. 

jo. Tantam ei Dominus ob beatae vit* meritum gratiam concefierat, ut Mimcvdi 
quibufcumque infllmis five febricitantibus manus imponebat, falutj priftin* patm. 
teftitueret. Ea igitur de die in diem proficiente, &t d? virtute in virtutem «1- 
icendente, pribus luftris in afperitate vitae jam peradis, diei Pafphalis follem- 
nitatibus contigit particulam pifcis illi ad menfam fedenti apponi. Qjjjp {quod 
admirabile dififu eft, U quafi incredibile) inter manus ipfius in carnem con- 
verfa, valde eapi perterruit * & cum vehementi ftupore miniftro indignans 
ait: lgnofcat tibi Deus: quare me fic illudere yoluifti? fpiebas me carnem 
pon comcfturam, & eam mihi appofuifti. Quo negante |c obnixe jurante, 
intellexit hoc Dei nutu fadum fuifle. Parumque guftavit, & afe fubmovit* 
protinuique a menfa furgens, Ecclefiae &: orationi ad laudem fui Creatoris fe 
reddidit. 

xi. Hoc etiam filentio fupprimi indignum arbitror, quod ille, qui fervps 
fuos glorificare ac magnificare numquam diftulit, poculum aqtjag quadam 
diefoilemni fibi appoiitum in vini fapor^m conyertit. 

u. Ter quinis igitur annis cum duobus ppft patris mortem expletis, eum Mortis 
divina revelatione extrema hujus lucis tempora imminere fibi fentiret,epn- P rzfcia t 
Vocatis Sacerdotibus oleum fandum petiit: quo accepto, cprpore U. fangui- 
iie fui redemptoris exitum fuum confeerayit, &c fic ylpimum fpiritum caelo riftia ^u?" 
reddidit. ■ nitaobit. 

13. Congregati igitur tognati &c amici ejus, feryi# ancillae, & etiam majo- sepelitur ia 
res regionis illius, ad fepeliendum eam convenerunt, illamque modo congruo locul ° h * 
juxta tumulum parentum recondiderunt. Sed cum in quo eam reconderent §neo ’ 
farcophagum non haberent lapideum,quorum in hac regione penuria eft, 
quercum magnam juxta Templum ftantem fuceiderunc, iliique ex eadem 
quercu vas in quo polita eft, aptaverunt. Quantas autem per illam virtutes 
DominUs in eodem loco operari dignatus eft, nec mens noftra valet edere, 
nec lingua fijfficit explicare. Multi enim cacci luminibus redditi, fine duce 
domum redierunt; multi claudi folidatis bafibus eredi fune ; furdis auditus 
redditus i linguae mutorum folutae; daemonefque ad ejus fepulturam ex ob- 
feflis corporibus expulfi funt. 

. a Fortean a Frefonibus , qui vicinas libi regiones veniunt nonnumquam ali* barbarx nationis, 
fatpius infcftaxnnt. Nam Hunnorum nomine 

C ij 


Digitized by LjOOQLe 



io VITA S. BERLENDIS VIRGINIS. 


Circa Av. 14. Cum ergo tot ac tantis miraculis ejus fanditas pollens longe late que 
FEBR C m. clarcfceret, placuit poft feptennium amicis & vicinis ejus farcophagum vidc- 
«jui m ttas. ie,& fi poficnt in melius ad ejus honorem mutare.In quo loco mira res & inufi- 
* Weu* in^ tatum miraculum humanifquc auribus inauditum evenit.Nam cum farcopha- 
Tcntus. ' gum idem in quo fanda Virgo jacebat, ejicerent de terra, cum prius ligneum 
fu i fiet, lapideum eft inventum. Hujus rei notitia cum per hanc regionem 
divulgaretur, omniumque audientium animos ad laudem Dei &c fandae 
Bellendis extolleret, quaedam mulier ex vicino incredula permanens, atque 
mendacium efle adfirmans, ad videndum male trcdula venit. Sed mox uc 
vidit farcophagum, a daemone arrepta, ad terram cecidit, quae per triduum 
exanimis, non audiens, neque videns, ibi jacuit, donec Virgo facratifiima 
aditantium precibus pulfata priftinx falutieamreftituit. 

iy. Quibus miraculis tam jucundis tamque mirificis omnis regio permota 
occurrit, & in honore beatae Dei genitricis M a r i jf . , fandaeque Bellendis 
Virginis Ecclefiam in*quanuncrequiefeit,fabricavit. Tricefimo itaque de- 
Corpus pofitionis fuaeanno, omnis multitudo finitimarum regionum divina mfpira- 
uansferttu t * onc afflata, convenit cum duobus Epifcopis, Cameracenfi videlicet, nomi- 
* ‘ ne Ausberto*, Tornacenfiqup,nomine No uberto, qui eam defe- 

pulcro levaverunt, atque in ferinium in quo nunc paufat, locaverunt. 

Rdiqui* a .16. Cum autem vellet Deus gloriam &c honorem, atque nomen lux famula: 
Monacho amplificare, contigit Tulli civitate Monachum b quemdamTZoenobii B.proto- 
fubccptr, «a|rtyris Stcphani, per vifum juvenem pulcherrimum videre adfiftcntcm fi- 
b ’ bi, atque dicentem; Surgc, & vade ad provinciam Bracbantix, ad locum qui 
dicitur Mcrbecca, & de Reliquiis fandx Virginis nomine Bellendis tenta 
, habere, ut in ejus honore, in loco quem tibi Deus oftenderit, Ecclefiam pol'-, 
fis xdificare. Qm ad prxfatum locum veniens cum magno honore lufcipitur, 
ibique manens in magna veneratione habetur , & ad ultimum Templi cu¬ 
ltos efficitur. Node igitur quadam eundis fopore depreflis, ferinium ape¬ 
ruit, & de Virgine quantum fibi placuit, abftulit, ac tempore libi congruo 
, recellit. Veniens autem Dei dudu in folitudinem ad locum nomine c T in 


in Tinenfi fibi cxlitus oftenfum, ibidem manfit, beatxque Virgini Bafilicam xdifica- 
th>°"cpofi. v ^ c > in qua fignis ac virtutibus atque miraculis corufcans, ufquc ad hodier- 
t*. num diem fulget admirabilis. Nam & congregatio Monachorum religiofo- 
rum ibidem conftituta Domino famulatur, &ipfius Virginis patrociniis illa 
patria a Domino fuftentatur. Dominum igitur qui tam magna & pxne innu¬ 
merabilia gloriose & laudabiliter operatur miracula in Sandis fuis, condecet 
colentes eum, amantes eum, credentes in cum, fervientes ei, laudare, Sc glo- 
. ficare, & benedicere ; & ut ipfi mereamur ab co confervari atque benedici 
hujus Virginis precibus, cujus Domino juvante Vitam, verbis licet incom- 
pofitis, delcripfimus, tota pix devotionis intentione ^ofeamus, ut pervenire 
d mereamur aa patriam fupernx hereditatis, 
obitu* 17. Migravit autem fanda Bellendis ex hac vita feliciter in Domino , d ter- 

eju* dic*. 

a Mendum, at re&e adnotavit Boliandus. Aut- 
bertusenim qui hoc loco delignari videtur , an¬ 
te Bellendem vivere defierat : nec ullus Tor- 
naccnfium Epifcopus nomine Norbertus Flor- 
bcrtufve repetitur. 

b Eigo tum erant Monachi in Cathedrali Ecde- 
fia Tuilenfi, S. Stcphano facra. 

e Eft hujufcc nominis locus in paco Regiteftenfi, 

It Rttheloit, dnftus Tin U Monfiitr /haud ita procul 
a Carolopoli, ad Tinum amnem cognominem li¬ 
tus. Monafterium quondam a Stepnano Comite 
& Freduide conjuge ibi asdificatum eft in honorem 
fi. Maria:, poft«a Abbatia: Mozomenfi unicum,ab 


Adalberone Remorum Antiftite-, ut legitur in 
Chronico MozomenUtomo 7 Spicilegii Aoierianij 
modi Prioratus eidem Abbatiae fubjcdus, in cujus 
Ecclclia S. Bellendis patrona colitur. 

d Nimirum circiter annum dcc ii, ut conjici¬ 
mus. Superfuit patri annis feptemdecim, pater ve¬ 
ro S.Gertrudi Nivialcnfi,cui jam ad fuperos receptae 
res fuas tradidit. Potro Gcrrrudis anno dc lviii, 
ut ftatuimus, aut certe { ut alii volunt ) anno dc 
ixiv in caelum demigravit. S. Bellendis corpus 
Morfcll* in facra ipfius zde adfervatur.Legefis alia 
S. Bellendis miracula apud Bollandora. 


Digitized by LjOOQLe 




VITA S. BERT IL^E ABB. K ALENSIS. it 

fcio nonas Februarii; te exfultat cum fandis perenniter regnans cum C H r i s- 
1 o, qui regnat ubique fine termino. 

iiMnnnuiiunnnnt&iutinnnn 

VITA SANCTA BERTIL^'r;-' 

VIRGINIS ET ABBATISSA KALENSIS PRIMAE, N ° , '"' 
Audtore anonymo fere aequali, ex‘ cap. 8. 

Ex MSS.Codd. Corbeicnjis Mvnafierii » • 

^ligiosa vita fandarum Virginum quanto eftmeritis clarior, CjL>a ^ 
tanto eft voce crebrior, te populorum ore laudabilior: quia dum Bertila 
bonae converfationis exemplum ceteris tribuit, in laude fua lin- Sueflionit *» 
guas excitat fingulorum. Igitur beata Bertila Virgo Si*effo- 
hicae provinciae indigena, nobilibus parentibus oriunda, immo digni germi¬ 
nis digniflima proles emergens, decus quod fumpiic ex genere, relitis vitae 
meritis ampliavit, dum in illa te qUo glorificaretur Chriftus elegit, te quod 
imitarentur multi, effulfit. Quae inter ipfa novellae juventutis exordia, tanto 
fidei fervore flagravit, ut parentes ad quorum defiderium folet infantia fefti-- 
jiant er recurrere, pro amore Chrifti voluntarie relinqueret*, te mox ut per 4 
'aetatem adolefcentiae intclligere potuit, Chriftum Dominum concupivit, te 
in ejus fervido pleno cordis afredu fe tradere deliberavit. Quam te per- 
cundanti cuidam fideliflimo viro Dadoni cognomento Aut>OENO,fi AudoSno 
Vellet Chrifto fervire, grato animo refpondit, illam fe ab infantia habere 
■devotionem,ut Dei filium Chriftum promereretur adipifeifponfum: fed hoc ftofemc*. 
pandere publice parentibus fuis non audebat, eoquod cognofceret ab ipfis 
e fle cis valde contrarium, quodque magis impedirent contradicendo, quam 
•confeutirent annuendo. 

’ Jam autem divinum in tenera aetate aftiite tenebat confilium , te fecre- Anauent j. 
tius Dei afliduo deprecabatur auxilium , ut ejus pietas faceret compen- bus pared- 
'dium, qualiter ipfo ordinante congrue ad fandarum feminarum confor- BosJdtruna 
tium , vel ad earum perduceretur Coenobium. Cujus devotioni pietas di- eieclplt - 
vina confulens, quae in fe fperantes numquam derelinquit, mox adfuit ei 
divina gratia in auxilium , te ex propriis parentibus vel etiam germanis in 
confennone devotos effecit, qui adfentientes exhortati funt eam, ut in fanda 
devotione perfifteret, tefe integram Domino Virginem confecraret. Cui 
te fponte dederunt auxilium infpirante Domino, te eam cum feftinatione 
juxta ejus votum, ad Monafterium puellarum quod vocatur Iotrus, perdu¬ 
xerant , te Domnae T eutlehilda Abbatiflae commendaverunt, a qua 
'cum fandis feminis honorifice recepta eft. 

Igitur agens nobilis puella Bertila multiplices Chrifto gratias, cujus pie- tt, 
taseam a laeculi fludibus creptam ? ad portum felicis Coenobii perduxerat, ab Iftic P< 4 
illo die in eodem loco tanta animi humilitate Domino placitura fe fubdidit, ,mt * 

Ut falva morum honeftate nihil de ingenuitatis natione fuperbiret, ibique * 
quam origo nativitatis liberam genuit, famulam voluntas adduxit. In quo 
fando Coenobio fub norma Sancta ReguEA ita admirabilem atque 
laudabilem habuit converfationem, ut velox eflet in fanda leniorum obe- 
dientia, te ad Curium divinum, vel ad orationem cum fervore mentis devo- 

* 4 Hucufjuc Ycrba defututa funt cx Fortunati libro deYita San&i AlbiniEpifcopi Andecaveniis. 

C iij 


Digitized by LjOOQLe 



u V ITA S. BERTIL^E ABB. 1 C ALENSIS. 

Circa an. tiffime fpftinaret. Cum omni enim gravitate &: manfuctudine feu temperan- 
Kov. iV. tia admirabiliter converfabatur in fanda congregatione, timorem vero divi¬ 
num femper prae oculis habens, ambulabat in corde perfedo &: 'puritate eon- 
feffionis, humilis atque otaediens, fuis femper complacens fenioribus, 8c in 
quocumque mifiifterio jubebatur a Matre fenioribus defervire, idipfum &- 
deliffime &c cum bono animo, copfolante divina gratia, abfque murmuriq 
ftudebat adimplere omnia qua; fibi fuerant injunda. Proficiebat denique in pa 
exercitationis quotidiana: profedus, itaut ultra fe femper adfccndens, non 
folpm metitis reliquas vinceret, fed de domito corpore potius triumpharet. 
Quis enim nunc recolere aut dicere valet, quantum illo in tempore fuerit 
przdida Chriftifamula Bcrtila in jejunii parcitate praecipua, in vigiliarum 
diledione propenfior, in ledione fandae Scripturae foilicitior, in miferationis 
opere lingularis > Erat namque ad obedien dum in juventute moribus fenex, 
& ad calcanda vitia matura , itaut in iplo juvenili tiroeinip fenibus effet 
exemplum, confodabbus folatium, junioribus Sandorum deroonftratrix gref- 
Wx FtrfM. fuum. Totum voluit elfe in Chrifto &: cum Chrifto quod vixit. Non ocu- 
**'• ib,d - Jum .voluptati, non aurem ludibrio, non animum accommodans voluptati, 
femper fe regens anchora gravitatis, talem fe intra fepta Monaflerii tradar 
Vit > Ut elfet in multis utilitatibus Matri fpiritali fundis. . 

Abbatifl* Cujus minifterium fideliffimum confiderans Abbatilfa, faepips ei majorem 
cum levat. Wil pj jteque graviora quaefub ipfa erant, injungebar, ut dym ipfa fande ac 
/digipse in multis converfabatur, de ceteris Sororibus fub ditione fu» Ma¬ 
tris piam gereret ifta Ibllicitudinem, infirmorum, infantum, immdquc ho** 
fpiturn ci frequentius cura commendabatur, Quge omnia grato atque arqup 
animo itabenignilfime adimplebat,quafi divinitus ei imperata fuiucnt. In 
omnibus itaque officiis Monafterii eleda ipfa a Domino, poft Matrem Ab- 
batilfara praeiulatum regiminis tenebat, &: abfque ulla reprehenfione pro amo¬ 
te Dei omnem obedientiarn explebat j lobrictatem aufem &: pacem ita ju¬ 
giter inconculfa tenebat mentc,utquantumexipfa fuilTet, nullius animum 
Itimuli fcandalo permoviffet, fed magis ii commotas cerneret feu murmuran¬ 
tes aliquas Sorores, pro zelo pietatis illud conabatur fedare atque pacare, 
vel compelcere murmurationis malum , quoniam caritatem II pietatem 
in corde illius divina gratia adminiftrabat. 
i II. Quia ergo magnum fupradidae famula: Chrifti Bertilse in eo erat meri¬ 
tum, ut aliis demonftrarctur, magnum per pam oftenfum cft miraculum, 
sorori cui- nam cum quaedam ex Sororibus commoto animo verbum ei iracundiae di- 
cau, mp e xifTetjilla divinum fuperhoc expetivit judicium; &C quamvis,ficut decebat, 
ipfa culpa ininvicem ruerat indulta , ipfa tamen Domna Bertjla de divino 
quod expetierat judicio femper erat pavida. Contigit ergo illi Sorori quae 
fuerat commota, anhelitu intercludente in 'pedore mors febitanea, ad cujus 
funus ceterae Sorores cado figno convenerunt, ut confuetam explerent 
orationem pro anima quae abfumebatur ab eis,ut eam Dominus in pac^per- 
petua propitius juberet recipere. Sed hoc ignorante fupradida Dei famu¬ 
la Berrila, interrogavit pro qua caufa pfalfentiym perfonaret chorus. Re- 
fpondit ei quaedam Sorpr iNefeis quia prp anima illius Sororis quae recellit 
a corppre ifte perfonat fomtus > Quo audito ilico treracfada pro fermone 
camei«i. quem inter fe habuerant, curfu velocillimoad locum ubi corpufcylum il- 
ut «'fibi ^ US ^ oror ^ defundas jacebat exanime, celeriter pervenit,Si ingrclfa cum 
ioduigeat! ^de magna ilico injecit manum dexteram fyper pedus defundas, adjurans 
illius animam recedentem per Jesum ChistU# filium Dei, ut ante¬ 
quam fecum alloquens indulgerpt ei quod contra ipfam habuerat commo¬ 
tionem, non recederet. Ad cujus vocis imperium ftatimifta anima quas jam a 


Digitized by LjOOQLe 


VITAS* BERTILafcABB. KALENSIS. i* . 

corpore difceflcrat, Domino permittente in corpus rediit, & fufoirans in CircaAH: 
redivivo cadavere omnibus ftuporem intulit*rcfpicienfque ad Dei famulam, DCC 
locuta eft ei dicens: Quid fecifti, Soror? cur me de claritatis via retrahis ? Cui NoY ' 1T * 
ipfa Dei famula humiliter dixit: Obfecro, Soror, verbum indulgentia: mihi 
remitte, quod commota animo olim devovi tuo. At illa ait: Det tibi Deus in¬ 
dulgentiam j nam contra te nullam retineo cordis commotionem, fcd magis 
erga te plenam gero dilectionem i&c precor te Ut pro me Dominum exores, 

& abire in pace permittas, nec moras mihi facias, quia iter habeo clarum 
pratparatum, nam fine tuo permiflu abire non valeo» Cui illa ait: Vade ergo 
in pace Chrifti, & pro me ora, dulcis &C amabilis Soror. Vere magna in Do¬ 
mino confidentia, qua: quando Voluit animam revocavit, & quantum pia- 
cuit praeftare permilit: Ex quo fado miraculo cognofcerc poflumus, quantam 
fidei conftantiam ipfa Dei famula habuit interius roborata munere fupernae 
pietatis, quae ita indubitanter animam qua: jamreCeflerat a corpore*revoca¬ 
vit in redivivum cadaver, & fecum loqui ut voluit imperavit , vel etiam 
poft expletam locutionem ipfam animam abire permifit. Impleta itaque eft 
in hac B.Bertila Scriptura, qua: dicit: Omniapepbiliafuntcredenti , & nihil im- 
poflibile eft his qui toto corde in Deo confidunt, ficut in hoc miraculo 
confiat efle fadum. * s 

His namque temporibus poft difceflum Domni ChloIjovei Regis, rcli- 1 ^ 
giofa & optima conjunx ipfius Domna BalteChildis 4 Regina cum parvulo * 

filio Rege Chlotario inreprehenfibiliter regnUm gubernabat Franco¬ 
rum , & ab omnibus Pontificibus vel proceribus, cundoque populo regni 
fui, ejus meritis compellentibus miro diligebatur affe&u. Erat enim reli- 
giofa & Domino multum devota , Ecclcfiariim pauperumque curam ge¬ 
rens. Cum magno igitur vigore animi viriliter gubernabat palatium. Cum 
Pontificibus autem & Primatibus populi fui confiliuifa accepit, ut regali 
villa qua: dicitur Kala Monafterium conftrueret puellarum,quatenus cum Kaknfi 
ad legitimam a:tatcm pratfatus filius fuus Domnus Chlotarius pcrVoniffet, rio n "s.Bal- 
&: regnum fxbi commiflum per femetipfum gerere potuiflet, tunc ipfa reli- thilde pr*a 
da cura regali fub Religionis ordine in fupradiduftr ingrederetur Monafte^ P olut,ir ’ 
rium. Eo vero quod omnes ipfa miro diligebat affedu &: diligebatur a eun¬ 
dis, complacuit confilium univerfis, ac confenfum ei omnes prarbuerunt. 

At illa ut erat prudens & fapiens,fub omni celeritate Monafterium ibidem 
conftruere prxeepit, & futura praevidens, neceflariam ancillis Dei fubftan- 
tiam delegavit. Jamque prarpatato diligenter Ccenobio , animo revolvere 
coepit, quam meritis & honeftate feu moribus puellarum reperiret dignam, 
de qua fidens gregem facrarum Virginum ibi adunatum fub notma fanda: 
Religionis ei committeret. Cumque de multis multa audiret , iftius fandae 
puella: Bcrtila: felici fama percurrente, pervenit per relationem Fideliuni 
notitia ufque ad aures regales Domnae Baltechildis gloriofa: & chriftianiflhnae 
' Reginae, qua: gavifa eft de ejus fanditatis exemplo s &ilico accepto confilio 
decrevit, ut hanc fuper fandas feminas, quas pro Chrifti amore & S. Mariae 
reverentia in Coenobio fupranominato congregaverat, Matrem conftitue- 
rct. quod Domino difpenfante poftea perfecit. Magna fiquidem cum de¬ 
votione & humilitate Domnam T«UTiHiLDEM b popofeit AbbatifTam, • 

ut ex fuo Monafterio aliquas famulas Dei fibi deftinaret, qua: fuum regere 
deberent Coenobium. At illa- percundata diu fandam fupplicationcm Re¬ 
gina: denegare non potuit, fed fponte gloriofa: Domna: ad petitionem fa- 
tisfecit, praefatamque Domnam Bcrtilam cum quibufdam fandis puellis 

* Dc fanda Balthildc & Coenobio Kalenfi ab b Teudechildero alii yocant, cujus Elogium d«- 

ipfacondito egimus Sxculoi ad ann.<8o. dimu* Saxulo i anno «o. 


Digitized by LjOOQLe 



Circa An. 
do c I i. 
Nov. iv. 


V. 

Abbatiflae 
munus o- 
ptimc cxfc- 
quuur. 


b 

PUiresad fc 
allicit. 


c 


VI. 

Prodcft 
domcfticis 
& externis. 


* Officium 
Divinum 


Ecdefias 

curat. 


x 4 VITA S. BERTIL^ ABB. KALENSIS. 

fpiricali Matri Domnae Balthechildi cum fumma diligentia Sc honore debi¬ 
to, ut decebat, per magnum Sacerdotem Domnum GsNESiuM J ad Kalae 
fupradidum fandum Coenobium perducere praecepit: utque omnis illa con¬ 
gregatio velut Matri fpiritali ei commendaretur, prardidx Domnae Regina: 
praefentialitcr fuggeffit ,fifa de ejus religione Sc pudica convcrtatione. Quas 
illa gloriofa Baltcchildis Regina velut munus cadefte cum magno honore 
fufccpit, Sc ficut ei mandatum a Domna Teutlehilde fuerat, onus regimi¬ 
nis fuper omne Coenobium ei impofuit, atque Abbati Aam elTe praecepit. 

Jam vero venerabilis Dei famula Bertila, fufeepta regiminis cura,qua¬ 
lem fe Sc quam prudentem ac Domino mrepreheniibilem praeparavit, etfari 
non valeo. Non eam extollebat fufeepti honoris cura , non copia divitia¬ 
rum , non vallata utriufque fexus mini Arorum caterva. Pcrfevcrabat in ca 
qua: fuerat prius humilitas, pietas, benignitas, modeAia, virginitas, quod 
niperemipee omnibus, vera caritas. Affidue quoque cum fide integra Deum 
expetebat fibi adjutorem, qui eam ab infantia femper in omnibus fuerat 
confolatus, ut ipfc ei daret fortitudinem pariter aftutum confilium, per 
quod ipfum fandum Coenobium ita poffet gubernare, ut ei complaceret, 
qui eam ad hoc vocare dignatus fuerat. Sed largiente ei divina pietate, viri¬ 
liter cum fumma fanditate Sc religione, per confilium tamen Sacerdotum, 
ipfum ordinavit Coenobium mirabiliter fub fanda norma condircxit,ut 
Domino Sc illi fandae Regina: complaceret in omnibus. Quafi ergo mater 
proprios filios vel filias diligebat eundos, ac reverebatur ab omnibus. Ira- 
fcens igitur amabatur, Sc arridens timebatur, Sc filias quafque vel ceteros fub 
fuo degcnccs regimine ad bene agendum, Sc diaboli iniidias praecavendum 
fpiritali arte muniebat, Sc femetipfam eundis bonis operibus lucis exem¬ 
plum monftrabat, abupdeque fubiidia corporum neceflaria providebat. Cu¬ 
jus converfatio fobria Sc benigniflima advocavit plurimas fidelium animas 
feminarum,immoque Sc virorum 8 . Nec folummodo ex vicina provincia, 
fed etiam cx tranfmarinis partibus , fandx hujus femina: felici fama per¬ 
currente , ad eam relidis parentibus Sc patria cum fummo amoris defiderio 
plurimi viri ac feminae c feftinabant, quos ipfa Dei famula Bertila affcdu 
p i illimo velut propria genitrix diledos parvulos, omnes recipiebat, atque 
diligendo fovebat, initruens eos, fanda exhortatione, ut pie acjuAe vive¬ 
rent, quatenus Chrifto Regi complacere poflent. 

Erat itaque ipfa B. Bertila exemplum Sc forma pietatis omnibus per continen¬ 
tiam Sc plenimmam dilcdionem,&: non folum per fandum eloquium ;fcd ma¬ 
gis fux fanditatis feu religionis Audio fubditorum mores inftrucbat, ut fe in¬ 
vicem diligerent caritatis affedu, puriter que, Sc cafte, Sc fobrie in omnibus 
converfarcntur, atque ad Curfum * vel orationem femper effent paratae, 
holpitumque,& pauperum curam gererent, diledionis Audio Sc proximi 
amore. Familiam quoque MonaAerii five viciqos propinquos per iandam 
Communionem attrahebat , ut datis confefiionibus pxnitentiam pro pec¬ 
catis fuis agerent: ex quibus plurimis emendatis & fibi praemium adquifi- 
vit, Sc illorum animabus lucrum fecit. Eratque ipfi famulae ChriAi Rcrtilx 
fumma devotio ac diligentia ad exornandas ChriAi Ecclefias vel altaria. 
Quotidie quoque pro lalvatione animarum fidelium, Sc redo Aatu fandx 
Dei Ecclcfiae, Domino hoAias facras fuos jubebat offerre Sacerdotes. In 
vigiliis vero Sc orationibus erat femper affidua, immo Sc abAinentia cibo- 


* Iserat Balthildi Reginae ab eleemofynis, Ab¬ 
bas ipfe, poltEpifcopus Lugdunenfis, vit fandus. 

b Hinc patet etiam virorum feu Monachorum 
conventum Kake tum «ititide , pro more illorum 
temporum , quibus in Sanctimonialium Coenobiis 


duplex conventus efle folebat. Hinc infra cap.i 
Chrtjliunirto FrAtrum (jr Sororum , 8tC. 
c Has interfuere SS. Hilda, Hercfvita,& aliae ex 
Britannia infula, de quibus di&um in obfervatio- 
mbusadAdta fanita: Balthildis. 

rum 


»• 


Digitized by LjOOQle 



VIT.A S, pER.TIL.-it ABB.KAL^NSIS. i} 

fum ac potus parcitate parne prz omnibus mirifica j conflandam autem fi- c i Rt * Afi. 
jdei fiue ipfa inconcufla tenebat mente femper ad Dominum J e s u m-C h r i s- n “ ' ® \ l ' 
ruM. Cumque his &c talibus probatiflimis ageret moribus, CHriftianitas 
Fratrum five Sororum ejus pietatis exemplo aedificabatur, etiam &: ejus mu¬ 
nificentia larga eundi pauperes ac peregrini confolabanturitautumque fru¬ 
dum per eam Dominus contraxit ad falutem animarum , ut etiam a Regibus 
transmarinis partibus Saxonia Reges illi fideles ab ea per mi flos poftu- 
larcnt,ut illis de filis difcipulis ad eruditionem vel fandam inftrudionem, ruotroTuu. 
quam audierant cfle in ea mirabilem , dirigeret, feu etiam qui virorum 
& Sandimonialium Coenobia in illa regione conftruerent. Quam religio- 
fam petitionem pro falute animarum non denegavit , fed cum confilio fe- 
niorum exhortantibus Fratribus grato animo cum magna diligentia & pa¬ 
trocinio Sandorum, feu &C voluminibus multis librorum eledas perfonas 
ac devotiflimos homines illuc direxit , ut per eam frudus animarum etiam 
in illa gente accrcfceret, & cum fcei gratia multiplicaretur. Quod ita ad* 
impletum efle ad Dei laudem ap Domnae Bertila: confidimus. 

Interea gjoriofa Dei famula Balcechildis Regina quamlibet ad minifte- Vii. 
rium gubernandumque rerum flatum principalitatis cura conftringeretur, ® ahhllclcra 
& velut fub onere gravi defudareti mentem tamen ejus amor Chrifli & Reli- admitti? 

. gionis devotio poflidebat. Jamquc Domno Chiothario filio ejus adul- 
.to , cum confenfu Optimatum fiiorum relidi cura regalis palatii Chrifto 
.Domino militaturam in Monafterio quod ipfa conftwxerat fupraferipto 
fub obedientia Domna: Bertila: fe fubaidit Abbatiflae. Cum magna igitur 
veneratione, ficut dignum erat &c meritum, ab ea & ab omni Congregac- 
.tipne puellarum fufeepta, ufque ad diem ultimum infanda Religione per* 
manere decrevit. Quod Coenobium pariter communi confilio taminatdifi* Status ito- 
ciis & officiis, quam U fanditatis exemplo mirifice exornaverunt, in quo quafi [ l c e s ti ^ oa ‘" 
fuper candelabrum dua: optimae lucerna: polita: ad xdificationem multorum 
. clariffime refulgebant, ac more apoflolico per gratiam Spiritus-fandi erat 
.cor & anima una, & mentes earum ad bene agendum femper parata:: 
mira inter ipfas diledio & caritas omnibus diebus carum exftitit, &C hoc ipfum 
ad peragendum invicem fe exhortabantur, ut copiofius earum praemium 
accrcfceret. Sed poflquam Domna Baltechildis Regina fuam in omnibus 
complevit devotionem, in pace migravit ad Chriftum, ac honorifice inibi 
cft corpus ejus fepulturm At Yero> famula Chrifli Domna Bertila, de cujus quod Ber- 
geftis hic pauca e plurimis commemoravimus, in talibus officiis occupata, lilarexlt 
per quadraginta & fex» annorum curricula propter Dominum in hoc Coe- aaals * 6 ‘ 
nobio laboravit, magifque ac magis in bonis operibus excrevit, & ambu¬ 
lavit de virtute in virtutem ufque ad perfedqm obitus fui diem. 

Magno praeterea defiderio B. Bertila colla fuppofuiflet martyrio, fi non de- vi i i. 
fuiflet dextera percufloris; fed credimus illam non impleta paflion^ mor- 
tificatis membris proprii fanguinis eomplefle martyrium, qua: cum proveda: mifsiu* 
jam eflet artatis , refla & fenilia membra fpiritui fervire cogebat. Non enim, T ‘ Tlt - 
'ut plerifque moris cft, in fenedute remiflius vivere aut epulis lautioribus 
uti voluit; fed magis ac magis quafi tunc inciperet, non ad fatietatem, 
fed ad fuftentationem corporis fenilis ne deficeret penitus, parcitate cibo 
&.poculo indulgebat, & fatifeentibus jam membris pervigiles nodes omnes 
ducebat. Hsec itaque atque hujufmodi plurima gerens admiranda, ficut ipfi 
plenius meminiftis & vidiftis b , quia proferre per nos , ut dignum eft , non * 

• Monafterii Kalenlis primordia collocavimus b Hinc’colligimus Ausiorem Sandix Bercilx fe- • 
anno dc ivi in Adlis S. Balthidis : anno proinde ra ofle ejus xquakm. 
circa dcc ii. S. Bercilx obitus confignandus. 

Acia SS. Ord. S. B. Sxculum III. D 


i 


Digitized by 


Google 




Circa An. 

acc ii. 
Nov. i r. 
Febre affli 
ita moii- 
tur. 


Un&afc- 

pefitur. 


IX. 
Virtutes 
ejus praeci¬ 
puae. 


1« V ITA S.BERTILjE ABB. KALEN.S IS. 

poteft Termo pauperculus, melius vobis ea vefter dictat affedus. Et cum tantft 
'■ ejus meritis divina pietas renumerationem dare jam decreviffet, modico pul- 
fata dolore corporis, febre legulo decubuit; quo in ledo pofita in doloribus 
Deo gratias agere ftudebat in pfalmis, hymnis, te canticis Ipiritalibus, fibique 
’ adfiftences Domino decantare monebat. Abfque igitur vexatione corporis 
gravi beatitudinis culmen feliciter explens, eredis furfum oculis ac fandas ma¬ 
nibus ad cadum extenfis, animam Deo caram, ereptam de fxculo, manfuram 
cum Ghrifto , Angelis plaudentibus emifit a ad cados. Quantus igitur in 
uttiverfo Coenobio famularum Chrifti exftitit maeror , quae multitudo Fra¬ 
trum lugentium illuc acceffit, qualiter eundi lacrymis immenfis conftipari 
lamentabiles voces detulerunt, te a nobis eft indicibile, te omnibus incre¬ 
dibile, nili qui hoc praefentialiter viderunt. Tantus fragor plangentium ibi¬ 
dem refonabat , quafi tonitruo magno locus ille concud videretur, quo 
nihil aliud inter amara fufpiria audiebatur , nifi quod omnes clamabant : 
Nutrix pia , Mater optima, cur nos dJferis, te cui nos relinquis, quos tan¬ 
to tempore dulci te materno affedu nutrifti? cur orbatos mscrcntcfque te 
dolentes nos derelinquis? hodie in morte tua omnes nos conftat mortuos 
fuilfe. Hac itaque atque his fimilia conclamantes fine intermilfione per 
triduum, quarto die cum honore debito beatum corpufculum balfamo 
perundum condiderunt in fepulcro, in quo loco gratia Domini ad falutem 
generis humani plura perficere dignatur miracula. Ibi te orationes Fide¬ 
lium pofcentibus ejus intcrcelfionem quotidie exaudiuntur, te xgrotan- 
tium infirmitates vari* curantur. 

* Igitur in hac vita fand* memori* Dei famul* Bertilx, quoniam pro 
. xdihcationc Fidelium pauca de pluribus gefta hic feribere nobis compla¬ 
cuit, habet qui voluerit follicite confiderare vel imitari, quafi in Ipeculo, 
quxlibet exempla virtutum, humilitatem przcipue qu* eft mater virtu¬ 
tum , caritatem, pleniffimamque diledionem fiimmz abftinenti* , atque 
confilii aftuti prudentiam te fidei fortitudinem , feu te largiffimz miferi- 
cordi* pietatem,& , quod maxime omnem nitorem prxcellit, praemium 
integritatis te fand* pudicitix virginitatem, devotilfimamorationis inflan¬ 
dam, atque mirificx pacis cuftodiam te zeli fanditatis fervorem. Ex his er¬ 
go prxclaris gemmis, quibus mentem fu* famul* Bertilx exornavit omni¬ 
potens Deus, eligat quifquis quod placet, qui confervare talia cupit, ut poffic 
Chrifto prxfulc particeps ejus fieri in remuncrauone Juftorujn, quatenus 
centuplicatum prxmium te vitam xternam cum hac evangelica Virgine 
Chrifti poffideat,fociatus ingloria fempiterna, quamipfamfine dubio cre¬ 
dimus effe adeptam pro fuis landis te egregiis laboribus, in quibus optime 
Chrifto auxiliante cucurrit, curfumque feliciter confummavit , te vitam 
cum corona prxmii xternam recepit inter agmina Juftorum, ubi permanet 
in gloha Sandorum per infinita fxcula fxcuiorum. Amen. 

«Nempe Nonis Novembribut, qui dies feftus.in centum editis. Beatx Bertilx Rcliquix feretro 
Kalenfi Parthenone cum 0 £ta?a celebratur;Trans- argenteo inclulx , majori altari impoiitx ler- 
latio vero, fortean elevatio corporis, v 11 Kalend. nuntur. 

Junii , uti notatur in propriis Officiis ante annos 


mm 

m 


Digitized by L^ooQle 


VITA S. AUSTREBERT7E ABB. PAULIAGENS. 



i? 



VITA S-AUSTREBERM VIRGINIS 

ET ABBATIS SJE PAULIACENSIS IN CALETIS, 

A udiore anonymo ejus fere squali, ex num. io. 

Ex februario S^riano & Bollandiam . 
OBSERVATIONES P R v£ V I t/ £. 

4 • 

1. Rt/E Auftroberta inluftri matrona Biturica, Chronoaldi reli&a , ac T)eo 

fjilffiKp dicata, celebris eft S. Austrobirt* * Virgo Tarvennica, Abbatijfa 
JwlliliP ‘Pauliacenfis in Caletis , agro Rotomagenfi. quam alii Auftrabertam Au- 
IW*x&l(iSk ftrebertamvc appellant. Hujus Vitam edidit Suritu ,.Prologum a Surio 
omijfum Iohannes 'Bollandtu: cujusVitafcrtptorpauAopoft SanEta obitum vixit, ex num. 
10. Is videtur uftu fuijfe alio AuElore, quem etiam hic aamtu ex Compendienjis Abbatia 
Bibliotheca. Eadem fere in utraque feriptione verba, eademque fententia: tantum Suria- 
tttu AuElor fubinde res pau Aulum amplifeat. frater hos AuEbores Ingelramnus 
Abbas Centulenfis fan&ae Virginis Auftrabcrtae Vitam metro fubegifle memoratur in 
Chron. CentuLlib. 4cap.1t. 

i. Inhocvero differt Compendienfis feriptor ab alio ,'quod Auftrebertam prius a S.Fi - 
liberto prafeElam fuijfe alteri Parthenoni jcribit, quam Pauliacenfi trajiceretur. Idem le¬ 
git Jacobus Malbrancusin Ecclefiafticis libris: hineque fumjitoccuponem opinandi, Au- 
flrebertam e PortenfiCoenobio d S. Filiberto e-Oocatam, primo quidem Hunulcurtenfi ad 
Scaldim Monafleri o, quod Amalfridsst conditor Filiberto fubjecerat, prapojitatn fuif- 
fe ■, deinde a SanEtimonialibm exagitatam ejeEldmque ab Amalfrido, aaiijfe Pauliacenfi 
Afceterium, quod Amalbertm hortatu Filiberti adificaverat. Hac fuse Malbrancus in 
.lib. 3 de M orinis cap. 44, qua breviter examinanda. 

3. Baldricus inChron. lib.i cap. 26, crlib. 1 cap. 10 , meminit Monaftcrii S. Petri in 
TsilhHunulcurt, quod illuftris vir Amalfridus cum uxore Childcbertana fundavit ,dc- 
jpucarifque San&imonialibtis cum Clericis , id eft Monachis , filiam fuam Aurianam 
jirxferit , pofiquam Vindicianus Camaracenfii Epifcopus , accerfitiS fecuiti rton paucis 
Epifcopis * unaque etiam B. Lantberto Leodeccnfc Martyre, illud confccravir. Situm erat 
in vico qui a fede Camaracenfi ferd fcprem milibus diftat, ad Scaldim fluvium , haud 
procul ab Augufla Veromandorum. In Aliis S. Hortini Abbatis legimus, Amalfridum 
tradidifle Domno Bertino Monaftcriura quod ipfe conftruxerat in proprietate fua, nomine 
Hunulfricurt, ubi &c filia ipfius Auriana nomine Abbatifta erat, inflrumento dato anno 
xi regni Domini Thcodcrici gloriofiflimi Regis. Ex quibus intetligimus , Hunulcut- 
tenfe Movafterium non S. Filiberto, fedH. Bertino traditum fuijfe i (jr f rimam Abba¬ 
tiffam fuijfe , non Aufhrebertam , fed Aurianam: qua mortua te fle Johanne Iperio in 
Chron. cap. 1 parte 14, S. Bertini fucceflbres Iflic Monachos in locum SanEtimonialium 
fubflituerunt. Hunulcurtenfe Monaflerium quod tempore Baldrici Chronographi ad pau- 
cos Canonicos derivatum erat, nunc ejtAbbatia Ordinis S. BenediEti, vulgo Hunccqurt 
feu Huncourt nuncupata. 

'4. oAuEtor fecundo loco hic editus, Auflrebertam (ut jam dixiJ duobus Monaflefiis 
prafuijfe adfirmat, uni quod Amalbcrtus Ketclbuter infundo proprio conftruxerat, ubs 
filiam parvulam nomine Auream cum aliis Deo facratis Virginibus collocaverat fub re¬ 
gimine S .Filiberti j alteri fit 0 in loco qui dicitur PauliacuS, quodS. Audomarus auxifte, 
& in honore B. Mariae dedicafte fertur, ubiSc alias Bafiiicas S. Petri &S.Martini con- 
ftruxerit. Varia cum Monachorum , tum Sanctimonialium Canobia conflruEla funt in 
gratiam S. Filiberti, in his Monafterium-vetus feu Montis-viUare iUuflre etiamnunc Vir¬ 
ginum 'BenediEtinarum Coenobium in Caletis; Pauliacenfe & alia: utri Auflreberta pri¬ 
mo pra fuerit, incertum. Pauliacenf e tantum memorat VitaS. Filiberti. (fregorius Turoni- 
cus Epifcopus in lib. 1 de gloria Mart. cap. 49, mentionem facit Pauliacenfis Monaftcrii, 
quod an ab iflo diverfum fit, non definio. En ejus verba .-Sed neque hoc fileboad compri¬ 
mendam malorum.fupcibiam» qudd Plato quidam Chlotharii Regis tempore ad Paulia- 




An. C h *< 

B C C XV. 

¥ E B ». X. 


Auftrtber j. 
ta duplex. 
* S.Attfhrs- 
btrtt. 

Vi: a hujus ' 
duplex. 


Auftreber- 
ta an Hu- 
nulcurten- 
fit Abbati^ 
fal 


Pauliideft- 
fis Mona- 
ft.-rii exor* 
dia. 


Digitized by LjOOQle 


rS VITA S. AUSTREBERT/E ABB, PAULI ACENS. 

Ann.Chr. ccnfc Monaftcrium accedens, in cujus OratorioS. Saturnini Reliquiae continentur, prO 
d e e i v. eo qudd munus aliquod ab Abbate non accepiffct, dixifle fertur, &c. P'autiacenjh Partht- 
r E B R. X. mn i„ Caletis * , quarto miliari a civitate Rotomago, iUuftratus fuiffie dicitur S. Benedi di 
•te f MI S de ,qu*S. Julianam Virginem ifiuc admsfijfe creditur , futuram i Itidem Abbatif- 

C***' Jdm. Forfanijta r)? Julia, cuifubjeflaFita Prdfatio nuncupata eft. Everfumefia PJortman¬ 
ti is Pauliacenfe Monafierium, pofiea redaflum in ‘Prioratum, quem Thomas a PauHace 
vir illuftris , Abbatia Montis S. Catharint juxta Roromagum fttufubjtdt. Nunc locus vo~ 
«r«r Pavilly , Ecclejia S. Aujbeberta crepidula injignitus. E ft & vicus in pago Senonico 
Pauliacus di&us apud Noricum in lib . i it mirae. S. (permuni Epifc. Asuified. cap. 44. 
A uftreber- 5 - S. Aujlrebertamemoriam celebratMartyrdogium Ffuardi, in quo antiqua, non ta~ 
tx cultus, men primaria manu hac leguntur ; iv Idus FcDr. in pago Rotomagenli S. Auftrobertas 
Virginis. In Ecclejia Rotomagenfi colitur Officio Jemiduplici.duplici inAudomaropolitana, 
* Men- follemni rituinCeenobit S. Aufirebert* apud Monfierulum * opidum, ubitjus pars Rt~ 
treusl. liquiarum adfervatur. 


* M on- 
trtuil. 


PROLOGUS AD JUUAM ABR 


Au Aot im 

peritiam 

cxcufat. 


im- i.TAm dndum.me, venerabilis Mater,Chriftiqae difcipula Juli a, im- 
1 Jportunis precibus obnixe petebas , ut Vitam beatifliraae Virginis Au- 
st r e b e rta meo ftuderem ftilo digerere , & tantae claritatis gemmam 
ad multorum notitiam latius propalare. Hoc mc fxpius admonebas, admo¬ 
nendo pullabas, meque corporis & ignaviae arguebas, illius in Evangelio fer¬ 
vi ingerens focordiam, qui non diftrahendo ad lucrum, fed humo abfeon-j 
ciendo -domini lui pecuniam, drv inx animadverfionis atrocem meruit fencen-r 
tiam. Ad haec ego mcxconfcius imperitiae & inertis ingenii, qui nec apicum 
primordia vix addidici,tantae rei negotium aggredi recufabam, & impar vi¬ 
ribus meis pondus fubire devitabam; Sc. ne fplendidam noftro fxculo lucer¬ 
nam imperito viderer obfufeare eloquio, admodum formidabam. Quis enim 
rhetorico licet fretus acumine, 6 c verborum facundia praeditus, de ei Ut di¬ 
gnum eft loqui fufficiat > aut innumera virtutum ejus praeconia ubertim pro- 
1, j. fequi valeat, quae ad inftar fandiffimi vatis Jeremix, priufquamin utero for- 
marerar , Angelico tcftante oraculo , Deo omnipotenti cognita , & ante¬ 
quam exitet dc vulva cxlitus fandificaca, Angelicam quodammodo ftuduit 
ducere vitam, & poft Angelorum inedicibilem promeruit gloriam i Undo 
non immeritb canta materix molem arripere trepido, cui nimirum, ut opi¬ 
nor , ipfe Homerus fi ab inferis emergeret, feu mirx eloquentix Tullius, tan¬ 
ta virtutum copia devidus fuccumberet. Vereor enim, ne mihi contingat, 
quod cuidam contigilTe audivi, qui rogatus a quibufdam, viri reverentifli- 
mi F1 l 1 b e r t 1 , Monafterii Gemmecicenfis quondam Abbatis, vitam at¬ 
que converfationem ftilo diligentius exarare , ilico feribere conatus eft* 
Cumque ad manus cujufdam legendi gratia pervenilfet, defpexit & irrifit, 
& longe aliter textum & ordinem mulco melius dilfimiliter immutavit. Undo 
hadenus diftuli vcftrx parere devotioni, ne forfitan ab his qui PhilofophiX 
fibi applaudunt peritiam, &Gmplicemnoftramcorroduntfeientiam,prom- 
tulx arguar prxfumtionis , quod beatx Virginis eximios adus imperitis 
videar explicare verbis. 

x. Verum quia fapientia hujus mundi ftultitia eft apud Deum , omifil 
omni cxcufationis nota , ad multorum profedum & ejus memoriale per¬ 
petuum conemur fideli & veraci ftilo depromere , qux de ea multorum 
veridica fidelium comperimus relatione. Ergo gloriolae hujus patronx ani¬ 
matus merito , qux cxleftis Imperatoris felici gaudet connubio , veftrse 
infuper pix devotionis patens imperio, tandem animum appuli ad feriben- 
dum fandiflimum ejus ortum, converfationem dc obitum, & qux per illam 
Dominus geffit infignia miraculorum. Operx precium eft enim tam pretio- 


Digitized by LjOOQle 


VITA S. ATTSTR.EBER.rtE ABB. PATJLIACENS. 19 

fac Virginis gefta, inculco licet calamo ,ncctrrbainitatis lepore confpicuO fum- Ann.Chr. 
matirn perltringenda exfcqui, ac xiivina magnalia fakem balbutiendo cf- F D £ C C R ! 
fari. Dabit pro cerco dc fe feribendi fiduciam , qua: ipfam Dei Patris mi- ** 
rando contemplatur fapientiam a fine trfque ad finem attingentem, & om¬ 
nia in numero & pondere foaviter difponencem. In laudibus itaque Re¬ 
demptoris aggrediamur exordium ejrts vira: & converfaScionis , ut in ejus 
glorificetur virtutum infigniis, qui mirabifc eft gloriatas in Sandis fuis. 

• ■ • INCIPIT VITA. 

$. Q' 0 'st-qji,a m tinivCrfalis Dominus , humana: falurisartdrir pariter ac SanausPi 

1 redemptor, Gallorum feralia fua: dirioni fubjUgavit colla , quartus k ubertus 
Chlodovio, qui primus Chriftiartae religionis notirtam %. Remigiotra- M°nafte- 
dente fufeepit, Dagobertus glonofus Princeps, nobilitate clarus, po- conftruic. 
tentia praepotens, armis ftrenuus, Regi Regum Chrifto fatis devotus, re¬ 
gni Francorum Deo libi fuflfragante fulcepit habertav. Ctojus tempore veluc 
palma inGalliis fanda Mater refloruk Ecclefii /diverlis fandorum Sacerdo¬ 
tum Monachorumque virtutibus adornata , ac Deo dicatarum Virginarii: 
ut jurtda veridicam Pauli Apoftoli fericehriam , ubi hafoms abundavero* Rtm , s , 
vltltffitin , fiycriilnbAarft gratia. Iricdr quos Vtlrtt 'fidus tetCris miCAritius vir 
Domini Filibeirus, Monae homm qgrieghkspAftor-, Gefchobiorum nobilis fhn± 
dator, ih faltu Gemtrteticertfi ex praedidi Regis Dagobtrti ■* largitione Mo- « 

iiaftefium a priittO lapide fendavit, conftruxit, ic Deo famulantium Mo z 
haeborum nobili congregatione ornavit. Qua etiam cempeftate, ejus boni¬ 
tatis Fami focfcrefcente, largitione eUjUldam i^luftris viri, homine Amal- 
SErti, in fundo qui PauliAcus rtUhcupacut, aliudCcehobium Ifruxit,di- 
Itans a praefato Gemmeticehfi millibus ferine deotfti, ubi aricillarum Dei 
haud parvam congregationem adunavit. Aoftfcfetr- 

4. Erat eodem tempore in palatio fafpedfdi priheipis Dagoberti vir horie^ tac a *nobi' 
ftate vita: valde venerabilis, moribus horieftus, lapientia dariis, confilio pro- 1«. 

Vidus , priorum Regum ex profapia b oriundus, officio etiam ( ut Fettur) b 
Comes palatinus, nomine Badefridus. Hic accepit UXtorein Alaman¬ 
norum Regis ex profapia , nomine F h a te fe h i i d fe te: Etat verb elegans « 

& ipfa facie , fed nimirum degantiot fariditate c • Horiim aUtchi cbnver- 
fatio qualis quantkvc in terris exftiterit, miraculorum gltoria hddleque po¬ 
pulis declaratur. Erant enim, ut diximus, iri caducis faxuli honotibiis valde 
fublirttes , fed animi probitate fandiores, fide firmi, caritate priteipui, ju- 
ftitik infignes, fpe longanimes, eleemofyhis dediti, pauperum in fufeeptio'- 
ne valde folliciti. His igitur talibufcjue virtutum floribds ornati , Spiritiis 
fandi templamerUerunt effici, ufcpbft manifeftiffinjis claruit indiciis. Nant 
quemadmodum,ficut in Evangelicis invenitur paginis^Elieabeth illa nova 
Domini Pr securioris mater, Spiritu fando repleta, eonceflum fibi divinitus 
natum ante fentire meruit, quam videre j fic & hax Deo acceptabilis mulier 
B. Framehildis, eodem illuftrata fpiritu, longe ante prolem fuofexui confi- 
Iriilem nafeituram prifeivit, quse ih domo Domihi &: mater efficeretur, & co¬ 
lumna Chriftiani populi. 

«tmrno Chlodovei ejus filii, ut in Adtis S. Fili- bcrtafc S. Anfberti Rotofndgenfis Pontificis foro- 
bertt ad notatum Sacculo 1 ad ann. <84. rem filifte adfitmat. nam utrique natale folutn . 

tAuftrcbert* genus&pro£apiam dcfcribitMal- diverfum, diversiqueparentcs. 
brancus in ltb 3 de Morinis cap. 10 , ubi Auftre- c S. Framehildem vulgo Sdiute tramtuft y 1 
fcertam natam dicit Marconnac in paterno callro Ral. Junii colunt Mcnftcriolenfes Sdftftimoniales 
«dHefdinum hodiernum. Prope eum locum vicus Auftrebertinz,cujus Reliquias cum S.Julianx Re- 
«flat S. Auflrebcrtx vocabulo infignitus. Fallitur liquiis oftendunt. Badcfridunj nufpiamcoli audif. 

Vvion, qui A Petro Equilino deceptus, S.Auftrc- 

D ii) 


Digitized by LjOOQle 






&NM.CHR. 

DCC IV. 

Fhk.x. 


fria educa¬ 
tio. 


Velom fa¬ 
ctum con- 
cupifcit. 


XMe.it. 


Ide. i. x). 


•> quis ince¬ 
dit. 


* Id Qdddz 
it. 


50 VITA S.AUSTREBERTASABB. PAHLIACENS. 

5. Denique adveniente tempore, quo in hujus mundi umbrofa caligine 
ex uterinis tenebris illa clara lucerna deberet prorumpere , fupradida ge¬ 
nitrix Angelica fuper hoc meruit honorari vihonc : cujus ex alloquio & 
nomen nalciturac Virginis, cujufve apud Deum meriti futura cflet addidi¬ 
cit. Igitur Tarvanenii territorio exorta illa puellarum gloria, a parentibus, 
ut fibi revelatum fuerat, vocitatur Au st r.e b e rt a , prius a Deo prae- 
eleda, quam in matris alvo concepta, prius Angelorum coetibus cognita, 
quam mundo nata. Necdum ejus videbantur membra , & jam in populis 
ejus praeconabantur gcfta. Diligenti demum ctira genitorum alitur,acjp\a- 
giftris llrenuis imbuenda traditur. Puerilibus verb annis (impliciter domi 
tranfadis , talis tantufque in ea fervor excrevit fanditatis, ut nufli foret 
dubium., quin ante ortum nativitatis eam (ibi Dominus in ancillam ele¬ 
gerit. Coepit nempe toto nifu mundum poftponere , voluptatum obleda- 
menta viriliter calcare , 6 c cxledia totis cordis medullis defiderare. Nam 
cum cflet infra decennium , ita eam Spiritus fandus leplcverat, ut mens 
ejus aut circa Ecclcfias, aut Monaftcria anhelaret. Meditabatur jam tunc 
in aetate rudis infantiae, quod poftea complevit. 

6 . Quadam verb die cum vultum fpeciei fuae more infantium in aquis 
contemplaretur , ecce repente apparuit ei quoddam velamen capiti ejus 
impolitum. Quod fignum apud eam intantum valuit, ut ex illo jam die 
hoc aeftuarct defiderio. Et quamquam parentes ejus mortali viro cam tra¬ 
dere vellent, illa immortali jam cupiens adhaerere , fibimetipfi tantum li¬ 
cet confeia , cum lacrymis fo oratione depolcebat, ut quod ei Dominus 
in umbra fuerat dignamus odendere , in veritate compleret. Nec enim ab 
eo tempore fe pafla ed ab hac intentione quiefeere , donec quod oculis 
perftrinxerat, mente conciperet, gratiaque opitulante divina , opere ad¬ 
impleret. Accenfa fiquidem illo igne Evangelico , quem Salvator noder 
JesusChistus ad feparandum Alium a patre filiamque a matre fua, 
mittere veniens ardere voluit foper terram, ita in fccreto pedoris fui la¬ 
tens, inexflinguibili duravit ardore, ut non diebus neque nodibus a collo¬ 
quiis divinis vel oratione ceflaret, quoufque tempus aptum & congruum 
inveniret, ut habitum Sandimonialis defideratum confecratumque perci¬ 
peret. Et forte jam legerat aut ledum audierat ad quorumdam exprobra¬ 
tionem ApoAoli Jaeobi didum: Si quis Auditor eft verbi , & non fattor , hic 
comparabitur viro conftderanti vultum nativitatis fua in fteculo. Conftderavit 
enim fe , & abiit, & ftatim oblitus eft qualis fuerit . Difcant igitur qui ne- 
fciunt, hujus beata: Dei famulae exemplo hanc fanda: Scripturae imitari 
fententiam, ut non comparentur viro obliviofo , & non folum auditores 
verbi , fcd etiam fadores exfidant. Comparentur , fi placet, potius huic 
Dei famula: , quae quidem in fpeculo confideravit vultum nativitatis fuae, 
fcd non ed oblita quid*viderit. Qui ergo illam imitari voluerit, non audi¬ 
tor obliviofus fadus , fed fador operis , erit beatus , fi in fado fuo per- 
manferit. 

7. Procedente igitur tempore cum parentes ejus qui felicibus adibus 
ejus parum favebant, arrhabone pro amore faeculi recepto, tempus prx- 
finitum & diem datuiflent nuptiarum, illa in angufliis pofita, cogitare coe¬ 
pit quid ageret. Maflla vero jjer fortim arripuit, germano fecum fratre 
licet parvulo adfiimto. Cumque pergerent fimul, interrogata ab eo qu6 
tenderet, refponditfe ad villam, quae proxima erat, ituram. Veniens igitur ad 
flumen quod dicitur Quantia*, ubi pons erat, ita flumine exuberante aqua¬ 
rum abundantia totum repleverat, ut fuperiorem pontem illic abfeondi- 
tum fub fe unda teneret, & facultatem eundi omnibus itincrantibus pc- 


Digitized by 


Google 


VITA s.austrebert^ abb. PAULIACENS. 

jiitus denegaret. Tunc demum confcfla eft fratri ,qub ire cupiens feftina- AnnCm *- 
bat. Erat bis temporibus vir fandus , magni apud Deum meriti, Audo* febr. x. 
marus* nomine, Tarvancnfis urbis Pontifex, in cujus dicecefi puella no- * vitA * nni 
bilis originem traxerat. Ad hunc ipfa tunc properabat, facro velamine 6 ^\\ Suu * 
confccranda. Habebat etiam fecum multos lui itineris comites. Qui ut vi¬ 
derunt tranfeundi difficultatem , omnes pavore conterriti , non auli funt 
ingredi: fed habito conlilio , ut redirent itinere quo venerant, coeperunt 
a loco abfcedcrc : non enim ibi vel modicum quidem navigium poterat 
tranfirc. Sanda igitur Dei famula , Chrifto devota , fandi Spiritus gratia 
illuftrata, oratione fada , tignum falutis prxmittens , pontem undis fub- 
merfum ingreditur, hortaturque ceteros ut fe fequerentur. Jam enim na¬ 
tura elementorum quodammodo inter fe commutata , fada eft eis aqua 
lub pedibus inftar ligni fonda 5 porro lignum velut aqua liquidum. Tran- 
fivit igitur Dei famula cum univertis comitibus illxfa , quafi ficco calle in 
undis nihil mali perpetia. Amne verb trantinitio quantocius properantes , 
perveniunt ad hominem Dei, provolutaque puella ad pedes ejus, quod de- i s. And©- 
tiderabat obtinuit. Confecrata namque eft Chrifto , & accepto velamine t r ^ ro ,cIa * 
adhafit anima ejus poft ipfum,ipfamqucfufcepit dextera Chrifti. In vanum 
ergo deinceps quadita eft copulari viro terreno, quae junda erat Chrifto 
in caelo. 

8. Vir autem Dei cum cognoviflet patentes ejus hac re etie perturba* Monaftcrit 
tos, adfumpta fecum Dei famula confolandi gratia eos vifitare ftuduit, eo- P et “* 
rumque commotos animos verbis paciticis delinivit, eofdemque manfue- 
tos Semites redditos ad caritatem jpriftinam revocavit. Pater miam, fratres 
ampleduntur fororem, deofculantutque eam tinguli, Deum in commune 
glorificantes, divina quippe difpcnfatione adum eft, ut qui prius illudentes 
eam defpcxerant , fumma pbft devotione venerarentur. Aliquamdiu ergo 
tum in domo parentum commorata fuiflet, coepit implorare matrem Se 
fratres , ut votum ipfius non amplius impedirent, fed potius adjuvarent 
eam , ut Monafterium potiet ingredi, & fandis fociari virginibus , fub 
poteftate fcilicet alterius vidura. Quod illi benigne adfentientes, non fo- 
lum abeundi liberam ci tribuunt poteftatem, verum etiam cum ea pergen¬ 
tes ad Monafterium ufque perducunt* 

$. Eft autem ipfum Monafterium fiiper fluvium , qui dicitur Sumina, Portenfe 
conftrudum : nominatur autem Pb rtus a . Ibiquepraeerat fpiritalis Ma- 
ter, nomine Burgo f ledis: cui cum indicatient omnia, quae gcfta tu. 
.erant, gavitii valde , fufeepit eam in filiam , ceterilque Sororibus aggre- * 
gavit. Beata quoque Dei famula ovile Chrifti ingrefla , ovibus fandis ad¬ 
eunda, fanda eft ovis cfleda. Primam quidem virtutum humilitatem ita 
in fuo corde pro fundamento inferuit, ut non folum fpirituali Matri, fed 
etiam eundis Sororibus quafi ancilla fcrviret,omnibufque fe fubdens, ob- 
fequium eundis reddebat ut debitum famulatum ; inferiorem fe procla¬ 
mans , viliorem fe judicans , deteriorem fi» ceteris fatebatur j fe peccatri¬ 
cem, fe infelicem etie pronuntians, quae jam tam prolixum tempus expen¬ 
derit fseculo ferviens , non Deo: illas potius dicebat etie beatas, qux infa¬ 
tigabili intentione difciplinis regularibus militantes, Chrifto Regi placere 
ftuderent: hoc nutrimento educatas fuitie, ut etiam certamine incentivas 
carnis devido, jam contra fpirituales nequitias Deo auxiliante fufficerent 
pugnare. Sed quia femper humiles ditat gratia fua cundipotens Deus ^ fk- 

* Nunc locus reda&us eft in ricum «jui retinet rulgd U Sommt , medio fere inter Abbatis-vil- 
ptifeum vocabulum Fort , (itum in Pontiro ad flu- lam& fluvii oftium intervallo. Eo loci S. Hono¬ 
rium Suminam, fcu Somcnam, aliis Summam, ratus Ambianorum Epifcopus exfpiraflc fertur. 


Digitized by LjOOQle 



)i VITA S. AUSTREBERTA.ABB. PAULI ACENS. 


Ann. Chr, 
dcc IV. 
Fr.BR. x. 
Frxpofica 
cieatur. 


Clibanum 
ar ientem 
ingreditur 
illxfa. 


M 


dtun eft , ut quanto illa vilior atque dcfpcdior in oculis fuis fieret , eo 
gloriofior apua Deum, apud homines vero honorabilior appareret. Nam 
eligentibus eundis, conlenticnte Matre,licet invita , prxpofita conftitui» 
tur. Quo ex fado coepit magis humiliari , magifque de virtute in virtu¬ 
tem proficere, patientiam contra immites opponere, pufillanimis longani¬ 
mitatem oftendere , minus cautis gravitatem , indodis ut doceri queant 
demonftrare i. fomniculofis, non verbis, fed fadis, vigilias praedicare , fi-* 
gnum qualccumque mfonuifTct prima adciTc. 

io. At vero circa obedientiae virtutem qualis, fuerit monftrabitur fcquen- 
ti exemplo. In eodem namque Monaftcrio erat confuetudo, ut viciflim i 
Sororibus coquerentur panes. Sed dum hxc Chrifti famula die quadam in 
ordine vicis fux hoc in opere laboraret, habebat fecum unam tantum ado- 
lcfcentulam quae apud eam fuerat educata, & hoc miraculum narrare con- 
fuevit , qua: hucufque 1 vfvit in corpore. Cumque clibanus fuiflet incen- 
fus &L panes in promptu ad coquendum parati , igneque extrado, deinde 
a favillis vel prunis quae remanferant ,. debuiffet mundari , fafciculus qui 
prat in fummitate ligni colligatus, cafu igne aduftus eft totus. Quod ubi 
Dei famula advertit, collidens inter fc manus, altiufque ingemifeens, ait: 
Vae nobis ,quid adurx fumus > panes peribunt: opus enim hoc modo re¬ 
parari non poteft. Et currens feftina , obferavit oftium domus : deinde fi- 


f no Crucis munita $ medium inter ignium vapores clibanum fola ingre- 
itur. arreptifquc manicis quibus in brachiis utebatur, clibanum omnem 
mundavit. Egrefla demum officium diligenter complevit, & nec unum 
quidem capillum capitis, nec denique fimbriam veftimenti ejus eft aufus 
ignis, attingere. Tunc praecepit puellae , ut patefaceret oftium domus, 
multifque contcftata eft eam fermonibus , ne cuiquam quod viderat indi¬ 
caret, Quo fado miraculo ne forte prxfumtionis incurreret vitium, cui¬ 
dam fervo Dei quod fecerat indicavit. Vir autem ille altioris ingenii, 
tur' C p f "n: * IUC ^ CX ‘ C gratiam Dei , &: cujus fimplicitatis efTet hxc cui virtutem tan- 
fpirUuaii? tam Dominus prxftitiilet diffimulare volens , quafi increpando refpondic 
dicens: Noli, filia , noli hoc iterare, aut aliquando repetere, ne forte ten- 
Af-.ffc 5.14. teris a fatana. Sed quia, ut feriptum eft , non poteft civitas abfeondi fu- 
iliic vixit pra montem pofita, ipfo viro Dei referente, Sorores hoc poftea didicerunt, 
annis 14. Voluntatis autem Dei minime fuit , ut curfum vitx fux in hoc Monafte- 
rio ipfa Dei famula confummaret. Plures tamen, per annosquatuordecim 
ibi degens, fuo falvavit exemplo. 

Pauiiacenfi 11. Erat illis temporibus vir vitx valde venerabilis , F1 li b e r tu s no- 

f Fifibmo 1 . m ' n ? * cujus fupra meminimus : qui rogatus a quodam viro potentiffimo, 
proficitur, nomine. A melberto 1 *, eoquod illo in tempore ejus opera atque do- 
* drina in fide & religione erant fpedata, & lingularis ab omnibus ha¬ 
bebatur , Monafterium quod in fundo proprio qui Pauliacus diceba¬ 
tur > idem Amelbertus conftruxerat, filiamque luam parvulam qux A u- 
rea dicebatur, cum aliis Do» facratis Chrifto inibi fervire devoverat, 
ad regendum fufccpit. Et licet vir Dei ledione frequenti eafdem Dei 
ancjllas inftrueret, prxdicatione fanda doceret j tamen quia necelfitas ex- 
.pofcebat, ut talibus rudimentis ab eodem fexu regularis difciplinx nor¬ 
ma inhxreret, prxdidus Dei famulus, audita jam fama famulx Chrifti 
Auftrebcrtx , nuntios ad eam mittere ftuduit , duos videlicet ex Mona¬ 
chis fuis , ut ad hune Jocum venire deberet. Dei autem famula, licet 
jam multo tempore exxftuans defideraret ejufdem fandi viri inftitui di- 


* Hinc Au&oris xcatem intelligimus. Ea ver¬ 
ba defunt in alia Viu. 


fc Ktttli utrum cognominat alios Au&or in¬ 
fra. 

fciplinis > 



Digitized by LjOOQLe 


VITA S. AUSTREBERT>£ ABR. PAtJLlACENS. $5 

Cciplinis , tamen ut columna immobilis &c firma , fandi Pauli repor- Amn.Ch*. 
dans lententia: dicentis : Non cito moveamini , neque per fcrmantm , neque 
ftr tpiflalam} ignorans an forte Deo placeret , irc ad modicum recu- 
favit. Reverfis autem nuntiis vir Dei per femetipfum ire compuifus , ad 
Dei famulam feftinavit. Ibi verb tunc orta eft fanda concentio. Nam 
omnes illae famulae Dei flentes 6 c ejulantes , levaverunt in fublime vo¬ 
ces , dicentes : Cur hodie nos , fande Pater , decipis ? cur noftro lumine 
ablato in tenebris nos derelinquis i Ad haec ille refpondens dicebat: No¬ 
lite , filiae , nolite ita dicere : vos enim in tenebris nullatenus remane-, 
tis , quia vos ipfae luminaria mundi eftis. Nolite ergo prohibere ex veftro 
lumine alios participare j fed potius prseftolantibus caritatem impendi¬ 
te. Multa ergo & alia his fimilia cum Dei famulabus praedicaffet, tan¬ 
dem altercatione fubmota , paceque reddita , vicit Spiritus-fapdus per 
os viri Dei; & fic adquieverunt omnes , deofculanturque caqa fingulx, 
omnes Dominum benedicente. Duabus itaque Sororibus ex ipfis lepum 
adhibitis , perrexit cum homine Dei, a quo regiminis curam in eodem 
loco ilico fufeepit. 

it. Jam vero adverfus ejus fandam dodrinam , ne ibidem convalefce- Monachae 
ret, quanta calliditate diabolus fuerit operatus, adjuvante Domino difle- l ' ebe n«* P a - 
ramus. Illa namque rigorem propofiti fui fortiter tenens, neque ad dexte- tItur ‘ 
ram, neque ad finiflram declinabat: 6 c quod ore ceteris praedicabat, ipfa 
prius illis videntibus faciebat. Illa: autem velut equus indomitus nec¬ 
dum loro tradus, fi quid caufa falutis Dei famula faciebat, omnino vi¬ 
tabant contingere. Intantum enim praevaluerat antiqui hoftis verfuria , 
ut magno eam odio habentes , etiam interficere molirentur. Sed ciim 
Domino prohibente hoc facere nequiviflenc , fuperveniente praedido ma¬ 
gno faeculi, non Dei viro Amelberto, fttudo mendacio, graviflime eam 
accufaverunt. Ille autem ut erat mente crudelis, vultu terribilis, credens 
mendaciis , addudam ad fe Dei famulam Verbis duriflimis ccepit incre¬ 
pare , rcpletufque furore , arrepto gladio, quo erat accindus , impetum fe¬ 
cit in eam. Illa exillimans congruum tempus efle martyrii, nequaquam 
cor femineum, fed virile fe habere oftendens in pedore , fubtilifOmum 
illud velamen quo in capite utebatur , collo circumdans ftridius manum 
tetendit, inclinatoque vultu cervicem praebuit percullbri. Aptonitus ille , cerv j cem 
ut aiunt, diu ftetit immobilis , admiraris cpnftantiam feminae , quam in pcrcuiluxo 
nullo umquam viro vidilfct: pavenfque multum recondidit gladium in io- offcrt ‘ 
cum fuutn. Qua ex re colligi poteft , fi hxc illis temporibus exftitifTet, 
cum a fordibus idolorum terra Martyrum fanguine lavareturnon ex- 
fpedatis mimftris carnificum uti invita traheretur ad vidimam , fed ultro 
fe truncandam ingerens , prima omnium vidimarura palmam languinis 
occupaflet. Certe nec illud Babylonicum fupplicium pertimdoens, fepccm- 
pliciter caminum accenfum pro caelorum regno ingredi dubitadCec , quae 
pro paucis panibus, ne damnum Mooaftcrk» inferret, ardentem ignem 
ingrefla eft. His autem indiciis probavitChriftus Dominus famulam fiiam 
non formidafle martyrium : nam non illa martyrio , fed ei martyrium de- 
fiiifle probatur. 

15. Rexit autem B. Aiuftrcberta idetn Coenobium per plura curricula Coenobium 
annorum, >quod , ut ante diximus , antiquo vocabulo nominatur Pauliacus: 
quod quidem tunc temporis paucam fuit fc modicum, fed poft pauUnium 
factum eft magnum. Non enim minor numerus quam viginti quinque an¬ 
cillarum Dei erat cum ea: quae ei ka mente &c corporeadhxfccuac,uc ufque 
in diem vocationis earum , nec una quidem ex eis ab ea quiverit fbparari. 

Atta, S S. Ord. S. b . S acu lum III. E 



Digitized by LjOOQLe 



cat. 

* in nli * 

i«HC«. 


j 4 VITA S. AUSTREBERTAI ABB. PAULIACENS. 

Akw. chr. In quo videlicet loco praefatus Dei famulus miro modo Monafterium xdi- 
o e c i v. fi cav i t} q U od in honore vel nomine Dei Genitricis Maria dedicavit. Sed 
*w*.x. & a j ia$ ibi ganeas $ t Petri &c S. Martini, aliorumque Sandorum conftru- 

xit: domos quoque ad habitandum, ficut decet Sandos , omnemque op¬ 
portunitatem velociter prxparavit Quo vifo , fanda ac beatiflima Auftrc- 
berta bonitatem Dei in fe recognofcens,vol qualiter erepta efTct ficut paf. 
fer de laqueo venantium, vel quomodo ei locus fubitb praeparatus ellct ad 
habitandum , multarum animarum cura fufeepta qualem quamtamque fe 
prasftiterit, proloqui lingua nec ulla valebit. Quanta eam caritas adornave¬ 
rit, bonitas ei fucccfferit, puritas mentis & limplicitas cordis in ea rcfril- 
ferit, longanimitas circa omnes flagraverit, frugalitas creverit, non eft noftrx 
facultatis evolvere. Erat enim frequens in ledione , pernox in vigiliis &: 
oratione , jejuniis promta , veftimcntis viliflima, in tribulationibus con- 
ftantiffima, in tentationibus fidentiflima. 

^eianiis *- M* Omnibus Quadragefimis, praeter dies Dominicos, nonnifi ter*intra 
Ilifque Ttr- hebdomadam comedebat. Caftigabat enim corpus fuum 6c fervituti fubige- 
tuubusT*. bat;abnegans femctipfam crucem fuamferebat,Dominumque fcqucbatur, 
Amabat eundos, & diligebatur ab omnibus. In .eundis modcfta, omnibus 
jucunda ac hilaris apparebat. Si forte ut adfolet,rixa orta fuiflet, paucis fer- 
monibus eundorum animos mitigabat. Parcitatem ciborum ultra humanum 
modum fedabatur, fobrictas illi numquamdeerat. Cafta,cauta, manfucta, 
<juicta fatis in omnibus erat, in collocutione commoda, in confer endo gra- 
tiflima. Si quis certe ad eam cafu fe junxiffet, numquam nili compundus 
corde ab ea recedebat. Nam omnes ^er circuitum habitantes, ejus exem¬ 
plum & dodrinamfcquentes , nonfolum filios aut filias offerre Deo ftatue- 
runt j verumetiam multi ex eis conjuges proprias relinquentes, Monafteria 
expetierunt, fponfi fponfas abjecerunt,fponfatque eos , a quibus caufa fan-; 
ditatis contempta: funt, contcmpferunt. 

15. Humilitatem vero quam fcmel beata Virgo adfumferat, nullatenus de- 
feruit. Nam cum ei moris effet, ut ficut bonus paftor fuper gregem Domi¬ 
ni vigilaret, & die noduque circumiens,ne quid cuiquam Forte accidiffec 
infpicerct j die quadam Matutinis expletis, cum Sorores feflis corporibus poft 
laborem fcin ledulis collocaffent, in ipfo lucis crepufculo cum aurora terram 
perfunderet , &: ipfa volens cognofcere, an eunda: quiefeerent, progredie¬ 
batur leviter per Dormitorium, infpicienslcdulos fingularum. Evigilanfque 
Praepofita,nefcienseffeDei famulam, valde eam increpavit dicens: Cur ita 
agis, Soror»quare inquietas quiefeentes ? Vade, inquit, ad Crucem a . Illa au¬ 
tem gavifa, cucurrit quantocius , ftetitque immobilis, pfallens, donec hora 
competenti, figno tado confingerent omnes. Prsepofita vero cum cogno¬ 
vi ffet quod fecerat, cadens ad pedes ejus, veniam precabatur. 

16. Alio quoque tempore dolor graviffimus cuidam Sorori acciderat, itauc 
pars una faciei altius intumefeens, oculum paene abfeonderet. Sed cum hanc 
ancilla Dei ex more vifitafTet , ftatim ut contigit maxillam , eundo 
dolore & tumore fublato reftituta eft fanitati. Initio autem Quadrage- 
fimse, medix nodis tempore, fada eft vox ad quamdam Sororem dormien¬ 
tem, dicens: Surge, Soror, curre velociter , dic Abbatifla: ut furgat, & ad 
opus Dei Sorores excitet. At illa fopore nimio depreffa , furgere neglexit. 
Dormitorii Secundo autem vox delata eft , dixitque fimiliter : ncc tunc illa furrexit; 
nhuT Iu! fr e ™ mc l uc obdormivit. Tertio porro veniens vox ipfa, cum quadam indigna-. 
ducitur cfi tione increpavit eam dicens : Cur ita dormis. Soror, mxfto fopore foluta > 

fu*s» «Id paenitenti* olim in Monafteriis imponeba- in Vita S.Landcbcrti videbimus ad anatun 7#S. 

qir iit <^ui fomni tempore fodales turbabant, ut 


Obedienti? 

eximium 

exemplum 

edit. 


Sanftimo- 
nialis tu¬ 
morem ta- 
Au curat. 


Digitized by LjOOQLe 



VITA S. AUSTREBERT^E ABB. PAtTLIACENS. 

Ufquequo tantum fomno deprimeris , ut tertio tibi juflio repetenda fit? Anm Cri(i 
Surge, inquit , dic Abbaciflx ut furgat, lignumque tangat, &r ad opus dcc i v . 
Dei Sorores excitet. At illa currens feftina , timens & tremens , invenit rE8 *‘ *’ 
eam in Ecclelia vigilantem , dixitque ei omnia quae circa fe fuerant fa£ta. 
Statimque figno dato lub unius momenti fpatio inventae funt omnes in 
Ecclelia congregatae, itauc praeter duas infantulas alia nulla deelTct. Mira¬ 
tae funt valde quod omnes tam fubitb adellent , quod numquam alias 
contigifle meminerant. Mox vero impolito pfalmo, ecce media pars Dor-* 
mitorii concufla protinus corruit. Territxque fonitu, quafi magno to- 
nitruo, conticuerunt omnes , coeperuntque egredi , ut viderent quidnam 
accidiflet. Dei autem famula prohibuit eis , dicens: Ne una quidem ex 
vobis praefumat Eccleliam egredi, fed potius revertimini & agite opus 
Dei, plallcntefque & orantes complete Officium noftrum. Ipfa vero ligno 
Crucis munita , luminario prxeunte Eccleliam cft egrelfa.- Cum vero cog¬ 
novi (Tct eventum rei , de infantulis coepit elTe follicita : & ecce’ una in¬ 
venta eft fubtus merifam iplius, altera in feneftra diruta. Paries enim do¬ 
mus ab utraque parte feneftrx ufquc ad fundamentum corruerat: feneftra 
verb qua: innocentem fervaverat, immobilis ftabat. Quomodo autem in 
illum locum pervenerint, aut a quo delatae fuerint, Deum licet non la¬ 
teat , nobis tamen ufque hodie manet incognitum. Quaedam vero Soror, i no bcdien- 
unius ex infantulis confanguinea , praeceptum fan£be Matris Auftrebertae tem macc- 
tranfgrefta , egrediens Eccleliam, periculo imminenti fe tradidit. Cfimque .* 

huc atque illuc difeurreret, fi forte vel cadaver alicubi reperire potuiflet, 
ruina maceriae fuper ipfam ruente opprelTa corruit, totfimque ejus corpus 
ita qualfatum cft, ut nonfolumcapitis, verumetiam totius paene corporis 
olla confringerentur. Crepitante verb fono ruina: fecundae voce Sororis 
audita, cucurrerunt paene omnes , atque in ftra^ulo inobedientem colli¬ 
gentes , ad valetudinarium deportaverunt: ubi cum ab Auftreberta dilucu¬ 
lo fuiflet vifitata, membra conqualfata beata Mater oleo benedi&o perun¬ 
gens priftinae eam reddidit famtati. Domus autem illa, quae in capite Qua- 
drageiimx fuerat diruta, ante DominicaeRefurre&ionisfollemnitatcm,au-* 
xiliante potius Deo dile&x AbbatilTx quam caementariorum ftudio, in me* 
lius eft reftaurata. 

17. Igitur quia de vita & virtutibus facratiflimst Virginis pauca pra&li- Mortit 
bando perftrinximus, nc legentibus faftidium ingeramus, ne ve frivola for- r r * fcia 
te aeftimentur , qualiter perado vitae prxfentis curriculo , certamine bono tu inftruitl 
certato, curfu confummato , fideque fervam, fan&a illa anima carne folu- 
ta fit, breviter exfequamur. Cum igitur omnipotens Deus, fuorum Fidelium 
pius remunerator, beatam Virginem Auftrebertam efaeculi hujus aerumnofa 
caligine ad fempiternam immenlamque beatitudinem decrevilfct evocare, 
levi febre correpta , Deo amabilis aegrotare cccpic. Congregatis itaque in 
unum Sororibus prxdixit imminere diem lui obitus, & quod dic Domini¬ 
co , qui feptem fere diebus aberat, ad Dominum elTe migratura , indica¬ 
tum libi elfe dixit revelatione angelica. Ex thefauro igitur cordis lui mul¬ 
ta divinarum Scripturarum proferens teftimonia, inftruebat eas de his quaJ 
funt dc regno Dei ,‘de contemptu mundi, de gloria Juftorum, de poenis 
reproborum. Patientix vero &: caritatis vinculum omni admonebat ftudio 
retinendum,dicens in illorum Chriftum non pofle cordibus habitare, qui 
flamma invidix accenfi, proximorum urerentur profeftibus. Dehinc libato 
ofculo ac pacatis omnibus , Mater venerabilis ad adfuccum nobile cilicii 
ftratum revehitur, paucis quibus fupervixit diebus non ceffans multiplica¬ 
re fibi a Domino traditam talenti pecuniam. 

E ij 


Digitized by 


Google 



Ann.Chr 
ncc i», 
Fkbh. x. 


Viatico 

percepto. 


Deo fui* 

commeo-., 

datis, 


mormir 
die Domi¬ 
nica, 


S.'pulta mi¬ 
raculis cla- 
refeit. 


36 VITA s. austrebertae: abb. pauliacens. 

18. Superveniente porro die Dominico , quia jam ejus bonitatis ac vir-* 
tutum fama per Galliam longe latcquc claruerat , confluxerunt ad ejus 
traniitum catcrvatim Sacerdotes Se Clerici, Abbates Se Monachi,nccnon 
Se utriulquc fexus populi multitudo. Interca imminente beata: renumera¬ 
tionis hora, accerfitis adfe omnibus, fanda ac venerabilis Mater ultimum 
eis vale faciens , (ingulos juxta fui ordinis dignitatem , ne coeptum facrae 
religionis iter defererent hortabatur. Percepto demum Dominici Corpo¬ 
ris Sacramento , &£ fanda: Crucis munita vexillo , ovibus fibi a Chrifto 
creditis iterum valedicens, ait: Eia in Chrifto mihi dilediflima: Sorores SC 
Filia:, en ego hodie ingredior viam uni verfa: terrae : vos, fi me veraci cari¬ 
tate diligitis , mearum admonitionum per omnia memores cftote, Se coe¬ 
ptum religionis iter nolite defercre. Chrifto fummo veftri curam commit¬ 
to :ipfe vobis paftor,ipfe & perennis cuftos. Ad hanc vocem Sandimonia- 
lium coetus, crine refoluto Se nudatis pedoribus, qucrulofis aiebat fingulti- 
bus: Cuf nos, domina, cur nos, Mater fandiflima, tam citb deferis ? cui pa- 
ftoralis curae vigilantiam committis i Ecce tu hodie patriam adis gloriar in¬ 
terminabilis , Se nos in hac convalle plorationis defolatas cui relinquis» 
Tuis tccum precibus nos magis adfume. Magis enim cecum volumus mo¬ 
ri , quam tua caecatae abfentia in hoc mundo vivere. 

19. Quarum fletibus pia Mater mota , hujufmodi fertur fudifle oratio¬ 
nem: Deus immortalis. Angelorum Se hominum redor , tu harum ancil¬ 
larum tuarum petimus (is perennis cuftos , Se quas hadenus fub mea cu- 
ftodia fervafti, amodb Se ufque in finem cuftos Ifrael qui non dormitas, 
cuftodire dignare. Ecce ego ad te venio quem amavi, ad te propero quem 
defideravi , ad te fitio pervenire quem femper ardentiflimo amore dilexi. 
Intcconfido, noncrubclcam: in te fpero, non confundar. Tu meum fiifi- 
cipe fpiritum in pace fempiterna , ne adversum me praevaleant inimici ja¬ 
cula. Sed Se hoc precor, Rex arterne, ut quicumque mei memoriam in ter¬ 
ris habuerint, pacis Se falutis commoda de cado largiri eis digneris. Quo 
dido , quia jam remunerationis hora inflabat, paullulum conticuit. Inte- 
rim eundis qui adftabant plallentibus, Se Sandorum nomina a feriatimfub- 
nedentibus , illa virtute qua valuit, voces pfallentium interrupit dicens 5 
Silete , Fratres mei, filetc. Numquid non confpicitis quantae jucunditatis 
proccflio advenit ? Certe quorum invocatis nomina , adeft Sandorum 
multitudo copiofa. Cumque in hoc quod videbat, mentis fidentis obtu¬ 
tus figeret, fanda illa anima carne foluta efi. Tranfivit autem gloriola Vir¬ 
go quarto Iduum Februariarum, die Dominica b , aurora incipiente,eadem 
videlicet hora , qua Chriftus ab inferis vidor refurrexit. O vere fanda Se 
venerabilis V irgo, in cujus (aero tranfitu Angelorum adeft multitudo, Mar¬ 
tyrum purpurata proccflio, Virginum quoque ut lilium candidata concio: 
quibus fociata Virgo eximia, exfultat Se laetatur in faeculorum faecula 1 

zo. Sepulta vero eft in B. Petri Principis Apoftolorum Bafilica, ubi per 
plurima annorum requievit curricula. Quo in loco quanta miraculorum pro¬ 
digia meritis excellcntiflim* Virginis poft ejus gloriofum tranfitum Fideli¬ 
bus oftendere dignatus fit Dominus, noftris reor non pofle-expleri fermoni- 
bus. Nam ibidem ex obfeflis corporibus daemonia fugantur , caeci illumi¬ 
nantur , manus informes reformantur , claudis greflus redditur , vis om- 


m Ergo tum temporis mos erat, ut Litania: San- 
ftorum pro iis qui in extremo agone politi erant, 
recitarentur, quamquam id in alia Vita non ex- 
prefum. 

k Dies Dominica incidit in iy Idus Februarias 


annis dc l x x x i , dc lxxxyii, dc xcvni, 
D c c 1 y. Monltcriolenlium Auftrcbertinarum 
monumentis liamus , quae Patrona: fu* obicum 
confignant anno ncc ut fecundum ve teram, 
calculum , ncc iv fecundum novum. 


Digitized by ^jOOQle 


VITA S. AUSTREBERT^E ABB. PAULIACENS. 5? 

nium febrium pellitur , infirmitatum genera multa curantur. Adfit nobis ank.Chrj 
Virgo eximia lui memoriam celebrantibus, impetret delidorum veniam fibi 
famulantibus, &l poft hujus vita: terminum fuis iacris precibus nos ad San- 
dorum perducat confortium, Arnen» 


ALIA VITA 

Au&ore anonymo perantiquo & fere asqudli. 

Es MSi Cod. Compendienfis Monafierii. 

Ustraberia igitur priufquam nafcevetur nota , &: ante-* Aoftra t* ti 
quam exiret de ventre dileda, Tervanenfi Galliarum opido t * Tamn- 
orta fuit, parentibus etiam 'non infimis generata. Sed ita apri- nica > 
ma nativitatis infantia actas in ea fimul & religio crefcere cos* 
perat, ut dubium non elfet, qupd ante ortum fuac nativitatis eam Domim» 
clegiftet. Jam cum eflet * infra decennium, ita eam Spiritus-fandus repleo 
verat, ut mens ejus aut circa Ecclcfias , aut circa Monafteria anhelaret. 
Meditabatur jam tunc in aetate rudis infantiae, quod poftea devote implevit. 

a. Quadam vero die cum vultum fpcciei fuac more infantium fuper aquas y c * ta> . 
conliderare ftuduilTet, ccce repente apparuit ei quoddam velamen capiti lufiTfpU 
ejus defuper impolitum: quod lignum apud eam incantum valuit, ut ex illo «. 
jam dic hoc aeftuaret deliderio. Et quamquam parentes ejus mortali viro 
eam tradere cogitarent, illa jam immortali cupiens adhaerere, fibimctipfi, 
licet confcia tantum cum lacrymis femperin oratione depofeebat, ut quod 
ei Dominus in umbra dignatus fuerat oftendere , in veritate compleret* 

Nec enim jam extunc parta eft ab hac intentione quiefeere , donec quod 
oculis perlpexerat, mente conciperet, gratiaque operante divina, opere 
adimpleret 3 . 

3. Procedente igitur tempore cum parentes ipfius qui felicibus ejus adi-* AqoUinc**. 
Eus invidebant, arrhabone pro amore faeculi recepto, tempus prarfinitum <*«. 

&; diem ftatuiflent iiuptiarum, illa in anguftiis polita Cogitare coepit quid 
ageret: mifta vero furtivum iter arripuit, gcrmaiio fecum fratre licet par¬ 
vulo. adfumto. Cumque pergerent fimul, interrogata ab eo quo tenderet, 
tefpondit fc ad villam qua: proxima efac «ituram. Venientes igitur ad flu¬ 
men quod dicitur Quantia, &c. ut in di a num. 7. 

. 4. Vir autem Dei cum cognoviflet parentes ejus fub hac re fore turba¬ 
tos , fecum Dei famuli adfumta confolandi eos gratia vifitavit, &c. ut in 
alia num. 8. ° 

y. Eft enim iplum Monafterium > fuper flumen quod dicitur Sumini con- portente 
ftrudura, nominatur autem Portus? ibique erat fpiritualis Mater nomi- Monafte- 
ne Burcofledis :cui cum indicaflent omnia quae gefta erant, gavifa nura P etlt ' 
valde fufeepit eam in filiam , cetenfque Sororibus aggregavit. Beata quo¬ 
que Dei famula ovile Chrifti ingrefla , ovibus fandis adjunda , fanda eft 
ovis clfcda. Primam quidem in k virtutem humilitatis pro fundamento in- 
feruit, Sc non folum lpirituali Matri, fedetiam eundis Sororibus ut ancilla 
obediens exftitit, omnibus fe fubdidit, obfequium eundis reddebat ut de¬ 
bitum famulatum, inferiorem fe clamitans , viliorem fe judicans, deterio- 

, » Hoc loce & aum. fa&um amplificat alius Auitor , qui proinde recentior ridetur. 

E iij 



Digitized by LxOOQle 



5 B VITA S. AUSTREBEIOVE ABB. PAULI AC ENS. 

Ann.Chx. rem Te ceteris fatebatur. Dum ergo vilior atque dcfpedior in oculis fuis fie- 
Fe»** V ret » eo ma g' s gloriofior apud Deum, & apud homines honorabilior appa- 
* rebat. Nam eligentibus eundis confentiente Matre,licet invita, Prxpolita 
conftituitur. Hoc fado coepit magis humiliari, magifque de virtute in virtu¬ 
tem proficere:qua:qualis circaobedientixvirtutem fuerit, fubfequentinar¬ 
rabimus fermone. t f 

ciibar.utu 6 . In eodem namque Monafterio erat confuetudo, ut viciffim a Sororibus 
ex } .uigat coquerentur panes. Cum auterfa hxc Chrifti famula die quadam in ordine 
v j c j s f ux j loc j n 0 p ere laboraret , unam tantum adolcfcentulam qux apud 
eam fuerat educata, fecum habebat. Cumque clibanus fuiflet igne fuccen- 
fus, &c. ut in alia num. io. 

a FiliUrto 7. Erat illis temporibus vir vitx valde venerabilis Fi libertus # nomi- 
cvocaiur ne } q U i rogatus a quodam viro potentiilimo videlicet Amaibekto 
clxnobiu.' Ketelbutro , ecquod illo tempore ejus operi atque dodrina fides 

religio exfpc&ata fc fingularis ab omnibus habebatur, Monafterium quod 
in hmdo proprio Amalbertus conftruxerat , filiamque paryulam nomine 
Auream cum aliis Deo facratis Chrifto inibi fervite devoverat, ad re¬ 
gendum fufeepit : & licet Vir Dei ledione frequenter inftrueret, prxdica- 
tionc fanda doceret; tamen quia neceflitas expofeebat, ut tahbus ru¬ 
dimentis ab eodem fexu regularis difciplinx fixius inhaereret, auditam 
* p r f audi- * jam famam famulae Chrifti difcipulx Auftrabcrtae, nuntios id esun mit- 
si tmi. tcrc Puduit, duos videlicet ex Monachis fuis , ut ad hunc locum venire 
deberet. Dei autem famula lic&t jam multo tempore exxftuans defiderabat 
ejufdem viri inftitui difciplinis, tamen ut columna immobilis & firma igno¬ 
rans an forte Deo placeret, ire ad modicum recufavit. Revcrfis autem nun¬ 
tiis , vir Dei ad Dei famulam 1 feftinavit. Tunc illae omnes Dei ancillae flen¬ 
tes & ejulantes in fublime voces levaverunt dicentes: Cur nos hodie, fan¬ 
de Pater, decipis ? cur noftro lumine ablato in tenebris nos derelinquis > 
Ad hxc ille refpondens dicebat: Nolite,Filix,nolite ita dicere,vos enim 
in tenebris nullatenus remanebitis, quia luminaria mundi eftis. Nolite er¬ 
go prohibere cxveftro lumine aliis impertire,fed potius prxftolantibusca¬ 
ritatem impendite. Multa enim 8c alia his fimilia Dei famulo prxdicance ei 
adquieverunt. Duabus namque ex ipfis Sororibus fecum adhibitis perrexit 
> cum homine Dei*. 

Monacha- 8. Jam vero adverfus fandam dodrinam ne ibidem convalefceret, quan- 
nim odium ta calliditate diabolus fuerit operatus, adjuvante Domino differamus. Illi 
MKUrm - namque rigorem propofiti fui fortiter tfcnens, quod ore ceteris prxdicabac, 
hocipfa prius illis videntibus faciebat. 111* autem vehit equi indomiti nec* 
dum loro cadi, fiquid Dei famula caufa falutis faceret aut doceret, omnino- 
vitabant contingere. Intantum enim prxvaluit hoftjs antiqui aftutia , ut 
magno odio eam habentes, etiam interficere molirentur. Sed cum Domino 
prohibente hoc facere nequiviffent , fuperveniente Amalberto prxdido, 
ftrudo mendacio graviffune eam accufaverunt, &c.uti» alia num. n. 
i 9. Igitur b inde progreffa, venit ad quemdam locum qui dicitur P a u l i a- 
fcxccn m cus > ccrt ® tunc paucus & modicus, poft futurum fadus eft magnus. An- 
c ««pie. c -y arum nam q UC Dei viginti quinque numero, qux ei mente & corpore ad- 
hxferant, ufque in diem vocationis earum, nec una quidem cx eis ab ca 
difccffic. In quo videlicet loco prxfatus Dei Pontifex Audomarus mirum in 
modum Monafterium xdificavit , quod in honore vel nomine fandx Det 

• E: b!c multa interponit alius Auftor num 11, Monafterium ab Amalberto conftru&um cum Pau- 
uti&infineVit*. Uaco confunditur, & in VitaS.Filiberti. 

b Totus hic articulus dccft in alia Vita, in qua 


Digitized by t^sOOQle 


VITA S. AUSTREBERTvE ABB. PAtTLIACENS. } 9 

Genitricis Mariae dedicavit: fed&: alias ibi BafilicasS. Petri &: S. Mardni ann.Ch*. 
conftruxit, domofque ad habitandum, ficut decet Sandos, omnemque op- £cc^iv. 
portunitatem velociter praeparavit. 

10. Sanda ergo Auftraberta bonitatem Dei circa fe recognofcens , quali- virtutibus 
ter erepta eft ficut paller de laqueo venantium, vel quomodo ei locus fubito ftudet ' 
paratus fuerit, multarum animarum cura fufeepta, qualem fe quantamque 

# praeftiterit, proloqui lingua nec ulla valebit. Erat enim frequens inledione* 
pernox in vigiliis & oratione , in jejuniis promta > in vcftimentis viliflima, 
in tentationibus habebat confidentiam. Omnibus enim Quadragelimis, 
praeter dies Dominicos, non nili fexies * comedebat. Caftigabat corpus & *in»lUitu 
fervitudfubcgerat, abnegans femetipfam, crucem fuamtulerat, Dominum 
fequebatur, amabat eundos, diligebatur a eundis , in eundis modcfta, ac 
omnibus jocunda, eundis hilaris apparebat. Si forte, ut adfolet, rixa orta 
fuiflet, paucis Termonibus eundorum animas mitigabat: fi quis ei fe calu jun- 
xilTet, numquam ei nili pundus corde ab ea procul dubio receffilfet. Nam 
omnes per circuitum habitantes ejus exemplum atque dodrinam fedantes, 
non folum filios aut filias Deo offerre ftatuerunt, verum multi ex eis conjuges 
proprias relinquentes , Monafteria expetierunt, fponG fponfas abjecerunt, 
ipfa: quoque a quibus caufa fanditatis contempta: funt, contempferunt. 

11. Humilitatem vero quam femel adfumferat, nullatenus deferuit. Nam Obedien- 
cumei moris elTet, ut ficut bonus pallor fuper gregem Domini vigilaret, & tiz c S re - 
die noduque circuiens , ne quid cuique evenilTet, refpiccrct; quadam die ficmpiuL 
Matutinis expletis, cum Sorores felfis corporibus poli laborem fe ledulis col- 
localTent, in ipfo lucis crepufculo cum aurora terram perfunderet, & ipla 
volens cognofcere an eundae quiefeerent, gradiebatur leniter, infpiciens le- 

dulos lingularum, &c. ut in priori Vita num. iy. 

n. Alio quoque tempore, dolor gravilfimus cuidam Sorori accelferat, ita- 
utpars faciei unius altius intumefeens, oculum paene abfeonderet, &c. ut in 
alta num. 1 6. 

13. Nunc autem de ejus obitu, qualiter fanda anima illa carne foluta fit, f an aa 
breviter exfequamur. Cum autem omnipotens Deus qui ell bonorum fidelis obit, 
remunerator, a faeculi hujus caligine ad fempiternam lucem immenlamque 
beaticudinem eam decrevilfet vocare, febre correpta argrotare ccepit. Super¬ 
veniente itaque die Dominica, congregatis in unum Sororibus, adfuit ipfa 
fullentata manibus ceterarum; inftruenfque eas, & docens ea quae funt de re¬ 
gno Dei, multis ibidem lacrymis fufis, deofculatur fingulas, pacem fecit cum 
omnibus: & valedicens Sororibus perrexit ad ledulum, ibique per aliquot dies 
vivens, non celfavit menfuram tritici Chrifti famulis erogare. Cum autem 
appropinqualfethora,ut jamfuo itinerefpiritusad caelos dirigeretur, Sacra¬ 
mentis Dominici Corporis perceptis,conveniunt omnes,ut pro ejus exitu mo¬ 
re moriendum decantarent. Cumque ccepilTent attentius plallere, virtute qua, 
poterat voces pfallentium compcfcuit, &: beatam femperque Virginem Dei 
Genitricem Mariam invocare ccepit, &c fandum Petrum ceterofquc Apo- 
ftolos, & fandos Martyres, fandos quoque Confelfores, fandafque Virgines 
• nominarim invitare: & ecce in ipfa vocatione nominum migravit ad Chri- 
flum, cui clt honor & gloria in faecula faeculorum, Arnen. 


INCIPIUNT MIRACULA 


ejufdcm poft obitum. 


1. /^Umq^e poft glotiofum ejustranfitum, nonnullae ex Sororibus lafci- 
Vy vior is animi leduloquo Beata obierat, meridianis horis ad qiiicfcen- 


Monacb* 

Icftoejut 
irreveren¬ 
ter ufa pw> 
nitar. 


Digitized by LjOOQle 



46MIRAC. S. AUSTREBERXE ABB. PAULIACEKs, 

Ann.Chr. dum fac pius membra dare prxfumerent , una qux erat iafeivior ceteris, perfi- 
F V.V- flens in hoc prxfumtivo negotio, coepit jam ipfo ut proprio utiftrato, ibique 
febre correpta ad extremum deduda eft. Cumque per unum forte aut duos 
dies ipfo in Ic&ukx aegrotans ei miniftrarctur a quadam, ficretque ei femper. 
deterius j tandem in fc reverfa, dixit adfiftcnti libi: Scio, inquit, quod mori* 
tura fum in proximo, fed deprecor te ut me adhuc paululum rcfpirantem in 
alium locum transferas , ne forte egrediente hinc anima mea fententiam 
damnationis excipiam, pro eo quod cum clTem peccatis obnoxia, Sandac 
Moribunda Dei thorum meo praefumfi ufui deputare. Cum vero prxbentcs ci adfen- 
covaicfcit. deportaflent eam ad cellulam infirmarum, ipfa eadem hora fub cele¬ 
ritate convaluit &c fana fada eft» 

Ulcus £ana- t. Per idem fere tempus vulnus pdfimum in faucibus cujufdam Sororis 
tur. excreverat, itauc putrcfccns intrinfecus gutture tumefeente , neque cibum 

aut potum fumeret, fomnumque prx nimio cruciatu non caperet. Sed etfi 
quia liquoris in os mitti a qoalibet tentaretur, cum fanie proHuente refilie- 
bat: non enimquifdam ad eam prx magno faetore accedere poterat. At 
vero cum ad fandum illud fepulcrum delata fuiflct, protinus obdormivit, 
apparmtquc ei in fomnis quxdam in habitu virginali, deferens ei malum 
punicum, quod a B. Auftrabcrta ei dicebat e fle tranfmiflum. Cumque ac¬ 
cipiens comcdillet, eccc evigilanti repletum eft os dulcedine, quafi favum 
mellis. Surgcns vero cx eo loco venit ad ftratum fuum, ibique paullulum 
requiefeens, manum quamdam capiti ejus fuppolitam tadu blandiflimo fen- 
ciebat, apericnfquc oculos vidit vultum fplendidum claritatis eximix co- 
rufeantem, atque in ipfo motu palpebrarum ablatum eft ab ea quod viderat t 
ftattmquc libi cibum dari poftulans comedit, & fana fada eft. 
ror divi 3’ ^ en i ente quoque anniverfario ejus depofitionis die , cum in ejus 
m offiai ' commemoratione ad laudandum Deum furrexiflent Sorores, dedita qux- 
ncgiigcns (Jam fomno corporis furgere negligens, ceteris pfallentibus dormiebat •, vi- 
percuucur. debaturque flbi q U 5 d B. Auftrabcrta cum tribus puellis prxccdentibus, una 
cum lampade Dormitorium circuiret. Cumque ante ejus ledulum qux 
hoc videbat inftituilTent, increpationis verba arripiens, ait: Cur, inquit, 
fbmni torpore deprimeris ? cur cctciis vigilantibus Deumque laudanti¬ 
bus , tu fraudaris tanto munere inerti fopore foluta? Et extendens per- 
cuflit eam in faciem, convcrlaque ad puellas qux fecum erant, ait: Compre¬ 
hendite cam , 8 c extrahite foras. Evigilanfque in ipfo idu percuflionis, 
furrexit a ledulo, cccpit concita currere, & ecce poft tergum quafi ftre- 
pitus currentium , ufquequo in Ecclefiam cum magno tremore intraflet: 
conficen'fque quod perpeua fuerat , decctero fc promifit emendaturam: 
alapam tamen quam acceperat, per anni revolutionem fecum retinens 
flagellatur ab ea, donec veniens ad aliam feftivitatis diem, oratione fada 
folveret eam omnipotens Deus, icreftituca eftfanitati. 
focila qu?- 4 * Alio quoque tempore ejus memoriam recolentes cum MilTarumfoI- 

dama Mo- lemnia celebrarent, puella quxdam a falvare volens animam fuam, fandae 
-£ 110 re " illi congregationi adhxrere defiderabat. Sed cum multis modis in prxterito 
» tempore illiufmodi caufam poftulanti ei omnis denegata fuiflet adeundi 
facultas; defperata jam ab homine hanc fc confequi gratiam pofle , dc 
Dei potius mifcricordia SC orationibus Sandx illius confidens, in ipfa ho¬ 
ra qua Dominus Deus Sabaoth Sandus ter ab omnibus clamabatur, currens 
ad fandum fepulcrum beatx Dei famulx manibus pallium apprehendit, 

• Andreas Sauflaius in Martyrologio ad v Id. Officium S. Julianx it Sanctimonialibus Monfle- 
OCtob. ait puilUm illam fui (Te S. Julianam 5 Ab- riolenfibns legi folitum. Ia codicc Compcndienfi 
batiflam BcnediCtam, dc quibus fupri.Confcutit iftud dceft miraculum. 

dicens 


Digitized by LjOOQLe 



MIRAC. S. ATJSTREBERTvE ABB. PAULI ACENS. 4 t 

dicens fe inde nullatenus reccffuram, nifi projeda fu i flet invita, inquiens fi Ann.Ch*. 
forte ejiceretur > animam fuam perituram fore ; fanguinem tamen fuuip febr!x. 
exquirendum de manu ipfius, quicumquc devotionem fuam ulterius im- 
pcdiffct. Mater vero earumdem ancillarum Dei qua: illis temporibus Mo- 
naftcrio praeerat, valde indignans quod fadumeft, juffit illam amoveri ex 
loco illo , atque cum dedecore expelli, dicens : Tu, inquit , cum fis ex 
Monafterii hujus nata famula , debeafque fervile opus exercere quodeum- 
que tibi foris injungitur , aufa es hoc arbitrari, ut rapina corpori Sandi- 
monialium fociata , domina effici dele&eris i Node igitur infccuta cum Abbatiffi 
fo fopori. dediffet, graviffima ei febris continuo acccffit, itaut per totum 
nodis fpatium pervigil vexaretur. Mane autem fad.o, ingravefeente febre timr. 
jubet adeffe Prefbyterum fimul & omnes Sorores: indicat fe mori quidem,. 
fod puellam illam pro qua fe pati dicebat, recipi in congregatione ab om¬ 
nibus flagitabat. Illae autem quia uno animo confpiraverant adverfus puel¬ 
lam illam ne recipi potuiffet, dubitantes adhuc hac de caufa ei xgritudi- 
dinem accidifle , confilium inierunt dicentes ; Eamus primum ad corpus 
fanda: Dei famula:, ibique pro te preces fundamus votum voventes, fi ' 
forte mifereatur tui Dominus ut ab hac infirmitate faneris , atque ut per• 
temetipfam facias quod hortaris. Quod ita fadum eft» Nam ftatim reli¬ 
quit eam febris, & furgens a lcdulo juffit adefle puellam> ac recepit eam 
in filiam, ceterifque fecit Sororem : jam tum bene recordans qubd antd 
male immemor exftiterat, quia Dominus perfonarum non eft acceptor, 
fod five fervus , five liber , in Chrifto unum fumus , & fub uno Domino **R tg.s. 

militiam bajulamus» Moribunda 

f» Quaedam alia ex Sororibus graviffima infirmitate praeventa , pir- covalefcit. 
tem unam corporis , a renibus deorfum , ipfo congreflu * perdiderat, */f um 
itaut immenfos dolores & cruciatos * per annos quinque pateretur. Node cru* 
igitur quadam cum ad extremum perauda vix tenuem fpiritum palpita- ciatus 
ret, fada eft vox in fomnis ad quamdam Sororem ut furgeret j tolleret- 
que infirmam, deferretque eam ad Chrifti ancillae corpus i & licet tertio 
commonita , tandem evigilains furrexit, &: venit ad infirmam, indicavit- 
que ei quod viderat. Refpondente eadem , juxta finem prope efle , cum 
magno licet labore humeris impofitam detulit eam ad locum , ibique de- 
pofita, protinus obdormivit. Haec autem haud procul ftans exfpcdabae 
eventum rei, 8 c ecce repente audivit fonithm quafi alarum columba: vo¬ 
lantis & refidentis fupra 'fandum fepulcrum. Cumque paullulum fubfti- 
tiffet, evigilavit infirma, nihil mali fentiens furrexit, & fupra pedes confi- 
llens, gratias agens pro fanitate recepta, perrexit incolumis. 

6. Eodem quoque tempore quaedam ex ancillis, cui ungulae mediam pal¬ 
mam infixa:, officium manus privaverant; cum veniflet ex fide orare ad fopuh» 
erum,mox invocato nomine beatscDei famula: Auftrabertse fanitatem recepit. 

7 . Quidam ex Monachis moleftia corporis fuperveniente carens officio Monaebt™ 
linguae, permanfit mutus quatriduo, itaut nec vocem ullam ad loquendum mutu a s fu 1 ^“ 
potuiffet emittere. Quinta itaque node qua erat elinguis , vidit in fomnis m 
beatam Dei famulam fibi dicentem : Mane , inquit , cum furrexeris 

vade orare, & Dominus tibi adjutor erit. Mane autem fado ivit mutus i re-* 
diit loquens *, ivit tacendo, rediit praedicando , dicens : Bcnedidus Deus 
qui tanta & talia operatur per Auftrabertam famulam fuam. * 

8 . Interea tranflatur»eft ‘fandum corpus a loco quo prius fuerat pofitum, TranfUtio. 

'M Hugone Roromagenfi Archiepifcopo annuen- ltalend. Novcmb. qui dies ha&enus Auftreberti. 
te hacc Tranflatio feu elevatio fada eft , it nis Monfterioleniibus feftivus eft. Legj AclaS. 

Malbianco & Sauffaio credimus, & quidem rtv Hugonisinfia. . 

Ac7a SS.Ord. S. B. Statium III . F 


I 


Digitized by LjOOQle 



4 i MIR.AC. S. AUSTREBERT/E ABB. PAULIACENS. 

ann.Chk. jjqjj f me miraculo. Sarpius enim revelaverat omnipotens Dens cuidam 
f*» C r!x. fervo Dei ut inde fublcvarccur , quoniam fummitas lapidis illius tingeba- 
**t. ung<- tl i r * in aquam : fed ita inventum cll,licut ei ab Angelo fuerat nuntiatum. 
kamr„ Angelus enim nuntius dicitur, & nili is bonus eflee, nullatenus veritatem 
nunciaflet. 

Alia mira- Pofthaec autem cum ejus feftivitas adveniflet, mulier quaedam con- 
Crtia * tradis manibus , quam ob iftiufmodi caufam fides adduxerat ut iJLico fal- 
voretur i cum plaimis &c canticis fpiritualibus nodem ipfam pervigilem 
ducerent Sorores, circa medium ferine nodis tempus , reddita liint ei of¬ 
ficia manuum, .& mane fado. gratias agens Deo abiit incolumis. 

10. Alia etenim Sorot ex ipfis Dei famulabus oculorum lumine amiifo 
per annos duodecim caecitatis vinculo tenebatur : quae orationum fuarum 
inftantia ante ipfum venerandum fcpulcrum, dcpulfis tenebrarum caligini¬ 
bus , vifum recepit. 

11. Quidam adolefccns uno pede claudus , in ipfa ejufdcm veneranda 
follemnitate cum ibidem pernox in oratione vigilaffet, fummo diluculo 
aurora furgente greflum recepit, &c ad propria remeavit. Illud etiam mi¬ 
rabile fuit, quod mulier quaedam unius manus officio deftituta , veniens 
ex longinquo , node i pia qua annua ejus commemoratio celebranda erae, 
occurrere reftinabat: fed hora tardiore praeventa nullatenus ingredi potuit, 
eoquod eflent omnes januae formfecus obferatae. Cum igitur node ipfir in 
eodem loco ageret excubias , mane fado patentibus januis mgrefla, anu¬ 
lum quod in debili manu geftavcrat, pro munere deferebat: quz beatae 
Virginis oratione fanata , manu reftituta, rediit ad propria. 

sx. Matcrfamilias quaedam dives valde & nobilis , dudum Sandae Dei 
in amicitia jvmda , a peftifero fic infanabili morbo, ue aiunt, qui cancer’ 
a Medicis nominatur , petculfa eft , quae per annos novem ejus pedo¬ 
ris mammillam dilanians , majorem jam partem confumferat. Cum autem 
dies fanda: depolitionis Virginis beatae celebranda efifcc, veniens hxc cum 
devotione & fide profternens fe coram venerando fepulcro, mulcas ibidem 
lacrymas fundens, caufa liqui dem exigente doloris, oravit intente diutius. 
Altera autem die cum ad domum proprjam fuiflee reverfa, putrefadae hu¬ 
jus vulneris carnes radicitus evullx , profluente fanie ceciderunt, atque 
intra paucos dies reftituta eft. fanitati. 

. 15. Puer quidam parvulus a dxmomo vexabatur : cumque delatus a pa¬ 

tre , -ante corpus beata: Dei famula: fuiflee projedus , ftatim fugato' dae¬ 
mone, fanitatem recepit. 

14. Adolefcentula quxdam,&: ipfa habens daemonium, vociferans atque 
dilcerpens node &c die, nulla ei requies erat > fed & parentes ejus inquie¬ 
tudinem ipfius ferre non poterant. Cumque ad fandam hanc lepulcuram 
a matre fuiflee adduda, aarmon cxpulfiis eft, &c reduxit eam mater inco¬ 
lumem. Plura etenim omifimus y nc legentibus adferrent txdium , feridf- 
. que verborum inferret faftiditmv. Hxc quoque fiflficiant pauca die pluri¬ 
bus , innumeris & immenfis , qux per fandam luam famulam operatus 
eft omnipotens Dominus, qui cum Patre & Spiritu-fando vivit ic regnat 
Deus per infinita fecula. feculotum, Arnen. 




4 


Digitized by LjOOQLe 


MIRAC. S. AUSTREBERTAi ABB. PAULI ACENS. 4; 
FRAGMENTA SELECTA 

Ex aliis miraculis relatis apud Ballandum. 


Ann. Chr. 

DCC.1T. 

Febr. x. 


1, TNterea Dominus noftcr famula: fu* Auftrcbertx merita longe la- Miracula 
X te que declarans, ubicumque ad ejus titulum Bafilic* dicantur feu *P udCeno ' 
Oratoria, virtutum non definit exhibere fuffragia. In pago Cenomanncnfi 
a Fidelibus conflat conftruda Ecclefia, fchemate quidem exigua , fcd li¬ 
gnorum decore pcrfpicua. Tres namque in vicino commanentes feminx di- 
verfo laborabant incommodo. Nam una earum excitate multata , altera 
pedibus contrada , tertia vero erat diuturno languore confcda: qux pari¬ 
ter B. Auftrebertx votum facientes, ad ejus quam diximus xdiculam can¬ 
delas miferunt , ftatimque folita Dei clementia fofpitatem receperunt.' 

Deinde pari devotione Pauliacum properantes, ad ejus tumulum gratiarum 
ac laudis vota omnipotenti Domino folverunt. 

a. Cdm per immaniflimam barbarie* crudelitatis feritatem Regnum Galli* Nortnun- 
kque Germani* olim circumquaque miferanda vallaretur depopulatione, ni » fa!vien - 
occidentalis pars Franci* acrioris vim furoris continua frequentatione u “** 
pr* ceteris regionibus pertulit. Adeo, inquam , Gentilium in populo prx- 
valuit perverfitas , ut penitus peremtis eftugatifque cohabitantium turmis, 
dirutis folotenus Coenobiorum xdificiis, glorioforum Sandorum pignori¬ 
bus alio velut in exfilium lugenda nimis tranllatione ablatis , etiam cum 
- illorum abfentia funditus inibi videretur deleri memoria. Multo poft tem¬ 
pore, tant* graffationis diluvio aliquantulum retrado, placuit divin* pro¬ 
pitiationi iterum occidu* regioni redivivo jubare catholicz Religionis lu¬ 
men oriri i ut ubi hadenus nofcebantur effe ferarum palcua , Chrifticola- 
rum jam viderentur xdificari habitacula. Quamvis enim adhuc effet exi¬ 
guus regreflorum numerus , tamen ficubi ab eis Templorum invenirentur 
velligia, ilico pro polle fui rexdificabatur Ecclefia. Contigit ergo iifdemtem- deftrufta 
poribus ab incolis fidelibus in Pauliaco, quod ruina tcfte ante patri* ever- 
fionem famofilfimum Coenobium nofcebatur , conditam fore Ecclefiolam Cceno 1<? ’ 
in loco quo gloriofa Auftreberta carneis membris loluta ellifed jugi pro- 
vinci* excidio radicitus evulfum undique Deo famulantium videbatur ob- negkau* 
fequium; & ne cujullibet follemnitatis celebraretur memoria, gentilis con- Sana * cul ’ 
curfionis abftulerat inflantia. At ubi humanum ad tempus defuit obfc- tu *’ 
quium, gratiori frequentatione imminebat divinum. Node igitur quadam 
in loco lupradido, viro cuidam fideliflimo,necnon 8 c duabus probatilfimjfc 
. vit* mulieribus, quarum una Sandimonialis fuerat, licet diverfis habitafi- 
fent manfiunculisjvox una tamen omnibus fada ell communis: Quid fom- c3e | itl j, 
no deprelfi jacetis? nonnd venerand* vellr* Patron* Auftrebertx virginis excitata*.' 
fellivitatem adefle cognofcitis ? furgite & ad Ecclcfiam fellinatc. Tanti 
illi Ignari negotii celeriter furgunt, ad Ecclefiam concurrunt, magna cum 
devotione matutinis laudibus adllantium voces intus audiunt , fimulque 
angelica conclamatione node eadem fellivitatem fupradidx Virginis in 
cxlis coli intelligunt. 

5. Cuidam boni tellimonii viro mirx claritatis ac decoris perlona per 
vifum apparens, duxit eum in Ecclcfiam fandx virginis Auftrebertx Pau- 
liaci litam ,olim a paganis pxne dirutam: oftendenlque ei locum quo pri¬ 
mitus fanda Virgo tumulata fuerat., imperavit ut intimaret Prelbytero 
cjufdem Ecclefix, quatenus eumdem locum ne a plebe concluderctUf in¬ 
cluderet. Cumque bis admonitus minime paruilTet } terti6 veniens eum in 


Digitized by LjOOQLe 



' 44MIRAC.S.AUSTREBERT.E ABB.PAULIACENS. 

dcc CHR ^ ac ^ em pcrcuffitj minans quoufque imperata compleflet, illum minime cu- 
I e b r/x. randum ; Prefbyterum verb nifi obediret , deterius paflurum. Qui evigi¬ 
lans , qua: audierat Prefbytero retulit, ad probationem fux narrationis qua 
percufliis fuerat, tumidam faciem oftendens. Ilico autem Ut Prcfbyter jufla 
complevit, prxdidus vir fofpitatem recepit, 
ruttura fa* 4, Quidam vir illuftris Gofcelinus nomine , tranfmarinis degens in pat- 
puniuml! ti^us, B. Auftrcbcrcx fui ruris decimam dedit, atque in fignum donationis 
duos ex xre urceos quos vulgo Bachinos vocamus, ejus Ecclefix miniftris 
* tranfmifit. Qux Fratres quidam noftri a Monaftcrii illuc pro quibufdam 
utilitatibus diredi gratanter fufccperunt, expletifquc pro quibus ierant, 
ad propria reverti cupientes , cum fuis ad mare properarunt, Deoquc fa¬ 
vente, profpero navigii curfu ad portum Dieppe applicuerunt. Egrelfi autem 
ad terram, eunda qux fecum detulerant, integra reperiunt, prxter illa qux 
diximus vafcula a nautis furtim fubrepta. Cum ergo ea minime reperirent, 
triftes admodum: Sanda Auftrebcrta , inquiunt, de oblatione fua inique 
diftrada celerem expetat ultionem. Quod & fadum eft. Altera namque 
dip cum prxdidi nautx multis cum navibus qux in portu erant, ad propria 
reverti conarentur, repentino turbine repulfa navis ad litus revocatur, & per 
aliquot dies egredi nullo modo valens, invita retinetur. Tandem cur hoc 
fieret advertentes & fui fcelcris pxnitentes , cuidam Monacho S. Trinita- 
h tis b qui in vicino erat, vafcula humihter reddunt, moxque cum gaudip 
profpere ad propria revertuntur. 

Fonsfaiu. j. Quidam adolefccns graviflimo corporis incommodo detentus, ex bea- 
ftretxic* Auftrebertx virginis fonte , de quo multi fanantur, dari libi cum 

c ' fide petiit. Cui cum de alio fub ejus nomine prxbuilTent, protinus animadr 
vertit, & fprevit, nili quod petierat confequeretur, fe minime fanandum di¬ 
xit. Tandem illius improbitate vidi, ad fontem licet itinere diei unius fepo- 
fitum mittunt, & inde quod cupierat xgro offerunt. Quo haufto extemplo 
convaluit,furrexit, Deofandxquc Virginigrates reddidit. 

m Fortcan Monaftcrii S. Catharinx de monte rio tranfmiiTi. 
prope Rotomagum , cui Monafterio fubjcftus eft b Nempe de Monafterio prxnotato, quod S. 
Prioratus JPauliaccniis ab anno m 'lx. Poftea iftic Trinitati & S.Catharinx nuncupatum erat, 
degebant quatuor Monachi e prxdi&o Monaftc- 

MONITUM. 


Mi 


nt { 

* 


fA G N A pArs Reliquiarum S. Aufireberta ' ad fervatur in Virginum Benedi- 
ftinarum Parthenon* Auflrebertino , quod muris At onfterioli opidi inclufum 
eft; pars Audomaropoli in Ecelefia cathedrali. Id quam ob rem qudve ratione 
contigerit , paucis accipe. Nortmartnis (jalitam, pracipue loca Ligeri & Sequana fluviis 
circumfufa , vaflantibus , Pauliacenfes Virgines in Mdrconnenfe Monaflerium fefe rect- 
* Marti*, pijfe feruntur. Iftud AIonaflerium in paterno S. Aufireberta caflro > Marconna * ditio , 
*• ab ipfa (ut aiunt) Auftreberta pofl parentis utriufque mortem conflruEtum fuerat ad 

Hefdin. Qj, ant i am fluvium, pauli0 infra Hefdtnum * opidum hodiernum. At fum nec ibi tuta ef- 
fent SanEHmoniales ab incurflbses Nortmannorum, ad Afonfleriolum opidum munitijji- 
mum confugerunt: ubi deflruStod Nortmannis utroque Parthenone , Pauliacenfi & Mar- 
connenfi, fedem fixerunt, eoque lon circiter annum mille fimum erexerunt Coenobium S. Au¬ 
fireberta nuncupatum, cujus partem Reliquiarum po fident, partem Audomaropolitana 
Ecelefia. in qua corpus fanBa Virginis faviente Nortmannorum procella fervatum eft. Et 
quidem At onfleriolcnfcs Virgines Patrona fua Reliquias in theca argentea affabre elaborata , 
cranii partem in ferinio ex argento deaurato ; Audomaropolitani vero Canonici portio¬ 
nem fuam in feretro argenteo ara majori impofito venerantur. 



Digitized by ^.ooQle 



VITA S. BERTULFI ABB. RENTICENS. 4J 

©SCOC^CO^N^COCOCiOC/SCOCOCOOQC/SC^COC/O&OCOCCC^COCOCOCCCOCOSOCaCOCiO coco cococococococo 
RtWWW OJCJ^S P?#ffW W65KSW3|BW88WSW5<®WiW5SS5fl(C®WWBBJB#f*SWHW90W*W®|B9WII!B8fi{W®W#W 

VITA S- BERTULFI ABBATIS^; 

RENTICA IN FLANDRIA, 

Auttore Monacho Blandinienfi, qui vixit feculo xi. 

* Ex MSS. Codd. Surio & Bollando . 

OBSERVATIONES P R u£ V I- ^£. 

V J VS Vita Scriptor * Monachus Blandinienfis ad (jandavum, ifiud opta 
aggnjfus efi juffu Foicardi Abbatia in ‘Prologo memorati* qui Tlatt- 
dinienfe Coenobium perillufire Ordinis S. P. 'BenediEH rexit ab anno m lix 
ad m lxxiviii, quo etiam auttore fatta efi pofirema Reliquiarum S. 

"Bertulfi Tranjlatio, cui hic Auftor interfuit. 

i. Bcrtulfum Rentica Abbatem fuijfc colligimus ex nunt. if. Efi autem Rentica opi - 
dum* vulgo Rcncy Morinis quondam* modo Atrabatibus attributum, ad fontes Enne- 
nonis feu Agnionis fluvioli * quem Aa vulgus appellat. Prope Renticam erat Bertulfi Coe¬ 
nobium S. Dionyfio dicatum, modo exilis Prioratus. In plerifque "Belgii Martyrologiit 
MSS. memoria S. Bertulfi Confcfloris & Monachi celebratur Nonis Februarii. 

'HOLOGUS AUCTORIS. 

Uoniam quidem omnis qui membra cujufcumqUe honorat, totum 
hoc cujus membra funt honorat; membra vero Chrifti omnes fune 
Sandirergo & qui Sandos honorant,Chriftum laudare & honorare 
probantur. Non tamen Chriftus in Sandis fuis, neque Sandi in 
Chrifto laudari egent: fed qui eos hic laudant, egent utique ut laudent. Ec- 
ce inter reliqua membra Chrifti Bertulfum egregium corporis Chrifti 
membrum in medium adfumo: quem tanto minus laudare fufficio, quanto 
amplius &c ingenio &: vita fordefeo. Sed quod minus fufficio, Sandi hujus fup- 
plcbit interccftio: &: qui dedit velle, dabit, credo, & pofle. Cujus Vitam,veteri Au&or s. 
olim ftilo deferiptam, ut novo feribendi percurrerem ftudio, domini Abba- Benulfi Vl ' 
tis noftri Folcardi ol^inuit juflio , cui petenti fas non erat quidquam |u*jufftt P ° 
negare: quia fpeciali Sandum hunc adeo devotione ampleditur, ut cum om- Folcardi» 
nibus Sandis fpecialemhunc pro omnibus Fidelibus defundis habeat inter- 
Ceftorem, quem adeorumdem Fidelium defundorum memoriam, & corpo¬ 
re & interceflionefecit efle praefentem. Sed hocfolum miror, quod humili¬ 
ter a me ignavo exigere voluit, quod ipfe fando viro efficaciter exhibere va¬ 
luit: prae iertim cum fim incircumcifus corde & labiis, ille autem difciplinis 
non mediocriter inftrudus Ecclefiafticis. Cujus praeclara ad Sandum devo¬ 
tio quia humilitate ornabatur, quod devote humilis fando viro exhibere va¬ 
luit , humiliter dtfvotus ab alio, licet fciolo, petere non horruit. Quid ergo i 
jubenti audoritate, & petenti humilitate, non quantum debeo, fed quantum 
habeo, Patri praefto, falva virorum illuftrium majeftate, qui ad hoc opus in¬ 
genio &: dodrina longe me praecellunt. Sed fi quid.mens noftra didando, vel 
manus feribendo erraverint, ejus erit & apud fandiffimum Bertulfum excu- 
lare, qui me non timuit ad hoc feribendi ftudium applicare. Et notandum,ex 
multis pauca fandi viri gefta me dfe feripturum , quia temporum vetuftas 
plura oblivioni, pauca memoriae dedit. Sed fideli pauca multum fiifficiunn 
infideli autem nec multa parum fatisfaciunt. Prudens igitur ledor materiem 
magis penfet quam ftilum , rationem magis quam ffcriptorem: quia vinum 

F iij 




/ 


parentes 
gentiles de¬ 
urit. 


4« VITA S. BERTULFI ABB. RENTICENS. 

ann.chk. plumbi bftula hauftum fzpe placcc: bonique nuncii bajulus non quis, Ccd 
fiS«' ». quid adfetat, inquiritur. 

INCIPIT VITA. 

I 

Bertuifus tm f^XJ m fub gtoriofo Rege Siceberto» EcclcfiaChrifti pacemfimul 
Aiaman- ^ & g rac j am * meruit , beatiflimus ConfefTor Bertuifus ortum nativitatis 

's fua: patria Alcmanniahabuit:parentibus quidem honefte mediocribus, fed 

* * l g*°- gentilibus. Neque enim adhuc Alemanniam fides Chrifti refpexerat, quam- 
un quam in ea hic futurus Ecclcfia: filius carnis tunc progenitores habuerit. 

Cujus uterque f arens fagunis ritibus horrens. 

Sicut /pina rofam , Suniium fu edidit iftum. 

Neque parum glorix huic fando viro fore dixerim, quodfimilem cum (an- 
diifimo illo Martino ortum fortitus fuerit. Sicut enim ille, fic ifte gentilibus 
parentibus procedit•, ille quidem Pannonix, hic finibus Alemannix. 
parentes 3. Cumque adolefcentix ingrelTus iter, primxvx astatis excederet annos, 
gentiles de- naturali tantum lege edodus, in via mandatorum Domini coepit ire, & inter 
tens ‘ eos qui nil norunt nifi barbarum frendere, dextrum juftitix iter conatus eflr 
arripere. Sed quia non facile habuit quod conatus eft, (inter iniquos enim 
arduum, immo difficile fuit xquitatis jura tenere, prxfertim cum ad fidem 
Chrifti indigenas illos nec ratio, necperfuafio poffet allicere) maluit patrii 
parentibufque deftitui ,quamconfortio pravorum fordibufque gentilium pol¬ 
lui. Exivit ergo hic novus Abraham de terra & cognatione fua, & venit in 
venit in pa- terram & cognationem nonfuam. Nam arrepto itinere verfus Occidentem; 
gum Tar- tandem in partes Galliarum devenit, coque ubi Tarvannenfium fines Ocea- 
Km ea " nus tcrm inat» manfionem accepit. 

ubi wam - 4* Erat tunc temporis in prxfata regione quidam VaMbertus non in- 

bertus Co- fimus Comitum, cui cum divitiis par erat meritum. Huic paris conditioni^ 
Aeriis"*' con i ux adhxfit, cujus ingenuitatem religio fanda &c immaculata adornavit, 
Ecciefiis nomine Homburg a. * . Utrifquc ergo illorum cum ingenuitate fanda 
conftruc- religi®, & cum religione irreprehenfibilis erat operum exhibitio. Nec de- 
Hem- ^ere in argumentum religionis eorum plura virtutum opera, inter qux il- 
burgis. lud prxclaie emicuit, multarum per eos conftrudio Ecclefiarum. Nam ex 
facultatibus propriis in proprii juris prxdio conft^uxere Coenobium operofa 
manu elaboratum, non minus a magnis Coenobiis pollens, quod honori fc 
nomini Dionyfii Martyris titulari fecerunt. Adjecerunt etiam tres alias Ec- 
clefias fundare, pafquenon parva devotione Sandis titulare, unam Princi¬ 
pi Apoftolorum, aliambeatiffimo Martino,tertiamxqueS. Vedafto.Quas* 
ut didum eft,tam ex fumtibus propriis, quam in proprii juris prxdio, nun¬ 
cupato Rentica , conftrudas venerantur omnes &L colunt, prxeipue qui 

* ui. Ennc- * Ennenonem fluvium bibunt, cujus ripx prxdida poffeffio contigua ad- 

Agnionf j acet - 

vulgo a», y. In hac namque quam dixi regione adeo Fides Chrifti*concordabat cum 
hic bapti. religione, ut facile effet cis qui quxrunt Chriftum, illic eum invenire. Qub 
cuifus Ber " c “ m ^ eatus ® ertu ^ us perveniflet, eumdem peregrinationis fux locum pa- 
tu us s triam credidit: qiiia ibi Fidem Chrifti, qua nihil umquam jucundius habuit, 

rf. xi». j4. * nv enit, & fecundum illud Pfalmiftx , cantabiles illi erant juftificationes 
Domini in loco peregrinationis (ux. Et ut choris Fidelium poffet adjungi, 
humiliter fe petiit Sacramento Baptifmatis infigniri. Confccutufquc Bapti- 
matis Sacramentum , Spiritus-fandi fadvts eft templum, & inter illius Pa- 

u Nempe Sigebcrto fecundo Dagoberti Regit filio , qui Aufhiam rexit ab anno ocxxxui ad 
Annum circa dc i. • 


venit m pa¬ 
gum Tar- 
vennen- 
fem , 

ubi Wam - 
bertus Co¬ 
met Mona- 
fteria & 
Ecclclias 
conftrue- 
bat. 

* ul. Hem- 
burgis. 


* ul. Enne- 
nam, 
Agnione, 
vulgo Au. 

hic bapti- 
xatu* Ber¬ 
tuifus , 

rf. 11». 54. 


Digitized by LjOOQLe 


VITA S. BERTULF1 ^BB, RENTICENS. 47 

triac indigenas cccpit jam effenon hofpes &c advena, fed civis San&orum & Cmc* ah* 
domefticus Dei. Nec fatis fuit jam conjurato in Chrifti Sacramenta tironi * y ' 
Baptifmatis gratiam fufccpifle, fed ut Clericatus fignaculo artius jungetetut fit cle V' 
Ecclefix y Sc votis optavit, & preaibus exoravit t quodque devote expetiit, effi- cus. 
cacitcr impetravit, Sicque Fidelium choris admittas, ibat de virtute in virtu¬ 
tem , vifurus Deum deorum in Sion. 

6 . Cumque fama viri dari (fimi amberti conjugiique ejus percrcbliiflet, vfamberti 
&: ,ut facile viris clari flimis cft, fuarum odofe virtutum complures attraxiflet; 

cor hujus famuli Dei Spiritus-fan&us praeveniens tetigit ,&in amorem tan- * * jugl ‘ 
ti viri conjugifque ejus penetrabiliter accendit. Nec defiderii fui fatiem di- 
ftulit, donec fe eorum praefentiae obtulit, non modico exfultans tripudio, 
quod tandem poft longum peregrinationis fuje fudorem , unius veri Dei 
cultores rcpcrilfet, quos reperifle tam carum quam rarum habebat. Unde & 
ab eis ficut fine detrimento fuo feparari fe non poffe putabat , ita lpfis infe- 
parabiliter adhaerere fuum lucrum feiebat. Lucrum dico fuum , quod ex 
fpiritalibus magis , quam ex temporalibus divitiis conflare voluit. Horum 
itaque non erubuit fe fubdere dominio, quos Chrifti cernebat inhaerere fer-- 
vitio , eratque fubdicus illis , ferviens ut antiquus ille lofeph abfque omni 
dolo. 

7. Nec latuit illuftriflimum patremfamilias Wambertum coniugemque oecono- 

ejus tanti viri probitas,Si afliduackca tem fuam familiarem fagaeitas. Unde mus fa<auS 
Ut intus forifquc domus cotum tocacuftodiae illius cederet* communi confi- nUugcr? " 
lio decrevere. Securus enim erae ueerque rerum fuarum fub cuftodia tam fi¬ 
delis oeconomi. IdeoquC committis ei omnibus quae fui juris erant, fecundo 
ipfum ^ fe gradu m omni domo fua praeficiebant. Adeptus denique fidelis 
difpenfacor &c prudens totius rei familiaris curam, ne credita fibi domini fui 
minueretur, fed incrementis in dies angeretur fubftamia, fagad elaborabat 
induftria. Cujus labori & voluntati pietas divina favens, id pvatftitit, ut ad 
nutum fidelis oeconomi res familiaris paffim augeretur. Undcfa&um eft,ut 
Dominicis fe dignum efficeret promiffis, quibus remuneranda eft fervi fide¬ 
lis diligentia & probitas i Euge, inquit, ferve fidelis i qui* fiuferfauca H*tth, ,j. 

fuijh j.dtlhs ,/itpr.i multa te confi i tuam. Qyse promifiio dum viro Dei tamtem- lI ’ 
poralitcr quam fpiritalker competeret, & hfe temporalem, & in futura vita 
fempiternam meruit remnnerationem, , 

. 8. Nam ut temporali domino fuo comtertcnis commodis provideret etiam ob fre - 
caelcftia, pietatis in. pauperes Chrifti effecit inflantia. Infiftebat enim clam 
eleemofynis clandeftinis , Deum Votis & precibus interpellans afliduis , ut nas, m ° 
hac liberaliflima in domefticos fidei eoropaflioUe rem domino fuo duplica¬ 
ret & gratiam. Quod &fa&um eft. Gnaviter ille dabat, fedres data non de¬ 
ficiebat. Opes dum erogantur, augmentantur: tantoque amplius incremem 
tum fumfere, quanto eas manus tribuentis in- pauperes benignius difperfic. 

Quo in fa&o non felum fibi, fed &: temporali domino Tuo hic famulus fidelis 
confuluit ‘. ut videlicet his perituris permanfuras m facula divitias eompen- 
faret, eafqutf large erogando largius augmentaret. Proinde non ad oculum 
ferviens , ad nutum dqmini fui Omni fubjectionc pendebat, cui fubjici * 
egregium atque infigne hahebat: dile&ioni eorum timorem ytimori diledio- 
nem conjungens , ldque fecundum primi Paftoris fcntcntiam, dicentis; 

Servi fubditi cfiote in omni timore dominis. SicqUc res eb proceflit, ut fidelis t.Ptt.t. ti, 
famuli fui obfequium fideli aeque domino magnum praerogaret beneficium, 
opibus nonfolum domi forifque multiplicatis, fed & in caelo, ubi fures non & zmu u s 
effodiunt, neque tmea demolitur, repofitis. *pud herfi 

9. Pro his namque operibus juftitiaeadverfus militem Chrifti bellanonde- pj^igaiL 
fuere. Nam hoftis humani generis per quofdam fatellites nequitia fua: evo- u:is ° 


Digitized by cjOOQle 



4 8 VITA s. bertulf! abb. renticens. 

Circa an. muit in San&umDei virus invidia: fuae, ut forte per haecvafafua: iniquita- 
F m, v. c * s compefeeret famulum Dei a folico opere probitatis. Et inyidix ftimulis 
quofdam invidomm adeo accendit, ut illuftrem virum Wambertum adi¬ 
rent , femulumque Dei fidelifiimum Bertulftim fraudis & criminis hifce ver¬ 
bis iniimularent: Confidcra, inquiunt, prudentiilime virorum, quae tui juris 
fimt: confidcra, quam prodige per advenam illum depereant: animadverte 
etiam , quid cui commiferis , quanta habueris, quanta amiferis. His dero¬ 
gantium verbis venerabilis vis W ambertus aures tantum , non fidem ac¬ 
commodabat. Fidelem enim dominum dc fideli famulo quidquam fini- 
ftrum fufpicari non decebat: prxfertim cum multis experimentis didicerit, 
quod fideliffimus idem ipfe qui accufabatur, fuiffet femper. 

10. Sed cum faepius illi principi detra&ionis verba replicarentur , eb res 
perduCta eft , ut loquentibus pro fervo Chrifti miraculis, omnis iniquitas 
accufantium oppilaret os fuum. Quod qualiter acciderit, ad deferibendum 
miraculo ftilum vertere non pigebit. Nam quadam die cum fol flammivomus ponti re- 
defcnditur. mearet adumbras, contigit famulum Dei Bertulfum prae foribus temporalis 
domini fui viam captafle, ac in vefte qua circumamiciebatur, panem cum ca- 
feo, 6 c in vafc figuli opere compofito, vinum geftare, ut clecmofynis clan- 
deftinis pauperum profpiccret refrigeriis. Quo vifo, invidi quafi opportunam 
accufationis occafioncm na&i, illuftrem W ambertum qui tunc forte prae fo¬ 
ribus ftabat, adeunt, accufationis in virum Dei quafi quaedam argumenta 
hifce verbis praetendunt: Saltem, inquiunt, nunc, illuftriffimc virorum, ocu¬ 
lata fide experiri licet, qubd plus veri minufque falfi nofter fermo de hoc 
advena ad te pertulerit, cujus aifpenfatio prodiga eft, non larga, & in detri¬ 
mento rei familiaris minus follicita. Ecce enim in argumentum verbi quod 
tibi diximus, ipfumnunc res tuas non fine fraude geftantemoftendimus. At 
ille ficut fimplices facile fuaderi folent, benigno ut erat animo, accito ad 
fe fideli fimpliciquc Bertulfo: Quid, inquit, tuo geftas in gremio? At ille ne 
dc bene fa&is qux clam fecit velutfraudis notaretur: Invafe, inquit, hoc 
fidili aquam habeo, quam affulis vefte hac adftridis eo calcfa&um. Cuifuus 
fic refponlum reddidit hetq§: Verbis quidem tuis fidem accommodo : fed 
quia ce in domo mea inter primos primum viliflimas geftare res admiror,. 
id quod verbis adferis, oculis experiri volo. Quae igitur clam geftit, pakm 
videntibus expofuit, &C. fecundum viri Dei fententiam, oculis videntium ea 
qux dixerat apparuere. Sicque natura rerum mirabiliter mutata , & virum 
Dei oftendit verum dixifTe, & dc eodem aemulos ipfiusfalfa adferuiffe. Unde 
vir illuftris W ambertus cum in omni domo fua fidcliffimum, illos vero men¬ 
daces efle certioribus jam didicit argumentis. 

Dominis ii. Saepe memoratus deinde paterfamilias conjunxque ejus venerabilis 
K °ok& ^ um virtute in virtutem proficerent, exemploque fidelis famuli in dies 
familiam crefeerent, fubeundse etiam pro Chrifto peregrinationis defiderip accendun- 
«urat. tur. Et primum urbem maximam, apoftolicis nobilem pignoribus, Romam 
vifere animo concipiunt, opereque efficaciter perficiunt. Porro de fideli fa¬ 
mulo' Bertulfo ufqueadco bene confidunt, ut nihil intus forifque fuarum 
rerum relinquerent, quod non illius fidei atque prudentia: crederent: Nec 
facile di&u eft, quam fideliter, quam prudenter rebus domi forifque fibi cre¬ 
ditis praecaverit. Sicquciter quod.Romam tendit arripiunt, demumquead 
limina A poftolorum Petri & Pauli pervenerunt, ubi corpus humi, mentem 
cxlodedere ,&c interlacrymas ac ofcula,anhela trahunt fufpiria:& apertis 
thefauris fuis, faCrofan&a loca non modicis honorant obfcquiis, & ditanc do¬ 
nariis. Qui apoftolica benedidioneinfigniti,cxpletifqucproquibus advcqe- 
rafit, ad propria jam laeti reditum maturant. 

ia. Cuna- 


Digitized by LjOOQLe 


VITA IS. BERTULFI ABB. RENTICEKS. 49 

ii. Cumque divce memoria: W ambcrtum , comitefquc fuos labor irine- Circa Aw. 
iris jam confedti fatigaflct, nec quifquam incer cos fub intempefta node febiJv. 
cultos equis polfet futficere, eaquc caufa commilitones fingulos folli citu- Equos no¬ 
do non modica tenetet * fuo fuggelfere domino , ut fc adeo fatigatos, ab ^“„ c s ufto * 
excubiis no&urnis relaxaret, equifque vigiles minus laffos adhiberet. Quo¬ 
rum follicitudini Bertulfus , fandi ili ma: caritatis filius, mox condefcen- 
dit , eifque in aures viri illuftris hate verba refpondit; Ad domini mei im¬ 
perium vigil fub hac node prxbcbo obfequium , equofque integro nume¬ 
ro ad lucem ufque ducam in pafcua , integro aeque numero mane eos re- 
dudurus. Quid multa ? promiflis effedum dedit, animalia ad pafcua eje¬ 
cit , totamque fub divo nodem pervigil tranfegit. Et ecce ab improvifo 
apertis cataradis luis caelum pluvias dedit multo largiores, quam quas 
humus abforbere pollet. 

Prorfus cornipedes pluviis hinc inde madentes , 

Accipiunt thfiem membris torpentibus imbrem: multo im- 

Diriguere metu , gelidus pavor occupat artus. brc caclcn - 

Sed miles Chrifti fpe fide animatus, nec in loco quidem fe patitur mo- tc 
Veri : quia de fupernis fperabat umbraculum in fecuritatem & abfeonfio- 
nem a turbine a pluvia. Nec fpes fefellit Sandum, quia non fine mira¬ 
culorum gloria , divina eft gratia protedus. 

13. Nam, ut diximus, fandus vir nec loco voluit cedere, cum commilito- nequaquS 
nes ejus qui limul tunc in pafcuis erant, non folum loco celTere , fed do- P*J fun3i ' 
mum quantocius tempeftate impulfi remearunt. Sed vir illuftris "Wam- 
bertus de fideli famulo follicitus , dum fodales ejus a pafcuis revertilfe, 
ipfum vero dcefle confpiceret j unum ex officio ad eumdem fub divo ad¬ 
huc manentem deftinavit, & ut domum rediret , iterum iterumque mo¬ 
nens imperavit. Cucurrit puer ad imperium domini-fui, pervenkque in 
praefentiam commilitonis fui. Ubi erat cernere in glorificatione Sandi, 
gloriam Dei , &c inauditum faeculis prodigium miraculi. Nam ignea fax face iHuC- 
coram ipfo a fummo caeli ad terras ufque pertingens fulfit, tenebrafque tran j e » * 
hinc inde fugavit, viroque Dei fedenti atque in quodam libro ad legen- Kgenw. r ° 
dum intento lumen non modicum miniftravit. Mira: etiam magnitudinis 
aquila caput ipfius obumbrando circumvolitabat j pluvixque incommo¬ 
dum alis expanfis ab eo fugabat. Sicque duplici miraculo duplex a Sando 
Dei incommodum , fcilicet tenebrarum ac pluviarum, repellebatur, dum 
hinc lumine facis ardentis tenebrae , hinc aquila circumvolitante im¬ 
brium ab eo tcmpeftas arcebatur. Nec immerito. Quia enim eum du¬ 
plex armaverat virtus , caritatis fcilicet & obedientix 5 caritatis quidem, 
quae commilitones itinere fatigatos a labore laxabat labore fuo 5 obedien- 
tiae, qua & in adverfis domini fui paruit imperio : ideo duplici mira¬ 
culorum gloria , divina ipfum glorificavit gratia. Neque dubium eft , in 
illa luminis aquilaeque oftenfionc Angelorum adfuifle praefentiam , quo¬ 
rum minifterio tempeftatis moleftiam declinavit* 

14. Praedictus igitur puer familiaris , vifo erga Dei famulum luminis Hinc Vvj- 
ac aquilae minifterio , maturato reditu , domino quod viderat retulit fuo. 

Quibus auditis , nec mora , nec requic retrahitur , donec ad locum uf¬ 
que , ubi famulus Dei manebat, pervehitur : non folum novitate mira¬ 
culi quod a puero fuo audierat , fed etiam commiferatione in diledtum 
fibi Bertulfum illectus. Ubi perveniens miraculum , quod prius auribus 
acceperat , oculis etiam contemplatus eft , tanto amplius ftupet, quanto 
manifeftius coram ipfe intuitus eft s moxque remota potcftate dominii 
fui , profternitur pedibus famuli fui, fefe reum no diurna: ipfius afflictio- 
Acia SS. Ord. S. B. Suculum III. G 


> 


Digitized by Q^OOQLe 



50 VITA S. BERTULFI ABB. RENTICENS. 

Circa An. nis humili verborum atque gemituum fatetur atteftatione. Inde preces 
Fe br V v replicat, veniam veluti reus orat: quia fi eum ad excubias animalium 
fub no&em non dimiliflet, nequaquam fub divo imbrium fui fiet inunda¬ 
tione vexatus. Non fatis hic quicumque haec legerit, admirabitur, humi¬ 
lem dominum ab humili xque famulo paullominus minoratum , dum le 
dominus famulo profternit , quem fandhtate fe majorem noverat. An ve¬ 
ro vel illius fanftitatem , vel illius dileaionem , aut prorfus utrorum¬ 
que humilitatem , pro dignitate quifquam praedicaverit ? Tanta namque 
in uttifque enituit humilitas , ut dominus famulo quod famulus debee 
domino , famulus vero domino quod domini erat, impenderethic ta¬ 
men quia famulus domino fuo quod domini erat debuit , illi in adverfis 
etiam obfequendo ; ille autem licet dominus , famulo fuo eoquod le 
fandior erat , id quod domini fuerat exhibuit, fefc illi humiliter pro- 
llcrncndo. 

Reddit Cernens igitilr Wambertus in Sando cum virtutum gratia etiam 

fui' 31 ? fig noru nr effulfilfe gloriam, quanto amplius in eo quod pofiet mirari, in- 
gmiaciol" vcnit , tanto eum etiam amplius diligere coepit. Cumque ipfum & admi- 
ms. rando diligeret, ac diligendo admiraretur ; cur patriam parentelque reli¬ 
querit , blande feifeitatus eft. Deinde pergit etiam inquirere , cur ipfius 
Icfc dominio fubdiderit, cum potius miniftrari, quam miniftrare debue¬ 
rit : adferens fe potius quam illum oportere miniftrare , quem fanditate 
&c jufticia fe cerneret anteire. Hxc & his fimilia feifeitanti patrifamilias 
B. Bcrtulfus tcfpondit: Gaufam meae peregrinationis effecit ratio juftse oc- 
, cafionis. Nam patria qua oriundus fum , quia idolorum cultura forduit, 
eam mens mea adeo habuit horrori, ut patria cum parentibus fpreta, 
aliam alio fub folc jacentem adire non timerem. Finitoque peregrinatio¬ 
nis meae labore, optata tandem apud vos gavifus requie, & votorum meo¬ 
rum potitus fum locictate ; votorum meorum , inquam, quibus diu mul¬ 
tumque veri Dei cultores cernere concupivi: quos hac in patria, & in¬ 
tercos Deo te apprime devotum hominibus benignum tam reperiens 
quam experiens , promifi me de reliquo apud te permanfurum , appeto- 
que ad imperium tuum bene optando , bene famulando pendere. Quibus 
auditis Wambertus vir venerabilis , tam Deo quam hominibus carus, 
gaudio non modico cxfultavit, &: eum magis magifque honorando ama¬ 
vit , &c amando honoravit. Cumque pleniflime diaicifiet, eum Deo toris 
anima: medullis famulari velle , coepit ipfe , Spiritu-fando inftigante , il¬ 
lum deinceps non quafi dominus famulum, fcd ut filium cariflimum am- 
pledi. Nec lolum ille, fed etiam venerabilis ejus quam ante diximus con¬ 
junx non minori eum excoluit & amore &: honore. 

Renticam 16. Cumque confpiceret vir clariflimus Wambertus in fervo Dei & 
Vvamher- admiraretur , &: quod diligeret, coepit eum & admirando diligere, 

to accipit. & diligendo venerari : adeout quem prius qua: domi , deinceps etiam his 
qua: foris habebat, praeficeret. Nec lolum rebus fuis intus forifque eum 
praefecit , fed quarumdam fuarum temporalium rerum temporaliter etiam 
lxercdem inftituit. Nam praedium fui juris, vulgo Rcntica didufti, una 
cum Ecclcliis in illo conftrudis cum iis quae ad illud pertinebant , illi 
contradidit, & donatione follemniter fada heredem fecit. Quam dona¬ 
tionem &: illuftrium virorum teftimonio, &. privilegiis roboravit , atque e 
luo jure in jus viri Dei de reliquo tranflatum clfe voluit. Sufcepit ergo 
vir Dei praedium non fibi , fcd Deo.denique & pauperibus : fufccpit, in¬ 
quam , non cupiditate captus , led caritate in Deum &: proximum du&us. 
Nec caufetur quifquam virum Dei in fua patria res proprias rcliquifle, 8 c 


Digitized by LjOOQle 


VITA S. BERTULFI ABB. RENTICENS. 5 i 

in patria non fua poflcfliones fufccpifle : cum in dandis accipiendifque Circa.am. 
muneribus non quid , fed quo fiu&u & detur &: accipiatur, perpenden- 
dum (it. In hoc igitur vere Ifraelita in quo dolus non erat, non quid, fed 
quo fcopo receperit, infpiciendum cft : quia , ut poftea indiciis evidenti- 
tibus claruit, eo nimirum fine quod datum eft accepit, ut Dei gloriam &: 
proximi utilitatem promoveret. 

17;’ Interea vir illuftris W ambertus una cum conjuge fua arque illuftri Dominis 
peregre profe&us , iter quod Romam refpicit, denuo eft aggreftus , &: iterUmRo ' 
poft longa terrarum emenfa fpatia , Apoftolica tandem ad patrocinia per- fcaLf °* 
venit. Ubi tam ipfe qu^m venerabilis conjux ejus magna animi & corpo¬ 
ris devotione corpus humo, carlo animum dedere , &: cum lacrymis pre¬ 
cumque fufpiriis , San&orum fe commendant fuftragiis. Nec illud filen- 
dum , quod antequam viam ingrederentur peregrinationis , fideliflimo 
(uggeflere Bertulfo , ut ubicunque eos diem ultimum claudere percipe¬ 
ret , illuc ad deportanda eorum corpora accurreret: hoc votis omnibus 
fitientes , ut nec poft mortem tam fidelis famuli obfcquio privarentur, 
nec adjutorio fraudarentur. Contigit itaque eos adoratis in urbe maxi¬ 
ma San&orum pignoribus domum repedare, &: inter redeundum vMebrium 
inclementius laborafle. Quj_ tandem in villa juris fui Falcomberga i.man- M 
fionem accepere , atque per dies languore ingravefeente , humanis rebus «cinteditu • 
exemti funt. mo«ms, 

18. Quorum obitum B. Bertulfus ut fama vulgante comperit, tantos ac ta- • 
les fe amififle multum doluit : quippe ex quorum vita etiam ipfius pende* 
re videbatur, & quibus in hac vita nihil antiquius aut carius habebat. Nec 
facile in famulo Dei dolor de illorum amifiione fufeeptus conquievit, 
quamquam eos de morte ad vitam tranfitum feci fle crederet. Sed dum 
Bine quidem de eorum amifiione gemeret, inde vero de felici eorum re* 
quie gauderet; eo quod falubriter gaudebat , temperandum credidit hoc 
quod aegre dolebat. Mox Fidelium turmis una cum Ecclefiae miniftris fi- fcpuiroram 
bi jun&is , ad deportanda eorum corpora , ficut in mandatis acceperat , ‘®p< nd «* 
ita accipit. Quae cqm fubfequentibus &c praecedentibus utriulque fexus 
turmis tranftuliflet , U ad praedium fui juris Rcnticam perveniflet , in 
Oratorio olim ab eis conftrudo , corpora tumulis, animas commendavit 
caelis. 

19. His ita fe habentibus, qua: virtutum praeclara facinora in viro Dei 
exftiterint, hin« le&ori palam explanabimus. Sanftus igitur Domini Con- 
feflor Bertulfus * fufeepta a venerabili Wamberto quam ante diximus pof- 
feflione , hoc omni elaborabat ftudio , ut gloriae Dei proximorumque Remicsevi* 
utilitati impenderet,quidquid ipfi rerum temporalium fuppeteret. Satage- * osrcl jS‘?‘ 
bat quippe fic habita polfidere , quafi non pofliderct j.fic non habita con- ° tc ° ’ Blt> 
temnere, quafi omnia pofliderct, ut illis adnumerari poflet, de quibus dici^ 
tur: Nihil habentes, & omnia poftdentes. Unde & exutus faeculo, fecretids Deo ».c«r «.10. 
vacaret, eo ftatuit fccedere, ubi contemplationis viam poflet arripere. Erant 
namque in memorato praedio Ecclefiae numero quatuof , ab illuftriflimo 
viro Wamberto , ut di&um eft, conftru&ae, quarum una reliquis quanti¬ 
tate major , 6 c opulentia erat pracftantior. In quam vir Dei, colle&is fe¬ 
cum undecumque viris rcligiofis , feceflcrat, artiorifque vitae tramitem 
arripuerat. Et dignum quidem , fed difficile relatu eft , quam pie ibi - 
dem adhuc in terra pofitus , cum Angelis Dei coram Deo fit converfa- 

0 

m F •Iktnbtrg vicus haud procul 1 Rentica , ad cumdcm fluviolum , Comitatus titulo infignis, ex 
Malbranco in libro 3 dc Morinis xap. 3 6. 

G ij 


Digitized by LjOOQle 



ji VITA S. BERTULfl ABB. RENTICENS. 

Cibca an. ius bene obando , bene jejunando , bene vigilando , te caritatem erga 
*ibr V r ^ cum & proximbm optime declarando» Cujus exemplo complures invi¬ 
tati , ad fimilia fefe fanditatis (ludia contulere , te cum illo in eodem lo¬ 
co viam ingredientes juftitix , profecere in altum gradibus pias convcrfa- 
tionis. Sicque fadum eft , ut vir Dei per bona temporalia lucraretur fpi- 
ritualia , per tranfitoria compararet in xternum manfura. Credidit quip¬ 
pe fe fibi ad currendam viam mandatorum Domini non pofle fufficerc, 
nifi etiam alios fibi in bonis operibus fatageret adjungere , illud te verbis 
Jftt u.17. te exemplis implens , quod feriptum eft: audit, dicat. Feni. Unde ut 

fapiens architedus fundamentum in cordibus difcipulorum pofuit, quibus 
fic paftorali magifterio praefuit , ut in docendo magifter , in miniftrandd 
eflec minifter : promtus te facilis in utroque , quia noverat Praelatis con¬ 
gruere utrumque, praecipue cilm Dominus dominorum non venerit mi- 
niftrari, fed miniftrarc. Sic ergo fubditos quofquc docebat , Ut in corde 
eflee humilitas t fic eifdem fubditis ferviebat, ut in coercendo pia cflet 
feveritas. 

10. Nec ab re Deo te hominibus Sandus ifte erat amabilis , quia vita 
te moriBus probabilis, humanum in omni virtute vifus eft modum excef- 
fifle , te nihil minus ab Apoftolicis viris in omni fanditate habuifle. 
Nam excepta miraculorum ejus gloria , ex quibus multa de inultis feri- 

Vittniibu* ptorum prxtcrivit negligentia, pauca de multis relinquens , illa fane de 
pczfcns, eo bene fada non fimt prastereunda , qux in Eledis fanditatem non fo- 
lum oftcndunc , fed etiam faciunt. In fingulis quippe virtutibus fic perfe- 
dionem eft adfecutus , ut in nulla earum ulli Eledorum fecundus vide¬ 
ri queat. Et ut virum in omni veritate confummatum ftridim depinga¬ 
mus , haec ledor paucis accipiat. Pauperum refrigeriis hilariter prolpicie- 
hat, nudos vefte tegebat $ vagis te peregrinis hofpitium , egenis quibufi» 
cumque prxbebat fubfidium. In judicio oppreflis tum confolando , tum 
confidendo fixbvcniebat : afflidis compaffionem , infirmis vifitationem , 
mortuis fepulturam exhibebat. Caritate quoque erga Deum te proximum 
diffiifus , Deum ex toto corde , te proximum ficut femetipfum dilexit: 
reddens qux funt proximi, proximo; te qux funt Dei, Deo. Erat plane ficut 
mente, ita te corpore pulcher,vultu decorus,mente devotus, corpore ca- 
ftus , animo fobrius , fermonc blandus , humilitate venerandus , fide fir¬ 
mus , fpe longanimis , caritate hilaris , in temporalibus parcus fibi , largus 
egenis : in fpiritalibus vero te fibi profpiciens te egenis. Orationi inten¬ 
tus , in vigiliis facris afliduus , coronam pro his a Domino exfpedabat, 
quam fibi vigilantibus te orantibus promifit. Non aliter coram Deo te 
hominibus vivebat, quam homines propter Deum docebat. Jufta quidem 
te pia docebat: nam jufte te pie vivebat» In fynaxi Fratrum fe primum 
||in laudum divinarum inchoatione , noviflimum exhibebat in completio¬ 
ne. O virum in omni virtute probabilem , etiam perfediflimis viris imi - 
tabilem i Utinam noftri temporis fummi in Ecclcfia Sacerdotes hunc in¬ 
feriorem gradu ,*fcd fuperiorem fanditate virum imitarentur } qui in eo 
« quidem gradu , quo in Ecclcfia Sacerdotibus 2 minor apparuit, nihil mi¬ 
nus ab ipfis in omni virtute habuit. Sed hxc abeant in fua , te fucccdant 
qux de viro Dei dicenda fuperfunt. 

11. Confummatus igitur venerabilis Pater in omni virtute , cum bonum 
oblt > jam certamen certaffct, curfum confammaflct, fidem fervaffet; de reliquo 

repofitam fibi coronam juftitix optando fperabat. Cujus votis fupernus 

« Ea his patet, Bortulftun non fuifle Prefbyterum. - • 


ii r oue 

piaccu. 


Digitized by LjOOQLe 



VlTA S. frERTtJLEl ABB. RENTICENS. # 

Arbiter fatisfacere volens , poft emeritam ipfius in hac vita militiam , ad Circa a»; 
caeleftem cum evocare difponit gloriam. Convocata ergo difcipulorum ca- 
terva, clarefcentibus febrium indiciis, indicat fe jam refolvi , te jam fu- 
turtl depolitione corporis fui fcftinare ut introeat in gaudium Domini fui» 

Et percepto facrofando Dominici corporis te fanguinis Viatico, aditan¬ 
tibus non fine maerore difcipulis , vale ultimum fecit,ac ipfosfefequeDo¬ 
mino commendans, fpiritum in manus Angelorum efflavit. Quem meritis 
maturum te annis Chriftus ad caeleitia evocans , ejus fpiritum fpiritibus 
Angelicis aggregavit. Nam facro ejus corpori terra, fpiritui caelum aperi¬ 
tur , te cui mors diem ultimum in terris claufit, vita aeterna diem aeter¬ 
num in caelis aperuit. Obiit fane Nonis Februarii a , cujus obitum, natalem 
magis quam mortem dignum eft appellari: quia hic moriens , caelis eft na- Non * feB> 
tus , te inter intelligibilia tranflatus i ubi non per Ipeculum te in aenigma- 
te, fed facie ad faciem Deum cernit, tantoque promtids prtf veneratori¬ 
bus intervenit, quanto vicinius divinae majeftati adfiftit: tanto hic erga 
homines dementior jiquanto illic coram Deo prarfentior. Sed non parum 
negligentise arguemur , fi non vel votis ei juhgamur in caelis, qui nobis in 
terra in artubus, licet viti fundis, adhuc vivit, quos fignorum glorifica¬ 
tione venerabiles hominibus Deus facit. Eum vero quem in mundo mem¬ 
bris habemus praefentem in caelo , nili multum nofmet abjecerimus, fpi- 
ritu te interccmonc fentiemus clementem* 

u. Difripuli proinde beati viri exfequiis ipfius interefant, quem fince- 
ra femper caritate dilexerant i quibus dolor quidem de amiflione confufio- 
nem, fed fides de remuneratione ejus generavit exfiiltationcm, cujus corpus 
ad locum ufquc fepulcri hymnis proicquuntur , funerique facrofando tri- 
ftes, fed devoti obfequuntur. Sicquc ab eis in pratdio fui olim juris Rcn- 
tica, in Oratorio B< Dionyfii tumulum accepit, defundufque eo in loco Sepelitur 
voluit quiefeere , ubi humanis pridem rebus fundus , fuis paftorali cura 
alumnis prxfedit. Cujus corpus licet tumulus clauferit, virtutes non clau- * ,ony * 
fit: quia loquentibus ad fepulcrum ejus miraculis, magnum in fervo Chri- 
fti fpedactdum populis ejus virtutes exhibenti 

13. Sandus Domini Bertulfus, poft multiplices hujusficculi labores, qui - 
bus coram Deo te hominibus optime eft conVerfatus , de prxfenti vita ad Miraculis 
zternam gloriam tranflatus, te ante Deum ab Angelis eft coronatus. Cum 
ergo , ut prxdidum eft , in proprii juris praedio Rentica fepulcrum acce- 
piffet, quod eum locum , humanis olim rebus fundus , elegiffet, ad tu¬ 
mulum ejus miracula non defuere , quae fanditati illius praeclara perhi¬ 
buere teftimonia. Nam caecis vifus, fiirdis auditus , muris linguae officium 
reparatur , te fingulis morbis tanti medici efficacia praefti» eft s licetque cer¬ 
nere ii> gloria Sandi gloriam Dei, te in miraculis vifibilibus admirari Deum 
invifibilem. Porro crefcentibus miraculis fpcdaculum crevit populis, figrio- 
rumque frequentia frequentiam etiam invitavit poptilorum. Nam non fo- 
lum rei novitate, fed etiam fpe recuperandae fanitatis Undecumque accur¬ 
ritur; nec fpe fua devotus quifque atque fidelis fallitur, dum te. infirmi lae¬ 
tantur morbi fc evafiffe inclementiam , te fani nihilominus gaudent tar-« 
tam fe in infirmis vidiffe falutem. Sicque fepulcrum Sandi in brevi adeo 
fadum eft gloriofum te celebre, ut non minus divitibus quam pauperibus 
preriofam nicrit; te ficut miraculorum gloria, fic rerum creverit opu* 
lentia. 

* Incertum quo anno, natus eft Sigeberto ftege xh ad annum circa Bcc T. 
circiter annum nec nv. vitam fortean produ- 

G iij 


Digitized by ^.o( Qle 



H VITA S.BERTULFI ABB. RENTICENS. 

Circa an 14 • Accidit interea tride malum in terris, quod fine horrore diei vix 
dcc v. qu:at. Invafcre enim Gallia: loca maritima faeviflimi pirata:, homines ra- 
Noumani paciflimi, caque in vadas ufquequaque redegere folitudines, igni, rapinis 
iiis Gaiiias &; gladio omnia vallantes. Quae pellis dum interdum circumquaque de- 
> interdum quiefeeret, hi qui in locis poli tanta mala refidui erant, 
fufpicione hollilis irruptionis dudi, finguli de lingulis locis unk cum San¬ 
atorum pignoribus migrabant, alioquc ad tutiora loca declinabant. Erat 
quippe videre miferiam. Nam cum la:pius quos diximus pirata: tum terras 
vadarent , tum in mari latitarent, iterumque ad vadationem terrarum 
oblata opportunitate fele inferrent , intantum furor eorum procedit, ut 
nec ab Eccleliarum Dei excidiis abdinerent. Quas igni cremantes , nil in 
cis reliquum fecere, quod non igni, gladio, rapina: abfumerent : itaut fc- 
Thnn. 4 . eundum illud Prophetae , difperli cernerentur lapides fanduarii in capite 
sandonim omnium platearum. Unde fadum ed, ut tam Monadicus quam Canoni- 
Kvc!; cus Ordo ,*relidis in quibus habitabant fedibus , fuga: operam darent, 
huntur. aliafque ad fedes , effodis afportatifque , ut didum id, fecum Sandorum 
corporibus, migrarent, nullis aut raris citra mare relidis Coenobiis, quae 
non tam fuo honore , quam fuorum Sandorum privarentur patro¬ 
ciniis. 


Caroio ay. Car.olus Rex Regno Francorum Occidentalium leges didavit, 
simpiicc qu Cm podea Her.iber.tus Comes Viromanduorum-dolo captum,Pe- 
xegoante, ronjc j n cu ft ot }i a . Quo adhuc imperium obtinente, Bononienhum. 

Comes fuit Er.kengar.ius, genere &: potentia non parum egregius:in 
Reliqui* cujus etiam ditione Rentica fuit, praedium in quo B. Bcrtulfi corpus tu- 
Bononiam mulatum eraj. Qm conlpcdis ad lepulcrum Sandi virtutibus, eum quanto 
tianflat*, ©b miracula admirabatur .magis, tanto carius ampledebatur. Sed quia om¬ 
nem circa regionem irruptioni eorum quos diximus piratarum expolitam 
videbat, de amidione tanti Patroni fui fuifquc pertimuit. Unde condlio ac¬ 
cepto , illo eum trandulit , ubi & ipfe cantarum Reliquiarum fecu- 
rus effet, & Sandus ampliori in artubus fuis honore adficeretur. Convo¬ 
cato denique Ecclefiadici Ordinis conventu , animi fui votum Religiofo- 
rum roboravit confiliis , efficacibufque perfecit auxiliis. Et admiffis ad fa- 
crofandum tumulum Sacerdotibus, una cum Ecclefia:' minidris in landif- 
fimorum artuum attredatione cum magna animi devotione adfidcbat. 
Sicque membra Sandi locello diligenter repofita de Rentica Bononiam 
transferri praecepit j ubi ea tutius atque devotids fervanda non ignoravit. 
Erat quippe Bononia fui juris, munita tunc temporis civitas, mari Morino¬ 
rum propinqua, mercibufquc marinis praecipua , fede infuper Epifcopali a Si 
* benedidione confecrata. In quo loco ufque ad tempora magni Arnulfi ea 
pignora fervabantur : immo,ut verius dicam, magis fervabant potius quam 
fervabantur. Servabant, inquam , quia Sandi iplius cujusmembraerant,in- 
terccffionc,locumeumdem ab omni infedatione liberum reddiderunt. 


ab Arnulfo 
Magno 
Flandriz 
Comice, 


z6. Quia occafio fe obtulit, ut de temporibus magni Arnulfi mentio¬ 
nem faceremus , non ab re ed pauca etiam de illo confcribere , quae 8C 
tanto viro laudem non modicam, aliifque eum imitari volentibus exem¬ 
plum vivendi adferant: praefertim cum exceptis reliquis virtutibus ejus, ex 
hoc vel maxime gloriofus evaferit, quod Sandum hunc , multaque San¬ 
dorum pignora Blandinium transferre dignus inventus ed. Procemc itaque 
hic a fanguine magnorum Regum, quem Balduino Calvo peperic 


«Nimirum quia Tanrcnnenfcs Epifcopi ali- Nune Tarveuna ab annis amplius centum cxcifi, 
quando Tarvcnn*, aliquando Bononix (edebant, proprio F.pifcopo Bononia gaudet, 
ut cx vetuftis Notitiis aliifque AuCtoribus couitat. 


\ 


Digitized by LjOOQLe 


fj 

* 

ii! 


t- 

*1 

I. 

t 

! 


VITA S. BERTULFI ABB. RENTICENS. 55 

Elstrudis, filia Edgeri* Regis Anglorum, non minus ingenui fan- Circa an* 
guinis a patre quam a matre : quia a patre Regem Francorum Caro- F “ r B c R v ' 
Ium Calvum h proavum, a matre> ut didum elt, Edgerum Regem An- *’ 

glorum traxit avum. Qui, quod in viris clarifiimis clarifiimum eft, hanc tan- 4 

tam generis nobilitatem, probitatis induftria decoravit, fucceffione proinde 
hereditaria monarchiam lortitus eft Flandrorum: quam adeo ampla dicendi 
&: agendi facultate gubernabat, ut pro magna animi corporifque virtute, 

M agni nomen obtinuerit. Hic Blandinium , a beato olim Amando in 
caftro Gandavo conftrudum , intimo prae ceteris regni fiii Coenobiis affe- 
du complexus, ftudio quanto maximo potuit provexit intantum , ut tam 
fuis quam apoftolicis regalibufque privilegiis roborarit, multifque infuper 
Sandorum pignoribus undecumque colledis ditarit. Ut vero etiam majori 
elegantia illud inftaurarit , in'archivis ejufdem Monafterii ledor luce cla¬ 
rius nolle poterit: hoc tantum hic ftridim inferuifle fufficiat, quod ledori 
de tranflatione Sandi hujus , de quo fermo eft , faciat fatis. Quae quidem 
tranflatio , hujus Marchionis ftudio potenti accurata , induftriaque pru¬ 
denti eft confummata. 

x~j. Succeflii interca temporum , ditioni, ejufdem Marchionis Bononia ^ 9 “^“ 
ceflit, quam non minus honefte , quam ceteras urbes maritimas fufeepit t im 8 fubU- 
gubernandam. Quo tempore in eadem urbe accidit amiflione corporis B. tx > 
Bertulfi damnum , fed idem mox cum lucro farcitum eft. Nam quidam 
Britannii oriundus, nomine Electus, officio facrilegus , ad fubripiendos 
fandiffimi Bertulfi anus locum obfervabat & tempus. Qui tandem impro¬ 
bi voti compos effedus, illos quadam calliditate adeptus eft. Nam tem¬ 
pus facrilegio quod mente jam conceperat, opportunum nadus, ad lo¬ 
cum in quo fandi Confefforis membra repofita erant , temere accedit, 
ruptdquc figillo ac aperto locelle , corpus fandiffimum omni thefauro pre- 
tiofius fuftim abripiens, clam difccdit. Nec folum B. Bertulfi membra ab- 
ftulilfe fac habuit, fed etiam multorum Sandorum pignoribus pariter fub- 
latis, ad id ufque vefaniae procefiit, ut quas fiirto fubripuerat Reliquias, 
locello'reponeret, ac irt villa Otidigem c reconderet, pretio eas, ut putabat * 

& volebat, Adelst an 6 d Regi Anglorum venditurus. Detrimento * 
quippe illorum qui eas amiferanc, lucrum fuum decreverat facere. Sed 
difpolitione Dei intentio facrilegi nullos habuit effedus. Elufit enim eum 
per Sandum hunc virtus Dei, ac jamjam fxpe memorati induftria Mar¬ 
chionis, qui tempore facrilegii Bononiam vemens, dcrepublica follemncm 
cum fuis conventum habuit. 

Cum ergo, ut didum eft, rcipublica: prxdidusMarchioconfideret, 
hoc maxime curabat, ut etiam rebus Ecclefiafticis ante omnia praecaveret. f ' rau ' 5c ab 
Erat enim ficut rcipublicae prudens Orator, ita & Ecclefia: Dei fortiflimus ^, po 
propugnator. Unde accito memoratx civitatis Epifcopo , nomine Vic- 
fredo c , vefpertina jam fynaxi dimifla , inter ccterar-qux fuper Eccle- * 
fiafticis rebus plurimum curabat, hxcPontifici dixit: Satis, domine mi, de 
facrofandis Sandorum pignoribus timeo, & utrum fuis in locis falva fint, 
non parum follicitudinis habeo. De quibus quoniam & me certiorem 


«ImmoElftrudis ,fcu jtlfthrythe & Eiicrica,filia 
fuit Elfrcdi feu Alfrcdi, cujus Edgerus pronepos. 

b Nempe Arnulfus Magnus , Balduini Calvi 
filius , Balduini Ferrei ex Juditha Caroli Calvi 
filia nepos erat, qui patre mortuo, Flandria: ad- 
miniftrationcm accepit anno cm x v i i i , & poft 
annos quindecim fratre Adalolfo fine liberis cx- 
ftindto Bononia Taivennaquepotitus eft, ut no¬ 
tavit Bollandus. 


c Nunc Audingbtm dicitur , fita Ambleracum 
inter & Witfantum , «x Malbranco. 

d Adclftanus ipfius Arnulfi confobrinus ex pa- 
tte Edvvardo fratre Elftrudis, regnavit ab anno 
cm xxi v ad CM xi. 

* Is ex Bertiniano PrxpofitoTarvennenfis Epi- 
fcopus ordinatus eft x Kalend. Julii anno c >4 
xxxv, tcfte Malbranco lib. 5 cap. 31. 


Digitized by LjOOQle 



CfRc a An. 

DCC V. 

Fur. v. 


fure inven¬ 
to. 


56 VITA S.BERTTULFI ABB.RENTICENS. 

& vos volo cffe follicitiorcs; convenit ut cum timore &: fide ad fanda San¬ 
atorum accedatis, & in fingulis utrum lalva fmt lignacula perquiratis.Pe- 
riculofa enim funt tempora, &C quia lunt homines fcipfos amantes, ama- 
nu latronum vix quidquam cft tutum. Cui Epifcopus: Non, inquit, ho¬ 
rae inflantis eft negotium hoc nunc vcftrum exfequi imperium. Diem 
enim cernitis in vcfperum declinare; ncc fas eft hac hora fanda Sando- 
rum attredare , matutinum nos potius tempus ad ea admittet: in crafti- 
num id quod jubetis, differre nil prohibet. Contra vero Marchio a Spi- 
ritu-fando permotus : Non eft , inquit , utile difterre , quod devotione 
magis quam temeritate fieri adedamus ; praffertim cum nofmetipfos , fi 
difteratur , periclitari timeamus. Cumque Antiftcs excufando , Marchio 
niteretur inflando •, inclytus Marchio aftedus fui effedum obtinuit,quem 
(ut poft patuit) Spiritu-fando infpirantc adeo urgere perrexerat. Quid 
plura? ad fanda Sandorum Antiftcs acceffit, loculumque quo B. Ber- 
tulfi artus contineri fperabat , detexit: &: cccc ob prctiofiffimi corporis 
amilfioncm , magna animum confuiione induit. Expavit cor videntis, 
irrigantur ora lamentis: &c pretioli tfiefauri deftitutione Marchio quoque 
& alii adftantes fimili afficiuntur lamentatione , qua: majori non multo 
poft confolatione fedata cft. 

19. Sicut erat in gloriofo Marchionc mens prxfaga facrilegii , fic Spiri¬ 
tu-fando docente non ignara facrilcgi. Unde damno facratiffimi corporis 
valde agre cognito : Noveritis, inquit, dcteftandum hunc Br i tonem dam¬ 
num hoc dedifle, corpufque Sandi furtim fubripuiffe. Quo audito, Rdigiofi 
quique circumflantes Britoncm correptum fuper damno quod acciderat con¬ 
venere. Illi facrilcgium facrilego intendebant: is e diverfoquod intende¬ 
batur repellebat. Cumque nec fualionibus, nec terroribus ad confeffionem 
furti inclinaretur , praffentiae Marchionis offertur examinandus. Quem 
blanda , immo callida Comes circumventione conventum his allocu¬ 
tus eft verbis : Bene , inquit, fecifti, quod Sandi corpus ablatum eo 
tranftulcris, ubi decentius excoleretur. Hac callida Marchionis oratione 
magnus facrilego pudor injedus eft, moxque Comitis profternitur pedi¬ 
bus, fe corpus Sandi profeffus abftuliffc , fed ea mente, quam Comes di¬ 
xerat , nempe ut illo transferretur, ubi majori reverentia a Fidelibus affi¬ 
ci poffet. Cui Comes fubridens: Deo , inquit, gratias referimus , quia 
compertum habemus quod quaffivimus. Sed ubi quod abripueras repo- 
fuens , pande, Licet enim facrilcgium colore virtutis fucaveris, non tamen 
virtutis eft facrilcgium feciffc, nec fatis credibile, ob reverentiam te Sanc¬ 
ti alibi eum repofuiffe. At ille rubore fuffufus & timore dejedus, villam 
Otidigem mari pane contiguam indicavit: ad quam, ut ante diximus, mem¬ 
bra Sandi deportaverat, ea videlicet dclufus fpe, qua fibi mare fe tranf- 
fretaturum,Regique,ut didum cft, Britannica pretio diftradurum per- 
fuafcrat. 

30. Cum prolixior ad feribendum hiftoria fuppetit, capitulis eas diftin- 
guere par eft, ut fcriptori levamen in feribendo, ledon rcfpiratio fit in 
legendo : praffertim cum prolixa materies faepe faftidium , fuccinda vero 
nonnvuriquam tum fcribcndi , cum legendi generet defiderium. His inte- 
rim prarmiflis, reliquum hiftorix profequamur. Sacrilegio igitur callida,ut 
didum cft, induftria Marchionis detedo , loco etiam quo corpus Sandi 
clanculo repofitum erat comperto, in animum idem Comes induxit , il¬ 
luc Rcligiofos quofdam ac fideles mittere, fandumque corpus co unde 
ablatum fuerat revocare. Et licet hoc animi fui confilium meliori poft- 
modiimipfcconfilio mutaverit,nec Bononiam fandas Reliquias seduxerit, 

ficut 


Digitized by 


Google 



VITA S. BERTULFI ABB. RENTICENS. 5? 

fieut in fequentibus liquidb patebit; accito tamen una cum religiofis qui- Cl * CA A#: 
bufque memorata: urbis Epilcopo Wigfredo, ad villam ubi facrilegus ille 
fenda fe repofuifle membra confertus eft* eum mittit, mandans ut ea Bo¬ 
noniam reducerent. Et quoniam timuit tanto thefauro aliqua occafione 
privari, negotium quod injunxit, mature exfequi eos juflit. *Illi mandata C u«ncor- 
jubentis exlequuntur, 8c ad villam Otidigem propere advedi, locum facri 
corporis confcium adeunt, majoremque qukm optavere , reparandi damni v ’ 

. materiam inveniunt. Nam cum corpore B. Bertulfi corpus etiam S.Gudwa- 
li»reperiunt, &c in unius inquilitione s geminorum exfultant inventione. Erat * • 
quippe B.Gudwalus Confeflor pariter & Pontifex, alta Britonum profapia 
ortus; generis quidem titulo nobilis, fed vita & moribus multo nobilior. Qui 
ut fpreta parentum certitudine & hereditarii juris amplitudine, vel in Mo- 
nafterio, vel in Epifcopatu Deo ferviverit, & poft plurima ac inaudita faecu¬ 
lis miracula ex hoc mundo ad Deum tranfierit: liber qui de vita & virtutibus 
ejus pleniflime confcriptus eft, liquido pandit. Corpus vero illius qua de cau- 
fa Monfteriolo * caftro deportatum, vel uti furtim inde fublatum per antedi- ^q*™** 1 
dum Britonem corpori S. Bertulfi conjundum, atque cum illo Blandinium 
tranflatum fit, ex libello qui de eorum adventu feriptus eft, ledor cogno- 
fcere poterit. Nunc vero ca tantum quae fpecialius B. Bertulfi privilegium in¬ 
dicare videntur, profequente ftilo commemoremus; 

31. Gloriofus igitur Marchio, licet, ut fupra feriptuffl eft, corpus B. Bertul- HarlebecsS 
fi Bononiam referri juflerit > hanc tamen animi fui fententiam meliori mu- de P ofit *> 
tavit, alioque illud cenfuit transferendum; Et convocatis fandorum Audo- 
mariac Bertini Pracpofitis, iUuftribusetiam perfonis confilio adhibitis, ut ad 
Harlebecenfem illud transferrent Ecclefiam imperavit. Erat autem Harlebe- h 

ca b unum ex multis fiai juris praedium flumini Legia: * adjacens. Ad quod S. 
Bcrtulfum transferri juflit, tranflaturus illum mox Blandinium, quod fpeciale 
amoris ipfius meruit privilegium, qvfodque in caftro Gandavo a beato olim 
Amando (ut ante diximus) fundatum, apoftolicifque Petri & Pauli titulis de¬ 
dicatum fuit. Cujus fundationem loci qui nofle velit, in vetuftiflimis ejufdera 
Monafterii archivis poterit cognofcere. Sandi ergo corpore ad Harlebecen- 
fem Ecclefiam tranilato, &c a venerabili Theodrado ejufdem Ecclefia: 
Sacerdote honorifice fufeepto, non multo poft M agnus Arnulfiis cum magno 
fe comitatu obvium pridie Kalend. Decembris exhibuit, completurus tunc 
voti eftedum fui. 

31. Memorata: Ecclefia: Theodradus, quem jam dixi, tunc prafuit, cui 
erat non modica apud Marchioncm fiducia impetrandi quae voluit. Qui cum & parte ibi 
intellcxiflet Marchionis hanceflc voluntatem,ut Sandi Reliquia: inde trans- 
ferrentur; ad impetrandumquafdam ex iis preces obtulit,&quod fideliter 
poftulavit, efficaciter impetravit. Nam adfenfum petenti Comes accommo- » 
davit, Rcliquiafque de corpore Sandi devota tollens pratfumtiorte, illi do¬ 
navit, hoc iterum it erumque monens, ut eum Sando honorem exhiberet,' 
quafi in Reliquiis ejus illum vere crederet prasfentem. Quod ille non fegni- 
tcr exfecutus, in eadem qua Deo minifter, fubditis erat magifter, Ecclefia, 
fandiffima membra fumma excoluit reverentia. Qua: ibidem longo tem¬ 
pore honorifice fervabantur , donec ea Ecclefia igni cremata de incendio 
divinitus funt extrada, & reliquis ipfius membris in Blandinio rcftitutn. Quod 
qualiter acci derit,ficut Fidelium relatu didicimus, dicendum eft in fequen¬ 
tibus. Nunc interim hoc aggredimur dicere, quemadmodum idem fandus 
Domini Confeflor Blandinium facrofandis artubus fuis dignatus fit invifere. 

m Vitam ejus habes apud Sutium ad diem 6 Junii. Canonicos infticuit Balduinus Pios feu Infulanui, 

l> De Harlebeca vulgo Harlcbtcofi&o ,ubi poftea lege Sandcrum Tomo % flandnxilluft.pag.41e. 

Acta, S Si Ord, S. Bt S acu lum III. H 


Digitized by LjOOQLe 



Circa An. 
bce t, 
Fiir.t. 

* 

Gandavum 
traifljta 
per S. Gt- 
iardum, 


cum aliis 
Reliquiis, 


ih die Co- 
mcmora- 
tionis om¬ 
nium de¬ 
functorum. 


Mstth, if. 

it. 


jS VITA S.BERTULEI ABB. RENTICENs. 

j j. EaccmpcftaccinMonafterio Blandinio G er.ar.dus*, merito ic officio 
Abbas degebat, cujus confiins gloriofus Marchio libenter utebatur. Qui cum 
titulos nobilitatis nobilids etiam ornaret moribus probitatis , eundis pxnc 
Gallise Coenobiis &c prxcfte &c prodeffe dignus inventus cft. Qiio accito, prx- 
didus Marchio de transferendis Sandi Reliquiis communicatis cum eo con- 
filiispertradatv Tum utrique ita vifum cft, ut memorati Sandi pignora Blan- 
dinium transferrentur. Placuit etiam ea Optimatibus lententia, ut tanti Con- 
fefforis pignoribus Blandinienfis Ecclefia ditaretur. Cumque tam ecclefufti- . 
cis quam politicis ordinibus ita effet deliberatum, fandiffimi ConfclToris Ber- 
tulfi membra levantur, transferenda eo quo jam diximus , non fine magna 
tum praecedentium, cum fubfequentium gratulatione. Necfolus hicSandus 
tunc transferri voluit,fedin confortium tranflationis ejus offa B. Gudvali 
ad junda fune t atque etiam membrum unum B. Audomari cum dente ipfius, 
Reliquiae quoque fandiffimi Bertini in augmentum gloriae ejus. O quam lx- 
tum populis undecumque concurrentibus in illa die fpedaculumfuit, cum 
ante fandiffunas Reliquias hinc eccletiaftica pompa cum crucibus & lampa¬ 
dibus, inde aulicus Marchionis procederet fenatus cum fafeibus s Et licet cx 
utraque parte impenfus honor minor effer quam pro Sandi meritis, omnem 
tamen gloriam Principum xquavit. Fada eft autem tranflatio hxc tertio No¬ 
nas Decembris, cum Adventum Domini Ecclcfia pro more celebrat, cum 
etiam in adventu Sandi Chriftum fibi adveniffe cxfultavit i prxfertim cum in 
Sandis & Eledis Chriftum habitare nemo ambigat. Erat prxeipue idoneus 
hujus tranllatiqnis minifter una cum religiofo grege Monachorum Abbas 

3 ucm diximus Gerardus, cujus prudenti difpoficioni gloriofus Marchio credi- 
it , quidquid in tranflatione illa agendum videretur. Qui. in Monafterium 
Blandinienfe, cui ipfe tunc praefuit, facrofandos artus tranftulit, ac in Orien¬ 
tali apfide cum magna pfallentium melodia repofuit. Ubi ad tempora ufque 
ooftra manlit corpus fandillimum, donec in medio ejufdcm Ecclefix Me¬ 
moria Fidelium defundorum a Fidelibus xdificata, &: in honorem incarnatio¬ 
nis, nativitatis, paffionis, refurredionis ac adfccnfionis J e s u-C h r i s t i cft 
titulata. Ad quam dignam memoria Memoriam qualiter hic fandiffunus 
Confcffor Bertulfus fit tranflatus, fuo mox loco dicendum differimus. 

34, Tametfi ea qux fidelium hominum fermone referuntur, haud difficile 
ab auditoribus xque fidelibus creduntur; multo tamen certiori fide ea fciun- 
tur,quxcumque oculis licet intueri. Unde ficut ea qux a majoribus de fanc- 
tiffimo Patre noftro Bertulfo didicimus, fic &: illa qux oculis ipfi vidimus, 
ftilo tradere conamur. Novit caritas veftra, dignam memoria Fidelium de¬ 
fundorum in Ecclcfia hodieque florere memoriam, qux ficut in geftis B. 
Odiconis legimus * ex divina revelatione in Ecclefia primum inoluit, te 
non multo poft audoritate venerandi Papx Leonis per omnes benejanj 
Christi Ecclefias propagata eft, Cumque hoc in plerifquc locis devo¬ 
tius ageretur, paullatimquc hujus rei religio magis magifquc augeretur; adeo 
res proceffit,utin Ecclefiis ob memoriam Fidelium «fundorum honorem¬ 
que Domini altaria erigerentur ,exfequix generaliter ac follemniter celebra¬ 
rentur , eo vel maxime die qui omnium Sandorum follemnitatem a capi¬ 
te Kalendarum Novembrium fequitur : ‘non incongrua videlicet ratione* 
ut omnium Sandorum, quorum feftura pridie prxceflit, intcrceflio, clemen- 
tiflimaomnium Fidelium defundorum fieret relaxatio. Sed hxc fuo in loco: 
hoc tantum dicere nunc aggredimur, ut ipfum diem corporis B. Bertulfi, Re¬ 
liquiarumque fandx virginis Christi Ameibeblga* tranflatio follem- 

* Erat is $• Gerardus, ex Monacho San&i-Dionyfiane Abbas Broaienfis Moaafterii Sc aliorum 
reformator, da quo agendum Ssculo r fiened. 


Digitized by 


Google 


VITA S. BERTULFI ABB. RENTICENS. j» 

nem effecerit. In Blandinienfi namque Ecclefia Memoriam Fidelium defun- ClRCA Am . 
dorum conftruxit Fidelium vivorum induftria, quam honorifice in ipfo de- dcct. 
poficionis fandiflimi Bertulii die abfolvit, atque in honorem incarnationis, na- . F1 “ *■ 7 * 
civitatis, paflionis, refurredionis atque adfcenfionis J e s u-C hr isti, a forum iiul 
RadbodoN oviomenfi Epifcopo confecrari fecit anno V erbi incarnati mil- “ | s> Ber - 
lefimo feptuagefimo fecundo,fecundahebdomadx Pafchalis feria, prxfcnte maiWerg* - 
gloriofo Flandrorum Marchione Roberto, cum multa Optimatum &pro- Reliqui*, 
mifcui fexus frequentia. 

Nec multo pcrfl Blandinienfis Coenobii Fratribus placuit, ad eamdem 
Memoriam B. Bcrtulfi corpus fandiflimxque virginis Christi Amalber- 
gx Reliquias transferre, ut major inde confluentibus eo plebibus devotio, 
Fidelibufque defundis tantis intercefloribus fieret confolatio. Cumque Fra¬ 
tribus, ut didum eft, fandx Blandinienfis Ecclefix corpus S. Bcrtulfi tranf- 
ferre placuiffet, hocque non temere fieri judicaffent; confultb quidem ab Bertulfi Re- 
eis qui faniorisconfilii tunc videbantur, definitum eft, ut admiffis clam non- liqui*«- 
nullis ad loculum facri corporis Sacerdotibus,omnem reconditifacrofandi plorat * 1 
•chefauri veritatem oculis explorarent, ut teftibus his reliqui Fratres ad agen¬ 
dum id quod ftatuerant certiores redderentur. Neque enim de facrofandis ar¬ 
tubus parum dubii erat, quippe opinio vulgi habebat, magnam de facro corpo¬ 
re partem ab Harlebecenlibus haberi, adeout Ecciefia eorum ad fandum Bcr- 
tulfum vulgo diceretur. Sed nec fratres Gandenfes,vel hanc appellationem, 
vel Reliquias fandx Ecclefix Harlebecenfi invidebant: cum in veteribus de 
Sando confcriptis exemplaribus magnum Arnulfum eas Thcodrado Prcfby- 
tero dediffc legerent: quod etiam nos in hoc novo opufculo plenius defcripfi- 
mus. Sed, ficut jam diximus adhuc expreflius dicemus, exdem qux Har- 
lebccenfibus Reliquix fu£re , in Blandinio quiefeenti corpori pott aliquod 
tempus rurfus adjundx funt. Quod ut indiciis fit evidentibus compertum, 
prudens ledor animadvertat. Paullo ante tranflationem fandiffimi Bertul- 
fi, Sacerdotes (ut didum eft) albis induti, pedibus nudi, devote potius 
quam temere ad fandi corporis locellum admifli, confeflione primum vicit < 3 ao ritu * 
fim fada, cum fide & tremore accedunt, ipfumque licet difficulter aperiunt. 

Tum facrofandum corpus pallio involutum fignaculo reperiunt fignatum, 

& partem quidem artuum adeffc maximam, led partem quoque non mo¬ 
dicam deefle. Ubi etiam titulum hujufmodi inferiptum, corporiquc fando 
impofitum invenerunt: H i c requiescunt membra sanctis¬ 
simi corporis Bertulfi Confessoris, cujus trans¬ 
itus celebratur Nonis Februarii, qu,.* Arnulfus 
Magnus Blandinium transtulit tertio Nonas De¬ 
cembris. 

3 6. Oculos hinc in partem loculi deflediint, locellum alterum inclu- 
fum, figifloque fignatum cernunt. Gaudio itaque affedi refpirant, quippe 
qui fc haud vulgares ibi Reliquias inventuros fperarent. Cautius incendunt, 
titulumque hujufmodiinfrk polituro infpiciunt :Hic locellus con¬ 
tinet CtUOD R ESIIPUUM FUIT IGNI DE CORPORE SANC¬ 
TISSIMI Confessoris Christi Be rtulfi. Quod legentes,fa¬ 
tis nec intelligere, nec admirari poterant. Aperto tamen locello, erat cer¬ 
nere quiddam divini horroris, immo verbnon tam horrorisquimhonoris: 
paffim quippe pxne ambuftaoffa jacebant. Qux cum diligentius hinc inde 
infpicerent, titulum quemdam complicatum & involutum reperiunt ic 
aperiunt, barbaris quidem litteris inferiptum, adeout facilem legentibus de 
reconditis illic fandi Bertulfi membtis fidem faceret. Erat autem hujufmodi; 

Hic rbp.osita sunt ossa illa egregii Confessoris 





«o VITA S.BERTULFI ABB. RENTICMNS. 

CircaAn. Christi Bertulfi , q^u,a Angelus Domini de medix» 

Febr. v. IGNIS EXTULIT , QUANDO HARLEBECA CREMATA EST, 
etiam pars DOMINA RoZALA BLANDINIUM TRANSTULIT CUM 

Hjihrbec* 3 AiDU1NO FILIO PARVULO , ET APPOSUIT RELIQUA PAR¬ 
II corporis ipsius Sancti. Has ergo fandi Patris Reliquias, 
quas apud nos in hoc ufque tempus haberi ignoravimus, quando vel qua¬ 
liter Deus per Angelum luum de medio ignis eripuerit: licut Fidelium re¬ 
latu fidelius inveftigare potuimus, hic infercre curavimus* 

' 37. Poft immaturam Arnulfi junioris Marchionis «nortem j cujus avus 
Magnus exftitit Arnulfus , Balduinus filius ejus cum matre Ro- 
2 A l A derelidus eft parvulus. Hic enim cft qui poftea prolixae barba: didus 
• cft Balduinus, cujus mater Rozala filia fuit Berengarii * Regis Ita¬ 
lia: , quae poft mortem Arnulfi Principis Roberto Regi Francorum 
nupfit , &: Susanna dida, mutato nomine , Regina regnavit. Quae 
cum adhuc vidua , bc filius ejus Balduinus eflet intantulus, tanta in re- 
.gione noftra fada eft perturbatio , ut non tam ad hoftile quam intefti- 
num bellum pertraheretur ipfa diflcnlio. Multi enim ea quae a patre pue¬ 
ri hujus ut beneficiarii acceperant, in hac perturbatione ceu propria ufiir- 
inincendio pabant. Quo tempore quidam nobilis profapiae Eilbodo Curtraccnfi 
Harkbecc- territorio prxfidcbat, cujus uxor Immacin , nobilis aeque profapiae, di- 
fciMta UUI ^a fuit. Ipfo autem Eilbodone defundo, Balduinus qui ex fucceflio- 
ne hereditaria in principatu monarchiae Flandrenfis gratia Dei jam com- 
valuerat. Comitatum Curtraccnfcm ditioni fuae, ut etiam poftea fecit, fub- 
dere cogitabat. Sed Curtracenfes cum aliquanto tempore rebellalfcnt, 
Harlebccenfes vicinos f qui dominio Balduini Marchionis parebant, ho~ 
ftiliter fa'pe aggredi funt. Illis verb fortiter repugnantibus , Curtracenfes 
quindecim fux partis homines in hoc ipfum conjuratos nodu miferunt, b£ 
ut villam Harlebcccnfcm igni fuccenderent, facramento adegerunt. Qui 
prima vigilia nodis advenientes,villam,ut juraverant, omni ex parteluc- 
cendunt. Flammae autem,vi ventorum impellente, domos domibus.cohae¬ 
rentes confumebant, Ecclcfiamque S. Bertulfi ita repente invadebant, ut 
nihil aut parum omnino fuppelledilis ecclefiafticae inde poffet auferri. Erat 
autem in Ecclcfia pars non minima oflium ejufdem fandi Confefloris * 
quam dudum venerabilis iplius Ecclefiae Sacerdos Theodradus a Magno, 
ut fupra didum eft, impetravit Arnulfo , eo videlicet tempore, cum ab 
eodem gloriofo Marchionc fandiffimum Sandi corpus Blandinium transfere¬ 
batur. Qua: quidem facrae Reliquiae, cum multis diebus magno ab incolis loci 
ejufdem honore fuiflent affedae ,tunc igni videbantur abfumendae non fine 
maximo omnium dolore. Adftabat tunc ipfius Ecclefiae Sacerdos, B u c e c 1- 
nus nomine, fumma animi dejedus maeftitudine. Decidente autem pro im- 
menfitate ignium omni Ecclefiae tedo loculoque, in quo Sandi contineban¬ 
tur pignora, flammis confumto, cum jam miferabilis de ereptione fandarum 
Reliquiarum omnes invaderet defperatio, ideoque lacrymabi lis ad Deum fan- 
dumque Bertulfum omnium fieret obfecratio, ecoe inter ipfas flammas coepit 
crepitus quidam fragorque immenfus audiri, videbaturque quafi congeftus in 
unum formicarum acervus fenfim ?fferri:qui leviter ex ipiis flammis emergens» 
repente furfum eft elatus, ftatimque fuper expanfum Sacerdotis veftimcntum 
eundis mirantibus eft depolitus. Qui diligenter intuensquidnameflet,ofla 
vidit humana,in fupcrficie quidem tadu ignis denigrata,& non,ut effere¬ 
bantur, fibi invicem cohaerentia,fedut melius agnofei poflent,alia ab aliis 
disjunda. Tunc incundanter adftantes ha:c S. Bertulfi intelligentes fuilTc 

s Scilicet Berengarii 11 , qui poft annos regai duodecim ab Qctone I Impcratoig exutus princi¬ 
patu , in Germaniam abiudus eft. 


Digitized by 


Google 


/ 


VITA S. BERTULFI ABB. RENTICENS. 61 

pignora j virtute divina & fubvcdione angelica ex ipfis ignium flammis eia- Circa An. 
ta , ad comparationem tanti thefauri, detrimenta rerum Tuarum ignibus 
ablumtarum, quafi nihil pendebant, Deoque tam gloriose Sandum Tuum 
glorificanti laudes & gratias toto corde referebant. 

38. Igitur Harlebecenfis Ecclefiae cives eas ipfas fiindi Bertulfi Reliquias vivium 
navi impolitas, quoniam & Ecclefia propria cremata fuit, & hollilis incur- P rim ° de4 
fionis metus imminebat, per Legiam fluvium ad Vivium* caftellum, tunc lata, 4 
temporis munitiflimum , deportarunt. Poft aliquantum vero temporis pla¬ 
cuit ipfis referre Reliquias, iterumque navi impolitas ad propriam paro¬ 
chiam reportare inftituebant. Sed inter eundum quibufdam incidit dubita¬ 
tio , utrum vere quae ab eis deportabantur , S. Bertulfi eflfent Reliquiae. 

Quod memoratus illorum Sacerdos Bugecinus qui interfuit, intclligens, 

omni cordis intentione Deum oravit, ut pro mifericordia fiia evidens hu¬ 
jus rei fignum oftendere dignaretur. Tum ecce grex avium defuper volitans 
apparuit, in cujus extremo agmine ales quaedam candidi coloris, quae cete¬ 
ris praeftantior eflfe videbatur j apparuit. Quam diligentius Sacerdos intuens, 

In nomine, inquit, Dei tibi praecipio, ut fi vere haec fandi funt Reliquiae 
Bertulfi , tu .fuper ipfas fine mora dcfccndas. Qyo dido , avis illa relido 
praeeuntium agmine defeendit, & in gremio Sacerdotis Reliquias fandas 
tenentis refedit. Quam ille blanda manuquamdiu placuit, eundis admiran- 
tibus contredavit. Itaque abfterfo a cordibus illorum omni dubitationis feru- 
pulo, libere abire permifit. 

39. His agnitis , Roxal^i, quae & Sulanna, divae memoriae domina, cum poftBian- 
Balduino filio adolefcentulo Marchione advenit, conlilioque cum fuis ha- ***“ 
bito, Reliquias fandas inde abfportavit, & in Blandinienfi Ecclefia reliquae 

parti corporis .ipfius Sandi appofuit, parte quadam ex eis Ecclefiae nuper 
crematae reddita. Haec ita efle cum multi ex ore progenitorum fuorum lo¬ 
quantur, quaedam tamen fidelis mulier etiamnum fuper eft, quae cum jureju¬ 
rando fe praefentem his interfuiffe memorat, & quae jam diximus, vera eflfe 
viva voce tcftatur. Et hoc fatis tam auditu quam vifu quifquis eadem Sandi 
membra infpexit , comperire potuit, non nifi virtute Dei ex ipfis ignium 
flammis facras Reliquias ereptas eflfe : quia , ut in ipfis apparet, omni Ec¬ 
clefia St loculo in quo continebantur exuftis, ita funt ab igni comprehen- 
fae , ut nulla humani ingenii induftria extrahi potuerint , 6 c nifi angelica 
virtute abducerentur , in favillas vel cineres ufque redigi oporteret. Sed 
jamadperferibendum fandae tranflationis ordinem redeamus. 

40. In transferendis S. Bertulfi Reliquiis, gloriae ejus gloriam hanc Chriftus Amaibrr- 
adjunxit, up ficuc gaudii Sandorum confors eft in caelis , ita etiam Reli- ^laTqui' 
quiarum eorunadem fecum transferendarum confors fieret in terris. Cui hoc inveni*, 
fpeciale mox transferendo decus fuit, quod facratiflimam Chrifti virginem 
Amalbcrgam hac fui tranflatione fociam habere meruit.Quod utfadumfit,' 
ledori paucis indicare non pigebit. Erat in Orientali fandae Blandinienfis 
Ecclefiae apfide ferinium immenfa aetate in abdito repofitum > quod a qui¬ 
bufdam Fratribus devote eo admiffis eft apertum, &c in eo quiddam divini 
horroris repertum. Nam erat in eo cernere omnem paene virginei corporis 
virginis Chrifti Amalbergae pulverem, & plures caftiflfimorumoftiumipfius 
particulas una cum veftimentis ejus & peplo, pera quoque &: baculo, cili¬ 
cio etiam Sc facrato pretiofi operis colotifque velo* velo, inquam, quo divi¬ 
nitus per B.ViLUBRORDum fandamque Gertrudem legitur velata, 

Deoque confccrata. Fratres ad tam fandum fpcdaculumfecretius admiffi, 

m Geminus eft, inquit Bollandus, ad utramque qui ad dexteram, S. Bligii Vivium dicitur j S. B4* 
l*gi* ripam pagus inter Harlebecam& Deinfamt venit Vivium ad finiftram. 

H iij 


Digitized by LjOOQle 



U VITA S. BERTULFI ABB. RENTICENS. 

Ci*ca Av. reperto eam pretiofo thefauro non parum gaudebant 4 eumque cum corpori 
Feb» ▼. S. Bcrtulfi collocare dignum ducebant» Quodfic factum eft. 

Bertuifi 41. Eafiquidcm tempeftate, quae facram S- Bcrtulfi Reliquiarumque vir- 
Rehquii* ginis Ghrifti Amalbergae tranllationem praeceflcrat , inundationis incom- 
adjundx. mo jj s uni verfa regio laborabat, adeout a fidere Arietis ufque ad Geminos, 
Nimia piu- nec pluviales caelo nubes, nec terrae deeflent imbres. Sol Aquarium exibat, 
tC ~ prope fidus Cancri refpicicbat, fic tamen Aquarius plus folico imbres non cef- 
fabat effundere. Cerneres inundationem circumquaque graffari inexhau- 
ftam, 8c laborantibus agricolis omnem futuram meflis fpen) adimi. Et cc- 
tre antetranflatiotiis diem, cum fe ad perferutandum fandi Confefforis lo¬ 
culum Fratres quos diximus contulifTent, eumque cum fide fic tremore ape- 
ruiflent, imbre fufpenfo ferenitas mox redit, itaut unum idemque eflet, 
Fratres loculum aperuiffe, cataradafque caeli pluvias tetraxifle. In apertio¬ 
ne quippe loculi Sandi fui, mifertus eft Dominus populi fui, finum illi mife- 
ri cor diae fiiae aperiens, tempeftatemque jubens faceflere. Renovantur hic in 
Sando Dei antiqua miracula, quae non minus defundo quam olim viventi 
familiaria fuere. Qui enim jampridem fub divo pofitus, pluviae incommoda 
non fenfit, hic etiam ad artuum fuorum attredationem , imbrium fufpen- 
dit inundationem:tanto nunc miraculis fic virtutibus excellentior, quanto 
divino confpedui prxfentior. Nec alienum a fide eft , Deum Sandi hujus 
tranflationem mox futuram fic difpofuiffe, quem pro ea difponenda tem- 
pcftatis infolentiam compefcuifTe credimus. Gradere nunc , bone Jes u, 
nobifeum, 8c ad peragendam fandarum Reliquiarum Confefforis & Virgi¬ 
nis tuae tranflationem, puram nobis tribue devotionem. 

Tranflatio 4 1 - Sacratiffima dies Pentccoftcs xiv Kalcnd. Junii luccfcebat, cumad- 
hxc quo ventum fandi Spiritus Ecclefia generaliter celebrem habuit. Qua die pia¬ 
nt. f a aa. cu j t F ra tribus facrofandum corpus Bertuifi cum S. Amalbergae Reliquiis ad 
Memoriam quam ante memoravimus. Fidelium defundorjim deportare, fic 
dic craftino de locello vetufto in novum transferre. Quod confulto quidem 
ab eis definitum eft, videlicet ut animae Fidelium defundorum in adventu 
Spiritus-fandi,laetificarentur etiam adventu corporis Sandi. Nam fic hac cele¬ 
bri dic plus folito confluentem plebem recepit Ecclefia, facra ibiMiflarum 
follemnia celebraturam. Innotuit etiam res populis quae agebatur de depor¬ 
tatione fandiflimi corporis : unde complures tam hujus rei pia novitas, 
quam facra Paracleti follcmnitas invitabat, tanto liberius confluentes, quan¬ 
to diu optata tandemque hujus meritis conccffa ferenitate impenfius laeta¬ 
bantur. Et tertia quidem diei hora , qua fe Spiritus-fandus difcipulorum 
olim cordibus infudit, ante Miffarum follemnia Fratres «d fanda Sando- 
rum cum thymiamateriis fic hymnis accedunt, loculum quo facratiflimum 
corpus continebatur , deponunt, ac profequente pfallentium choro Me¬ 
moriam , quam diximus, Fidelium defundorum adeunt, novoque altari 
cum imponunt, nodurnas illic inhonorem Dei Sandique hujus aduri vi¬ 
gilias , craftinumque exfpedaturi diem ad transferendas illius fandaeque 
Virginis, quae fimul advedae funt, de theca in thecam Reliquias. 

43. Craftina porro dies populis optatiflima illuxit, quae ad divinum illud 
fpedaculum illos undecumque invitarat. Magnam fic praeclaram hac die ju¬ 
cunditatem , magnam aeque Sando fuo Omnipotens praerogavit follemnita- 
tem. Clerus omnis de adjacentibus Ecclefiis, Monachorum chorus de Coe¬ 
nobiis , tam plebs urbana de urbibus, quam vulgus promifcuum accurrit de 
rure , ut in futura fandiflimi hujus corporis tranflatione , optata vifionc 
fhiantur. Nec piguit fic fandiflimi corporis Reliquiarumque virginis Amel- 
bergx reverentiam j circumjacentium Sandorum corpora fuarn praefen- 


Digitized by LjOOQle 


VITA S. BERTULFI ABB. RENTICEfoS. 6 j 

tiam exhibere. Nam fandum Livinum Martyrem , &C beatam Pharaildem Circa Ah; 
Chrifti virginem , fandumque quoque Gerulfum aeque Martyrem finguli ^ 
de fuis locis obvios exhibuere, in magnaque populi profequentis frequen¬ 
tia gaudii noftri participes efle voluerunt. Praeterea aliae complures Reli¬ 
quiae longo illo tranflationis fandillimi Patris noftri Bertulfi, fandseque vir¬ 
ginis Amelbergae itinere procedere obviam. Novum quippe gloriofumque 
genus fpedaculi hunc invitavit populi conventum: qui fanc tam frequens 
accurrit, ut nec ambitus, nec atrium Ecclefiaceum caperofufficerct. 

44. Exfpedantibus interea in Ecclefia populis, Sacerdotes ad Memoriam 
Fidelium defunctorum procedunt cum infulis,minorcfque Ecdefiaegradus 
cum crucibus thymiamateriis. Populus quoque qui tam multus convene¬ 
rat, vifu quo potuit, fead fpedandum ingeffit, vel religione, velrcinovita- 
te, aut etiam fpe impetrandi aliquid pro benedictione de Sandi corpore inci¬ 
tatus. Et praemilD Litania, adjunctis etiam laudibus tam divino operi con¬ 
gruentibus, ac Sacerdotibus qui huic fandiffimo negotio adorant, ad altare 
accedentibus, pretiofidimi thefauri loculus aperitur. Corpus fandiffimum 
findone involutum altari imponitur , figillo rupto , titulus pretiofx glebas 
teftis legitur , cundifquc quibus accedendi vel videndi liberior facultas 
erat, palam exponitur* Oculis haec cernentibus lacrymas pias pia aeque lae¬ 
titia exprimit, atque hic cernentes fpe cernendi etiam majora afficit. Lo¬ 
cellus deinde minor coram exponitur 1 figilli item titulus quem praediximus, 
audientibus eundis legitur. Cumque hinc corpus fandidimum, inde quod 
corpori deerat, modice igne tadum confpiceretur, teftibus titulis una cum 
figillis veteri manudcfcripds; facile id quod vifumeft, populo fidem fecit, » 
membra fandidimi ConfefToris Chrifti Bertulfi integro * fere numero illic 
jrepoftta adfervari. 

x 45. Ex confequcntibus hinc caufis condat, fandidimi Patris hanc tr an (la¬ 
tionem majoris illi per Chriftum honoris fuifle occafionem: cujus pignora, 
quia aliquanto negligentius ufque ad id temporis habita fiiere , majorem 
folito deinceps habuere reverentiam. Neque enim decuit hanc Chrifti lu¬ 
cernam fub modio, fed fuper candelabrum poni, ut ingredientibus in Ec- 
cleliam Dei, in edito cariffimam praetenderet prsefentiam. Et ut latius fan- 
ditatis fuae diffunderet odorem , aliquantam pignorum fuorum per Eccle- 
fias Dei paftus eft diftributionem fieri. Quod ut fieret, devotio, non teme¬ 
ritas; nonfuperbia, fed humilitas promeruit. Naminfpirante Spiritu-fando 
animis Fidelium ad ttanftationem ejus devote confluentium , perfua- 
fum eft pro benedidione aliquid de pignoribus illius expetere , ut vel in 
modica Reliquiarum ejus portiuncula finguli Sandum quafi totum prxfen- 
tem colerent, cujus ope & interceflione nihilominus.fc juvari confiderent. 

Nec fefellit pofcentes Fratrum benigna caritas , nec elufa eft pie pofccn- conccff*. 
tium devota humilitas: dum & illi quod pofcebatur, fine damno de pigno¬ 
ribus Sandi concedebant, & ifti pro magno fuo lucro vel parum aliquid ' 
de Reliquiis ejufdem Patris accipiebant* Unde & apud fingulos tanti hodie- 
que habitus eft, quafi apud fingulos totus eflet cotporali prarfentia, qui lin¬ 
gulis utique totus, fideli praefens eft benevolentia & amore. 

-4 6 . Acceffit quoque gloriae ejus ingens aliorum Sandorum gloria, quam 
in terris per homines Deus Dei fapientia procufavit. Nam ad Sandi fui glo¬ 
rificationem multorum cum eo p*ignorum fieri voluit tranilationem , licis 

. * Et tamen earum media p?rs dicitor cencefia Quamquam nulla hujufcc Tr»uflationis£tm*nri* 
Adalbcroni Remorum Archicpifcopo , tjui eam in Chronico Mo7-°»enfiTomo7 Spicilegii Acb*a 
Mozomi in Monaftcrio B. Mari* a fe infticuto liaoi. 
collocaverit mnno uongtutifim» jnm 


Digitized by LjOOQLe 



64 VITA S. BERTULFI ABB. RENTICENS. 

ciB.tx.AH. minus idonee per nos humiles adminiftratam , affedu tamen quo potui- 
FiAr. v. mus confummatam. Enimvero cum bcatiflimi Patris noftri Bcrtulfi corpus 
linteaminibus mundis involutum , diligenter oblignatum , de theca in 
thecam clTet tranflatum j accedunt Fratres tam ftudiose quam religiose ad 
tranfponenda in eamdcminquaSandus hicrepoiitus erat thecam, aliorum 
Tranflatio Sandorum Reliquias, eaque atteftantibus illarum titulis, his qui adfuerant* 
* nno coram exponuntur: adfixifque figillis diligenter cum corpore Sancti recon¬ 
duntur. A da eft haec tranflatio anno Dominica: incarnationis milicflmo 
feptuagefimo tertio , Indidione undecima , Alexandro Papa Apofto- 
licx Sedi, & Ecclcliac Noviomcnfi Pontifice Radbodo praefidente , re-* 
gnante Francorum Rege Philippo, & Roberto Flandrix monar¬ 
chiam tenente. Tranflatus eft autem hic fandus Pater &: pretiofus Chrifti 
Gonfeflbr Bertulfus cum fupradidis admirandx virginis Amelbcrgx, mul¬ 
torumque Sandorum pignoribus de Orientali fandx Blandinienlis Eccle- 
fix parte ad altare , quod in medio ipfius Bafilicx xdificatum, & confe- 
cratum eft in memoriam fandx incarnationis , nativitatis, paflionis, refur* 
redionis & adfcenfionis Domini noftri Jesu-Christi , & in comme¬ 
morationem omnium Fidelium dclundorum : atque a Domno Abbate 
* Folcardo cum iifdcm S. Amelbergx , aliorumque fandorum Reliquiis 
* in locello novo collocatus , ipfo cum Fratribus fibi creditx congregatio-* 
nis hanc eamdem tranflationem adminiftrante anno regiminis lui tertio * 
xm Kalend. Junii, coram multitudine copiofa Monachorum , Clerico- 
£ 35 - rum ac utriufque fexus hominum. Ceterum quia hujus dicecelcos Antiftcs 
indicto, huic fandx tranflationi, diu licec exfpedatus aliafque occupatus interefle 
non potuit, proximo fuoad nos adventu tam prxfentibus per fe,quam ab-t 
fentibus per litteras , diem hunc feftive celebrem conftituit, ad laudem 
Christi Sandorumque luorum,in quibus cum Deo Patre & Spiritu-fando 
vivit &: regnat per omnia fxcula fxculorum, Amen. 

a S. Bcrtulfi aliorumque Sandtorum Reliquias illic a feditiofis haereticis dilfipatas fuifle , tdlaruf 
Sancicrus in fuo Gandavo. 

I 

v-; Vi at* steyflsjaajtftaattos&aMaytfasasijaJia ato uaztava a&s ass a« ais atooie afcr sa: «»aia 449 ai* Mo 

s. HEDD^ EPISCOPI 

t> C C V. 

DORCICESTRENSIS APUD WEST-SAXONES 

ELOGIVM HISTORJCVM. 

Ens Occidentalium Saxonum qux antiquitus Geviflc vocaba¬ 
tur, regnante Cinigilfo Fidem Chrifti fufeepit, prxdicante illis 
verbum Birino Epifcopo, qui cum confilio Papx Honorii vene¬ 
rat Britanniam,- inquit Beda in hb.3 H ifl. cap.y. C inigi Ifus ab ipfo ba- 
pt'matus > & Ofvvaldus Northanimbrorum Rex , qui C inigi Ifum defacro fontefufcc~ 
Birinus f erat > donaverunt ambo eidem Epifcopo civitatem qux vocatur Dorcica ad 
porcic* faciendam inibi fedem Epifcopalem: ubi fadis dedicatifque Ecclefiis, mulrif- 
fic^Epifco- q UC at l Dominum pro ejus labore populis advocatis migravit ad Dominuim 
* Alia eft Dorcica feu D orciceftria, vulgo DOrchefter, urbs provincia Merciorum 

in Comitatu Oxonienfi adTamam fluvium, qui in Tamifim influit > alia Dorcice- 
ftria, itidem Dorchefter, urbs Occidentalium Saxonum , Dtrceflria provincia ca¬ 
put , adauflralem Frondi fluvii ripam > in Antonini Itinerario Durnovaria difta. 
Huic prafuit S. H edda ,non alteri , uti advtrfut Iobannem S pedum dernonftrabimus 
infrd. 1. Primus 


GeViftts ad j # 
Fidem con- 
verfis. 



Digitized by ^oooie 


D E S. HEDDA EPISC. DOR.ClfcESTR.ENSL tf 

t. Primus ergo Occidentalium SaxOnum Antiftes Birinus ;fecundus 
Agilbertuj; tertius exftitit in i , uti Bed* in hb. 4 cap. 12 loqui- 
turj quartus Leutherius. Cumque mortuus effet CenValh quo regnante 
idem Leutherius Epifcopus fa&us eft 5 acceperunt Subreguli Regnum gen¬ 
tis , & divifum inter fc tenuerunt anni* circitet decem i ipsifque regnanti¬ 
bus defunttus eft bc ille : b>c Epifcopatu fundus Hedd i , pro eo confe- 
Cratus a Theodoro in civitate Londonia * anno feilicet d c lxxvi. nam in 
Monaftici Anglicant Tomo / , Leutherii decejforis fui charta fkbftripfit Abbas 
euono Dclxxv. (ita enim feribendum ,ut patet ex nota marginali & ex Vvil- 
Ulmo Malbeskurienfi ,*) at vero diplomati CcdvvaU Regis jam Epifcopus an¬ 
no nc lXxxii. 

- 3. Heddifeu Hedda ante Epifeopatum Monachus fuerat & Abbas, trfeante 
V ville Imo Milmesbwienfi in lio. 2 de Pontif. Angi. cap. 3. cujus vero Mona- 
feerii ? non expedio. Jj>uidam exiftimant ipfetm ejfe ALtlam Bed.e memoratum 
in lib. 4. cap , 23 , qui ex Streaneshalenfe Monafterio adfumtus , in Epifeopa¬ 
tum Dorciceftrc ruit ordinatus. Verum alius omnino ab ifto eft. Siquidem 
Mtla non a Theodoro , ut Hedda , feed ab S. Vvilfrido poft Theodori mortem or¬ 
dinatus eft Dorciceftrenfts Epifcopus , ut poftea dicemus. An vero Glaftonienfts 
Monachus fuit S. Hedda ? Certe ipfius nomen inter aliorum praeclarorum vi- 
‘ * rorum bc Abbatum nomina oiim ibidem in pyramide feriptum habebatur, 
tefte V Vi Ut Imo Malmesburienft in lib. de A ntiq. Monafterii Glaftonienfts: tamet- 
ft in Monaftico Anglicano , ubi Glaftonienfts Abbatia viri pii & iUuftres recen- 
fentur , S. Hedda non exprimitur. In charta Leutherii, five Lutherii Occiden¬ 
talium S axonum Epifcopi anno dc lxxx concejfa Coenobio Meldunenfi feu 
Malmesburienft , Haedai Abbas fubferipftjfe repetitur. Unde intelligitur, eum 
-cuidam Vveft-Saxonum Abbatiaprafuijje. 

4. J^uid rei egerit S. Hedda in Fptfopatu per annos fere triginta , antiquo¬ 
rum fi lentium nos ignorare facit. Venerabilis Beda in lib. 3 cap j ait, Hcd- 
<la in Epifcopatu agente S. B irini corpus fuijfe tranftatum in Ventam civita - 
rem,nunc Vvintoniam* appellatam, atque in Ecclefia beatorum Apoftolorum 
Petri Sc Pauli politum. Eorfitan iftucJedem Hedda tranftulerat. Theodoro Can - 
fnaricnfi Antiftite mortuo anno d c x c, iEtla feu. Ecla, quem alii ./Edam cor¬ 
rupte vocant , a Theodoro eruditus ,reverfus i Romana peregrinatione divertit ad 
provinciam Wicciorum,, cui tunc Rex Ofric praefuit ; & in locum Bofeli 
infirmitate deprefli, jubdnte jEthilredo Rege , perWilfridum tunc tem¬ 
poris Mediterraneorum Anglorum Epifcopum ordinatus eft, auttore Beda 
in lib. 4 cap,-23, & quidem in Doreioeftrenf^m Epifeopatum, non Occidenta- 
lium S axonum , fed Merciorum , uti ex Gervafio Monacho Dorobernenfi difei- 
mus. Is in,libro de.Pontif Cantuar. ita de S. Theodoroferibit. Per hunc etiam 
Theodorum , Merciorum provincia in quinque parochias divifa eft. Bofel 
ab co ordinatus eft ad Wi&iam, habens civitatem Epifcopalcm in civita¬ 
te Wigornia; CuthVinus ad Lichefcldenfem; Saxulfus ad Mediterraneam 
Angliam, cujus fedes eft in civitate Locgria; Ethelvinus ad Suthangliam, 
habens fedem in Sedcna * ; Etla habens fedem in Dorkeccftre. Vides 
JEihlam in urbe borciceftria provincia Merciorum fedem habuijfe , non in alia 
Morciceftria provincia Occidentalium S axonum , cui S. Heddam tum prafuifie 
confiat. Certe vEtla tefte Beda in lib. 4 cap. 23 , poft mortem Theodori d Vvil¬ 
frido ordinatus eft in locum Bofeli, qui tanta erat corporis infirmitate depref- 
fiis , ut officium Epifcopatus per fe implere non poflet: qui Bofelus dicef 
forem habuerat virum ftrenuiffimum bc dodi(limum Tatfridum , etiam ae 
Strcaneshalenfi Monafterio ele&um; At vero Hedda d Theodoro conjecratus, 
fuccejferat Lcutherie in fedem Dorciceftrenfem provincia Occidentalium Saxonum: 

Acia SS. Ord. S. B. Suculum III. I 


As». Cmt. 

O C C V. 

Julii, tu. 

Succeffo- 

res. 

Hedda 
quimus, 


t*l- J»* 


aatd Mo¬ 
nachus & 
Abbas. 


Qnid in , 
tpifcopafa 
egerit. 

* Vvtntht- 

fi" 


Eremi on 
in Lindea 
fcia. 


Digitized by LjOOQLe 



66 £>E S.H£DP*:SRI-SC. DORCI&ESTRENSr. 

Ann. Ch». Leuthcrius vtrb Vvinam ,AgHbtrtum & B irinum decejforcs habuerat. Ferra 
dcc ▼. f c d es Dorsiceftrcnfis in provtncia Merciorum Lincoluiam pofiea, migravit; alis 
J UUI v “• ivero Occidentalium Saxonum in duas parochiae feu dioecejit divija efi ,ut mox 
dicemus. , 

s. Gothia- 5 ’ ^gfid reliquum e fi, S. Guthi»ACus ab Hedda Epifiopo Presbyter con- 

cum ordi- fecratus fuijfi dicitur in ipfius Guthlaci Vita , infra ad ann. jts, quod inteffi- 
dotem* 1 " g en< ium dt Hedda nefiro , tametfi Crulandia infula in qua GuthUcMS degebat, lon * 
ge a provincia Vvefi-Saxonum remota erat. 

Moritur. 6 . Anno Dominica: inc. dcc v, mortuo Aldfrido Northany mbrortm Pe¬ 
gi JacceJfu Ofredus s cujus regni principio, inquit Bcda lib . j cap. tp Hcddi 
carleftcm migravit ad vitam. Ipfius elogium paucis ita compleHitur; Bonus 
Laudatur, quippe erat vir ac juftu? , &c epiCcopaiem vitam five dodrinam magis ipfi- 
to libi virtutum amore , quam ledionibus inftitutus exercebat. Vvtlltlmut 
Ualmesburienfis ad hac : Unde , ait , moveor fcrupulo , quippe qui legc- 
rim ejus formales cpiftolas non nimis indode compofitas , & Aldhel» 
mi ad cum feripta maximam vim eloquentiae &c feientiae redolentia. Ejus 
confilio Ina Rex Vvefi-Saxonum leges fuas fi condidijfe fatetur. Hedda annos 
triginta regiminis tribuit VviUelmus Malmesburienfis : ejufqut obitum fifftont 
recentiora Martyr ole fit Nonis Iulii. 

Miracula 7- Pergit Beda: Denique reverendilfimus Antiftes P E c r e l u , qui cum 
patrat. fuccelTorccjus Alpheluo mukotempore adhuc Diaconus five Mona- 
chus fuit, referre eft folitus, quod in loco quo defundus eft, ob meritum 
fanditatis ejus , multa faoitatum fint patrata miracula : hominefquc pro- 
vmax illius folitos ablatum inde pulverem propter languentes in aquam 
mittere, atque hujus guftum five adfperfionem multis fanitatem aegrotis fc 
hominibus &c pecoribus conferre. Propter quod frequenti ablatione pulve¬ 
ris facri foffa fit ibidem fada non minima, 
succeflbrea 8. Denique Hedda defundo Epifcopatus provincia illius in duas parce» 
e,us ' cias divifus eft : una data eft Danieli, quam ufquehodie regit; altera AI» 
dlielino, ciu annis quatuor ftrenurifanc prxfuit. Hac Beda. De S. Aldhelmn 
infra ad ann. yop. 

* innnnnnnnnnnnnnnnnnt * 
“VITA S LANDEBERTI EPISCOPI 

SlfT. XVII. 

TRAJECTI AD MOSAM, ETMARTYRIS, 

Au&oreG odescalco DiaconoLcodicenfi ficculo viu. 

Ex libro de Gefiis Pontif Leod. Henrico Cani fio & MSS. 

OBSERVATIONES P R V I tx£. 

Vuz feri- l. Anctus Landescr-Tus feu Landbemis, Lancbertufve, pofieriori- 

P torci ’ but Lamberrus , TrajeQi * Ait fari Epifcepus , plures habuit Vita fua 

Urith**" feriptores. Godescalcum Diaconum Leodicenftm fubpartm ; Sii« 

v h a n u m Epifcopum Leodicenftm insume foculo x; Anselmuk 
tjufdem Ecclefio Canonicum medio foculo xi ; Nicolaum itidem Canonicum * & 
Reinerum M onachum foculo x 11 ; denique A g i r» i u m Aureo - vallis Coenobi¬ 
tam medio foculo ciu. Felicior certi futurus fi vel uricum $ eumque diligentem ha¬ 
bui Jf et. At S. Laudeberto id quod pluribus SaacHs accidit . ut dum AuSoret s a'ius 
■pofi dium, ipfius res gefigs Hufirgrc -exornando amplifeandove motiti fuut* «as oaov- 


t 


Digitized by ^.ooQle 



VITA S. LANDEBERTI EPISC. TRAJECTENSIS. i 7 

trario incertis ac fabulofis narrationibus inepti obfcurarunt, atrocibufquc mendis foeda¬ 
verunt. Aultores infriciamus. 

i. Godescalcus Diaconus Leodicenfs , ipfius congregationis Clericus, tefle 
Rainero Monacho, Viram S. Lambcrri primus juITu Agilfridi Epifcopi fcripfit, ur a ma¬ 
joribus accepimus, inquit Nicolaus Canonicus in Prologo : & fuit rempore Pippini& 
Caroli Magni, quod prius Anfelmus Canonicus tradiderat cap 32. Res a S. Landeberto ge<- 
flas> a Theodocno ipfius difcipuloaccepijfe fe fatetur (fiodefcalcus nurn. 4 qui Theodoenus 
SanUo maxime familiaris erat, ut qui unus cum alio fotio apud Stabulaum exfslii comes 
fuit. Scripfit etiam odefcalcns libellum de fantti sint i fit is miraculis, & Tranfatione pri¬ 
maria Leodicum falta: quam utramque , feu potius unam lucubrationem primus edidit 
Henricus Canifius Tomo 2 lell. antiq.dr pefl eum Jacobus Chapeavillus Tomo 1 degefl.Ton- 
tif. Leod. verbis nonnihil immutatis : ejufdemque fragmentum Andrcas Chefnius Tomo t 
Hifl. Franc. Nos eumdem nA ultorem ad MSS. codices exaltum hic edere fat duximus, 
aliis emijfis, quorum aulloritas a Godefcalco pendet, aut ficubi deficit , dubia e(t. 

3. Stephaniis anno tertio fupra nongentefmum Ecclefia Leodicenfs Epifcopus 
creatus , Vitam a Godefcalco feriptam expolire tentavit, orator haud minus rudis, uti 
ex fubjeltis Prologi fui verbis apparet. Domino Patri Herimanno Archipracfuli 
Colonienfi Stephanus humilis Tungrorum Epifcopus. Ciim coridie aliorum ex¬ 
plorari concertetur aftio , ac fi quid reprehenfibile infuerit, maculare non differt pro- 
brofa intentio j detergenda penitus diffinitur merito culpata contagio, per quam & 
blafphemantium jam celfet cachinnalis irrifio. Nam a quibufdam nobifeum agentibus 
feftum S. Lambcrti, qui litterarum videbantur fibimet lcientia praedici 9 non minimum 
fumus defpcdtuofis rituum injuriis laceffiti : quandoquidem prifeorum haudquaquam 
Catonis eloquio edita legebatur apud nos prarfati Patris Vita & Pallio , atque nulla 
propria Officiorum cantabatur modulatio. Abhinc fane frequenti Fratrum noftrorum 
precamine rogatus , fiepiffimis vocibus exftiti coa&us ea omnia fufeipere innovanda 
proprii impenfione fensus , notamque hujus infamias 1 nobis propellendam. Et in¬ 
fra t Enimvero neque faftu fuperbiae tumens , neque quemquam Patrum contemptui 
habens', quinimmo prariibarx utilitati parere libens, ftilo prxpollentioris ingenii tandem 
acceleravi comens. Exinde muficx artis ratione authentica fubne&untur cum Anti- 
phonis Refponforia nova , in quibus ordini ledtionum feries refpondet tonorum, quo 
tenus fibi xquando extenditur numerus horum. Adhuc etiam animi nifu ex fiat dele¬ 
ctabile in tanti Patroni immorari laude. Cantica quapropter mufet) compta lepore 
fuccin&im replicavi, ac ejus gefta renarravi. Qux omnia , Parer , ruo fenfui corri¬ 
genda committo , &c. En flores & occafio nova feriptionis , qua apud S urium & 
ChapeaviUum ex fiat. In ea fi quid probandum videatur , probanda efl utique Stephani 
religio , qui nihil in (fodefcalci relatione prater verba immutavit. 

4. Anselmus Leodicenfs Canonicus in hifloria fua de geflis Ponti fi Leod. quam 

ad annum ufque m xiviii perduxit, alius S. Landeberti compendio excepit : eique 
varias additiones feu commentationes appofuit. Acidius Aurea-vaUis in aiotcefiTre• 
virenfi Monachus Ciflercienfis, qui anno m ccli feribere defit. Anfe Imus primus at - 
tuliffe videtur alteram martyrii S anili Landeberti caufam, de qua poflea agendum 
erit. , 

j. Nicolaus, itidem Leodicenfs Canonicus , aliam lucubrationem de vita S. 
Landeberti feribere eggreffus efl ob eam rationem quam in Epiflola nuncupatoria ad Vve- 
dericum Letienfis Ecclefia Abbatem anno m cc xxiv elelbum, exponit in hunc mo¬ 
dum. Dilcfto in Chrifto 8c vere diligendo domino fuof idhrico Letienfis Ec- 
clefix venerabili Abbati Nicolaus Ecclefia? S. M A r i a fan&iquc Lambertt, 
qua; eft in Leodio , Canonicorum & Diaconorum ultimus, falutem. Sicut nihil eft 
quod amicis & Fratribus honefla petentibus negare debeamus ; ita & eorum eft a no¬ 
bis non exigere, quod nimis arduum tarditate aut tenuitate ingenui adfequi non va¬ 
leamus. Et infra. Quod equidem opus non cujullibet levitatis motu feu jadantix fa¬ 
ftu me infumfifle fciat vcftra Paternitas : fed quidam ex dominis Sc prioribus noftris 
parvitatem meam fxpius funt exhortati , quatinus digniorem palfionis caufam beati 
viri , & gefta ejus vctuftate jam obruta diligenter perveftigarem , & confcribcndo 
tamquam in lucem retraherem ... Parui iraque injun&is , & inter multiplices oc¬ 
cupationes meas infumfi hoc opus plenum laboris & follicitudinis : quia nihil peni¬ 
tus ex hoc ( nempe digniori caufa martyrii ) inveniri poterat in libris ebrum qui 
prius Vitam Sc martyrium B. Lamberti confcripferunt, quibus etiam apud nos ma¬ 
ximam au&oritatcm non levis , fed venerabilis fanxit auftoritas. Horum primus ( ut 

1 ij 


CmcA An. 

SCC VIII. 
SiPT. XVII. 

Godcfcal- 

cus. 


Stephanus. 


Anfelmus. 

JEgidius. 

Nicolaus, 


Digitized by LjOOQLe 



68 VITA S. LANDEBERTI EPISC. TRAJECTENSIS. 

Circa An. a majoribus noftris accepimus ) fuit Godescalcus quidam Ecclcfix noftra: Dia- 

dcc viii. conus tempore Karoli primi ex Francorum Regibus Imperatoris Augufti, & Agilfri- 

Sipt. xvn. £pif CO pi noftri. Secundus verb felicis memoria: Stiphanus decimus poft B. 

Lambertum Leodiccnfis Epifcopus, qui cum de vita & fandiilima converfatione ejus 
quxdarn magnifice fatis difleruerint , mirandum valde eft , cur gloriofam & tanto Sa¬ 
cerdote dignam martyrii ejus eaufam filentio prxterierint , confcribentes eam qui 8 c 
gloriam obfcurarc videtur Martyris, & fubfimnandi occafionem prxbere calumniato¬ 
ribus Sc incredulis. Nec tamen eorum feriptis derogo , aut opufculum hoc meum 
memorabilibus v irorum venerabilium didis comparo: in quo non oftentacionem' elo¬ 
quendi, fed verbis fimplicibus veritarem polliceor, omnino declarare cupiens, quo¬ 
rum Principum tempore , vel a quibus parentibus B; Lambcrtus nativitatis exordium 
fumierit , quo dodorc facras litteras didicerit , quibufve in pueritia miraculis florue¬ 
rit ; quam ordinabiliter ad Epifcopatum promotus , quam irrationabiliter ab Ecclcfia 
Tungrcnfi ejedus , quamque gloriose iterum inthronizatus, femper tamen humilita¬ 
tem Sc patientiam tenuerit ; qua artate claruerit , & quomodo poft conycrfioncm Ta- 
xandrorum poft multa fanditatis ejus opera vitam martyrio finierit ; qualiterve ho¬ 
ram & gloriam paffionis ejus Romanus Pontilcx per Angelum manifefte cognove¬ 
rit. Hac equidem partim ex Gcftis Regum Francorum , partim ex Chronicis Regi¬ 
no n i s Prumiaccnfis Abbatis , &Sigeberti venerabilis Monachi de Coenobio 
Gemblacenfi, partim ex Vita B. Landoaldi Presbyteri, fcu S. Landrada: virginis , par¬ 
tim ex relatione majorum Sc feriptis virorum fidelium excerpere curavi. Qutm ob rem 
vero lucubrationem fttam Tvederico abbati Leticnfis Menafierii , Liefllcs in Hanno¬ 
ni4 Ad HelprAm fluvium Ord. S. Bened. dedicaverit , rationem reddit bis verbis. Et 
quoniam veftra Leticnfis Ecclcfia B. Lamberti patrocinio gloriatur , ejufquc Reliquias 
pio amore compleditur , hoc parvitatis meat opufculum fanditati vcftrx tranfmitto. 
Pater venerabilis, de quibus Reliquiis inferius acemus. Qua Nicolaus de altera caufa 
martyrii S. Landeberti commemorat, haufit ftne dubio ex Reginone j qua de miraculis d 
S. Landeberto puero patratis , ex Vita S. Landoaldi : at qua de Sergii Papa viflone 
refert , nefeio d quo didicerit j nam apud Godefcalcum , Stephanum , & Anfelmum 
altum ea de re filentium. 

Rainerus. 6 . Eadem qua Nicolaus recitat ejus aqualis R A i n e & u s Monaferii S. Laurentii 
prope Leodicum Monachus Tenediftinus , addtrque Grimoaldi eadem in Bafllica S. Lan¬ 
deberti fattam , quam Nicolaus omiferat. Sic vero feriptionem fuam claudit. Vitam S. 
Lamberti primus juflii Agilfridi Epifcopi fcripfic Godcfcalcus Diaconus ipfius eon- 
gregajionis Clericus, qui fuit tempore Pippini Sc CaroliMagni. Et gcfta quidem ejus 
Veraciter profecutus , dc caufa martyrii parum libero ore locutus eft. Quod hac de 
caufii fecifle creditur , ne fui temporis Regibus culpam majorum fuorum vidercrut 
exprobrare. Ex illicito quippe Pippini & Alpaidis conjugio natus eft Carolus Marcel¬ 
lus , dc Carolo Pippinus tertius , qui ex Principe in Regem Francorum promotus 
eft , dc Pippino Carolus Magnus, &c. An eadem ratio Stephanum Epifcopum Godef 
calci expolit orem annis centum ac quinquaginta poferiorem ad filentium adegit ? de hoc 
inferius agendum. 

Lanckbcr- 1 - -At quacumque demum fuerit caufa necis S. Landeberti , d media atatis feripto- 

tui Martyr, ribus ,ficut & d poferis numquam non Martyr & creditus & vocatus ef, five pro more 
illorum temporum, quibus homines pii qualibet ex caufa interfetti dicebantur Martyres; 
five ob defenfionem juflitia ac religionis, qua ipfi mortem ac nomen Martyris paraverit. 

Vinerabilis Beda infincero quod in Martio Bollandiano habetur Martyrologio, Mar¬ 
tyris nomine Landebertum exornat ,xy Kalend. Odobr. Natalis S. Landeberti Epifc. 

Sc Martyris. Florus addit , qui fedando juftitiam adeptus eft martyrii palmam. Eum- 
dem titulum ei tribuunt A nidor veterrimus de (flefi is Franc. cap.jo, dr Fredegarii con¬ 
tinuator cap.ro j , tum Alcvvinus Epigr.70 & 133 .denique Tjuardus, PvandalbertHs , 

A do , aliique Faforum conditores & AuStores. Apud Leodicum ( Vfuardi verba funt J 
B. Lantbcrti Epifcopi Tungrcnfis, qui i nocentibus innocenter occifus , aulam cilcftis 
regni perpetuo intravit vidurus. Certe viHa Leodicus tantopere miraculis B. Landeberti 
brevi illuftrata ef , ut anno tofi obitum^ ejus tertiodecimo , tran flato i (lue per S. Huc- 
bertum faero corpore, eo tr an fata fit etiam ab eodem fedes Epifcopalis : qua primo qui¬ 
dem Tungris inflituta , tum dirutis Tupgrorum moenibus d B. Servatio in civitatem 

* Uaftrich qua Trajedum * inferius & Mofanum dicitur , illata, demum d S. Hucberto ob S. 

* Liegt Landeberti celebritatem invefta ef Leodicum * : qua nunc civitas ef ampli fima , ele¬ 

ganti Bafilica inB. M a r 1 js, & S..Landeberti honorem decorata , cujus Epifcopus inter 


Digitized by LjOOQLe 



VITA S. LANDEBERTI EPISC. TRAJECTENSIS.69 

Imperii Principes locum habet. In metrico Martyrologio Beda nomine recens edito To- Circa An. 
me to Spicilegii, S. Landeberttu celebratur Nonis Junii hoc modo: dcc vnf. 

Junius in mundo Nonis miratur Adeptum*, Sept.xvii. 

Et fandi Lantberti, animam trans ndera verti. 

8 . Inquirendum fupefefi, an S. Landeberttu Monafiicum gefidverit habitum; nam nMona 
eum in Coenobio Stabulenfi fieptem annos exfulem 'dixijfc conflat. Atqui tum temporis c j, us j 
mos erat, ut etiam relegati feuretrufiin AI onafieria , religio fas ve fies fufciperer.t. Te fies 
fiunt S. Leodegaritu, Ebroinm , Luxovii i Childericus Francorum Rex Sithiu, ejufque 
filius Theodoricus Fontanella, in Monachos attonfi. Quanto magis id adfirmare licte 
de Landeberto , qui licet de fiede fua pulfus fit, volens Stabulaum fiecefiit ? Hinc Ste- 
fhanus Epificoputin ipfitu Vita : Inter quos, inquit, Alonachos ficilicet Stabulenfies, 
venit ncviffinuis ordine, fcd primus cxftttic fanditate:poftrcmus numero , fed prxei- 
puus devotionis ftudio. Denique in Chronico Sigeberti nonnulli codices MSS. fic ha¬ 
bent ad ann. 662, S.Lambcrtus Monachus efficitur. 

PROLOGUS AUCTORIS. 

1. I Pagani figmenta farva & nefanda prolixa ftudeant pompa &£ 

plurima mendacia codicibus fuis commendare, ut eorum vana 
gloria difeurrat; cur nos Chriftiani falutifcri taceamus miracula 
Chrifti , cum poifimus vel tenui fermone aedificationes de hi- 
ftoria Sandorum pandere hominibus ? Ergo quamvis tanta: rei narratione 
fandi viri Landeberti Pontificis opera indigni videamur loqui, audo- 
rem tamen Chrifti caritas popofeit •, frequenter etiam favor mihi quae ab 
adolefccntia comperta cft, & per virfts prudehtes cognovi adfirmantes, non 
leporem animo inquirens fermone, fed devotione plcniflima ipfius anima¬ 
tus precibus, enarrare tentabo : ejufque curium vitae vel gloriofum perac¬ 
tum martyrium, inquantum ad noftrum pervenit auditum, licet inculto fer¬ 
mone , ferre conabor in publico, ut cujus vita eft cum Chrifto , memoria 
gloria: relatu celebretur in mundo ; prefertim cum traditione ecclcfiaftica 
&: apoftolica admonemur auctoritate , Sandorum vitas fcu virtutes non¬ 
nullas commemorare, ut fcnptumcft: Memoria Santtorum cum laudibus. Et trev.io. 
illud -.Laudemus virosgloriofos qui contcmfcruntregna mundi. Ergo dignum ncel - 44 * 
cfle credimus, ut quotiefeumque Sandorum follcmnia curriculo anniver- 
fario celebramus, ex eorum gcftis aliquid ad aedificationem convenienti¬ 
bus Chriftianis in Domini laudibus debeamus recitare : quoniam revera 
Chrifti muneris cft, quidquid in Sandis ejus laudabile invenitur. Igitur 
fandi ac bcatiffimi Antiftitis Landeberti, adjuvante fuperna gratia, quam-* 
quam imperito fermone &C impolita loquela, Vitam & virtutes exordiri 
procuro. 

INCIPIT VITA. 

Loriosus igitur vir Landebertus Pontifex opidoTrcjcdinle Landcber- 
VJf oriundus fuit& alitus, ex parentibus 3 locupletibus fecundum farculi di- 
gnitatem inter pratfidcs venerandis,&: longa profapia Chriftianis. Ipfe vero ieris imbui 
erat in pueritia formofus tc nobilis, eledus in gente & progenie fua, crcfcebat tur - 
benignus inter famulos Sc cognatos fuos vultu fulgenti, 6c omni affedione * 
pollebat eminenti aetate. Cum vidiflet autem pater ejus tantam induftriam 
filii , & i eundis diledum, exfukabat & gratias agebat Deo : lartabatur in 
gaudio pro eo quod decoratam videbat prolem. A prima fere artate tra- 

a Herigcnis in Vita S. Landoaldi, & ex eo Ni- mitem i matrem terd Herisplindim arque 
coiaus & ,/Egidii’s inVita S. Landeberti,patrem nobilitate claram, 
jpfins nuncupant Aprum virum iUuStrtm & Ce - 

i ii) 


Digitized by CjOOQle 



70 VITA S. LANDEBERTI EPISC. TRA JECTENSIS. 

* didit cum ad viros fapicntcs Se ftoricos » facris litteris edocendum : ille 
Circa An. vero cum magno ftudio , officio ufus afliduo adharfit , &c velociter ipfum 
Szpt.xviz. confummavit. Ciim autem imbutus fui flet a prudentiflimis , reverfus eft 

ad domum patris fui: pueritia: annos excedens , aevum adolcfccntia: cum 
induifria fcnc&utis gerebat. Spiritus fapientia: &c humilitatis gratia rclplcn- 
debat in cum , augebaturque cotidie in bonis operibus. 

Throdoar- 3- Eodem tempore opido Trcje&infc cathedra: pontificali praTidebac 
do magi- fummus Pontifex Theodoardus divina: difpenfatione providentia:, 
diun E i' P f oci n us pater ejus commendavit cum jam fupraditto Antilliti , divinis 
fcopatum, dogmatibus Se monafticis difciplinis ii\aula''regia erudiendum. Erat enim 

* adolcfccns fapiens, adfpc&u amabilis, conloquio affabilis: rc&a converfa- 
tionc tam cum Pontifice , quam & in domo regia militare coepit. Etiam 
cum cfTct forma praecipuus , fortis &: velox , agilis Se multum firmus in 
bello, animo clarus, fpccie ornatus , caritate , cafticacc Se humilitate fun- 

«d.cum datus , etiam & ad opus * lcftioni vacabat. Tantam denique gratiam in 
opus «ac confpc&u Pontificis invenire meruit, ut quali filium heredem & fiicccf* 
forem fibi cum adoptaret eligere , fi licitum ei fuiflet propter inftitutio- 
e nem canonicam c . Intcrfc&o itaque prafato Antiftite Theodoardo , co- 
piofa multitudo virorum in regione illa habitantium cognofcentes Lande- 
berti prudentiam Se opera atque convcrfationem nobiliflimam, clam locu¬ 
tione invicem eligere cum difponebant ad pontificalem fedem. Ergo Opti¬ 
mates viri & illuflriffimi qui eo tempore Rectores palatii videbantur, glo- 
cMdcrico riofo Domno Childerico Regi famam beati viri innotuerunt,Seadus 
ptobancc. e j US non f x i cntcs j teftimonium perhibentes quod dignus erat Sacerdotio 
fungi, Se onus pontificale accipere. Habuit itaque effe&um eorum peti¬ 
tio , libenterque obtinuerunt quod devoti poftulavcrunr. Tunc plebs infpi- 
rante Spiritu-fan&o, uno accepto confilio , fimul cum Regis imperio , fa¬ 
vente Domino a quo jamdudum elc&us fuerat, fubrogatus eft , ut Parce 
d eiTet Ecclcfia: Treje&infis d . Ipfe vero timore Domini repletus , officio 
fiimto opus bonum augebatur cotidie. Porro Rex cum almitatem Se 
prudentiam ejus agnovillct , diligebat illum fuper omnes Pontifices & 
Optimates fuos. Erat autem Landebertus Pontifex flatura procerus, facie 
stabuiaum decorus, cscfaric formofa, inclytus oculis, manibus honeftis,digitis longis, 
relegatus, carne candida: a planta pedis ufque ad verticem capitis fuit inreprchcnfi- 
annosfc- bilis. Erat autem in confilio perfpicax, &: omnem fapientiam cum cura &: 
ftem. moderatione gerebat. Apud Regem fummum tenebat locum. 

* 4. Igitur cum interfedus fuiflet ab impiis gloriofus Rex Childericus e . 


m Id eft Hifloricos •, fic enim antiqui fxpitis hanc 
■vocem aliafque limiles decurtabant, Spama pro 
Hilpania,&c. Qtiofnam vero praeceptores in facris 
litteris habuerit Landebertus ,GodcfcaIcus reticet, 
exprimit S. Landoaldunt Vitx ipfius Audtor,quen\ 
Nicolaus aEgidiufque fcquuntur. Neque obftat, 
uod TheodoardoTrajectcnfi Fpifeopo commen- 
atus paullo infra dicitur : divinis dogmatibus & 
tnonnfitcts dsfcipltnis imbuendut. Alios enim prx- 
ccptorcs habuit puer, altos adolefcens. Rurfus He- 
rigerus in libro de Fpife. Lcod. cap. ji , Landeber- 
tumB. Reinacji difcipulis adnumerat. De his fen- 
tiat quifque quod libet. Apud feriptorem Vitae S. 
Landoaldi dicitur Aper ejufdtm Lambens pater 
prtdium Vvtntcrshoven fuperArcha fluvium pofi- 
tum Landoalde ad inhabitandum ©• Eccltfiam con- 
flruendam conieflljfe , eumdem puerum divinis 
dogmatibtu imbuendum cum eo manere conflituijjc : 
tibi t aniioaldtu tum puere Lamberto fontem limpi¬ 
di fimum invocato Chrtjft nomine ebullire fecetit, & 
Lambcrtus ipfc prunas ardentes in vefte slltfa 'de¬ 


portaverit. Quod utrumque a Godefcalco & Ste- 
phano prxtermilfum Nicolaus , atgidius, aliique 
deinceps retulerunt. 

b Hic aultregit nomine xdem Epifcopalemin¬ 
terpretor. Neque enim veri finulc eft, Thcodoar- 
dum virum fanftiun alliduc in aula Regis veifanua 
fuifle.Nifi forte quis dicat, Landebertum quidem 
commendatumTneodoardo,quieumdiv«»i«idej»»<r. 
ttbtu frmonajltcu difciplinu in aula regia per Ab¬ 
batem Monachofque Palatinos erudiri curaverit. 

c Huc (pectant Apoftolorum vulgatus canotl 
76, Concilii Antiocheni canon zj , & Parifienlis 
quinti canon z.Coadjutorum ufus necdum tunc in¬ 
valuerat. Lege adnotata in Vitae S.Bifcopi lib.i Sae¬ 
culo t ad annum 690. 

d Landebertus, fi vEgidiocredimus, Thcodoax- 
do fuccclfit anno ttatu fut vigefimo primo. 

e Anno dclxxiii in autumno exfus eft 
Childericus * Landebertus eodem vel mfequenti fe- 
dc fua pulfus, pofl annos fcptetn exftincfo F.broino 
tcftiuiiturpcr Pippinum Hariftallenletn diilurn. 


Digitized by LjOOQle 



V 1 TA S. L AND E B E R TI E PISC. TRA JECT E N SIS. 7» 

cunc invidus omnium bonorum diabolus feftinus infurrcxit contra beatum Circa am. 
Virum cum adverfariis fxviffimis iniqua & falfa confilia n^aebinantibus, S D J T C J“j' 
Ut eum de fede pontificali dejicerent. Ita autem praevaluit iniquitas eo¬ 
rum , ut deponerent eum de te de fiia fine cjtufa , &: privatus eft honore 
fuo abfque culpa» Poft haec Faramundum * in cathedram illius confli- * 
tuerunt. Eledus autem Dei Landebcrtus Pontifex perrexit ad Monafte- 
rium qui vocatur Stabulans , nec amplius in obfequium ejus remanferunf 
quam duo pueri. Qu[ unus ex ipfis nomine Theodgehus » quj mul¬ 
tum nobis de vita bc opera ejus fojitus eft narrare , qualiter per annos 
feptem ibidem vitam fandam & angelicam converfatkmem duxit devo¬ 
tione intentiffima in laboribus, in jejuniis , in vigiliis» in orationibus , in 
caritate , in longanimitate: & in omni cuftodia Sandorum exemplum imi¬ 
tabatur. Pater vero Monafterii diligebat eum valde , & omnis congrega¬ 
tio cum magna pietate atque benignitate venerabatur illum. Conuantise 
itaque virtus magis fulgebat in cum. 

j. Ec dum efTet vir venerabilis Landebcrtus Epifcopus in profato Mona- No Au fur- 
fterio, contigit eum mediante node pro confiicto ordine expergefieri, ut gent ’ ob 
ad folitariam orationem pergeret devotus: porredaque manu, arreptlfque Jutum," 
fandalibus, de quibus unus elapfus corruens de manu ejus cecidit in pavi- nudu * oral 
mentum, fonfifque ejus quiefcencium aures inquietavit. Haec audiens Pa- * dCrnecra - 
ter Monafterii, nefeiensquis hoc egiffet, ait : Qui iftum fonum fecit, fta- 
tim ambulet ad Crucem b . Tunc Sacerdos r^ligiofus ilieoobedientiamfine * 
mora fequens , relidis omnibus quae habebat in manibus , nihil fecum 
portans,nifi tantum unum afperom quo erat indutus cilicium,nudifque 
plantis difcalciatis pedibus , clam de ledulo exfiliens , moto veftigio fe- 
ftinus cucurrit ufque ad locum ubi fuerat ei imperatum. Erat autem me¬ 
dia hieme nimio frigore , yehementiffimfifque algor : brumalis circulus 
ingruerat, itaut glacies congelaret,& nix rarb Auctet. At ibi Dei famulus 
immobilis perfiftens, proccnfis manibus, inflexibilibus brachiis diutius im¬ 
morabatur. Pfalmorum cantus efficaciter perfolvens , & incerim tantam 
jugiter nivem decidentem defuper talos ipfius Pontificis excrevit. Nec 
Dominus immemor qui eunda praevidet, & omniafck antequam fiant,labo¬ 
rantem fervum fuum diutiffime profpexk, unde in quadragefimo primo pfal- 
mo canebat: Jjhtando veniam & apparebo ante faciem Dei mei. Cui Dominus p y -; 4 , . 
paratus ad ignofeendum audivit illum orantem, §£ a Domino factum eft, 
ut folebat in nodurno tempore , citius gallorum cantus adfuk: nee mori 
Fratres Monafterii pulfato figno ingrediuntur ad vigilias. Officio perado 
exierunt de Sanduario * feftinanter prae nimio frigore, introgreffi utique *idtfi Te*- 
domum fibi ad calefaciendum. Interim Sandus Domini fortius certando P l ° 
femper ftatuit jundus ad Crucem. Tunc Pater Monafterii requirens ait: 

Et fi habemus omnes Fratres noftros; E quibus unus dixk : Ego te audi¬ 
vi hac node judicare Crucem , fed nelcio quis fuiflet. Adhuc illo lo- 
quente alius de Fratribus intravit dicens : Vere Domnus Landebertus 
Eae node diutius ad Crucem difcalciatus perleverat. At ipfe Abbas pa- 
vefadus &c in timore converfus dixit ad Fratres: ite velociter , & poftu- 
late eum humiliter ut veniat ad nos. At illi procurrentes invenerunt eum 

* Reinerus habet, V•mmundum qutmdem.ut ufque diem Signum Crucis in fa&i memoriam- 
dicunt CoUmitnftm CUricnm , &c. Hinc in principali Ecclcfia Lcoitcenfi mos ille 

b Hte Crux , inquit Reinerus, lepidi» iret intir inolevit , Nicolao & Jigidio tcftanfibus , utintrm 
Oreterium, edhoc Jt»tute,ut refptiln ipfiutCruck hi cleuftreli* fepte fub dive vtxiUem Crupi» Vomi- 
qui erent Chrtfh,devotius cerntm fu em erucifigtnnt nice perpetuo fi ebi liretur t licit nonnulle hoc tciU- .1 
tum vitiis & concupifcentiit : & fi quando gre- fi it ufurpart videantur site quLOm religionis g». 
vtufculit delinquerent txttfftbus , ad hanc addsSi ntrt. Lege yitamS. Auftrcbcru: adann. 70». 
ngnlerittr penttinnt, Eodem loco cxftat in hunc 


Digitized by .ooQle 



7 i VITA S. LANDEBERTI EPISC. TRAJECTENSIS! 

Circa a» H ancem a£ l Crucem. Erat autem caput ejus &c humerus coopertus nive 
bcc vm. per totum. Ipfe vero Domnus Apoftolicus tunc ore promebat .: Cor 
stPT.xvii. contritum & humiliatum Dem non Jpernit. Illi vero qui milii fuerant f dixe- 
rjtim.io . runc . D omne> p ater nofter precatur , & Fratres fuggerunt, ut ambules 
in hofpitium ad illos. At ille ambulavit cum illis. Et ftatim ut introivit. 
Pater Monafterii una fimul cum Monachorum agmine ad pedes Pontifi¬ 
cis provolvitur genibus, veniam poftulans ait: Ignofcc mihi, Pater ,quianc- 
fciens peccavi quod fic infipienter egi : da indulgentiam tuis devotis famu¬ 
lis. At ille: Data fit vobis a Deo indulgentia, ut Paulus dixit, quia in frigo¬ 
re & nuditate fubjicio corpus meum. Et continuo Fratres balneum parave¬ 
runt ei, & mutaverunt illi vcftimentis aliis, & ofculantes manus & pedes ad 
invicem mutuo dicebant. Noluit Dominus nobis in hac node notum fa¬ 
cere , fed pro augenda gloria & lucri promerenda paAit entia, abfeonditum 
fuit a nobis. 

sedi fu* 6 . Igitur pbft feptem annis expletis, depofitus eft F a r a m u n d u s de fede 
leftitutus, pontificali, & ejedus eft de provincia Trejcdinfe. Tunc agmina Clerico¬ 
rum &C vulgus populorum una pariter voce ingenti poftulabant Domi¬ 
num, ut Pallorem eorum Domnum Landebcrtum reciperent. In illo tem¬ 
pore erat Princeps. Pippinus fuper plurimas regiones &: civitates litas 
in Europa. Auditis operibus beati viri, fub unius dici articulo julfit cum 
cum magno honore ad primam fedem revocare. Longum eft enarrare 
quanta exfultado in univerlo populo fuerit, quanta’ laudes & hymni in 
adventu ejus. Tripudiantes pfallcbant Sacerdotes cumLevitis, Monacho¬ 
rum agmina &univerfiClerici laudes Chrifti vociferantes, advena & pe¬ 
regrini, inopes & pauperes, vidux cum pupillis per urbes lactantes. Ita om¬ 
nis terra laetabatur, quali unum ex Apoftolis Chrifti fufcepillent. Regrcf- 
fus autem Domnus Apoftolicus ad urbem propriam , inftitutionis line 
normam cotidie augmentabat in melius. • • - 

boniPifto- 7- Sed qualem ie demum quantumque fc prxfticcrit ,‘ quis digne va* 
tis munia leat cxplicarc,vel quis tanta copia verborum inftruere exiftimat, aut quae 
cquuur ‘ oratio tantx affluentias ubertatem exundans , quae eunda ejus bona ut de¬ 
cet queat profequi ? Erat enim in lege Domini line lalfitudine pcrfiftens, 
nulla converfatione noxia fe inquinabat. Adus vitz fuae omni hora cufto- 
diebat, oculum*mcntis fux ad Dominum femper defixum habebat, con- 
filium & opus fuum femper ad Dominum convertebat; pedes ejus diredi 
erant ad orationem, & ad evangelizandum pacem. Etiam ficut fidelisfer- 
vus &c prudens a Domino conftitutus , ut ejus familiae tribuat cibum in 
tempore opportuno; fic ille populum libi commifium omnimodis feftina- 
bat ipiritali reficere cibo. Clementer docebat, ordinabiliter inftruebat : a 
conluetudine peccandi omni virtute retrahere nitebatur. Operibus ornatus 
& valde clarus, inter divites & pauperes medius, non relpiciebat ad per- 
fonas potentium , fed potius ad morum elegantiam. Quantum vive¬ 
re unumquemque fandius videbat , tanto eminentius illum. honora¬ 
bat. Ipfe quoque pauperibus fenerabatur cibum , oculis adfpiciebat 
cadum: vulnus tendebat ad dandum, merccdcm procul dubio cxfpcdabat 
ex alto. Quando vero Monafteria vifitabat, cleemofynam praedicatio fecur 
u*tb.j. ta eft. Quidquid in illa conferebatur, contulilfe in Deum lartabatur, fem¬ 
per revolvens illud quod dixit: Beati miftricordes , quoniam ipjimiftricordiam 
conjiquentur. Erat & in veftimento vilis, fed & in privato fc numquamor¬ 
nabat : cum ei veftimenta pretiofaex more pontificali prxpararcntur, ali¬ 
quoties retruncata & deformia ipfa induebat: quia unde alii videbantur ex¬ 
tolli , ille ftudebat fe ex hoc femper humiliare. Sub fpecie honcfta animus 

benignus, 


Digitized by LxOOQle 





VITA S. EANDEBERTI EPISC. TRAJECTENSIS. ff- 

Benignus militabat. Erat itaque Chrifto fubjefhis femper •& devotione ClRCA ^ 
armatus, Pontificio dignus & do&rina munitus, honorcm faeculi recufando S ept. xyii. 
humilis , fubje&us in fufeipiendo , in corrigendo vehemens , Bc fotus in 
periculo, patiens in adverfis , gloriofus in mifericordia , ftrenuus in dif- 
ciplinis , juftiti* feveritace terribilis , ad gratiam ptomtus , ad igttofcen* 
dum paratus, in caftitace corporis perfeverahs j nutritor gregis, Paftor Ec- 
clefi* perfe&us , plebi monita Chrifti praecepta praebens , cuta paftorali 
folli citus, luftrans urbes, 8 c municipia circumquaque fibi CommiflaEvan- 
gcliorum corufcabat lumine , augens fidem Chriftianorum , cre- 
br6 mi ferabilem errorem Gentilium nidoribus faecidis ejiciebat : co-=- 
gnitoque errore illuc intrepidus & cum calore fidei inflammatus per-* 
gcbat. 

8. Introivit itaque aliquando in Texandriam» , ubi plurima templa BC fi* * 
mulacra deftruxit. Fremitum ergo Gentilium quaji fignifer bellator, Cor- Ttxandro* 
poris timore abjedo, inermis fidei fervore roboratus ingerebat, Chrifti 
caritate fecurus , praedicatione fandi fufficiefttcr corda errantium reple¬ 
bat , &C ad viam veritatis adducebat. Illi autem qui primum velut ferocifo 
fima: beftiae difeerpere cupiebant , poftmodum adtendentes fandi viri, 
bonitatem, tanta manfuetudine converfi ic in fide Chrifti confirmati erane, 
ut ipfum imitari optarent. Sicque demum quafi caelitus lumen oftcrtdebat 
ic illuftrabat, ut radius folis partes illas, Barbarorum ufu abjedo. Ita* 
que fartores idololatria; odore foaviflimo quafi ex aromatibus odfpergebat. 

Cum omni audoricacc Gentibus praedicabat, bi femper fuaviffimam habe* 
bat de his quae Dei funt adloeutionem. Apoftoiicatn normam habebat iri 
dodrina humana, oftendebat contra vulnera regulam honeftam , &c rede 
arguebat clementer quod credens docebat, & quod docebat imitabatur. 

Jple vcfo roborabat fo in vigiliis, in orationibus, in jejuniis, in eleeiriofy- 3 
nis. Fidem confervabat, curfum confummationis de coronam juftitia: exfpe* 
dabat. Ante oculos ejus femper dies ultima ver fabatur. Hujufmodi Lan- 
debertus Pontifex exercitatus virtutibus , divina gratia comitatus ,ube* 
rius multa & magna operatus eft, perficiens bona qua: non fufficic evolve-* 
te lingua h . y 

9. Et jam cum Dominus Vocaflet S. Landcbefriun, ut propter tanta opera ob necem 
dignam redderet ei mercedem, infurrexetunt duo peflimihomines,G al- q^EcTic- 
ius 6 c germanus fuus RioLDUs,in adverfitatem ejus, fevierites Eccle- fi* bona 
fter fu* in tanta opera perverfa , ut nullus eos ferre poffet, neo evadendi dlI, r icblt ’ 
fcrat locus ante illos. Repleti autem amici Pontificis iri S£ triftkia , 8 c ca¬ 
lamitate magna compuUi & humanitate nimia , interfecerunt Cos e* me¬ 
rito eorum. In diebus illis erat Dodo dofnefticv» jam faptadidi Principis 
Pirpiui, proprius confanguineus eorum qui interfedi fuerant j Bc erant 
ei poflfefliones mulca: & in obfeqvfto ejus pueri mtdti. Cum audi flet autem 

• Addit Nicolaus, qua 4 'trajeihnfi ofidovtnus im efttt Evdngefii viro De* VdtUibrotde folitae 
teptemtrsonom vix tnbm miliaribus tkffaratur. eratfepius defeendert, frccsfftuentibm ad fi |#v»- 
Texandria fcu Taxandria, qu* olim ad tertium ter bapfix.atorum turbet opera Chrifti an* B. eligtor.it 
‘miliare a Traje&o incipiens, ad Ntofsr Vacalifque expellere. JA e diem loce Eccle fi* i» boUetirh B. Lam- 
«onfluentes expandebatur , hodie nomen amikt, feetti dedicata,tante ufquebddt* vexeYatienii eft apud 
aefub ditione Leodicenfi comprehenditur. incelae regionis tilias, ut fingulss annis illuc ad irt- 

b Multa hic inferit Nicolaus de congrellu S. pttranda Martyris benaficia concurrentes, etiam ipfus 
Landebcrti cum S. Willibrordo Epifcopo Traje- arbores qua atrium occupant, ferro mtftSart fa- 
&i quod Inferius dicitur ;& dedifcipulis S.Lande- crilegium refutent. Deinde pluribus agit de S. Lan- 
betti. Si antiquorum rtlattoni er editur, inquit Ni- drada ejufque fepultura jdirque S. Hncberto, nec- 
colaus f lectu eft in pago quem Teflebrantum di~ non de S. Odae jus amita, quos S. Landeberti mo- 
fu*t , haud longe St Mofa, aliquanta arborum amet- nitis ptofccifTe feribk. 
uitat* inumbratue , ad quem S. Lambertu* adfeito 

Attd S S. Ori. S. B. Sdculum III. K 


Digitized by OQQle 





74 VITA S. LANDEBERT1 EPISC. TRAJECTENSIS. 

CikcaAn. necem proximorum , collegit magnam copiam virorum fortiiTimorum ad. : 
»cc vin. bellandum, moxque irruit ad interlidendum B. virum Landcbertum Pon-- 
strT. xvii. t jg cem j n v i]j a cu j vocabulum eft Leodio , fita fuper fluvium qui vocatur 
Landebcr- Mofa. Appropinquavit autem Pontificis gloria, & domcfticiperna. Tune 
commota' 1 Eveniens vir Dei Landcbertus Pontifex in villa jam fupradicta qua: 
tu$, vocatur Leodio , circa vero mediam nodem ( ficut folebat ) exfurgens> 
folitarius , relidis difcipulis folus ibat in nodurno ad orationem devo¬ 
tus, totam fpem fuam Deo committens ; pfalmorumque canticis ac vigi-, 
liarum Audio prope ad lucis ortum orando uique perduxit. Poftea ve¬ 
ro veniens , & cum baculo quem in manu tenebat pulfans oftium ca-, 
merx t vocans difdpulos ait : Expcrgifcimini & levate, jam adpropin- 
quat , &C hora eft ut pfallemus Domino in matutinum laetitia:. Con- 
levatftque Fratribus'tunc una cum illis Domino Matutinorum reddi¬ 
dit obfequia i oiificioque perado &c Curfu expleto reverfus eft domum y 
Hc pro tantis laboribus &C. multis operibus qua: femper ab exordio- 
fuse infantiae felicius peregit , & in ipfa node , ficut erat confuctus i 
in vigiliis diutius immoratus eft , &£ multas Domino querulus fu dic 
preces. . ■ 

k Dodone IO. Prse nimia autem laflitudine ( erat quippe valde gravatus ) ad 
cum «rma- ledum vadens cupiebat quiefeere paullulum. At ille in ^tratu fuo re-« 
ouTiZcate cu bans , adhuc felici fomno exfpedabat dormire. Mane vero fado. 

* cum fulgens aurora diei daret initium , unus quidam puer ex famulis 
ejus nomine Baldoveus, cujus ad vigilandum in ipfa node ante Dom- 
* num Apoftolicum » fuerat juflum , exivit foras in accubitu domus 
ipfius' , vidit turbam multam hoftilis exercitus venicnti% per tur¬ 
mas Sc cuneos j quam nebula fcqucns tegebat : & nonnulli qui feque- 
bantur de ipfo exercitu, viderunt fuper domum ubi ipfe Domnus Apo- 
ftolicus erat * furfum in altitudine inter cadum &: terram Cruris do¬ 
minica: fignum clariore auri metallo fulgens. Et erat multitudo co- 
piofa virorum pugnatorum ad bellandum , &c erant induti loricis 8 C 
caifidk , clipeis 6 c lanceis , gladiifquc praccindi , & lagittas cum pha¬ 
retris habentes. Armati vero prarcedebant filium perditionis impnfiimum. 
Dodonem ferratis dentibus , ficut lupi rapaciflimi ad degluticndum 
& ad immolandam ovem Domini , quam Christus permifit in 
medio luporum ponere. Cum vero Dodo & plurima multitudo fo- 
dalium ejus cum eo appropinquaflet , &: intrare ceepiflet, januis fradis, 
oftiis & fepibus difruptis , defuper adfcendere coeperunt. Cumque 
hoc vidiflet memoratus puer, fubito currens nuntiavit Pontifici. Qui Pon¬ 
tifex in foporem converius adhuc exfpedabat felici fomno dormire , ne- 
fciensqubd ad agonem properaturus cflet. Tunc Sacerdos Dei Landebcr- 
tus ilico difcalciatis pedibus , ut fortilfimus proeliator adprehendens 
gladium in manibus Uiis , ut contra hoftes fiios pugnaturus accede¬ 
ret. Sed Christus quem femper in auxilium fibi poftulaverat, non 
logg£ ab illo erat. Sed apud Altiflimum in quo confilium vivit 
fempiternum manfurum , tacita mente confifus , nec mora com- 
». mutans gladium de manibus fuis projecit in terram dicens : Si fu- 
« gero , gladium devitare poflum : fi autem perftetero , aut cadcn- 
» aum eft , aut vincendum. Sed nec aliquando perdam vidoriaro 
» meam ; quia melius eft mihi mori in Domino, quam fuper iniquos manus 

0 En Dtmm AptRtUti nomen quod aliis Romanis Pontificibus aptari folet, etiam Laadcbeno 
Epifcopo atuibutumf 


V 


Digitized by LjOOQle 



VITA S. LANDEBERTI EPISC. TRAJECTENSIS. 7; 

injicere. Ha:c eo dicente , ecce fiibitd venerunt impii ad odium domus C;RCA Ah, 
ejus, & landfcs fuas in parietes defixerunt. Tunc duo nepotes ejus P e- \l^ x , xyli 
TRUS & Audole c j* s *furgcnces, arreptifque fudibu6coeperam fortiter * ju mss. 
percutere qui ingrefli «fuerant domum, &: mox expulerunt eos a facie do¬ 
mus. Tunc ait vir Dei Landebertus ad nepotes fuos 6 c ad juniores fuos 
qui ibidem in domo erant; Si me vere amatis , Chridutn ficut ego dili- >« 
gicc , & Domino Je su-Chr ist o peccata veftra confitemini ; me» 
oportet diflbjvi, & cum Domino vivere. E quibus unus ex nepotibus 
fu is nomine Audoenus, ait ad illum ; Et non audis , domine mi*, quod 
foris inimici Dei clamant: Ignem mittite ut fuccendatur domus, & at* 
deant vivi i Tunc vir Dei Landebertus ait t Non timeamus perfccuto- « 
rum infidias , quia ignis erit illis perpetuus „ qui manducabic carnes eo- « 
rum ufque in medullis fuis donec deficiant : nos verb in Deo faciemus - 
-virtutem , & ipfe ad nihilum deducet inimicos noftros. Ec ait ad nepo- « 
tes fixos : Recordate qu6d rei 6 c noxii vos in crimine ifto fuiftis. Nelei- « 
cisqudd Deus non judicabit bis peccatores, nec peccata dimittit injudica- « 
ta> led quod cunc egiftis injufte ? ,mo4o recipite jufte. Quid ad me vos « * 
venitis l ambulate ance confpedum illorum , U ibi quod dediftis reci- « 
pite. Melius eft carnes veftras ad lacerandum tradere , &c manus veftras « 
jfervare innoxias, ut fpiritus veftcr faivus fiat in aeternum. Tunc rcfpon- « 
dit unus ex nepotibus filis : Lege modo in voluminibus Domini tui, Sc 
perfice opus tuum quod coepifti feliciter : Sc ut Dominus vult, ita erit dc 
nobis. Tunc fandyis vir Landfbertus arrepto pfelterio iftum verfum 
primum reperit : Quoniam requiret Dominus ftnguinem fervorum. Sicut Za- 
charias quem inicrfepcnsnt inter Templum & akare , dum moreretur ait. 

Videat Deus &c requirat : ira &Lifte invidus & firmus permanfit. His di¬ 
dis , omnibus extra cubiculum ejedis , proftravit fe in terram extenfis 
brachiis in cruce b , orationem fundens cum lacrymis : & fubkb perve- . * 
nerunt carnifices , & ingrdfi domum interfecerunt in ore gladii omnes 
quos ibidem invenerunt. Unus autem ex ipfis adfcendens luper te&um occiditur 
cubiculi ubi fandus Landebertus orabat, in idu teli jaculavit eum : qui cum fui ‘- 
curfu beato confummato reddidit fpjritum c . Cujus famulatui Angeli e 
prarftant obfcquium, &c cura magna claritate efferunt animam ejus. Cor- Corpus eju* 
pus itaque beaciffimi viri Landeberti pauci qui fideles erant $£ evaferunt ‘ 

ex famulis ejus, pofiierunt illud in navicula fub vili tegmine oper'- e atum ’ 
to , 8 c navigantes venerunt ufque ad fedem Pontificatus fui Treje- 
denfis. 

11. Audito hoc nuntio per opida , quod domnus Landebertus con- 
fummatus effet martyrio, contremuit univerfa regio , & in pavore con- 
verfa eft , & loquebantur ad invicem mutuo : Si diutius in mundo habi- 
taffet, auda potius opera inqrementaffet. Ideo utinam cum ipfo inter¬ 
emti fuifferous , abfentiam ejus ferre non poflumus. Ec ifta fermocinan- 
tes , nullo modo quibant temperare a fletu ; fubitoque currente nuntio 
omnes plateas implevit rumor , civitas tota fimul lamentabatur , repleti 
omnes triflitia & metu proceres cum filentio flebant amariffinje. Ergo cum 
corpufculum ad portam petveniffet , petierunt cum ex more deponi de 


* Hinc manifeftum eft , Landcbertum necis 
Callo fe Rioldo iufli£lae non fui/Te p$ticipcm, 
fed nepotes ipfo infcio hanc exdem patrafle. 

b Addit Nicolaus, «»/# oltort SS. Mortyrum 
C •fmt & Domiam : hoc eft in loco ubi tempore 
Nicolai altare SS. Cofmx & Daminni ccrneba^ 
nu. Non enim ia Oratorio, fedin cubiculo neca¬ 


tus eft S. Landebertus. 

t Nempe zt KoltnJ. O3ob. ut feri b it Stepha- 
tuis cum aliis Ausioribus St Martyrologis: & qui¬ 
dem anno circa d c c , t i i i , uti poftea probabi¬ 
mus. Mortem S. Landeberti Sergio Ponriijci Ro¬ 
ma notari itus nuntiatam fuifle , Nicolaus dixifle 
primus videtur. «Sergius longe ante dcficrat. 


Digitized by 


Google 




7« VITA S. LANDEBERTI EPISC. TRAJECTENTSIS. 

Circa an navc m feretro t quem inditum in Bafilicam S. Petri deferunt Clerid, 
»c c >111. cum hymnis populi clamantes , ibique excubias viciflim a^ntes nc&em 
Sept. xvii. p Crv igii em ducunt. Craftina autem die non fuervjnt aufi decoratum pa¬ 
li" Petn fc- rarc fepulcrum , fed cum magno metu in tumba «patris una cum iplius 
pdicur. cadavere mancipatus eft , Sc multum feftinanter faxo coopertus : ibique 
fub magno fervatur honore , vallatus tumba refurrc&urus jacet cum glo¬ 
ria. R||jt in obfequium funeris pame omnis civitas. Tali pompa Paftor fii- 
frifs ad ^ 1C cruorem in fine , & fic conftipatus repofitus eft in fepulcro. Cujus 
ad eju* tu. Angeli Dei cuftodientcs monumentum , diebus ac no&ibus pfallentes 
niuUim au- j n ipf a Bafilica , &: adinftar vocis iplius fanfti ac beatilfimi Landeberti 
cum aliis ejus fimili modulatione dulciffima refonantes. Quem multi ex 
locis illis audientes & mirantes, cupicntcfque introire Baiilicam , nullo 
modo erant aufi intrare. Etiam cum nonnulli adpropinquarcnt ad fan- 
£tum locum , ut certius audita intelligcrent, mox paullatim filebant vo¬ 
ces pfallentium ; cum regrederentur longius , refonabat cantus audien¬ 
tium : ficque permanebat famulatus angelicus. O ineffabilis potentia 
Creatoris generis humani ! quis poteft inveftigare potentiam & mifcricor- 
diam, qui tanta dignatus es oftendere fervis tuis , ut non folum ani¬ 
mas eorum , fed &: cadavera permittis cuftodiri ab Angelis tuis ? Quis 
dubitare poceft de promiffis tuis, Redemptor fasculi , qui humanum non 
finis genus perire. • 

OBSERVATIONES 

De caufa , & anno martyrii S. Landeberti, ac loco ejus 
1 fepultura:. 


Vari* dc 
caufa mor¬ 
ti* f:nccn- 


I. 


u*. 



E caufa necis S. Landcberto illata varii fentiunt A ultores. GodefcalcuC 
Vita primaria feriptor, • a Dodone Pippini domejtico id faltum dicit 
in vindiltam cadis Galli & Rioldi, quos Ecclefia infeftos i medio fuftulere 
Landeberti nepotes. Godefcalco fubfcribit Stephanus Leodicenfs Epifcopus 
in fecundaria feriptione. Alit , in quibus Ado Viennenfis Epifcopus in Martyrologio, 
& Regino Prumienfis Abbas in Chronico , aliam proferunt caufam , nempe repreheu- 
lionem domus regia: : id quod Sigebertus in Chronico , & Anfelmus Leodicenfs Car 
nonicus interpretantur de correptione Pippino falia ob confuetudinem ejus cum Alpdi¬ 
de , quam rejelta Plellrude legitima conjuge in thorum adfeiverat. Vtramque ratio¬ 
nem admittunt Nicolaus, Reinerus & %/Egidius. Et primam quidem rejici non patitur 
Godefcalci aultoritas: in fecundam hic pauUiffer inquirere juvat. 

i. Venerabilis Beda in Magtyrologio , Alcvvinus in epigram. 70, & quos in obfer- 
vat i suibus prdviis laudavimus Aultores veterrimi , Lanaebtrtttm Martyrem quidem 
appellant, at nullam ejus martyrii adferunt caufam. Primus pojt Godefcalcum occurrit 
H rabamus Maurus , qui ea de re ita loquitur in Martyrologio fuo: xv Kal. 
* l. Liudico O&ob. in Gallia prope civitatem Traje&um , in villa Liudovico *, pallio Lande¬ 
berti Epifcopi , qui ab infantia Dei fervitio mancipatus fuit Hunc vero Dodo’, 
domefticus Pippini, machinatione peffima occidi fecit. Quibus verbis Hrabanus cum 
Godefcalco videtur confentire. Regino Abbas Prumienfis in Chronico ad ann. 622 
odiam proponit falH rationem. Ea xzmc , inquit, chrait Landebcrtus Tungrenfis Eccle¬ 
fia: Epifcopus, qui dum regiam domum zelo religionis accenfus incrcpaflct, ab iniquif- 
fimo Dodone & aliis viris de palatio miffis improvisi conclufus, intra domum Ecclefi» 
in Leodico vico occiditur. Eadem fere ufurpant Ado & Notkerus ejus aquales inAfar- 
tyrolooiis fuis. Sic enim habet vetuftum quod penesnos eft tAdonis apograp^um: xv Kal. 

. O&ob. natalis S. Lantbcrti Epifcopi Tungrenfis, quilKim regiam domum zelo religionis 
increpaffet, cum rediens orationi incumberet, ab iniquiffimis viris dc palatio regio miffis 
improvise conclufus intra domum Ecclefia: occiditur: cujus demum fepulcrum creberri¬ 
mis miraculis illullratur. Obfcuram horum fcriptoruqt mentem ita explicavit poft 


\ 


Digitized by LjOOQLe 



VITA S. LANDEBERTI EPISC. TRAJECTENSIS. 77 

Anfilmum Sigebertus Monachus Gemelacenfis ad ann. 698. S. Lambcrtus Pippinum Circa An* 
Principem increpare aufus, quod pellicem Alpaidem Plcttrudi legitima: uxori lux fu* DCC VIW - 
perduxerat, a Dodone fratre iplius Alpaidis Leodii martyrizatur, & Jrajcdti tumu* Sept ' XV1I ‘ 
Iatur. 

j. Placuit hac interpretati0 fequioribus hifioricis, Nicolao Canonico Leodiccnfi, ReU 
itero & t/Egidio Monachis : qui licet Godefialci fententiam probent, aliam nihilomi¬ 
nus praferunt, utpote digniorem pallionis caufam. Inprimis vero Nicolaus Landeber- 
tum d Pippino Jopila commorante invitatum ad epulas feribit, <jr Alpaidis /typhum 
Jicuti & aliorum , figHare jujfum, id confianter abnuijfe , atque indignabundum excef. 
fi/fepalatio, nec adduci potuijfe ut rediret, autPippini cum Alpdide commercium, ma¬ 
trimonii nomine adumbratum probaret, id quod Pippino & Alpdidi excandefient ia, 

Landeberto necis caufa exjliterit. Qua omnia ita narrat Nicolaus, homo annis amplius 
quadringentis pofierior, qua/i ipfi convivio interfuiffet. Addunt A ultores ifli , hanc S. 

Landeberti martyrii caufam d Cjodefialco & Stephano fuijfe diffiniulatatn , ne Pippini 
pofieris Francorum Regibus parentis crimen exprobrari videretur. 

4. Ferum ut hac ratio valuerit in Godefialcbs cur eam caufam dijfmulavit Siepha- 
tms , qui fub extremis Carolina fiirpis Regibus vivebat ? Sane longe atrocior erat fabu¬ 
la de Caroli Martelli damnatione : quam tamen Hincmarus Remorum Archiepifio- 
pus , Adrevaldus , aliique A ultor es , imperante Carolo Calvo tyfartctli abnepote, in 
vulgus jaltare non dubitarunt, finde omnino incertum videtur, an Landebertus ob in¬ 
crepitum de pellicatu Pippinum cafus fit : at vero alienum omnino videtur d tanti Prin¬ 
cipis bonitate & clementta , ut cadis ijtius fuerit aultor. Quod fi exploratum ejfet id 
quod Carolus Cointius dcmonftrarc contendit, Pippinum non amplius adhafijfe Alp di¬ 
di, quum Landebertus martyrio ajfellus efii ab eo longe removenda iftius falli invidia. 

Si conj e Ituris agere licet, fallum illud hoc modo contigijfe videtur. Gallus ac Rioldus, 
regii minifiri, in Ecclefiam Ixviebant tot perverfis operibus, tefie Godefialco, ut nul¬ 
lus eos ferre portet , nec loeus ertet evadendi. Landebertus forfan Pippinum ea de re 
admonuerat, ipfofque Gallum ac Rioldum redarguerat. At cum nihil proficeret, ipfius 
nepotes utrumque cadunt. Dedo Pippini domefiteus , Galli ac Rioldi confanguineus , 
ifiam eadem Landeberti nece porro vindicat. Certe Landebertus in AHis S. Hucbsrti 
tum ab anonymo ejus temporis aquali, tumajona LeodiccnfiEpifcopo fcriptis,pro ovi¬ 
bus fuis mortis difpendia fubiiflc dicitur. 

y. G£uo anno fanlti Pontificis martyrium acciderit, eque incertum. Eum fidi Traje- Annus 
Ren fi annos quadraginta prafuijfe tradit uterque fiita Hucbertina firiptor, & qui de matt ^! 1 
gefiis Pontificum Leodicenfium aguttt AuRores: at quo anno fidem inierit, controverfia ex P cndltur ‘ 
cfi. Sic verb eam componimus. Remacius Amando fuccejfit in fidem TrajeRen- 
fem anno circa d c l 11 , uti Saculo 2 probavimus ad ann. 664., edmque tenuit annis 
decem , qui exprimuntur in Trudoniano Chronico M S. Remaclo poft annos decem Sta- 
bulaum ficedenti fujfcRus efi T heoda rdu s , qui N emeti ad Childericum aditurus, 
prope ipfam urbem d nefariis fateHitibus interemtus efi. Childericus vero non fiatim d 
patris Chlodovei obitu , fid anno fere d c l x Auftrid Regno impofitus , & anno d c 
ixix Chlothario fratre mortuo etiam Neuflria principatum obtinuit in annos qua- 
tuor : quo tempore non in Aufiria, fid in Neufiria Regni fidem habuit. Theodardo ne¬ 
cato Landebertus Childerici nutu fubrogatus circiter annum d c uviii: qui 
cum TrajeRenfem Ecclefiam per annos quadraginta ( computatis exfilii annis fiptem) 
adminififraverit , ad annum d c c v 111 pervenijfe dicendus efi. Neque audiendus Si- 
gebertus, qui ejus necem ante annos decem collocat. Cujus error ex eo confiquitur,qu'od 

S. oAmandi abdicationem removet ad annum dc xxuiii, licet Martinus Papa 
quo Pontifice Amandus ficejfionem fecit, Romanam Ecclefiam regere caperit anno d c 
xi ix. • 

6. Neque firiks anno d c c viu remitti pote fi S. Landeberti martyrium, fiquidem 

anno d c c xiv Le odiri in ejus honorem jam ereRa erat Bafilica, in qua dum Grimoal- : 

dus pro Pippini patris agrotantis fanitate preces funderet , d Rantgario cafus efi, uti 
liber de gefiis Francorum tefiatum facit cap. jo. Jam ergo ante annum d cc xi v quo 
Grimoalai'cades contigit ,pofit a erat S. Landeberto Bafilica in martyrii loco : tametfi eo 
nondum corpus ejus illatum erat, ut pofiea dicetur, ac proinde Landebertus minimum 
ante quinque aut fex annos fublatus e vivis fuerat. 

7. Sepultura primaria locum defiribit Nicolaus CanoniCui in hunc modum. Erant . . 

in ipfo opido T rajcdko dux celebres Ecclefix, quarum una B. Maria perpetux vir* | UJ 
ginis , Tungrenfium Pontificum co tempore fecunda fedes habebatur, altera verA B. 

K ii) 





Digitized by LjOOQLe 



7« MIRAC. S.LANDEBERT1 EPISC. TRAJECTENSI*. 

CtucaAm Apoftoli Banholomaet, quae fandiflimi Confcffiwis £c Epi&opi Sccvatii meritis Sc cor- 
pcc vni.* pore magnifice decorabatur. Sed in his veoeiabiic beati fin corpus tumulare minime 
Saer. xvh. pnefumfetuot , ne dariras loci augere videteair gloriam Sc honorem fcpulti. Unde 
mane fa&o feretrum ejus fine aliqua funeris pompa intulerunt in quamdam Ecclefiwn 
S. Petri Apoilolorom Principis , in qua -vir iihiflris An», quem S. Lamhetti fupra 
memoravimus patrem , in lapideo (arcophago corpore requiefcchat. Era» autem (ojic*. 
ria, dica fere in ipfa Mofe ripa ad Orientalem clivum mooris, quem incol* Cattta vo¬ 
cant, habens inter fc & Trajedum quafi quemdam tramitem Jecoram fluviojum. ft- 
fiesvtro SanSietrfut Lttdicutn tratifidtum eft , ut fdttt tx htftoritptyutnti. 


LIBER DE MIRACULIS ET TRANSLATIONE. 

Fur editus i. T3 O s t h JEC in praefata villa Leodio, infra cubiculum ubi Sandus Dei 
c*ftigacur. |_ felicem fudit cruorcm, luminaria ex divina accenla potentia rcfplen- 
debant crebrius: iraut omnis domus illa tota refulgeret quafi radius folis. 
Itaque rcmanferat*ibidem peden Pontificis optimus valde. Mulier autem 
quadam videns eum , cupiditatis (limulo exagitata rapuit cum , atque jq 
propriam contulit manfionera. Quadam autem node apparuit per vifiim 
bcatidimus Landebercus cuidam viro marito hujus feminat, nomine Thco- 
doeno , 8c ait illi blando eum compellans fermone s Reddat uxor tua pe* 
dinem noftrum , quem retinet injufteyllle autem cum a fomno e vigila fler, 
prdinem yifionis conjugi fuae narravit. Illa autem vifionem hanc pro nihi¬ 
lo habens , abfque taedio utebatur ipfo, Poft modicum fecundo apparui* 
profato Theodoeno, & magna comminatione quod prius mandaverat, in¬ 
geminando fubnexuit, & quafi e navi exiens, baculum manu tenens, Im¬ 
bito idu per vifum percuflit illum in pedus: cui mox apparuit vulnus iq- 
fanabile jn ipfp loco, &:manet in eo tabes cumfanguine mifta. Tunc cum 
metu reddidit qupd blandi intellexit. 

Caecus v«. *• Igitur in fupmdida villa Leodip caecus quidam ferat nomine Balde- 

fum recipit, gifilus. Ille admonitus fuit per vifum furgere & excubare ad locum , ubi 
vir Dei pro Chnfti nomine per martyrium faoguinem fuum fudit. Expciv 
gefadus a fomno ftatim lumina propria recepit, quafi numquam orba¬ 
tus fuiflet, & injundamobedientiam perfecit, magnificans Dominum & 
S. Landebertum , pro cujus merito lumina vitae praefentis recepit, 
item alias 3* I tem alius in eodem loco nomine Raginfredus duobus capitis hi- 
* minaribus amiflis, admonitus in fomnis emundare locum pro fandi Ponti¬ 
ficis martyrio reverendum, ubi fe ad hoc opus incipiendum accingit, lu¬ 
men recepit: fanus demum ab ipfo loco non difcefiit , fed ad ipfum lo- 
BaGiica cum fervire difpofuic. Quo audito coeperunt homines Sandnm Dei de* 
Lcodicieri- bita veneratione de die in diem jugiter expetere cum magna diljgeq- 
£ ,tur - tia locum illum venerari, Et jam cum Bafilicara populus ibidem ccepiflet 
a^lificare , auditis miraculis per univerfam regionem illam quae Dominus 
pro fervo fuo dignatur oftendere , omnis populus laudes dabat Deo. 
dd a exea 4. In illis diebu» erat quaedam virgo caeca nomine Oda. , quae cum 

lumine do- intcllexiflcc figna & virtutes Dei mamfeftas , cum magna fide coepit iter 
a ' uar ' carpere ad fandum locum. Cum autem appropinqu&flec , & qui cum ea 
erant locum illum cernerent, indicaverunt qupd jam prop£ efl*et de eo. 
Illa cum gaudio ex intimo cdrde nomen fandi viri invocare cqrpit } con¬ 
tinuo mifericovs Deus atque propitius omnibus qui invocant cum , reddi¬ 
dit ei quod antea numquam habuit, lumina fcilicct praeclara in oculis fui*. 
At illa gratias agens Deo pervenit ad locum praedeftinacum. Item ex hoc 


Digitized by 


Google 



# 


talRAC. S. LANDEBERTI EPISC. TRAJECTENSIS.79 

amplius concurrebat miftus vulgo populus utriufque fexus * lenes & par- circa An. 
vuli , ad Bafilicam San&i aedificandam : licque velociter confummata eft. DCC Vm. 
Similiter ubi virgo lumen ex fide recepit, credentibus in tcftimonium Ba- S * PT ' XT,I ‘ 
filica in ejus nomine eft conftru&a Sc aflidue venerata. Etiam Fideles Sc B ^*'~ 
devoti compofuerunt Iccium , Sc fabrili arte ornaverunt illum : Sc fic po- debrno pd- 
luerunt illum in locum ubi jaculatus fuerat Pontifex; Ibi Dominus ma- fiu8lara - 
gnas Sc ablquq numero virtutes atque mirabilia operatur cotidie. 

y. ^oft anni circulo expleto in vifione no&urna S. Landebertus thelauta- Landcber- 
rio A.Malg rs ilo , qui olim judex ejus fuerat, apparuit 5 Sc leniter cum t, ! I . Do<Jo “ 
eo loqui coepit. At ille caufam adventus ejus diligenter interrogando inqui- t u m pa¬ 
rebat. Sancus autem Landebertus refpondens dixit illi: Fuitjius vifitarc Ro- «»“«»«• 
mam , Sc inde reverfi folliciti fumus de amico noftro Dodone 8 c fociis 
ejus. Eft enim tempus ut debitum cxlolvant , Sc digna recipiant eorum 
qux olim in nos impie fecerunt. Vifioncm ablatam j confellim verba hu- 
jufmodi opera fiint fecuta. Igitur Dodo qui primus Sc princeps in necem 
Antiftitis cucurrit, ultione divina percultus , omnibus infra arcana repo- * 
litis per os futim putrefa&is Sc faetid& projeftis ; infelicem Sc peflimam vi¬ 
tam finiyit praefenccnu, poft tantam pompam fxculi in profundum inferni 
retrufiis fine fine cruciatur. Alii quorum numerus non eft computandus ; 
proximi confanguinei qui ibidem fuerunt * , ininvicem gladiis lunt inter-* i 
emti. Ille autem qui propriis manibus pupugit eum , a germano fuo cru¬ 
deliter interfe&us , in inferno funditus manet vallatus. Alii autem ex eis 
a daemonibus vexati y Sc diverfis generibus vocum ululantes quae humana 
natura contremilcebat, audire Landeberti nomen Sc aufcultare formida¬ 
bant : Sc paucis ex eis expleto anno remanentibus, ceteri omnes peflima 
Sc turpiflima morte prseventi j miferrimam Sc amariftimam vitam amife- 
runt, Sc in igne perpetuo qui diabolo Sc angelistejus prxparatus eft , poe¬ 
nis Sc tormentis ineftabiliter cruciantur. San&us autem Landebertus infi- 
gnis Martyr palma vi&oriae coronatus, cum Angelis Sc Archangelis Sc cum 
omnibus femper exfultat in faecula Juftis; * 

6. Suffragante Domino narrare volumus , quod nuper poft aliquot an- Tranflari» 
nos S. Landebertus per vifionem cuidam viro venerabili apparuit, ut fine 
aliquo, cunctamine corpus fuum ad Lcodicum deferretur ; Sc hoc idem diemn. ~. 
Sacerdotibus SC fidelibus viris Deum timentibus , multis revelatum eft 
modis. Sanftus autem HucuExtus qui quondam Landeberti difcipulus 
fuit, quique illo tempore in hac regione Pontifex erat , auditis his mira¬ 
culis cum timore Dei feftinans ,. ordinem rei diligenter inquifivit. Et cum 
omnia feifeitatus effet, cum fenioribus loci illius confilium iniens ,& fciens 
quod Dei nutu omnia revelata lunt, julfit ut corpus beati Pontificis abfque 1 

ulla dilatione ad locum praedeftinatum cum magno honore deferrent. Prae¬ 
paravit etiam vcftimenca ornata quae neceflaria effene de lacratiffimi cor¬ 
poris cura ; Sc accedit cum multis Sacerdotibus Sc Levitis Sc ceteris Cle¬ 
ricis pfallentibus ,Sc cum*magna praetereaChriftianorummultitudine,quae 
circa beati Martyris corpus pladmos & hymnos Sc cantica fecundum divinae 
Religionis ritum pia devotione decantabat. At venerabilia membra Chri- 
fti Martyris odore fuavifiimo fragrantia Hucbertus Pontifex folida Sc inli- 
bata reperit , &. cum timore Sc honore maximo de fcpulcro elevans., in 
pretiofis veftimentis illa involvit: ea quoque quibus dudum fuerat indutus, 
fub figillis cum magna cura repofuit. Hinc inde Fratrum fideliter pfallcn- 
*tium chori cum cymbalis canoris organilque fuaviffima modulatione fo- 

m Clarius apud Canifium. SmteHites mutem Da- toufenfu S. Lumbertum peremerunt, tumuit uofo im- 
denis & ten/ntiguinti ejuStrudelet qui in opere & in fttu ituer fi dimicantes, invicem {t irterfecerunt. 


Digitized by t^OOQLe 



SoMIRAC. S. LANDEBEP.TI EPISC. TRAJECTENSIS- 

CitcA. An. nancibus concinebant. Et hinc Angelorum agmina ia excellis polientium, 
°cc viji- & omnipotentem Dominum de triumpho Martyris Landeberti laudan- 
smt.xvu. idoneis teftibus vila &c audita lime. Porro omnis plebs vario con¬ 

centu &c intermitto gemitu , aatiphonarum quoque fomeu concinens , &c 
prae magnitudine triftitiae vix hxc verba lequentia explicare potuit: O Pa- 
ttor bone, cui hanc plebem fervandam committis f b dulcedo pauperum, 6 
illuminator gentium, noli defererenos, quos divinis verbis, exhortationi¬ 
bus fpirituahbus, ficut pater unicum filium admonebas & conft>labari§. 
Miracula 7. Hts autem didis turba multa redum iter carpens, S. Landebertum 
in via fa- profequebatur. Refocillata autem plebe in. loco qui dicitur Ni vialia a , con- 
M cigic ut alius payper cxcus cupiens feretrum attingeret, & lumen recepit, 
& cum magno gaudio laudes Dei vociferans & gratias ei & Landcbcrto 
referens pergebat. Egreftx inde turbx corpus fandum in villam cujus vo- 
* Htrrait cabuluro Herimala * vexerunt. Dumque ibi commorati elfent paullulim, 
ad augendam populi fidem, & ad famam Sandi accumulandaminftigance 
- Domino alius contradus in confpedu populi allatus eft: qui cum adlpcxif* 
fet feretrum , fubito omnes compagines membrorum ejus folidaex & con- 
firmatx fime, atque illo. Landebertum profequente omnis populus glorifi¬ 
cabat Dominum. In ptxfatis autem locis in quibus Dominus has virtute9 
operari dignatus eft, a fidelibus & devotis Chriftianis Bafihcx venerabiles 
in honore S. Landebcrti xdificatx fiint. 

Bafili*» 8. Pofthxc turba univerfa cum Sando ad optatum locum pervenit, ac 
sanAo eri- pmnes habitatores loci illius gaudentes ac exfiiltantcs in occurfiun defidc* 
glcur * rati corporis exierunt, & cum honore magno fufeeperunt, ic dignam ei 
prxparaverunt manfiunculam,qux opere artificum mirabili &copiofa mo¬ 
le auri 5d argenti gemmarum & lapidum pretioforum ac diverfis ftrudurx 
Ipeciebus in eumdem locum a potentibus collaris ita fabricata eft , ut vix 
(crmo narrantis (ufficiat exponere. Ibique , ut decebat, urbana & venera- 
* bilis mirifica Memoria b hac prxgrandi Ecclelia compofita eft , ampliuf- 
miraculi* que cotidie devoti Chriftiani eum venerantur. Ibi cxci lumine recepto, 
celebri*, leprofi plurimi fcabie mundati, paralytici lxfione corporis mundati, a dx- 
monibus vexati rcfipifcences, divina largitate & gratia fani efficiuntur. Sed 
fi quis fingillatim omnia mirabilia qux ibidem Deus per merita S. Lande- 
berti afliauc operatur , ut gefta funt nunc enoccfcere voluerit, faftidium 
c legentibus inrogabk. Pauca vero qux de vita & de virtutibus c ejus nar- 
cippi com ravimus , omnibus auditoribus fidem certam prxftare debent, dum hodie 
SanAiuu 1 juxta tumbam ejus in argvunentum rerum probandarum cippi ftadi often- 
mulum ap- duntur , & plurimx catenx & compedes rumpuntur , claudi greffibus fo~ 
fenG. fidatis &c diverfis infirmitatibus vexati, omni languore de corporibus & 
anima eorum ablato, incolumes ad propria loca revertuntur. Dum autem 
in parvis praecedentibus temporibus multa quidem miracula fime gefta; 


a Diftingucadushk locus, iater Traje&um Sc 
Leodicum fitus , ab alio Nivialla etiam difto in 
Bracbanto , ubi S. Gertrudis Coenobium Virgi¬ 
num x di beavit, ut Sxculo prxcedenti. ad ann. 6ft 
vidimus. S. Hucbcrtus Leodiccniis Epifcopus ca- 
pturxpifcium in fradioquadam Nive lia cognomina¬ 
to operam dedifle memoratur in propriis Aftis, & 
hofpiutus fmilc ia vilis cui H nam ala nomen *ft, 
dc qua paullo infra. 

■ b Memoria non rari fignificat Oratorium aut al¬ 
tare , cujufque San&i memorix dicatum, hic fu- 
mitur pro tumulo feu loculo ; fiquidem Obertus 
Epifcopus emersam bcatt Martyris in quo joco- 
bunt fntTAttJJim* ejus Reliquia , auro coefertesm tx~ 


cruftdfi dicitur i» primo Triumpho e i «fetem 
SanAi. 

c Hinc manifeftum efficitur, eumdem e/Te Au- 
Aorem qui S. Landebeni Vitam, & qui hxc mira¬ 
cula dcfcripfic. Er quidem AuAor in Prologo pro- 
miferat, fe narraturum StncH Amifittts vitam at 
virtutes. Porro ejus qui hxcmiraculalitterisman- 
davit,xtas deprehenditur tum ex hoc loco, dum 
farvis procedentibus tttnj oribus multa miracula ge¬ 
fta fuiflecommeomrat •, tum exanonymo S. Huc-, 
■ berti difcipulo cjufque Vitxfctiptorc, qui miracu¬ 
la inTranHatione S. Landebcrti facta fcire cupien¬ 
tem , ad fchedulam gefterum ejus remittit, uti hic 
tegere licet. * 

quis 


Digitized by t^OOQLe 



MlRAG. S.LANDEfefeRTi EPKG. TRAJECTENSIS. st 

quis taodo digna xftimatione eomprehendet quanta & qualia per proli- c«c» an. 
xa temporum fpatia gerenda erunt -, dum numquam juxta beati Prxfulis DCC vln - 
atque gloriofi Martyris tumbam ufque in hodiernum ligna & mirabilia fieri SsPT,XTn ' 
ceflent per aUkllitim Domini noftri J fe sU-C hr! s 11 ,tjui dim Patre vivit 
& regnat Deus in unitate Spirittts-fan&i per omnia fecula fxeuloruro, 

Amen. 

Fragmentum de Translatione S. LandeIserti 

Mx Pita S. Hucberti Leodi&njis tpijcopi di ihoHymo 
tjus difcipulo firtfta. 

A N no ordinationis S. Hucberti duodecimo crebras fibi. prodidit Tranfl*- 
perlatas fub nodis quiete vifiones , quibus fe commonitum fatebatur, 
uti a Trajedepfi opido ofla levaret S. Landeberti, & in locum quo celc- da*, 
bratam ejus paffidhem nodet, iteriim humanda ireduceret: quarUm aditio- 1 
ftitid fcjus animum inxftimabili recreavit gaudio. Attamen in qiiodam me¬ 
ditullio pofitus, cum neque vifioni certam fidem tribueret $ neque tomni- 
modis ei diffideret * j quod fic erat occuitum , judicivit a Domino qux- * 
rendum. Nam cunctis tam MonafterialibUs indidb, qu&m & civitatis Cle¬ 
ricis , riecnon Sc laicis jejunio , qUx fibi divina vbluntas de his agere prx- 
riperist, magnopere requirete ftuduit. Tahdemque edbdiis, ancipiti fiib- 
• fricta ferttehtia , tertiodecimo anno b Prxfuldtfis lUi, coctu fibi Clericorum * 
adjundo, nccrion populari agmine coado^, accitis etiam venerabilibus Epi- 
fcopis & Sacerdotibus, tumuldm viri E)ci adiit, ibidemque fpirituales ob- 
fervantes excubias j Divinitatemque pulf&ntes precibus , honorantes laudi¬ 
bus , rogabant, uc qux Ahtiftiti fuo facienda mandaverat, quo perfice¬ 
rentur coeptis annueret, fecundofque proventus attribuendo fuam volun¬ 
tatem ut talitef fierent cuhdis palam oftenderOt. Quorum piis votis onirii- 
potentfe Divinitatis annuere libuit. Nam cuna maxima vencratiohe urriam 
qua fandiifimus cinis conditus fervabatur, adeuntes, abfqUe aiiqua difficul¬ 
tate bufta beati viri ex loculo protulere, &c cum magno gaudio qua vene¬ 
rant referentes , in loco quo- palTus eft , terrX mandavere e . Quantis au- * 
teffi qualibufVe miraculis Dominus fuiim Velle in tali fado pbr omne iter 
reverfioiiis eorum commehdirit, fchedula gfeftoruitt ejiifdern fandi Ponti¬ 
ficis adnotata continet. Fabrica ejufdem Bafilicx qua beati viri conditx 
funt Reliquix, qualiter ab eodem fando viro Hucbcrto ordinata fit* quia 
oculis videntium fc offert, de ea aliquid dicere fupctfedi d . * 

m Imitanda fane religio pii Antiftitis , ut nort c Vides San&orum Reliquias eriamtum hbn R- 
facile Sanftotutn cdrpota ioct> itio Vcatnur. Ntcli- blimibus locis pbfitis , fed humo fuiiTe trun¬ 
cet fpecie loci honeftioris id itjipuiie tulit S. Quin- datas.. ... . 

tianus Epifcopus Rutcnus tefte Gregorio Turon. d flis addit Reinerus Monachus czdem Gri- 
ih iiB. de Vit. PP. cap. 4, qui mutlA S.AmkhiiiAk- moaldi, quam male poft paucos aiinos fr»njl»tit~ 

'iijtliis bAj[titli,f*nauHi corpasin tursi tytAJhrtrt.ftd nit S. Lindeberti collocat j cum eam prarvertem* 

Jion fkit Suh&e iitrptubsli kec tpus. Vtidtfu&ltrh tjl t fcx diftis. IricfcnUta eft idqildd ftlbdit Reinerus de 
mtfir hifuks mffmnns Jictrtt ti .* jg»»* <*»/» tirntb/n- auftore exdis; Pttimitttr , inquit * k qutdum SdttU 
riaMrtMi in fnc* quUfcenttt vifus ti imtviflt , *cct Iit» R*btod»nii Ducis Vrifiouum, cujksfitit k futrt 
remgvtbt te *b huc urie.&tris t*ful in regiint uL fub fifptnt Jibt dtfponfdt • ctnnuiiuin txjhSdkut. 
liit. tege Prxfatione hujus Sxculi& pric<dcntis. S*<f RdbicdoiditnpuH* tuniullt, iujht i0jhibHkih- 
k Anno fcilicet bet jfcx , iut infequenti. S. Htlc- hinni ateubuit Grimtdldui. flMtii mt» distiti plft 
Eernis obiit ; non anflo dcC tirt, Ut feribik istHn 'RMedi Mbirubilitir k dtmtm» ludifitutus. p»- 
Sigfcbertus j fed anno bcc icivii. Siquidem S. rilt fublt» & attinuit mtrtt. Certi ante mortem 
HucbertiTranflatiofadia memoratur nspn» ab ejus fuam Grimoaldus uxtrtth huitbat id tnutrimtnit 
'©bitu ftxteJecima, Curotomunni ttrtio : qui annus nesnihe Teusfindum,filiam Hiibedi Dutls , Ut tcfta- 
ConVeHlt ih iiinum thrifti bfcc xtili. Hifto- tOraiiftorlibtideGeftiS Franc. cip. jd. Et Ratbh- 
♦tiiTi Trariflitionis S. Hucberti iti Mohafterium dds poft Griinoaldi c^dtni i tinis quinqitc fuper- 
Andaginenfe referemus Sacculo fcqutnti ad aun. irilit. 

Chrifti 81;. 

L 


Digitized by i^.OOQLe 





SiMIRAC. S. LANDEBERTI EPISC. TRAJECTENSIS. 


Anno Ch. 

ICC VIII. 
StPT. XVII. 


APPENDIX 

t>e aliis S. Landeberti Miraculis&Tran[lationibus. 


S. Lande¬ 
berti mira¬ 
cula. 


Mortman- 
norum 
tempore 
anno 8Sr. 


Srpbani 

Epifcopi. 


i, T^Rter ea qua haSlenus de S, Laniebertt adduximus , alia referuntur mira• 

A cula, Tranflationefque /eu delationes Reliquiarum S. Landeberti, tum apud<*A 
Jelmum & *j£gidium inltb. de G e fi. Ponti f. Leod. tum in duobus libris fingularibus, qui 
uterque Triumphus S. Lambcrri infrribuniur. Duplicem illum Triumphum exintegro hic 
reprafentare non vifumefi opera pretium , fed ea dumtaxat qua ad S. Landebertum per¬ 
tinent , carptim excerpenda duximus , ne bella & pugnas Leodicenfium Epifcoporum ibi 
fuse deferiptas reprajentare videamur. Vtramque ifiius Triumphi hifioriam edidit Jaco - 
bus ChapeavillusTom. 2 de (fi e fi. Pont. Leod. quem confulant Lettores , fi velint. Audien¬ 
dus primo Nicolaus Leodicenfis Canonicus, quificloquitur cap. 12. 

i. Eli infula qua:dam inBaugaria, continens Monafterium in Sandi honore conftril- 
dum, ubi quod fxpiffime ad Memoriam Martyris miracula fiant, fama referente cogno¬ 
vimus. In Wcrzcburgenfi pago vicus ell habens Ecclcfiam B. Martyris ac Pontificis no¬ 
mini dicatam, ad quam annuo paflionis ejus dic confluens cum diverforum munerum 
xenio provincialium concio , dum devote fttident olfcrre carnalia , cum fpiritualibus 
animarum fubfidiis', leproforutn quoque corporum Ixpiffime gaudent inde te reportare 
medicamenta. 

3. tAEgidius Monachus eodem loco addit. Proccflu temporis Franconi Praefulatus 
Leodienlis fundo dignitate, Nortmanni, gens fcilicet beluina, feritate fpirans, Leodium 
violenter irruperunt, & municipiis confradis atque combuftis, civibus etiam immode¬ 
rata caede fufis & fubftantiis eorum fublatis, ad ultimum Ecclcfiam S. Lamberti incen¬ 
dio confumferunt, eam folo coaequantes, fola ruisa: 8 c combuflionis vclligia relique¬ 
runt. Deinde adlocum in quo fandun» corpus venerabatur, barbarica praefumtionc vo¬ 
lentes accedere, & optima quae invenirent diripere J divinitus incufla formidine refilien* 
tes aufugerunt. Qm fugientes hoc modo fugam fuam confolabantur, dicentes fibidifpcn- 
diumvenifle, quodfolam &non adeo pretiolam circa Martyris corpus micantem fabri¬ 
caturam non abftuliflent. Detcdo itaque Sanduario , & Sandi fepulcro flatibus ven¬ 
torum & pluviis expofito, mirabilis virtus Omnipotentis apparebat in laude fili Marty¬ 
ris , quod toties compluta undique imbribus terra, & circumquaque nivibus operta, fu- 
per fcpulcrumcjus nec pluvia: gutta defluebat, nec crifpata nivium confpcrfio infidebat. 
Mirum erat & infolitum , quod locus corporis facri nudo aeri pacens, ficcum aerem fufei* 
piebat, humidum vero rcfpuebar. 

4. Tempore verd Praefulatus domini Stephan-i, qui vitam illius- eleganti narra- 
tione expofuit, caecaa nativitate mulier divinitus per vifionem admonita ell, ut B. Mar¬ 
tyris Monafterium adiret, & aliquid potabilis hauftusfibi peteret: quo guftato ipfchau- 
ftus ad oculos ejus faluberrimus adfccnderet, cofque illuminaret. Credidit illa vifioni. 
Si lucem hadenus inexpertam accepit. 

j. Tum Anfelmus. Villula quaedam cft Lovanienfi opido proxima , cujus etiam par¬ 
ticipans nomini Lavaniolum cft appellata. Continetur illic Ecclefia , cujus Presbyter 
retulit multa fc vidifle & audifle in eodem loco gcfta per merita S. Pontificis miracu¬ 
la, &c. 


6 . Halienus Anfelmus tfr tAEgidius. Nunc primi Triumphi hifioriam defloremus. 
Occafio 7 " Anno InC. Dominicae M x c v 1, inquit anonymus Auttor illius temporis, regnante 
piimiTriu- Henrico III hujus nominis Romanorum Imperatore, anno regni illius il, fa- 
phi s. Lan- <^ us cft concurfus innumerabilium Occidentalium populorum ad civitatem Hierofolymo- 
deberti, rum, qua: a Paganis poflefla, in opprobrium Chriftianae Religionis eorum lacrilegis ri¬ 
tibus contaminabatur. Erat ea tempeftate Dux Lotharingia: Godefridus Godcfridt 
Gibbofi cx forore nepos, ea intentione qua ceteri, fed majori devotione quimplures alii, 
* Bouitton ifiius expeditionis ergo poflefliones fuas vendebat, Si earum pretium fecum deferebat. 

Huic inter cetera poflclfionis fua: praedia erat caftrum Bullonium * nomine, narurx opere 
- valde munitum, quod inter confinia duorum Regnorum pofitum, Francorum videlicet & 
Lotharingorum, adjacentibus utriufquc Regni provinciis hinc inde non minus damnofum 
erat quam terrificum. Rupes enim adjacenti flumine Simoi’ indiredum procedens, Sc in 
enormem fc attollens magnitudinem , inacceflibilem fc profitetur. Cafirum illud emit 
Obertus tunc temporis Ecclefia: Leodicenfis Epifcopus, conditione interpofita, ut fi in¬ 
fra tempus praefinitum a Godefrido vel a fucceiloribus ejus tribus non redimeretur , dein- 


Digitized by ^ ooQle 



MIRAC. S.LANDEBERTI EPISC. TRAjECTENSIS. Sj 

ceps polTclEo Ecclefix adfignaretur. Epifcopus miferiis pauperum compaticns, Memo- Ann: Chr.. 
riam B. Martyris, loculum fcilicet in quo jacebant facratiflimae ejus Reliquia;, auro DCC vin * 
coopertum excruftavit, & in majori Ecclefia & omnibus totius Epifeopii Ecclefiis, au- SlpT ' XVIt ' 
rum , gemmas, &c. detraxit, & mille trecentis argenti puriffimi marcis undecumque 
corrafis prxdi&um caftrum emit» Dux quidem & fratres fui Hierufalem adierunt, ubi 
ftrenue rem vitamque confummaverunt , heredes fubfcripti diem obierunt 5 8 c fie 
polleflio Bullonii in jus ditionemque Leodiceniis cclfit Epifeopii. Sub duobus lane • 
pofl Obcrtum Prxlulibus idem caftrum cum pace Sc quiete poffcfTum cft. Turbato rerum 
ftatu in toto fere orbe Romano fub duobus Apoftolicis Innocentio&Anacle- 
^ o , na&us opportunitatem quidam Comes Barrenfis, Rainaldus nomine, Bullo- 
nium corruptis cuftodibus intravit,A lexandro fedem Leodicenfem rtgtntt : poft 
cujus exceflumClerus Sc populus fubrogavit ledi Leodicenfi A lberonem Primice¬ 
rium Mettcnfis Ecclefia;. Hic adeptus fedem pontificalem Romam adiit, querelam fuam 
in auribus B. Petri depofuit. At Rainaldus hoc pridem fibi caverat. Quapropter Epifco- 
' pusfecundb rediit, nec apud Regem, nec apud Vicarium B. Petri ullam confccutus mifc- 
ricordiam. QjtinRainaldus irritatus, opidum quod a firu loci Foffis dicitur, occupavic Sc 
incendit, bibero medis omnibus fruftra tentatis , Bullonium armis repetere ftatuit i & 
abfidione fatla, Landeberti Reliquia# rogatu militum fuorum in caftra deferri pracepit: 
quo fatto arcem obtinuit. Hic cft primus S. Landeberti Triumphus, carptim ex verbis Au- 
£toris deferiptus : cetera legefis apud Chapeaviltum. 

8. Pofterioris Triumphi hac fuit occafio. H u g o Lcodiccnfis Epifcopus caftrum de Triumphi 
Moha abAlberto Comite primum quidem pia donatione , poftea etiam pecunia fummd pofterioris 
adhibita obtinuerat. Alberto mortuo Henricus Dux Brabantix , ejus confangui- occafio; 
Oeus, convenit Epifcopum , volens in caftro de Moha cuftodcs fuos ponere» Epifcopo 
abnuente, Dux Brabantia convenit Ottoxim Regem filium Ducis Saxonum apud 
Maguntiam comitia celebrantem anno Domini mcc x i , habitoque confilio hanc ab 

ipfo laetus accepit fententiam, aut cives Lcodienfcs voluntati Regia: omnino fubmitte- 
re, aut ipforum civitatem divitiis fpoliatam incendio cremare. Congregato Dux im- 
mcnfo fuo exercitu , caftrum de Mona obfidere fc velle fimulans , cognito Epifcopum 
fldvcnifle , irrupit Leodium , Valcranni duttus & fretus confilio. Anno igitur Verbi 
incarnati m c c x i i in Adfcenfionc Domini, pariter & Inventione S. Crucis , hora 
(exta , opprefla cft civitas Lcodicnfis a propriis filiis Brabantinis , qui irrumpentes in 
urbem, nec Deo , nec Ecclefia, neque ordini, aetati aut fexui deferentes , majoris Ec- 
clefia: gazophilacium fpoliaverunt fregeruntque Sacrarium. Corpus Dominicum de va¬ 
le in quo erat fine ulla producentes reverentia, farxftas ibidem effuderunt hoftias, in- 
fuper fiicrx Undtionis effuderunt oleum. Et ut paucis concludam lingula, omnes fra&x 
Lcodicnfis urbis Ecclefia;, libri, veftcs, vafa facra fublata fiint omnia. Univcrfa quo¬ 
que loca Ecclefiae contaminata & confra&a funt praeter noftri maufolarum Martyris, 
beati etiam Nicolai cryptulam, necnon Sc B.dEgidiiBafilicam. Convocato autem Epi¬ 
fcopus apud Hoium concilio omnium Prxlatorum totius fiue dicecefis * fuper his quae 
contigerant, coram eis deponit querimoniam, ipfuni Ducem Comitem quoque Gucl- 
xiae& eorum complices & fautores excommunicans in prxfentia Ungulorum. Decretum Noti, 
cft in ipfo concilio, ut imago Crucis & San&orum Reliquia; fpinis circumdatae in om¬ 
ni profternantur Ecclefia totius dicecefis : organa fufpenoantur, Sc fingulis Dominicis 
fcftivifque diebus fiat proclamatio pro prxdi&o fcelere, infuper in Ducem <Scin omnes 
complices praefata lententia follcmnitcr renovetur. Eli igitur primitus in majori Ec- 
clcfia imago Crucifixi depolita, & SS> Theodardi Sc Maldaberrx virginis Reliquix ad 
ejus dexteram funt pofitx s ad finiftram verd Petri & Andoleti Sc S. Floribcrti Epifco- 
pi & Confcfforis. Anno u cc xul in cuftodia de Steppei commijfum cft proelium ab 
Epifcopi copiis adverfks Ducem. Leodicnfes Patroni fui Lambcrti nomen invocaverunt} 
cujus audito nomine ftatim hoftes terga dedere fugantibus, 8 cc, $, Lande- 

9. A exde barbarorum dicecclanO revertente exercitu decretum cft ex communi con- berti com- 
fenfu Capituli, ut in omni hebdomada apud majorem Ecclcfiam B» Martyris agatur me- memora- 
moria , fi cur & fabbatis de beara flaturum cft Virgine. Anno u cc xtx rogatus a 

Duce Pontifex ipla triumphi vigilia intravit Ecclcfiam, feftum ipfum prohibens ultra d ' m 
fieri, quod jam per leptennium ruerat celebratum ; convocatilque majoribus Sc adlen- cepta. 
fum prxbentibus voto fiio, fic recellit. Fa&o mane Clerus unanimiter convenit Epi- Nota 
fec um , prohibitioni fa&a; nequaquam ultra confcnticns: & fic revcrlus ad Ecclefiam, confcnftm. 
folfemnitaris reliduum, hoc eft MilTam & Vcfperas celebrius quam potuit exfecutuseft. rf _ 

Ex co autem tempore Triumphi hujus annua fa&aeft memoria, fundendi, 

t ij 


Digitized by 


Google 



84 MIRAC.S.LANDEBERTI EPISC. TRAJECTENSIS.' 

ANUI. Chr. io- Saculo medio inter utrumque Triumphum, hoc efl anno m c x l i ii , quarrodc- 
dcc vm. cimo Kal. Januarii, te fle Jacobo Chapeavillo in Notie ad Prologum Stephani Epifco - 
S£t>T. xvii. pi td Vitam S . Landeberti, fada fuit Lcodii rcpofiuo Reliquiarum B. Lamberti Mar- 
Reliqui* tyris de vafculo in quo poft paflionem a S. Huberro Epifcopo locat* fuerant, in vas 
iranflac*. a [i uc j q UO d j n honore ipfius decenter fabricatum fulgebat, praefente Albcrone fecundo 
Ecclcfi* Lcodienfis Epifcopo , aditante frequentia procerum & Cleri. Huic rcpolitioni 
,cum aliis interfuit quoque Vedcricus tertius Letienfis Abbas, ele&us anno m c x x i v. 
poft Abbas Monafterii Vedaftini apud Atrabates : atque inde maxima & pretiofa dona 
Letiam retulit, videlicet os de corpore ipfius Martyris , & de cinere tam carnis iplius 
quam velli mentorum & lectuli in quo primb lepultus fuit, qu* x Kalend. Januarii 
cum gaudio Letiis exccpt* funt, & in vafculo argenteo recondit* hadtenus poffiden- 
tur. Certe in minutis additionibus ad Beda Martyrologium hac leguntur apud Bollan- 
dum ex M S. cod. Letienfi defumta : Decimo Kal. Jan. Adventus Reliquiarum S. 
Lamberti Mart. atque Pontificis, quas vencrand* memori* Domnus Vidmcus hu¬ 
jus loci Abbas tertius ab Epifcopo Leodienli Alberonc 11 devotilfime impetravit* 
Eccclefi* L*tienfi x Kalend. Jari. follemnirer invexit , folJcmniterquc iplius diei me¬ 
moriam quotannis celebrandam inllituit. Mia Reliquia S. Landeberti in majori Ecclc- 
fia Ltodicenfi B. Maria ipsique Landeberto facra adfervantur : caput quidem iit 
ferinio peculiari, cetera in theca pretiofijfima. 

CO cococococ^cocococococococococo^scocococococococococrcoaocococo coco cococococococo 

a™ c„, RE VE LATI O SEU APPARITIO 

DCC VIII. 

S. MICHAELIS ARCHANGELI 

IN PARTIBUS OCCIDUIS, 

hoc cft in monte Tumba in Gallia. 

Scripta ab Au&ore anonymo ante feculum x. , 

Ex MS S. Codd. nofiro Germanenji & Chefniano. 

OBSERVATIONES P R V I *AE. 

i. O N ab re fuerit Paullum digredi extra metas, ut locum demus celebri SI. 

Michaelis Apparitioni, qua rebus Ordinis noflri non parum attulit fplen- 
doris. Hac quippe occafionemprabuit exflruendo perinfigni Afonaflerio S . 
Michaelis in monte Tumba ,Jeu in periculo maris ditto,quod Richar,- 
bus primus Nortmannorum Dux Monachis BenediEtinis conceffit, exclufis ob vitam folu- 
tiorem Clericis, qui montem ante a Monachis occupatum incolebant. Auxit loci famam & 
frequentiam religio Monachorum, qui in angufla montis abrupti crepidine magnificam con¬ 
didere Bafilicam, ducentorum.& triginta oth pedum longitudine, altitudine centum fupra 
triginta quinque ; regulares autem ades paullo mfra-circum Bafilicam, quibus acceffit in de¬ 
clivi mentis latere aquilonari opidum. Patroni fui prafidie & fitu loci firmiflimum ad- 
verfus (fiallia hoftes munimentum. Ifluc voti causa frequentes ex univerfa fere Europa con¬ 
currunt peregrini: quos inter <f allia Reges non pauci, nempe Ludovicus VII, &S.Lu- 
dovicus, Philippus III, Carolus VI, Ludovicus XI, adeoque Henricus II Anglia Rex, 
fuam loco prajentiam exhibere dignati funt. Iflic Ludovicus XI jam diEtus S. Michaelis 
equeflrem Ordinem inflituit , cujus generalia comitia quotannis eodem convocari diu mo¬ 
ris fuit. Guillelmus Major Andecavorum Epifcopus eleElus anno u cc xci, Colinum 
quemdam removit ab incefla confuetudine, ea poena impofita, quod ipfc in dic Pcntecoftes 
publice in Ecclcfia fua peram & baculum i Sacerdote, ut moris cft, acciperet, inde 
iturus nudis pedibus ad montem B. Michaelis in monte Tumba: qui Sacerdos exponat 
ibidem populo caufarn , quare di&us Colinus lic vadit in montem B. Michaelis , Sc 
quod fit ei ex parte noftra injuneftum in pcenam di&i publici inceftus, inquit Guillelmus 
ipfe in libro de geftis fuis cap. ip Tomo io Spicilegii Acheriani. 


Digitized by t^OOQLe 



APPARITIO S. MICHAELIS IN MONTE TUMBA. 8; 

2. Tempus fa 3 a Attritionis revocant loci veteres charta ad annum dccvii j-,Ec- Ann. Ch*; 
defit vero a S. Autberto conftrutta dedicationem ad annum inferentem, quum Chii- DCC VIII. 
debertus tertius Francis imperabat. Rodulfus Glaber in Vita Roberti Regis Ecclefiam ° 0 T - xvl ‘ 
B. Michaelis laudat, qua:, inquit , conftituta in quodam promontorio licoris Oceani Apparitio- 
maris, toto orbe nuncufquehabetur venerabilis* £<»e.Edelredus Anglii Rex tefie Vvil- nis tem P u * 
leltho Gemeticenfi Monacho in lib. s cap. +, fatrapis fuis regio more prxccpir, ut cun- & mem0i 
tcs totam Nortmanniam rapinis & incendiis exterminarent , folummodo r Archangeli 
Michaelis monti parcerent. Quincti am Anglia Prafules in Oxonienfi Concilio fiatue- 
tufit anno M cc ixn, ut dedicatio S. Michaelis in monte Tumba a Re&oribus 
Ecclefiarum devotiffime celebraretur : quod in tota provincia Lugdunenfi fecunda & 
plerifque aliis Gallicani Regni Ecelefiis olim obfervatum. 

i- Qui fubjefiam Apparitionis & dedicationis hijtoriam defcripfit AuBor afionymus, Scriptor 
•vixit paullo pojt id temporis quo res contigit, certe antequam ifiuc inducerentur Mona¬ 
chi , hoc efi ante annum dcccc l x. Et quidem codex notter SanfU-Germanenfs * * 4 <g k 
iquo ufi fumus , feriptus fuit jujfu Adraldi , anno m l x Abbatis Coenobii S. 

Germani de Pratis , uti faciunt fidem hi verfus ab Ingelardo Monacho exferiptore 
exarati: r 

Abbatis Domni nutu probitate decori 
Adraldi , Monachus quidam Prior arte modeftus 
Libris intentus, horum reparator amoenus 
S i g vv inuS) feribi librum praeceperat illum. 

Quem fi quis tulerit, maledidus fine peribit. 

Hunc Ingelardus decoravit feriptorhoneftus. 

Prdter hanc Anonymi lucubrationem, eft& alia ejufdem argumenti feriptio in ‘Biblio - 
theca Coenobii S. Michaelis, quibufdam locis interpolata. r 

i. pOsTQijAH gens Francorum Chrifti gratia infignita longd latique undique childeber- 
1 per provincias fuperborum colla perdomuiffet, Childebbrto Rege mo- Rege, 
nirchiam totius occiduae & feptemtrionis, necnon & meridiei panis ftrenue guber¬ 
nante , quia omnipotens Deus non foltim in omnibus gentibus , verumeriam in om¬ 
nibus mundi quem ipfe fecit fubje&orum fpirituum partibus principatur } beatus 
Archangelus unus ex leptem in confpcdu Domini femper adfiftentibus, qui etiam Sc 
paradifi praepolltus falvatorum animas in pacis regione collocaturus legitur, poft eam a 
manifeftationem qua fe in monte Gargano * ad adorandum ac glorificandum quomodo apparet S. 
& qualiter voluit,ficut in feriptis habetur , oftendit; his , ut comprehenfum cft, per M‘chaelin 
B. Archangelum patratis, inlumirtatis Ghrilli gratia eundis gentibus, in Orientalibus Gallia ’ 
Romanix partibus accipe quibus fafc indiciis manifcftare idem beatiffimus Princeps Syna |? g * 
civium fupernorum voluerit Prxfulcm Occidentalium populorum t ut qui quondam nunc E™‘ 
benedido in patriarchis populo Ifraelitico defenfionis attribuerat opem, ipf c cuftos elefi* p a - 
exfillerct ac praevius vocatis filiis per adoptionem* Namque legitur in vifione Danielis tIonus - 
Prophetae dicente eidem Angelo: Nemo efi adjutor meus in omnibus his nifi Michael j) M n io tu 
Archangelus Princeps vefien Princeps , inquit , vefter, populi videlicet Judxortim. " 
Chrifto verd Domino in propria venienti, atque a fuis non recepto, quin potius pro¬ 
dito , ipfo ad Patrem remeante , dum aboletur oblervatio prifeae legis, conftabilitur 
adnuntiarionis Evangelicx admirabile facramentum, dum exeunte per omnem terram 
fono Apoftolorum, cerimoniae transferuntur facrorum per minifteria Angelorum ; 

Aiunt etenim hiftorix Ecclefialticae, qudd poftpaflionem & adfcenfionem Domini ad 
cxlos,-poft diu exfpedatam Ifraelitarum plenitudinem, cum appropinquaret .tempus 
defolationis civitatis & templi quam Salvator Ciero venturum prxnuntiaverat elo¬ 
quio cum fletu humanitatis, Ecclefia apud Hierofolymam monitu Divinitatis pereun¬ 
dum orbem gentibus evangelizatura diffunditur. Cumque congregatus undique ex 
pmmbus locis populus Palchalis feftivitatis prxftolaretur diem , Sacerdotibus folitas 
excubias obfervantibus, voCcs fubitas vigiles audivit dicentes : Migremus ex his fedi- 
bus. Voces verd fubitd per Angelos emilfie , qux enuntiaverunt beatorum fpirituum 
demigrationem, angelicum minifterium infinuarunt ad Ecclcfiam gentium trinsferen- 
dum. Ex quibus patenter infinuatur, qudd beatus Michael Archangelus minifterium 
quod exercuerat in Dei quondam populum , eumdem fortitus fit apud Gentium cle- 

a Mons Garganus fexto miliari diftat a Sipoa- Gelafio I fummo Pontifice S. Michaelis Archan- 
to novo lcu Manfrcdonia Apulis urbe maritima, geli apparitione St cultu confecratus. 

L iij 


Digitized by ^jOOQle 



Noemi rc * f q 

* Avran- carrnfi 

ttJtS rimir i 


8« APPARITIO S. MICHAELIS IN MONTE TUMBA. 

Ann.Chr. Bionem. Haec ita eflc devotio ciedit Fidelium propter oftenfianCm Tignorum. Notum 
dcc vin. cjjiia fe fi«i voluit mortalibus aeratis noflrae temporibus , quo fc humanum genus in 
Ocr. xvi. ti c & orum fpirhuum fbcieuce cognofcerct devocatum. Denique advertendum cft, quo 
myfterio locum mortalibus praeviderit in partibus occiduis , ubi ex omni orbe confluic 
veneranter angelicum imprecamra fubfidium religiola multitudo Fidelium. 

C A p. 1 . De fitu loci. 

■ m u TTTlc igitur locus Tumba» vocitatur ab incolis, ideo quod in morem tumuli 
quali ab arenis emergens in alrum , in Tpatio ducentorum cubitorum porri¬ 
gitur , Occano undique mari cindu» locus, anguftum admirabilis infui* praebet fp a- 
**!• , Sm , rium, inter oftia fitus, ubi immergunt fe mari numina Segia *, nccnon & Scnuna 
*Selunt' praebens quoque habitantibus hinc inde non breve nimium fpatium. Longitudine ve- 
Arca f< ^ ^ latirndinc a radice qua prominer non multum dillat (ut conjicitur) ab eo ope- 
Noemi re * 9 quo (alvarum , immo fervatum cft humani generis incrementum. Qui ab Abrin- 
* Avran- carrnfi * urbe lex diftans milibus, Occafum profpedans , Abrincatenfem pagum di- 
c,ie * rimit a Brittannia. Nulla ibi exerceri valet adio mundalis; his folis congruus exftaC 

locus, qui Chriftum ledule venerari difponunt : & hos fufeipir, quos ad aethera ar¬ 
dens virtutum amor evehit. Copia tanta pifeium ibidem reperitur , qui plerumque 
fluminum marlfqucinfufione congeritur. Procul vero cernentibus nihil aliud fore quam 
fpaciofa quaedam, immo fpeciofa turris videtur. Sed & mare reccflu fuo devotis po¬ 
pulis bis inde dcfidcracumiter praebet beati petentibus limina Archangeli Michaelis, 

2 ui primum locus, licur a veracibus cognofcere potuimus narratoribus , opaciflima 
Ivd claudebatur longe ab Oceani b (ut illimatur) iftu milibus diftans fex, alciflims 
pribens latibula ferarum. Et quia fccrctiora caeli .per contemplationem fubtilitaris ri¬ 
mari volentibus gratillima clTe folent remotiora eremi loca , inibi olim in habitafle 
comperimus Monachos, ubi etiam ufque nunc duae cxftant Ecdefii c prifeotum ma- 
* nu conftrudi. Nam iplt Monachi ibidem Domino fervientes difpenfatione eunda 
, regentis Dei fuftentabantur. Presbytero quodam de villa qui dicitur Afteriacus *,ta- 

Osauvsir ^ tcr c ’ s f crcntc auxilio. Nam ut illis fine quo humana non poteft exigi vita, deerat 
UV4,r vidus , fumo fignifero difeurrente altaque caeli petente, onerabat afcllum dapibus di- 
ledionc vera farcitis: fi eque duce invifibili praevio , per loca ibat invia , ac redibac 
ferens Domini jufla ilhfque neccflaria. Sed quia hic locus Dei nuru futuro paraba¬ 
tur miraculo fandi que fui Archangeli venerationi , mare quod longe diftabat paulla- 
tim adfurgen* , omnem filva: magnitudinem fiia virtute complanavit, & in arena: fua: 
formam eunda redegit, pribens iter populo terrae ut enarrentur mirabilia Dei. Jam 
vero ad illud veniendum eft, qualiter idem bcacorum Princeps fpirituum angelica re¬ 
velatione dedicaverit prididum locum. 

11 . De conBrnttione Icci fer angelicam revelationem. 


m nunc 

J Vtauvtir 


i J. /'■'VU odam tempore cum religiofiffimus & Deo amabilis praefatae urbis a Antiftes 
V^A u tbixtui nomine fopori fefe dediffer, admonitus eft angelica revelatione , 
ut in jam didi finnmitate loci fandi conftrucret in honore Archangeli aedem : ut cu¬ 
jus celebrabatur veneranda commemoratio in monte Gargano , non minori tripudio 
iAeba.4. 1. celebraretur in pelago. At Sacerdos dum revolvit illud Apoftoli, Probate ff tritus Ji ex 
Deo funt , iterata cft admonitus vifione , qud perficeret quod jubebatur. Et quia fpi- 
ritus Prophetarum non femper eft Prophetis fubjedus, diftulit adhuc Prifui conftru- 
dionem, fcd adhibuit interceflionem , quatenus iftiufmodi negotium Domini noftri 
Jhsu-Christi fimulque beatiflimi Archangeli agnofeere valeret deliberationem. 
Contigit per idem tempus ut taurum cujufiiam , quem furtim quidam inftindu pravi¬ 
tatis mbtraxerat, in ejufdem deponeret faxi cacumen, ut dum is qui amiferat juven¬ 
cum, reperiendi amitteret fpem , turpe latrunculus lucrum cf&ceretex eodem. Interea 

«Montem ni duas Tumbas appellam Odo Ab- matur) 080 milibus difiantibus, & c. 
basGlannafolienfis in epiftola ad Adelmodum , & c Nempe una in honorem S. Stephani protomar- 
alii quidam, ob duas videlicet montis crepidines, tyris , alia in honorem S.Symphotiani, quae am- 
dc quibus infra. Htc mirari fubit audaciam Pfeudo- piius non cxftant. 

-i—: _ ~ ~ 1 . ^ 


Chronologi fub nomine & larva Lucii Dextri, 
qui haec omnia ad Hifpaniam dctorqbet, ad an¬ 
num Chrifti ji 6. 


b Codex Chefiiianus habet: ab Oceano (ut tjli- 


d Non Camaraci,ut putavit Baronius , cogno¬ 
minis Autberti longe ante Camaiaceufis. Epiitopi, 
vocabulo deceptus. 


Digitized by i^.OOQLe 



A PP A RIT IO S. MICHAELISIN MONTE TUMBA. 87 

tertia admonitione venerandus pulfatur Epifeopus aufterius *, ut qui non adquieverat bis Ann ' 
admonitus, locum adiret celerius , a quo tamen fefeiret egrediendum nullatenus, priuf- oVt^Vi. 
quam perficeret quod fuerat juflus.Ad cujus fidei confirmationem monftratur etiam ibidem j 

ufquc in prxfens petra quafi digito hominis infcripta,fuper quam memoratus Epifeopus 
rcledit, quoufque opiis ad finem adduxit. Percundanti igitur Epifeopo qui xdificationi 
congruus poflet videri locus, angelica in hunc modum eft rcfponfione dicatum, ut loco„eo 
aedificaretur xdes , quo inerat taurus abfeonditus & religatus. Cumque de loci re¬ 
quireret amplitudine vel quantitate , eifdem cognovit rcfponfis xdificationi eum 
debere ftatuere modum ,. quem videret juvencum in circuitu protrivifle. Pofthxc 
juflum eft ut fuo prxreptus domino rcftituerctur taurus. Venerabilis ergo Epifeo¬ 
pus de vifione certiifimus, cum hymnis & laudibus prxdidum locum ingreflus, exerce¬ 
re imperatum opus adgreftiis eft : congregataque rufticorum maxima multitudine lo¬ 
cum purgavit, atque in fpatium complanaviti in cujus medio dux prxeminebant ru¬ 
pes , quas operantium multorum movere non poterant manus , nec a fuo divellere 
ftatu. Qui cum diu hxrerent, nec omnino quid facerent invenirent, node infequuta 
vifio apparuit cuidam homini nomine B ain o in villa qux dicitur Icius *, qui duo- *Hnynti 
decim filiis ampliatus magnam inter fuos tenebat dignitatis gloriam. Hic ergo pervi- 
fum monitus vt cum laborantibus & ipfe labori infifterct,feftinus ad locum cum filiis 
venit, impleturus quod fiicrat juflus. Quo cum perveniflet, fretus auxilio fandiMi- 
chaclis Archangeli, quod humana non poterat virtus , mirum in modum tam facile 
molem rantx magnitudinis removit h ,ut nullum pondus inibi cfle videretur. At om- b 
nes in commune laudantes Deum tan&umque Archangelum Michaelcm, ccepto atten¬ 
tius infiftebant operi. Cumque jam didus Epifeopus de magnitudine conftrucndx fa- 
bricx adhuc dubius cogitaret , node media , ficuti quondam Gedeoni in fignum vi- 
dorix , ros jacuit fuper verticem montis; ubi autem fundamenta locanda erant, ficci- 
tas "fuit, didumque eft Epifcopo: Vade, & ficut lignatum videris , fundamenta jace. 

Qui ftatim omnipotenti Deo gratias agens, fandlque implorans Archangeli Michac- 
lis auxilium , exfurgens gaudens & lxtus opus illud adgreftiis eft. 

4. Exftruxit itaque fabricam non culmine fublimitatis celfam, fcdin modum cryprx 
rotundam, centum (ut xftimatur) hominum capacem, illius in monte Gargani volens 
exxquare formam, in modum prxrupti filicis angelico apparatu fada terrigenis ad laudem 
& gloriam Dei habitatione: manifefte docens ftmper in cxleftibus divini muneris opem 
cfle pofccndam , altoque contemplationis intuitu penetrare xtheris aftra, non terreni? 
limofifquc paludibus rotantia hominum ponere corda. Quod cum poft non multum 
tempus eflet opem ferente Deo xdificatum, viro Dei Autbcrto Epifcopo manente anxio, 
proinde quia cernebat libi dceflc fandi Archangeli pignora , beatus eumdem Sacerdo¬ 
tem Michacl admonuit, vti Fratres celerrime ufque ad locum quo memoria vene¬ 
rabiliter colitur fandillimi Archangeli, dirigeret in Gargano, & eam quam Angelo pa- 
trocinantc referrent benedidionem*, cum fumma exciperet gratulatione. mu¬ 

nus. 

III. Qualiter a Gargano fit [anctum delatum fignus. 

j. INterea mifli nuntii adeunt locum : qui benigniflime ab Abbate loci illius 

X fufeepti veftibufque mutati, ac tanti itineris fatigatione lublevati, eunda qua? 
lux contigerant regioni, fimulque ad quod venerant pandunt. Quae verba cum ipfius 
loci c Abbas fuo rctuliflet Antiftiti, uberrimas omnipotenti Deo laudes uterque retulit, 
qui pro lapfis naturx fragilitate terrigenis adfiftentium libi miniftrorum dignatur prx- 
bere fuffragium. Hinc cum qua decebat veneratione fumtis a loco pignoribus, quo 
beatus Archangelus lui memoriam Fidelibus commendaverat, partem fcilicet rubei 
pallioli quod ipfe memorandus Archangelus in monte Gargano lupra altare quod ipfe 
manulua conftruxerat, pofuit ,& partem fcilicet marmoris fupra quod ftetit , cujus 
ibidem ufqucnunc fupercxftant in eodem veftigia , jam didis Fratribus ufque ad 
lacrutn locum referenda contradidit, conditione interpofita, videlicet ut quos una angtf- 
licx revelationis fociavcrat caula, una quoque xternalitcr nederet connexio caritatis. 

* Hic certe locus erat agendi de imprelfione il- men vulgi traditio fert, infantem unum impulfd 
t», qua Michael Autberti cunftabifndi caput ad pe- pedis id prarlhtiile. 

netrationem ufque pctculfiffe dicitur. e Nunc locum occupant fexdecim Canonici Ce» 

b Nimirum Bainus cum duodecim filiis. Et ta- culares, quos Gargamcos vocant. « 


Digitized by ooQle 




tt APP AR.IT 10 S. MICHAELIS IN MONTE TUMBA. 


Asm. Cb*. 

■ICC -villb 
OCT.XTl. 

* « 1 . de IX- 

teftiene *n~ 
felici futTt- 
ctnit. 


I V. £>e adventu Reliquiarum *. 


uo digrefli 


* 

r 


* hhj} tt 

* Genet 


6. 1 0 m At i ihtfcrti nuntii repedantes, poft multa itineris fpatia ad locum qi 

O fuerant, ipfo die qno fabrica coiTipleta cft in monte jam di&o ih occiduis parcibus , 
qttafi novum ingreffi funt orbem , quem primum veprium denfitate reliquerant ple¬ 
num. Qu6 dum appropinquant ■, Sacerdos Domini Autbertus occurreris cum multis 
laudibus, cum canticis fpiritalibus ,cum ineffabili gaudio omnium in facto monte an¬ 
gelica mortalibus devehit profutura prifidia. Dici ver6 nori poteft quabtuin in ad¬ 
ventu (ut ita dicam) Angeli circumjacentes provinciae gavifi funt lartitia Sc gaudio: 
quippe quia fibi divinitus providebant inaeltimabile fupernum tribui donum * in hoc 
quod beatam Michaelfm Atchangcllim cilcftis militite Principem merebantur obti¬ 
nere figniftrtim ; cOghofrtntes etiahi figna Sc mirabilia quae Dominus per miniftrum 
ltium operatut mortalibus , itaut per hujus itineris fpatia duodecim cici inluminati * plu- 
lifipie diverfit infirmitatibus a&i priftin* furtt redditi fanitari. Et quod his addendum 
eft, mulier quaedam Orbata luminibus * de Villa qu± dicitur Aftcriacus ,dum profequi- 
tiir pretioflfuma munera fumrni Archangeli MichaeliSjihoxut attigit planitiem areni 
matiS divinitus fa&um rccfcpit Vifuni, admirans ft de tenebris fttbitd in lucem mu¬ 
tatam: Sed & Ufquchodie per fummum miniftrum fuum hic eadem Dominus co¬ 
tidie ad laudem Se gloriam nominis fui in to Iocb operari non definit. 

f. Igitur eo die, quod eft * VII Kalend. Novembris , veneranda completa Templi 
dedicatione b , vir Domini AutbertuS poftquam fagatittr omnia fub ordine difpofuit, 
officia quoque ftrvientium Gltricotum « conftituir , deputans hos inibi fub numero 
tonfiftert duodecim , qui legitimis obfervationibus perpetualiter in beatiffimi Mi- 
chaEiis Archingeli perfluerent famulata, quamvis non cjufdtm numeri ih eodem lo¬ 
co i fiiccefloribus beati viri fint Clerici conftituti; Simul etiam,'de Epifeopio fuo ei*» 
dem loco ftrVientibus villas contradidit, videlicet jam diftam villam lcium * Sc Ge- 
nitium *. 


V. "bt ibtma aqkafti angelicam revelationem. 

I: TNftAsx idem Priful cundba petvidens congruo patrata ordine, hbc imum quod 
1 . poterat valde Videtf difficile, i San&o cfcnfiiit ttpetendum Archangeld, aqui fci- 
licet elemehram , fint quo conflare nequit vita mortalium. Super hoc efgd Domitii 
tioftti J * s ii-C HRtsti fimftlque fantli Atchangeli dum expetit fimulcum grege fibi 
CommiffO aUxiliufn, ut qiii quondam produxerat fitienri poptilo de ptrrl poeuhim, 
ipfe a fervis fui* ahiovere digrtarerut aqu* ptnUriam ; tandem angelica oftenfione lo¬ 
tum didicit, ubi ih prinlpto filite dutti concavum foramen exciditur , mirum in mo- 

• dum aquarum mox abundattria repetitur, qui pbffit habitantibus competentem priberfc 
ufum. Eadem ver<Vaqua profluens quod fit hauftu falubris , multis eft oftenfum modis. 

* HuBentu Celerem namque fere febricitantibus opfcm j quoties dcfideriiirri provfcutrit fumendi *. 

eedex nefler. 

VI. De mitaculis ifi eodem loco j>atratis. 

p. A Puri beati v«rA Bafilicam Archangeli, ipfb opitiilante Vitfutei efficiuntur itt- 
nttmeri: illitmiharttur namque ibidem Cici, gteflum rttipiiint tlaudi, merentur 
auditUrri ftirdi, fiiganrut tx obftffis corporibus fpiritus immundi, DdmihO Deo noftro 
prdrb6ttte auxilium pef mittifteriuiti Augeloruhi. Aucbetttls autem Eriful venerabili» 
quia meniorattirti locum fub honore fantftiffimi dedicaverat Archangtli MichafliS: aliae 
verd qui riuhc videhttir in vndenarium ctfcvifle numerdm, ctdftcnte devotioni Sc amd- 
fe , Fidelium eifthiXittttahus, ubi diviria priflantur btneficia adjuvante Domiiid noftro 
'Jasu-CitAiSf d. 

* Nilnt totus i tothfni feitifM* rtftituto Voca¬ 
tur ®#4»tnsir, qui olim Aftcriacus. 

,' b Nihil hic de ritU dedicationis ab ipfb Chrifto 
SerVatorc (ut ferunt ) celebrato, immo Autbertus 
. Jocum dedicafli dicitur infra eap. 6. 

f Odo Abba* i» Epiftola ad 

m* 

VITA 


Agelmodum Cehaminhicurti EpifcOptlm de in¬ 
ventione Vitx S. Mauri, meminit cajufdxm Clc- 
Hci f i it Pttfus vCf*b*tHT , qui Remum tt fuf» 
AbrincuttHo de iece S. MichueliiQui »d duM vetui 
tur Tumbut.ferredertt. 


Digitized by t^sOOQLe 



8 , 

wmbmbmkwum&wMwmwMmimt; ... 

Circa A??. 

VITA S BONITI EPISCOPI J *""” 

ARVERNENSIS IN GALLIA, 

Ausiore anonymo ejus squali. 

Ex variis MSS. Codd. Surio & BoUando. 


I/ i) J £ A 



VI hanc S. B oniti * Vitam fcripfit jfuRor gravis, at at em fuampajf- Au&oril 
fim indicat. Interfuit fupplicationi d Bonito indilta num. 8 , & Tranfla- *'«• 
tioni ejus corporis ex civitate Lugduno in urbem Arvernorum .quam me- * s ' B,n ' 
do Clarum-montem * vocant, num. 34. denique opusfuuminfcribit Adei- *cUrmmt 
p h 1 o Abbatt Magnilocenfi ,tfr Euteri o /eu Eucherio, qui AdelphiusBoniti 
tomes Romana peregrinationis fuerat. S. Boniti Atta Notis itiuBravit Francifcus La- 
tiovius in libro de fdntUs Francia Cancellariis: & poft eum Johannes B otiandus. Mi¬ 
rum e fi hoc in opere flentium de Cafula S. Boniti , quam d B. Deipara dono accepiffe S. Boniti 
dicitur apud Vincentium Betiovacenftm lib.7 cap. 97, quam etiam Domnus Hcrbertus CafuJa * 

. Prahul Norviecnfis, qui tefiante Matthao Monacho Vitefimonaflerienfi decejftt anno 
u c XIX, fibi vifam & manu tadam adfirmat, ut legitur in quodam rhythmo edito 
pud "Botiandum. Eamdeni in cathedrali B. Maria Ecclefia Arvernica hattenus adfer- 
Vatam confluenti populo Canonici die fefio S. "Boniti ofiendunt. 

x. S. Bonitum commendat in Jincero Martyrologio Vfuardus his tverbis : xvm Memoria 
Kalend.Febr. civitate Arvernis, S. Boniti Epifcopi Sc Conf. cujus, vita virtutibus re- itiFaftis.it 
fulfit. Et Ado : Arvernis natalis S. Boniti Epifc. & Cdnf. fcujUs viti & virtutum me- nomen; 
ritis ac miraculorum gloria inluftris fuit. Alio nomine dicitur Eusbbius in Vita S.Me- 
neleiS. Bonitus , qui & Bonitum Sacerdotem & cubicularium habuit,num. 13. Plures 
habet vicos fui nominis apud Jrvetnos, Ecclefiam feuBrioratum Lutecia B arifiorum, 

Abbatia S. Maglorii addittum. 

■ 3. Bonitus abdicato Epifcopatu monafiicam vitam amplexus efi in Magnilocenfi Coe- Monaftica 
nobie,cui pofi Ev o dium Abbatem primum Aduphius fuprd memoratus profuit, profdfio. 

PRAEFATIO auctoris. 


Um dies fanda; Theophani* immineret, Sc vigiliarum jafnfol- 
lcmnia celebrarentur } imperii veftri noftrx imputantes fegni- 
tiei,6 beatiffimiPatres Adelphi & * Euteri , cur beati * *l. E “- 
Saccrdotis & ConfefToris Boniti praetermiffa a&a haberen- chen 
cur,luce clariora: cum Antiftitum hujus fedis Confeflorumque Elid i i & 

Galli luculento fint ftilo prolata. Et haec dicentes julfiftis, ut quamquam 
fimplici & inculto fermonc,meo eliciam ftilo. Quod verens opus aggredi, 
ha&enus,hoceft biennio diftuli* temerarium judicans inufitatapraefumere. 

Sed orationum veftrarum adminicula erunt mea nunc hinc indeque folatia, 
per quae antiquus ille dierum & fator bonorum omnium pulfatus mea: lin¬ 
guae abftergat rubiginem; qui Prophetae Ifaiae purgavit calculo labia i Sc ifii. e. 7. 
meam non dedignetur purgare immunditiam. Sed dum tantum me ingero 
in periculum,fi quamcumque in partem deviavero,vcftrum in me creda¬ 
tis erraffe judicium. Nam laudes fi fuerint dignae, vcftr* erunt, qui oratio¬ 
num meritis, ac fidei imperiique veftri me totum committo. Me idoneum 
hoc in Opere a mendacio ideo ubique defendere puto , fi quod ego feri- 
bendum adfumfi, vcftro examine approbetis.^Nam mallem fub filentio re¬ 
ticere torporis, quam fallaciae fubire diferimen. 

. Aha SS. Ord . S. B . S.tculum III. M 



Digitized by i^OOQLe 


natoru 
neris . 


90 VITA S. BONITI EPISC. ARVERNENSIS. 

INCIPIT VITA. 

j an 11.xv. ^ 1 Ncltta Bonitus progenie Arvernicae urbis oriundus fuit, cujus 
m I pater Theodatus, mater vero Syagria “ vocitata eftjeScnatu 

Bonitus se- dumtaxat Romano, nobili profapia. Hic itaque antequam nafceretur ma- 
8 '~ gnum falutationis a quodam fan&o Sacerdote nomine Fregione fertur 
««41,, acce pj0- c prxfagium. Qui Sacerdos cum paternam veniffet ad domum, &c a 
genitrice magno effet fufccptus cum gaudio, & illa juxta morem benedi¬ 
ctionem petiviffet; ita fertur ab eo audiffc falutationis gratia refponfum: 
Tu mihi, inquit, benedic, Dei facer atque venerabilis domine. Quod cum 
genitrix audito percepiflct fermone, & tacite confiderans volveret in pe¬ 
dore i tandem feifeitans fervum Dei, intulit dicens :Quid eft,inquit, quod 
loqueris, Pater» an ignoras fexui meo talem a quocumque viro indignum fo¬ 
re falutationem proferri?fct ille:Non tibi, inquit,ut tu putas,petii bene¬ 
dictionem ; fed ei qui eft in utero tuo: quia fummum video a Deo praele¬ 
ctum Sacerdotem. Et illa ovans ait: Rogo, Pater,ut orationibus tuis pro¬ 
veniat quod locutus es. ' 

litteris da- 3 - Poftea vero cum natus adoleviffet, &: effet prafatacum parentibus in 
t« opeta, urbe conftitutus, Grammaticorum imbutus initiis, necnon Thcodofii edo- 
Ctus decretis, ccterofque coaetaneos excellens, a Sophiftis probus atque 
Pincema: pr*l«us eft. Cum vero adhuc pubentibus effet in annis, genitore jam defun- 
acReferen- do, Deo gubernante, Regis ad aulam ufque proceffit j feque Sigib er- 
nusoSx" T1 Principis minifterio tradidit. Cumque ab eo obnixe diligeretur, prin- 
pem eum pincernarum effc praecepit. Non multo poft anulo ex manu Re- 
i gis accepto, Referendarii b officium adeptus eft. Qjiod ita fplendide fibi 
w commiffum peregit, ut eundis fibi palatii minifteriis traditis, Principi 8C 

eundis Proceribus placens effet cariffimus. Erat quidem corpore pulcher, 

fed pulcrior mente, pollenfquc caftitate. 

4. Nec multo poft accepit a Principe magnum honorem cum gratia. Poft 
cujus obitum, filiifque defundis c , pronepos ejus fufeepit fceptra. Cujus 
Prxficicur c °nfpedui ita apparuit gratus,ut eligeretur prafeduraMaffilraprimaepro- 
Maiiih* ,r vinciat. Sed idem caufas fibi committas ita peroravit, ut jam non ut Judex, 
provinciae. f e< | ut Sacerdos fore videretur. Non multo poft inibi, ut moris erat, homi¬ 
nes venumdari, atque exfulitatis captivitatifque poena damnari, fuo nuf. 
quam pracepit fieri decreto j fed magis eos quos reperire potuiffet vendi¬ 
tos , ficut femper agere confueverat, redimendo ad propria reducebat. Sed 
inter ifta jejuniis & orationibus infiftebat, ut jam non uni , fed mul¬ 
tis futurus fummo Sacerdotio dignus videretur. Eratquc in fermone lenis, 
inter difeordes patiens, & ad concordiam femper reducens. 
j 5. Per idem vero tempus germanus ejus Avitus d Pontifex, vir exte- 
s.Avitofra- rioribus ftudiis eruditus facnfque litteris omnibufque officiis divinis prar- 
WlE fuccef P°fi ens 5 ter quinis fere amplius annis cum magna alacritate Arvernicam 
^rdefii' fibi committam rexit Ecclefiam. Qui non poft multum languore c<?r- 
gnatur. reptus, ad extremum eft ufque dedu&us: cernenfquc fuae migrationis immi¬ 

nere diem, divino afflatus fpiritu acceptoque confilio, fibi Ecclefia concor- 


SsoL U ." TiPrincip: 


provinciae. 


gnatur. 


a Hinc corrigenda inepta quaedam quae de 
Boniti origine ez Abbatifla corrupta leguntur in 
nonnullis MSS.Bollando lcftis. 

b Aimoinus iib.4 cap.41, neferendafim ideo di- 
Sui eft. quid ad eum univerft publici deferrentur 
eonferiptiones , ipfique t tumule Regisfive ab to fi- 
lilio fibi commijfo muniret ut que confirmaret. 

c Unicum reliquit Sigibertus filium Dagober- 
tum , qui ia Hiberniam relegatus , poft mortem 
Cbilderici aliquot annis apud Auftraiios regnavit. 


Eo fupeiftite Bonitus Praefeduram Maflilienfcm 
geffit conferente Childerico Rege , qui Sigiberti 
pronepos, id eft fratris Chlodovei filius dicicui. 

d Is eft Avitus fecundus, S.Prxje&iineunte an¬ 
no dc iniv occifi fucceffor, qui Avitus pro¬ 
fuit non plenis annis quindecim . uti Hugo Flavi- 
niacenfis in Chronico feribit. Avito proinde fuf- 
feftus eft Bonitus anno dc triivin, id eft 
poftero anno quam Pippinus exftinfto Berthario 
Prxfe&urara palatii in folidum confccutus eft. 


Digitized by i^OOQle 


VITA S. BONITI EPISC. ARVERNENSIS. 91 

dante , virum Dei fibimet fucceflorem fuxque fedis digniflimum judicat Circa Ak. 
Sacerdotem. DCC »*• 

6 . Eodem tempore fubTHEODERico principe P1 p p 1 n u s Regni pri- J A N u ’ xt ' 
matum tenens, curamque palatii gerens, cun&aque gubernacula (uo difpo- Theoderi- 
nebantur arbitrio. Cumque vir Dei fupradi&us germanus ejus relationem t° proban “ 

pro adipifeenda audoritate regia direxiffet illi petitionem libi commiffam 

peroiaflent, ita favente Domino eunda profpera meruerunt, ut ex regio 
julTu ejufque praecepto idem roboraretur confenfus. Domino enim Princeps 
haec imperante peregit, qui Ecclefiae fux profuturum Paftorem atque ad- 
verfus rabiem immanis bellux defenforem parabat. Unde negare non valuit, 
quia feriptum eft: Cor Regis in manu Dei. Qui, cum gaudio regrefli ,votafua Pnv.ti. 1. 
ad eftedum cum magna alacritate perduxerunt , & Pradulatus cathedra 
bcatUmwirum fublimarunt, fumma cum gratia & laetitia eundorum. 

7. Sufcepto itaque Epifcopatu non fe arbitratus eft fufeqpifle honorem, Munus ticc 
fed onera. Unde fui curfus augmentavit laborem; in jejuniis videlicet & vi- 

giliis perfiftens atque perno&ans , necnon ledioni filentioque ac remotis, 
maxipieque Quadragcfimx tempore ita ftudens,utnon folum Sacerdotem seeeffum 
digniflimum crederes, fed & monafticam vitam degere digne prxdicareS. P? 1 *®®**® 
Biduo triduoque metam explebat jejunii; nonnumquam vero quatriduanum fimi wmL 
cum agere cognovimus. ' # * pore colit. 

8. C^odam tempore cum nimiefc caloris xftu fatigari Sacerdos cerneret Supplica, 
populum, itaut magnorum fluminum alva» ficcitatis calore torrerentur; vir ti . oni . b “' 
Dei hoc cernens & fux formidans civitatis periculum , velut bonus Paftdr 

fui gregis, ab omnipotente Deo depofeit remedium. Exinde monens, ut mo- «»*• 
re Ninivitarum omnes ad. Ecclefiam convenientes, & juxta quod unicuique 
virtus valebat, aut bidui triduique jejunium peragentes, Domini mifericor- 
diam fuppliccs exorarent; qui vero neutrum frugalitatis valebant explere 
decretum, in pane & aqua vel tantum ufque Solis occubitum, cum cordis 
contritione jejunium explerent. Intantum ejus fidei favens exftitit divina 
clementia , ut cum juxta morem Ecclefix crux foras egrediens , & eam 
manu' Dei Sacerdos geftaret; nec mora ubi beati Levitas & Martyris Lauren¬ 
tii J Ecclefiam ingrelhfumus, & ibi quas Dei funt peregiflet Sacerdos, fubito * 

pernici curfu, flante Auftro, aeris ferenitatem nubium conglobatio denfif- 
fima texit. Quid dicam? eadem node intantum aquarum iunt onere pon- 
deratx, ut ex imbrium inundatione vix alia die Dei Sacerdos cum plebe va¬ 
leret recedere. Qui cum tantx difficultatis fui itineris vidiflet obftacula. 
Sacerdotum fibi adftantium fidei conftantiam pius explorator aggreditur: 

Quid,inquit,vobis videtur ? en adfpicitis quod difficilis nobis prx imbre 
cxftat egreflus. Nonnulli inquiunt: Melius eft nobis abfque labore intra Ec~ 
clefix ambitum cum pfallentium modulatione contineri, quam tantx effu- 
fionis vim fubire mxrori. Tunc converfus ad reverendiffimumB obonem 
atque venerabilem Magnilocenfis Monafterii Abbatem , ait ad eum: Tu 
quidem, inquit, confilium evidenti adfertione deproipe. At ille ut ei femper 
moris erat, reverendiflime atque conftantiflime intulit dicens : Et fi tanta 
Domini nobis non merentibus mifericordia fubvenit, oportet nos non lb- 
lum in coeptis perfiftere , fed noftrum magis ampliare laborem. Vir autem ' i 

fan&iffimus gavifus, quod fibi congruens depromfiflet cdnfilium , magis ac j 

magis plebem tam per fe quam etiam per eumdem virum, ut perfeveranter -* 

agerent , admonere intentius ftudebat. Ipfe vero juxta morem quatriduani 


« Duplex hujus nominis erat Bafilica in civi, 
tate Arvernica. nam Ecclefia Cathedralis olim di¬ 
cebatur Ecclefia S , Marte & S. Laurentii , ut pro¬ 
bat Johannes Savaro in libi I de Ecclcf. Claro-, 


mont. S. 1 s & alia Ecclefia S. Laurentii fita erat 
prope Bafilicam B. Marii de Portu, $. 5. De fecun¬ 
da hic locus intelligeudus. nam ab Ecclefia Ca. 
thcdrali in aliamdirc&afuitfupplicatio. 

M ij 


Digitized by i^.OOQLe 



Praeditus 
donolacry- 
mariun, 
benignus 
ia paupe¬ 
res. 


Epifeopatu 
& Mona- 
ftcrio pe¬ 
tendo. 

b 

t 


92. VITA S. BO NITI EPISC. ARVERNENSIS. 

Circa An. jejunii in oratione pernodans, humillimus atque abjc&us peregit, ut pfalmi 
J anu. xv. lententia impleretur ,qme dicit: Elegi abjeffus ejfe in domo Det magu quam 
habitare in tabernaculis peccatorum. Itaut eum in Eccleliam quifquis ignarus 
rf*i. sj. ii^ ingreffusadedet,Epifeopum minime crederct:&: nonnulli in eum,ubi fe- 
dens pfalebat, pedem offenderent. 

9. Lacrymarum ei gratia in facro non deerat officio: itaut amphibali fum- 
mitas, qua caput tegebatur, ex profufione earum madida videretur. Sed in¬ 
ter ha:c erat Dei Sacerdos peregrinorum laetus farpiffime conviva: & juxta 
Apoftolum non praeponebat pauperi divitem , neque aureum habentem 
anulum; fed praeponebat fordidam vcftem geftantem. A largitate vero elee- 
noresfiK.* niofynae, quantum in ipfo erat, nullum vacuum a fe ire finebat. Saccrdo- 
docct Prcf- tum Fratrumque flagrans amore, Canonum fatpe per collationem Prefbyte- 
byteras. r j s normam tradebat, &C ut caftc digneque viverent,crebrius admonebat: 
plebi reliqua: per dignos Sacerdotes declamando prardicabat, ut timerent 
fupplicium, ad cxleftcm patriam anhelarent, 
s Titionem 1o - Pofthax magis ac magis a Spiritu-fando accenfus , timens ne qui a 
confutu dc prxfato ejus germano 4 per donum fleut acceperat, grave fibi eveniret ju- 
abdicando dicium; nccnon plus apoftolicam fcqui defiderans ledam , qui relinquen¬ 
tes patrem cum retibus caeleftc regnum mercati firnt. Qua ae re pergit ad 
quemdam opinatiffimumDei famulum Tillonem b cognomento Pau¬ 
lum, ut ab eo accepto confilio, voto gompleret quod mente conceperat. 
Quo cum pergens Sollemniaceufe tenus pcrvenifTet Simnionem *, hoc eft 
Monaflerium, miro cum gaudio a Fratribus atque officiofiffimq fufccptus 
eft. Quo dudo ad praefatum virum Dei, magnam habentes inter fe colla¬ 
tionem, pervenerunt ad id unde <Dci Sacerdos agebat: percundantes utro- 
bique fandi Spiritus igncfuccenfi,altiori arrepto confilio, Nihil, inquiunt^ 
melius quam quod temere contra fanda Canonum inftituta ufurpatum eft, 
declinando poftponi. Et ille non immemor Evangelici praecepti pollicentis, 
Matth. ij. Qui reliquerit domum , aut agros , & omnia qua: pofudet propter nomen 
meum, centuplum accipiet, & vitam aeternam poffiaebit ■, tunc apud fe ipfe 
diffinivit,ut non folum fedem, fed etiam patriam, parentes,res omhes ex- 
fulando relinqueret. Sed hoc citm ad locum ordinis venero, qualiter gelfc- 
rit explicabo. 

11. Nunc fubjungam qualiter Dominus illo in loco egerit fu ae virtutis mi¬ 
racula. Cumque refurredionis Dominicae illuxiffet dies, cum petierunt Fra- 
n verat m»! trcs > uc eis Milfarum ageret follemnia. Sed dum, ut moris eft, manus ad al¬ 
no*, *ger tare latice ablueret, & venerabilis Pater Ad elph iu s tiincLev ita, fed nunc 
ianacur. praefati viri Bobonis ( cujus fuperius fecimus mentionem) fuccefTorMo- 
nafterii Magnilocenfis, qui eo tempore coram altari viro Deiadfiftens Dia. 
coni fungebatur officio; quidam Frater incommodus nomine Auderam- 
* «L Aude- h u s * advenit, & ipfe Levitam petiit, ut ex Sacerdotis manibus aquam ei ad 
bibendum praeberet, quahauftafaluti priftina: reftitutus eft, ftatimque cum 
Fratribus laetus fcdit aa menfam. 

it. Sed & alium itidem in eodem Monafterio Fratrem nomine N atolcnum, 

* Duplex erratum contra Canones , tc quod cod. Sirmondi legi Simnionem , in Ambianenti 
germanus germano, & quod fucceffor vivo Epi- 
lcopo faffeftus. Et tamen Petrus Damiani in 
Epif^ 9 ad Nicolaum 11 , & io ad Alexandrum 11 
Pontifices, ait Bonitum cefiifle dignitate , quo- 
niom demnnu Regis, /au» videlicet hominis , tre- 
ditsenem Ecclefu fufieperot. 

b S.Ti lonis meminit Gaufridus Prior Vofienfis in 
Chronico his verbis : Tillonem StBemnistcenfes ve¬ 
nerantur .quiab infirmitate Hermenum Epifeopum 
Uberavit. A<fta ejus habes Sarculo a ad ann .690. 

* Bellandus legic Sjmmionem , notacque ia MS. 


Item alias. 


Sjrmnionem : quomodo etiam hxc vox feribitur in 
noftro Compendienfi. Legendum videtur Simnie» 
feu Semtfium. Nam Graecis ncuunt eft Saniiua- 
rium, Mondftetium. Occurrit hoc fenfu apud 
Johannem Hicrofolymitanum de Inftit. Monae h. 
& in Vita B. Agnetis de Bohemia. Johannes Sava- 
ro in lib. dc Orig. Claromont. galfice vertit Som- 
mon , ratus nomen e fle proprium cujufdam Mona, 
ftcrii, cuiTillo Abbas prxfuilfet. Tillonem qu 
tum Solle mniaci degebar , nufquam Abbatem» 
fuiiTe conftar. 


Digitized by i^.OOQLe 



VITA S. BONITI EPISC. ARVERNENS1S. 93 

cum ex eadem aqua accepiflet, quamplurimi eum a vi febrium aiunt effefal- circaan. 
vatum. Sed hxc quaefupraretulimus, venerabili Patri Adelphio narranteco- DCC 1 x ‘ 
gnovimus. Sed & cetera quae noftrojludio huic paginulae indidimus, ipfo J ANU ‘ XT “ 
exorante atque probante confcripfimus» 

13. Cumque ex eo Monafterio digreffus Sacerdos ad propria remearet, Tadudau- 
quidam in eodem itinere claudus poft tergum cum quo poterat conamine dum curat, 
/equens clamabat: Exlpecta, domine, cxfpe&a. Vir quoque Domini proti- 
. nus ejus infirmitatis mifertus , paullulum fubftitit, ignarus quid pofcerec 
homo. Et ille : Huic infirmitati mea: , quxfo, tuae impofitionis manus 
ta&u praebe remedium. Et ille fubridens ait: Non abnego quod pofeis: . 
fed aefi bos te pede contingat, ita a meo taftu es fufeepturus falutem. 

Tamen haec dicens, infirmitatis locum vexillo crucis munire curavit. Ipfc 
vero qui infirmus advenerat, laetus cum falute difceffit. Et rc£te, ut reor, 
vir Domini fe bovem praedixit: quia in agro Dominico, jugo Chrifti ac¬ 
cepto , ufu fru&uofi laboris defudans, atque in arca fandae Ecclefiae magno 
cum ftudio triturans, & fuo exemplo vivendi praebuit modum, ut lucrum 
magnum caclefti conferret in horreo. Sed ea qux fupra commemoravimus, 
vir fideliflimus ac viri Dei cubicularius Domio nomine, nobis fe vidilft 
teftatus eft ; $£ Bonitus vir induftria clarus , 'atque praefatae Ecclefiae 
facrarii cuftos necnon & Sacerdos, curiofiusac diligentius poftmodumre¬ 
quirens , itareperit hominem Dei gratia ab infirmitate falvatum. 

14. Quodam vero die dum vir Dei iter ageret, ei duo daemoniaci obvii 
fa&i, eum, ut eis confirmandi gratia manus imponeret, deprecati funt. Sed n^ maco ^ 
ille ignarus , quod eos aemula adverfarii vexaret infania , orans atque eis *»*>«•*• 

/ihanus imponens * confirmatis iter quod coeperat peregit. Sed ii qui cum eo 4 
erant, poft tergum refpicicntes, atque curiofius inveftigantes, eofdem cruo- 
rem fundentes a dxmonibus adfirmant efte falvatos. 

15. Per idem tempus cum fama beati Pontificis celeberrima haberetur, Briwnnic* 
t»t non folum in vicinis urbibus, fed etiam Oceani partibus citra maris li- ftra “* ^ 
tora infulam, quam Britannorum gens lita xquor coiftinens vallat, perve- mcn IC 1 
nerit. Nam in eadem provincia mulier quaedam erat nomine Blanda, quae 
dudum lumen oculorum amiferat , necnon manuum & pedum officio de- £ 
ftituta manebat. Quadam namque die cum gentis lux peregrini in domo 

ejus hofpitalitatis gratia declinaflent, & eam ita corporis difficultate labo¬ 
rantem cernerent, aiunt ad eam: O mulier, Ii adfertioni noftrx accommoda¬ 
res fidem ,ut B.Boniti Arvcrnicx urbis Epifcopiinterventionem apud Deum 
commendares, nos credimus, nec dubium eft, quia vir fandus poteft apud 
Dominum tuum hunc alleviarc laborem. At illa audito gavifa fermo ne, fo¬ 
ras fe in remotiorem locum duci prxeepit: ftatimque\it ex oratione a ter¬ 
ra furrexit, lumen oculorum ac membrorum recepit fanitatem. Videnfque 
erga le ob viri Dei meritum Domini tantx pietatis inefte virtutem , reli¬ 
do proprio folo parentibufquc fuis omnibus , ad beatum virum Arverno¬ 
rum glebatenus pervenit. Cumque propter urbem psene jam peregrina 

f raderetur . vir Domini inopinatus ei obviam factus eft. Ipfe autem Ru- 
iacenfe b Monafterium quod hinc indeque montibus feptiim ab Oriente * 
pandit aditum , & haud procul emmet urbi, vifendi gratia conlulendique 
adire properabat. Mulier in ipfo itinere humili eum atque fupplici voce 
compellans, fe peregrinam & obejus famam advenilfe prxdixit. Cumque 
ille ,ut ei moris erat, indigentem cognoviffet, paullulum fubftitit, & quid 

«Nullahic mentio chrifmatis adhibiti ad Con- b TLeyse vernaculi appellant, tum San&imo- 
firmationem. Lege notationem ad caput ji Vitae nialium Coenobium, nunc Prioratus Ord. S.Be- 
S. Cutbberti Eptfcopi Saeculo i ad ann. 687. ned. Mauiacenfi Coenobiofubditus. ' 

M iij 



94 VITA. S. BONITI EPISC. ARVERNENSIS. 

Circa An. vellet requifivit. At illa adventus fui caufam pei^.ordinem pandit, eumque 
»cc ix. fua: falutis apud omnipotentem Deum audorem declamat. Ille ejus fidem 
j anu. xv. at q UC devotionem miratus , eam fgeum ad Monafterium ire praecepit, 
atque Matri ipfius Monafterii tradens fuaeque nepti in coetu virginum com¬ 
mendavit. Ubi aliquamdiu degens , poft difceflum beati viri ad proprium 
repedans folum, id eft ad Britannicum rus regreffa eft. 

Nodobtr- 16. Per idem vero tempus fandum Dei virum induftrium atque excel- 
tum fut io. lcntiilimum, ingenioque iagaciffimum ,gencalogiaeque nobilis apice clarum. 
ZttX ' Nodobertum petiit, ut fibi fucceflor plebifque fihi commiffae exfiftc- 
fcopum. rct Redor, atque patriae tutor fuo robore Deo juvante conftantcr mane¬ 
ret. Qua de re ad Principem Regni dignos tali opere cum plebis Ecclefiae- 
* «i. e.™, que convenientia dirigit oratores, id eft Cautinum* Archileviticae mi- 
tiuum niftrum, nccnon reliquos ejus dignos itinere comites aptavit. Qm cum 
fua: petitionis effcdu ad virum Dei regrefli, cum cum magno favore eun¬ 
dorum fandus Sacerdos fuae cathedrae folio fublimavit. 


a 

Magaiioci 
fit Mona¬ 
chus. 

Dcfcrii'tio 

Monafte- 

iii. 


* id fe- 
neftii™ 

*/. fculptu- 
rj 

* al. dete- 

<a» 

* al. prar- 
acutae aut 


17. His ita peradis, vir Dei in Magnilocenfi a Coenobio fub fando ha-- 
bitu atque cultu , ficut femper optaverat, aliquantum temporis deguit, 
■Qui locus tam remotus aptufque fandae fbphije apparet , ut eum omnes 
fui nominis audorem adfirment. Nam omni ex parte collium tuitione mu¬ 
nitus , nemoribus obumbratur : comis frondentibus denfis j amoena virent 
rigante amne florida erga hortulum Coenobii prata : patetque largus ab 
auftro aditus , triplici valvatum itineit clauditur limes. Jubare jpcrluftran- 
te lplendent fandorum Martyrum aulae: infignis micat fandae femper vir¬ 
ginis Deique genitricis Maria, atque eclfior eminet turris pentagona, 
quadrangulo emergens fulcro: fupragrediens ceteris praeeminet una. Quater 
fena centra h decora inferius fuperius connexa furgunt, celfaque faftigia 
micant. Apoftolorum aula non minus interca fulget, quali nota trigona, 
Sandorum altaria nitent, centra hinc indeque geminata connedunt colum¬ 
nae prifeorum fculptae fulgretine c , emergunt more mire elatae camerae. Tigna 
laqueariis adfixa cdflfiftunt, necnon & domorum candido decore rutilant 
muri urbis modo : inter nemorofa pomarii fiftunt infra biquadrum clau- 
ftra gemina munitione, crebrifque arcuum maceriae.foraminibus*manent: 
columnarum capitibus fculpta * depidis variaque pidura fuperficies nitet. 
Arboribufque generis diverfi fixo in tempore poma magnitudine virgae de¬ 
pendent; vite frondes detritaejvelutiferta particulae*haud denfiflxmae ma¬ 
nent. Odora lilia cum rofis rubentibus candent, necnon &C reliqui florum 
aurea luce fplendent. Unde tibi gratias , omnipotens Pater, quem trinum 
cum Filio Paraclitoque Spiritu-fando unius fubftantiae effentiaeque fate¬ 
mur, PatrumNicaeAenfis Concilii fecutidecreta, repudiamus omniumhae- 
refum nemus falfaque commenta : qui haec utilitati noftrae pro alumni faci¬ 
mus poena, folari tantis non definis bonis. Quem fuperius praefatum locum 
dudum Genesius* 1 nobiliffimus Pontifex, Coenobium in propria conftituit 
gleba, atque virum venerabilem Evodium inftituit Patrem. 

18. Eo in tempore Novatiana haerefis per incuriam vel ignorantiam, 


4 Magnilocenfe Monafterium Ord. S. Benedi¬ 
ci, a S. Gene fio Epifcopo Arvernico ad Doram 
fluvium cxftrudtum , vult; 6 Manlieu, S. Scbaftia- 
nofacrum ba&enus fubfiftit: de quo plura inHi- 
ftoriaTranflationis S. Sebaftiani Sarculo proximo. 

b Centra hic dici fubltdiarios illos arcus qui for¬ 
nicem fuftentant , docuit me vir humanitatis & 
eruditionis eaimix Carolus Frefnius D. du Cange 
Quatftor Ambianenlis. unde & noftratibus vulg6 
tintrtt appellari. 


e Sic legitur in apographo Sirmondi, in duobus 
noftris quibus ufi Fumus fulgratine & fulgratine, 
in aliis apud Bollandum ac in noftro Cornpcndicn- 
fi fulgretidine , uti & in exemplari Fulienfium Pari- 
fienftum. Voflius in lib.3 de vitiis fermonis , ful- 
gretidine feu fulgetrudine pro fulgeri s ic fulgretine 
pro fulgredine politum exiftimat. Huc etiam fpe- 
Cat conjeCura Domini du Cange , qui ex voce ful¬ 
gor us ab Vgutioneufurpata formari polle ait fulge- 
ritu do & fulgendo , coutra&£ / nigritudo Sc fulgredo. 




Digitized by i^.OOQLe 



VITA S. BONITI EPISC. ARVERNENSIS. 9J 

huic Arvernxfe emerferat urbi, feu Joviniani incontinentia frugalitatis in- ClRCA An> 
digne atque improbe comparuit. Qua de re in praefato Magnilocenft Mo- dcc i*. 
naftcrio contra eafdem hxrefes edita cxftat Epiftola, quae forfitan aut J ANU ' lV- 
nunc, aut futuro in tempore neceflario erit prodenda:quia ficut ex parte c P iftoli 
jam cernimus", ante adventum horribilis Antichrifti multae hxrefes emer- 
gendo habent procedere. Dux , ut ait fanda Scriptura , entes ante eum di- Af»c. io. 
micaturx pugnabunt , id e fi Gog & Magog. Nam Gog & Magog, ut B. Hie- ln 
ronymus interpretatus* eft , non fpecialitcr gentes his nominibus denotan- 
tur; fcd Gog, inquit, & Magog interpretantur tedum vel detedum. Per hoc 
enim haereticorum perfonae proprie defignantur: eoqubd .eorum nequitiae, 
quae nunc verfutia vel fraude teguntur , in adventu gloriofiffimi Domini 
noftri Jesu-Christi eundae ad eorum ronfufionem vel damnationem 
patebunt. Et ficut Catholicis & Fidelibus erit gloriola & fempiterna pro 
fide conftantia , ita Sc illi aeternis trudentur gehennae fuppliciis pro tanta 
controverfia & perfidia. Hxc ideo fupra retulimus, quia his tempori - 
bus forfitan fimplicioribus Fratribus contra ventura mala proficiunt aacau- * 
telam; prudentioribus vero prxftantiora confiftunt. Sed jam nunc redea¬ 
mus ad ordinem. 

19. Cumque ibi fandus Sacerdos aliquantifper demoratus fuiflfet, reli- Romam 
dis omnibus , patri a J , parentibufque una cum fodalibus, rebufque omni- % 
bus Ecclefiis ac Monaftcriis diftributis, Romx fandorum Apoftolorum 
limina peregrinaturus, ac pauperiem Chrifti fecuturus, arripuit iter. 

10. Sed cum Arvernorum gleba relida Lugdunenfem perveniflet in ur- Epifcopnm 
bem, ibique ab opere folito non vacans, ipfius urbisPrxfulem atque Bur- p U S dum fc 
gundionum Ducem rebcllemque Principem fuo adiit confultu: ut & hunc Butgundfe 
fidelifiimum , &c illum ex tyrannide placidum redderet , ac fidei vinculo reconciliat - 
connexis firma Habilitatis jura manerent. Cum inibi aliquamdiu in Mona- 
fterio quod lnfula-Barbari a vocatur aliquantulumque demoratus fuilfet, * 
memorix digna atque jucunda geflit miracula. Nam quadam die cum per 
amnem Araris vehiculo fedens vir fandus graderetur, & inter fc qui cum Pifcem di- 
eo erant mxfti dicerent, quia vidui nulla nobis eft hodie fubftantia 5 ille T . in . lt0 * ac " 
audiens increpanfqueeorum diffidentiam, dixit: Si haberetis fidem, pote- 
rat omnipotens'Deus vobis fine mora conferre necelTaria. Necdum vir 
Dei verba finierat, ftatimque pifeis e gurgite exfiliens, navem inopinatus 
intravit, qui eodem die eis alimentum prxbuit vitx. 

xi. Nec illud filendum puto miraculum, quod cum quadam node ad vi- Lampas 
gilias furr exi flet, lumen lampadis in eadem Bafilica, ubi more folito fandas ««ndltor. 
peragebat excubias, deficiendo exftindum eft. Cumque ejus minifter ignem 
requirens unde eamdem iterum accenderet non reperiffet, Sacerdos Dei 
ad lampadem accedens, quafi fignaculo fuo ilhiftravit fpiritu: & ita eundi, 
qui cum eo erant, gavifi peregerunt Divinitatis obfequium. Hxc autem 
venerabili viro Arivaldo Abbati cjufque in eodem itinere comiti, au¬ 
dita fupra retulimus. 

xx. Pofthxc dum quadam die viri Dei pueri ad pifcandum abiflent, & per 
totum diem fruftrato labore fatigati nihil cepiflent ; revertentes ad Monafte- 
rium, obviantes fupraferipto venerabili Adelphio ,qui eo in tempore virum 
Dei ex devotione hadenus fecutus fuerat , & in ejus degebat obfequio, 

ait ad eos: Quid eft, quod ita mxfti revertentes nihil defertis» Et illi expo- 

* 

» Infula-Barbara aliis dicitur ,f\x\g6tl/l*-Bar- egimus Sxculo 1 , didluri iterum de eo S se culo 
b *, paullo fupra Lugdunum, in medio Araris fluyii proximo in Vita S. Benedkti Anianx Abbatis, oui 
litum, ab anno m d xlyiii fxculavi toga do- illud Monaderium ad fevetiores S.BencdicU la¬ 
natum, dc «juo in Yita S. Lcobini Epifcopi jam ges tero carit. 


Digitized by t^OOQLe 



Circa An. 
obc iz. 
Janu.xt. 
In ejus no¬ 
mine fe¬ 
cunda pif- 
catio. 

* 

Agtunura 

venit. 


b 

Ariperto 
Lagobard. 
Regi vidto- 
liam ob¬ 
tinet. 


♦ 


Tempefta- 
tem fedat. 


Romae fa- 
cra loca vi- 
fit. 

Captivos 
redimit. 
Crea vi- 
fum recipit. 

* Chiujy 


96 VITA S. BONITI EPISC. ARVER.N ENS IS. 

nentes ei qubd nullum pifcem in alvei fluminis captura cepiflent. Et ille i 
Ite, inquit, ad amnem, &; in fide beati viri mittite rete: credo quod per ejus 
merita maeror vefter ab omnipotente Domino vertatur in gaudium. Qui 
mox ei obtemperantes , ad flumen pernici curfu redeunt. Sed ftatim ut 
aquam lino cinxere, pifcem mufcipulae inditum magno cum gaudio Praefu- 
li detulerunt. 

ij. Deinde cum ad Agaunenfe * veniffet Coenobium, ibique San&orum 
expetens patrocinium,Fratrumque orationibus femetipfum cum non parva 
largitate elccmofynae commendavit. Et non folum ibi, fed ubicumque in eo¬ 
dem itinere Monaftcrium reperiffet ,facrum ita peregit. 

Z4- Pofthaec Italiam ingrdfus, a Rege b Langobardorum multum devote 
grateque fufeeptus eft. Qui dum Rex fandi Sacerdotis palatio relidens col¬ 
lationi mutux mifcerentur, fuperveniunt nuntii qui urbem exercitu circum-* 
vallari contendunt. Qui. mox fedili exfiliens , inopinatus intra urbem ad 
bellum fecum populos exire jubet, atque adverfus acies inimici cuneos ar¬ 
matos inftare praecepit} quique humillime ad virum Dciconverfus ait: Ro¬ 
go te, Pater, ut prome Dominum exores, quiacaufa mihi cum adverfariis 
cxftat: adventus tui merito tropaeum a Domino merear obtinere. Qui mox 
ut egreflus eft urbe, proelium cum adverfariis arripiens, ita partibus Ariperti 
favens ftetit Chriftus, ut multis caelis atque proftratis, Rege in genitalibus 
vulnerato atque capto, cum magno tripudio ad virum Dei regrelfus, &: ei 
gratias pro fuae orationis adminiculo referens, iterum femetipfum ejus pre¬ 
cibus obnixius humilhmus commendavit, e ique in fuo Regno fecit praebere 
nccelTaria. 

zy. Exinde digrelfus cum tenus maris litorepervenilfet, carinafufeeptus, 
fluduante caerulo minaces fludus terrorem nonnullis qui cum eo erant, 
incutiunt mortis: atque nave quae flmul gradiebatur feparata, indivilis homi¬ 
nes tabulis inditi, vix pauci ad litus pervenire potuerunt, videnfquc vir Dei 
fuorum diffidentiam Fratrum , blanae cos confolari cccpit. Illi vero metu 
mortis declinantes in navim proftrati corruerunt. Alii fumtum alimentum 
aut aliud quod innavi intulerant, in undis ad fublcvandum vehiculum pro¬ 
jicere cupiebant, fi non Dei Sacerdos reftitilTet, dicens: Nolite, nolite hoc, 
Fratres, facere, melius eft, inquit, pauperibus & egentibus vobifque ferve¬ 
tis. Et hxc dicens oculos ad cados cum folito lacrymarum imbre fufpendit, 
&- pro falute omnium Dominum lupplicavit: ftatimque ejus pundo horae 
undarum impulfu, ceu pennigero volatu, longius litore fcapham unda pro¬ 
traxit. 

z 6 . Pofthxc Romam cum magna alacritate perrexit, ibique Apoftolorum 
excubias atque fandorum circumquaque Martyrum loca percurrens, eorum 
fibi patrocinium atque fuffragium fupplici atque irtxftimabili devotione po- 
pofeit. Captivorum exinde redimendo non modicam fecum turbam reduxit. 

ij. Qum vir Dei regrediens ex Roma Clufinam * Tufcorum perveniffec 
in urbem, mulier quxaam cacca ab ejus miniftris petiit, ut aquam ex mani¬ 
bus Sacerdotis pro remedio unde oculos fibi ablueret, largirentur. Cumque 
illi hanc gratiam pofcenti prxftare cupcrent , vir Domini juxta morem 
aquam manibus ablutis diffundi praxepit: unde vix modicam furari guttam 


* Agaunenfe Monaftcrium S. Mauritio facrum 
in pago Sedunenfi, etiam tum Monachis parebat: 
pofteaceffitCanonicis fxculanbusnono (utvide¬ 
tur ) fxculo. In quadam charta Rodulii Burgun¬ 
dionum Regis anno c m x c i i i data in Biblio¬ 
theca Sebufiana,CA»ff»»c#j Agaunenfes lego. Tan¬ 
dem veto Canonicis Regularibus Auguftinianis 


Abbatia attributa eft. 

b Ariperto fecundo fcilicet, qui Ticini tum mo¬ 
rabatur , ubi pugnavit cum Ltmbcrto Rege legiti¬ 
mo teftanrc Paulo Vvarnefridi lib. 6 de gcft. Lan- 
gob. c.ip. 19. Hanc pugnam refert Baronius in an¬ 
num dcc i v, Sigonius iniejucntem. 

potuc- 


* 


Digitized by t^OOQLe 




VITA S. fcONlTl EPISC. ARVERNENSI& 97 

potuerunt, quam mulieri tribuentes dixerunt: Vade,& inBafilicaB.Petri, ClhcA AM 
qua: in ifta urbcfitacft, fequenti node cum hac aqua vigila, &: mane ocu- occ a. 
los cx fide ficut petifti continge: credimus quod tibi proveniat ad falutem. J A N u ‘ xy ' 
Quorum mulier praeceptum fecuta ita peragens, lucem, quam toto cordis 
deiiderio quaerebat, oculis referaris adfpexit. Proinde ad viri Dei comites 
cum magna impcnfa alimonia: pro largicionc fux falutis perrexit, &: Deum 
pro fandi viri merito laudans benedicebat. Sed & Sacerdos videns ipfius in 
peregrinis obfcquium , valde ei placuit ejus devotionis affedus , &c mulie¬ 
rem collaudans benedixit. Ipfa vero benedidione percepta ad propria re¬ 
meavit. Nam virtutis miraculum quod virum latebat, nullus indicare prx- 
fiimlit. Cumque pofthxc eum infirmantium turba ubique profequeretur, fed 
ille jadantiae vitium cavens, ubicumque potuiffet femetipfum hofpitiolo 
trudebat , & infirmos ex oleo quod ex B. Petri fepulcro pro benedidione 
levari juflerat, ungi prxeipiebat: moxquefanitatis gaudio incommodi per¬ 
cepto, D eum ad propria remeantes jure debito collaudabant. O beatum com¬ 
mercium, quod vir egerat fandus! dedit terrena, accepit cxleftia; pauper 
divitiis, fed dives virtutibus fuit k 

17. Jam vero eo in tempore ei in elecmofyna quod tribuere poffet nihil indeemo- 
remanferat, & ita juxta Evangelium nudus erat, ut nec'diias quibus indui f^pVndi* 
poffet cunicas haberet ,Sc juxta B. Petri Apoftoli exemplum, aurum & ar¬ 
gentum ei non erat: fed divinis virtutibus refertus gratiam fanitatum pre- 
tiofius erogabat. Ecce quod Veritas dixit irr Evangclio : J^ai reliquerit om~ i*: 
ni* prepter nomen meum, centuplum accipiet, & vitam aternam pofiidebit. Cen- au¬ 
cupium accipiet, qui in fanditace atque caritate Dei fundatus, perfedionis 
tedum confcendit. Unde B. Paulus dicebat i Nojlra cenverfatio in cAis eft. rbil.y. tui 
Non ficut nonnulli dicere folent: qui reliquerint in prxfenti, centuplum ac¬ 
cipient in honoribus aut rebus terrenis, & vitam aeternam poffidebunc. Nec 
haec dicens ignoro, quod fandi viri inpraefenti honore fint praelati; fed non 
arbitrihtur hoc illi retributionis praemium , fed difpenfationis officium. Si¬ 
cut nec beatus Sacerdos in praefenti, qui multa reliquerat 4 aliquid poftmo- 
dum terrenum quaefivit aut meruit: fed centuplum accepit, quia perfedio¬ 
nis gratid claruit, & nunc vitam aeternam pomdet cumSandis in gloria. 

a8. Cumque pofthaec Lugdunum rediens bis binos annos a ibidem de- * . 
moratus fuillet, bonum femper quod egerat, Deo juvante, ad finem ufquc ^omur! 
perducens, diem claufit extremum. Beatus igitur Bonitus, dum obitus fui 
per revelationem imminere jam cerneret diem, cum fibi fuccefforc b atque h 
aemulo pacis vincula nedit. Non multos poft dies ledulo tentus, quam Graeco 
vocabulo podagram vocant, ingravefeente moleftia , ad extremum ufque 
pervenit. Nam facer Epifcopus ad caeleftia anhelans, antequam beatum cape¬ 
ret iter , feneftram cellula: in qua quiefeebat, referari praecepit: & folito 
oculos imbris rore perfundens, pfalmum qui ea hora juxta morem canen¬ 
dus erat, incccpit t ficque fanda illa anima carne foluta cxlefte laeta penetra¬ 
vit arcanum: Sandorum, quorum vitam egit in terris, eorum nunc confor- 
tio fruitur in caelis. # 

19. Pofthaec cum eum ad fepeliendum juxta morem deferrent, & quidam samturpa- 
paralyticus advenifTct , facrumque corpus fuper argrum tranfiflet, falutem ral 7 ticu# * 
corporis redintegrari meruit. O beatum virum, qui tanta Domini potitus eft 
gratia , ut hic gloriofum relinqueret nobis fux virtutis exemplum , & ibi 


m Hinc colligimus S. Bonitum natur* conceflif- 
ie anno circa »c c i x. Siquidem in itinere Ro¬ 
mano Ticini exceptus eft ab Atipcrto Rege, ut fu- 
periusadnotacum. Eumdcm annum fignat Savaro. 


b Id eft cum Nordoberto atque Nordoberti 
atmulo quodam, ut redii Bollandus inte:precatur, 
nam Nordobertus Bonitum femper amicum ha¬ 
buit , ex num. 1 6 & ;t. 

N 


Digitized by ^jOOQle 



,8 VITA. S. BONITI EPISC. ARVERNENSIS. 

Circa An. perpetuum patrocinium noftris pro noxis prxberet ad Dominum i Reliquit 
d c c ix. omnia, ut tamquam nihil habens omnia pofliderct. Luxit pto tempore, ut in 
Janu. *v. p er p Ctua Angelorum laetitia gauderet. Suorum parentum nobilium ac foda- 
lium cft fraudatus adfpedu, fed San&orum gloriofum eft adeptus confortium. 
hic infirmus, fed illic potens: hic ad tempus voluntarie pauper &c inops, lau- 
danfquc nomen Domini; fed& hic te ibi dives: quia hic fulget per miracula, 
te ibi manet ingloria. 

30. Hunc imitentur Proceres ; hujus fi placet fcquantur exemplum Sacer¬ 
dotes. Hujus mortificationis vel frugalitatis manfuetudinem omnes te fi for- 
fitan imitari non poffumus, faltem lacrimabiliter recordemur. Mirentur alii 
virtutes te figna , quas Dominus dignatus cft per cum oftendere, ego ni¬ 
hil opinor magis mirandum, quam ejus longanimitatem ac patientiae in eo vir¬ 
tutem conflantem. Quia Dominus adApoftolos vel ad difcipulos fuos non 
dixit aliud ale difei, nifi quod mites effent te humiles corde. Qium gratiam 
nobis fuis vir beatus interceflionibus ad Dominum poftulct exorando: te quae 
noftra non merentur adipifciprecamina, fuae opitulationis interventu nobis 
conferantur opportuna. 

Translatio EjusDEM Sancti. 

fcotdober- 31 ./'"'Um qju e B. Confefforis Boniti annis ter binis Lugdunenfi artus ha- 
iu* cogitat y^ berentur conditi urbi, recordatus ifdem fucceffor ipfius Nordob er- 

do"corpore tus Praefui ejus * exfulitatis vel benevolentiae quam erga fe vir bcatiffimusr 
Arvernos, exhibuerat, legationem ad virum beatiffimum Godinum ipfius urbis Prsefu- 
*si. utUi- lemmifit. Cumque hiqui miffi fuerant petitionem fibi peroraflent commifi* 
taUi fam , ille refpondit : Quod mihi a Deo commiffum cft., nequaquam mc 
meofque tanti muneris pati permitto difpendium. Unde iidem qui miffi 
fuerant,magno cum maerore ad propriam regrefli funt urbem, fadafui iti- 
c ru ra ' neris PraefuU nuntiaverunt. Tunc ille blande eos alloquitur , dicefis : Et 
mihi in eadem node qua vos opidum Lugdunenfe introiftis, vir Domini in 
vifu vcfte, qua aliquando folitus erat indui, apparuit, qui te dixit mihi: Quid, 
inquit, agis, mi frater Nordoberte? Putafne bene gregis tibi commiffi curam 
geris i Et addidit: Noli me, ait, inquietare modo, quia cum redire voluero, 
ego nuntiabo.Undc certum tenui,qubd petitio noftra non meruiffet effectum» 
Proculus id His ita geftis cum vir venerabilis Proculus Praffulatus cathedra Ar- 

«fcquitur. verniejeurbis poft virum Dei loco tertio* fublimatus fuiflet, bonum ftadmfuae 

* militi#. dignumque arripuit opus. Nam ciim B. Mauricii b Bafilicam omni ex 

* parte reperiffet incultam, atque ipfius aedis nonnulla diruta; miro modo non 
jfolum ad ftatum priftinum revocavit; fed etiam fublimius atque praeclarius 
ynminere fecit. Moxque confihum ipfum cum Sacerdotibus atque civibus 
fuit, ut iterata vice ad deferendum beati viri corpus mitteretur, ut ex ejus ad¬ 
ventu urbs munita maneret, te B. Martyris nobilitando ditefeeret aulam. 

33. Eodem tempore cuidam viro beatus Sacerdos in fomnis in eadem B. 
Mauricii Bafilica apparuit, dicens: Vade te dic confratri meo Proculo Epi- 
fcopo, hic te hic ita peragat. Etiam fui ingreffus locum defignavit, dicens, 
quia per hunc locum ego regrediens intrabo. Unde certum tenens gau- 
denfquc promiffum,ad eum deferendum dignos dirigit Sacerdotes. Venera¬ 
bilem fcilicet AdelphiumM onafteriiMagniloccnfis Abbatem,necnon te 

m Et tamen indices Fpifcoporum Arvemenfium parochialis Ecclefia in (Vouibio , teftc Savarofte 
inter Nordobettnm Boniti fucccfforcm & Procu- lib. 1 cap. 4. Hinc tranflatx S. Boniti Reliqui* in 
lum interponant Bubum. Cathcdralcm, in qua baclcnus fervantur, St ca- 

b Nunc S. Boniti feu S. Eerreoli dicitur, cft que put quidem 1’triuio argenteo iuciufum. 


Digitized by i^.OOQLe 


VITA S. BONITI EPISC. ARVERNENSIS. 99 

Eoaldum Volvicenfis Coenobii Patrem, MoDERATUMque Teclaten- CirC aAn. 
lis Monafterii Redorcm, una cum reliquis Sacerdotibus ac Monachis, qui d cc i *. 
ad tale officium arbitrati funt digni. Janu.jcv. 

34. CumqueLugdunenfem urbem ad induftrium virum Fulcoaldum 
qui eo tempore Prxfulatus officio erat prxeledus, perventum fuiflet atque 
foggcftum, ille intulit dicens: Voluntatem Dei implorate* cui nullus refi- 
ftcre neque obviare poteft : & fi ipfe vcftrx petitioni favens atque propi¬ 
tius cfle voluerit, ego contraire non valeo. Sed cum noftris hxc optio da¬ 
ta fuiflet, inchoato, ut oportebat, jejunio circumquaque Sandorum oran¬ 
do redubias b peragrantes, interventum fux petitionis apud Dominum cum * 
magna contritione depofeunt, verentes ne fruftrato labore ac vacui ad pro¬ 
pria redirent. Jam dic tranfado cum in eodem Monaftcrio c ubi vir Dei e 
quiefeebat, vigilias celebrare voluiflemus , nobis aditum nullatenus Ma¬ 
ter ipfius congregationis permifit. Tunc confilii fuit, ut in Ecclcfia B. Ste* 
phani Protomartyris pernodantes , fandae agerentur excubiae. Unde cum 
ante diluculum in eamdem urbem rcgrdfi fui flemus * nec mora duo ab eo¬ 
dem prxeledo Sacerdote mifli funt, qui nobis optatum ac nimium defidc- 
ratum nuntium detulerunt dicentes : Ite, inquiunt , & ficut petiftis Reli¬ 
quias vel artus beati Sacerdotis abfque mora levate: quia ipfi quod volun¬ 
tas omnipotentis Domini foret, per feriptos probaverant breves. 

3f. Pofthxccum ad locum facri tumuli perventum fuiflet, & venerabilis 
pater Adelphius inibi facrificiumofferens altariadfifteret,duo geftaco- 
fam omnibus fuere non filenda miracula. Venientes itaque ipfius civitatis 
Sacerdotes una cum facrificio ac Clericorum dignitate, necnon cum mo¬ 
dulamine cantus, juxta morem fandae Crucis praeferentes vexillum ; mox 
Ecclefia B. Stcphani ita contremuit, ut a fummitate cacuminis ufque ad fiil- Ecdc/ia 
cra macerix cafura videretur. Qua: Bafilica B. Martyris juxta eamdem B. comremif- 
Petri Apoftoli, in qua vir Domini quiefeebat, geminata confiftits. Unde quis Clt * 
dubitet,quod fandus Sacerdos cum Sandorum coetu fuo adventu partibus 
filorum civium cflet favens, ut aemula corda tanto miraculo ab altercatione 
ceflarent ? Qupd in fequenti dc ejus praefenda idoneo patet miraculo. 

36. Nam quaedam puella Deo dicata ad fcpulcrum beati viri paralytica p ara j vt i ca 
reptando eundis videntibus venit: ubi cum foporc deprefla jaceret , ncc elusu -• 
mora unus ex noftris eam concite furgere compellit; quia cancellum, quod 
fuperviri Dei corpus inerat, aliam in partem tranfponi non poterat. Ipia er¬ 
go ut ex fomno furrexit, continuo pedibus fuis ftetit, ac membrorum quod 
amiferat officio reddita eft, atque ad Matrem Monafterii regrefla cft, &ita 
narravit dicens: Ego vidi beatum Sacerdotem, & mihi hunc in modum tibi 
fux juflionis verba deferre prxeepit : Vade , inquit, &: dic Abbatiflx 
D1 dae d , ut partem amphibali mei quo caput tegitur, fecum retineat. Hxc d 
ideo Sandus vir Dei intulit, ut & ipfa &: 'eundi qui aderant, patule cogno¬ 
verint , quod ipfe ad propriam remeare urbem, & plebem quam fuperftcs 
dereliquerat, Reliquiarum fuarum confolari cuperet adventu. Qux res ma¬ 
gnam noftris contulit eum levandi fiduciam. 

37. Moxque eundi noftris partibus faventes, magna adminiculi prxftite- a * fluimur 
runt folatia: ufqucquo Arvernorum finem ingrederemur, ita eorum profecu- Reliqui*. 

4 Savaro lib. xeap.x interpretatur Camalarien- que San&imonialibus Bcnedi&inis fubJitum cft, 
fe , ubi S. ThtcU rtquiefcert dicitur. De Camala- inftauratum a Leidrado Lugduncnfi Epifcopo , ex 
ricnlt Monafterio & Volvicenfi dnftum in Vita S. ejus Epiftola ad Carolum M. 

Prxjefti Saeculo a ad ann. 674. d Didam Beatis adnumerat-SaulTaius in fup- 

b Redubix feureduviae ac redivi* funt exuvi* plemcnto Martyrologii ad ij Januarii, ubi eam 
ac reliqui*. non bene Arvcracnfcm Parthenonam appellit. 

1 Nempe S.Pctri, infra num.}4, quod hodie quo- 

N ij 



100 VITA S. BONITI EPISC. ARVERNENSIS. 

Circa An. tio perfeveravit. Sed in eodem itinere quanta infirmantium multitudo fi- 
» c c ik. deli concurfu ad corpus fandi Sacerdotis velut ad fcholam probaciffimi Mc- 
a n u.xv. < j- c - con ^ uc j :)ac} num erari difficile puto. Et vere bonus ille Medicus, quia na¬ 
turaliter bonus; nec umquam poteft aliter e (Te quam bonus, qui tales habet 
difcipulos, qui non folum fuperftes , fed & poli difceffiim non folum cor¬ 
porum , fed etiam animarum vulnera curando ad falutem revocavit prifti- 
nam. Sed & quam plurimi in eodem itinere fanitatis commoda meruerunt, 
nobis incognitum manet: quia vir Sandus ficut in prxfcnti ftuduit vita,ita 
Miracula fe nunc peragie miracula. Nam fi aliquis accepta fux falutis optaca alicuire- 
ruus Vuir terens intiraallct, ftatim qux recefferat adveniebat infania. Nam ego ea qux 
edau. oculis vidi, aut probatis viris didici,quamquam fimplici atque inculto meo 
eliciam ftilo. Sed quid plura dicenda funt? ficut alibi quidam Sapiens dixit: 
Cui pauca non fufficiunt, nec multa proderunt. Nam aum humeris vehere¬ 
tur , ficubi corpus ejus quievit depolitum , ftatim vexillum Crucis confe- 
prum remanfit, & rarum ubi non Ecclefix fabricata: miro modo gratulentur. 
Magna a - }8. Sed cum Arvernorum tellurem findemus ingrefli, quanti nobiles viri 

TJ,1 ° Ar. ac feminx occurrentes, eum fuis humeris magna cum alacritate &. devo- 
vernorum. t j onc f crc b anc ; Eratquc inter eos pia altercatio , ut aut quis primus , aut 
quis plus pio in opere laboraret. Cumque propinquius urbem accederent* 
magis magifque fux ad eum oves confluebant, atque ex nimio gaudio flen¬ 
tes nonnulli clamabant: Eccc, domine, inquit, urbem quam reliqueras re- 
Occnrrit cognofcc, gregem tibi a Deo commiftum tua interceffione cuftodi. Pofthxc 
cum^n 11 * c “ m i 1 ” 1 vlr * Dei Reliquia? urbi eminus graderentur , cum qua devotione 
diT Rcli. atque apparatu facratifumo occurriftet Epifcopus , intimari poffc difficile 
^uiis. puto. Nam in utraque parte tanta erat populi cum Clericis multitudo , uc 
exercitum coadunatum aut nundinas crederes celebrari. Cumque in ejus 
occurfum Sandorum idem Epifcopus ex urbe pignora humeris defirens 
graderetur, tam diligenter ac reverenter occurrit, ut corporaliter Sandi Dei 
fando Sacerdoti occurriffc viderentur. 

ctaudus 39. Exinde cum ab Epifcopo in Eclefia B. Mauritii portaretur, in ip Co in- 
Auatur. grcftu quidam claudus , nomine Valdinus, in foribus jacens, fandi Sacer¬ 
dotis prxftolabatur adventum. Sed moxutfupcr cum viri Dei corpus tran- 
fiit, ipfc fanitatis gaudiafenfit,& in eadem Ecclefiaufque hodie permanens 
valvarum cuftos cxfiftit. 

Ornatur ft- 40. Pofthxc fandi Sacerdotis membra digna? fepulturx funt tradita, juxta, 
fulcrum, beatorum Apoftolorum Petri &c Pauli atque S. Andrex altare, quorum Re¬ 
liquias prxfatus Pontifex ex urbe juffit deferri: &c magna cum devotione lo¬ 
cum iplum dedicans, ac pridie carie depolita renovavit. Et dignum erat, ut 
quorum flagravit amore fando igne fuccenfus, eorum femper ejus etiam fe- 
jmlcrum jungeretur altario. Deinde maufoleum beati Sacerdotis auri argen¬ 
tique mirifice decoravit metallo, ubi multa Domino opitulante infirmis prx- 
ftantur beneficia. Sed nunc e pluribus unum in prxfenti narrabo miraculum. 

Cxcui alii- 41. Quidam ex Burgundionum provincia, nomine Ceronius, excus adve- 
fanlntur n * t- Cumque ad fepulcrum fandum fux debilitati popofeiffet falutem, nobis 
videntibus lumen recepit. Et non folum ipfe, fed & quicumque ex eadem 
provincia Burgundionum incommodi advcniftent,fofpitcs ex infirmitate ad 
* propria remearunt. 

41. Hadcnus velut quoddam indiculum colligentes edidimus: fed credi¬ 
mus quod a vobis prudentioribus elegantius, ficut neccfleeft, atque omifta 
requirendo diligentiori ftudio miracula, alium forfitan libellum cudere po- 
teftis. 

nm 


Digitized by t^OOQLe 



VITA S TETRICI EPISCOPI“ 

Martii 

AUTISIODORENSIS IN GALLIA, 

Ex Hiftorii Epifcop. Autifiod. fcripta ante annos 800. 

OBSERVATIONES P R v£ V I 

I. O s efi in Eeclefia Autifiodtrenfi * piraqui laudabitis ttc antiquus , kt MosEccle- 

mortuo Epifiepo ejus gefia primo quoque tempore in litteras redigantur, fix Autifio- 
Id fi alia firvafient Ecdtfia, non effet tanta ignorantia in hi fle ricis rebus, ^ OIenfis - 
pCPW "t "t vacua quidem cujufque fidis Epifnpernm nomina in numerato ha- AvctTrt ’ 
beamus. Hifioriam Antifiitum Autifiosterenfium nofiro Gtorgio Vio Hio b fi interceptam 
edidit Philippus Labbeus Tomo primo Bibliotheca nova, in capita 94 difiin&am. Ex fiat 
egregium hajufcerei quam dicimus tefiimottium in capite 6), quod partit poflerioris efi pri¬ 
mum. Prioris partis capitula mittmhm quadraginta compendiosi atque commatice elu¬ 
cubratis paginis indiderunt Rainaoola & Alagus, collaborante H e R ri c o 
Theofopno fimul Sc Monacho Coenobii S . Germani in eadem urbe: b qnibut gefia S. 
Tattici ¥ fiu Tetrici msstuabimnr excap. e+. Anti veri quam id prafttmus, juvat *s. Tretie 
quapiam res de ifia Eeclefia notatu dignat hoc in limine exponere. 

■ i. Primum efi, eo tempore quo Tetricus eidem fidi praefe coepit, het efi Vertente fi- obfervatio 
enlo vii , collegium Eeclefia primaria Canonicorum, quos Clericos Dominicos appcl- ( de officio 
labant, non adeo nnmerofum fuiffi, ut fit filare fofiet tum jnvundo Epifcepe , tum facro divino. 
concentui perfilvtndo. Vnde hic beatus vir primo anno ordinationis fuse habito con¬ 
cilio conmtuir, qualiter Abbates vel Archipresbyteri in Eeclefia S. Stephani divinum 
perfolverent officium, fingulis in fingulas turmat per unumquamqut hebdomadam di* 
jfiributis. * 

* $. Alterum efi, ritus in cujufque Epifiepi infiitutiotie ebfirvari filitus t ut fiilictt in ade Epi- 
vigilia jacear in Monafterio S. Germani, tst cap. 79 s ubi Epifiopi eligi & confecra* ^ co P' ,n ^‘- 
ri foliti, cap. '49 : Sc in craltino in cathedra portetur per Comitem Aurifiodo- * utl0nc ‘ 
rtnfem , Baronem de Donzcio, dominum de Thoceio, dominumque de S. Verano in 
Puifaia: qui ad hoc officium tenentur ex natura & debito fjodorum fuorum , cap. 67. 

Quod adeo non refugiebant olim nobiles illi viri , ut Comes Flandrenfis , ratione Baro- 
nix de Donziaco, in Petrum de Mortuo mari id prafiare non erubuerit , cap. 69. Erat 
is annas m ccc xxv ,quo Ludovicus 11 Flandriamadminifirabat. Nevero quis pu¬ 
tet, reeentiorum temporum hunc efie morem .* id faBum legitur in Cjerannttm proceden¬ 
te ficulo x , quod etiam Epifcopo Andtcavenfi in fimili caufa tribuitur in libro do gtfiis 
Guitttlmi Majoris , Tomo 10 Spicilegii oAchtriani. Quo autem ritu Epifcop tu Autifio- 
dorenfis in Eeclefia fua pojfejfiontm veniret itnfigni exemplo patet cap. 79. 

4. Tertium porro efi, Canonicorum Ecclefiam forfitan tjfi nullam in orbe Chrifiiano, qut 5 de Epifco- 
plures Epifcopos habuerit Monachos infiituti nofiri , tofque fere ex S. GermanidCcenobio p 1 * 
adfumtos: ubi & pleriqut Epifiopi fepultura fua locum elegerunt. Omnino quatuordecim £ 
lego Epifcopos Autifiodorenfes qui Monachi fuere; & fex quidem ex-Abbatibtu Mo- 
nalteni S. Germani > Palladium fiilicet & Tetricum , ntrumqut fanBnm , Quintilia¬ 
num, Abbonem , Gualdricum, & Hugoncm primum j ac Richardum ex-Monacho } 
Chriftianum Drurmarum ex-M onacho Corbeienfii Bettoncm ex-Abbate Coenobii S. Co¬ 
lumba apud Senones j Hugoncm ex-Abbate Pontiniactnfi , & Alanum tx- Abbate de 
Ripatorio, utrumque Cifiercienfem; Heribertum fecundum & Robcrtum, qui monafii- 
cum habitum in extremis fufieperunt. Quod de Chrifiiano Drutmaro diBum efi , alias 
difeutiendum erit, nam neque Chriftianus Drutmarus haBenus Ebifcopus viris eruditis 
creditus efi; nec Chrifiianm qui Epifcopos Autifiodorenfis fuit, Drutmarus in vulgatis 
indicibus cognominatur Monafterii 

j. Monafiertum S. Germani, m quo Tttrtctts eductus fuit, prtmum quidem erat exi- s G crm , m 
guum Oratorium, quod S. Germanus in fuo ipfius prxdio , Martyris Mauririi meritis initia & in. 
dedicato, Saturno difcipulo delegaverat, ut fub profe Ilione facerdotalis tituli Maicyrum crementa, 

N iij 


Digitized by t^OOQLe 


Ci*c* An. 

DCC IX. 
M ARTU 
XVIII. 


* Oefiitrius 
erat fpifeo- 
fus rr^nan- 
ti Chio tari» 
fecundo,no» 
primo. 


S. Germani 
vcftes. 


Tetricus 
Abbas, 


Epifcopus 
tkiluspt?- 
dicationi 
vacat. 
Officia di¬ 
vina iufti- 
tuit. 

«nunc Mo- 

nafterium. 

bS.Amatrt 

EcckTupa- 

rochialis in 

iuburbanis. 

t Canonic. 

Regu!. 

VSanlti- 

monial.Be- 

jicdiiftin. 

extra urbe. 


101 VITA S. TETRICI EPISC. AtTTISIODORENS. 

memoriis inibi deferviret, ubi dr Germanus fepultus efl, ProgrelTu temporum venerabj* 
lis ChrotechIldis Regina, magni Principis Chlodovei uxor, fupra fandi tU-‘- 
mulum Pontificis,ingentisfabricx atque operofx amplitudinis exftruxit Bafilicam : ac 
ipfa tempcftate cum prxfata Augufta S. Lupus Epifcopus venit de fuperioribus Bur- 
gundix partibus, quique non multo polfc ad xvi Kal. Julii dic fundus lupremo, ex Re¬ 
gi nx placito in eadem Ecclefia decenter ac religiose compofitus requiefeit. quod pa¬ 
rio penes nos impreflum martnori Cuiquam legere cupienti feriptura prodit antiquior, 
inquit Herricsu in lib. i de mirae. S. Germani capp. 25 & 26. Exinde, addit cap. 27, 
major Chlotharius , prxnominatx Chrotcchildis filius , fuper adorandam beatiOimi 
Germani Memoriam per manus S. Dcfidctii * ejufdem tunc urbis Epifcopi # , regalibus 
cxpenlls fredam, idejt adiculam quatuor columnisfubnixam copipofuit : qux auro ar¬ 
gentoque clegantillime decorata, in noftram, ait Hernicus ,duravit xtatdti, audorem 
miniftnimquc operis infculptarum fibi defignans fufiragio litterarum. Quineriam ejuf¬ 
dem. Chlothari icon jux, Ingundis nomine, fcpulcroB. Germani per idem tempus plu-. 
rima vaforum palliorumque obmlit ornamenta, inter qux calicem egregium, Stc. De¬ 
mum vero Chonradus Princeps cum ex morbo quo afflittabatur , S. Germani meritis 
convaluiJfet, adjuvante Adhelcidc conjuge novam Bafilicam exadificaffe dicitur in lib. 1 
cap. 2 &Jeqq Perflat etiamnunc iflud Coenobium fub Ordine "Benedittino & Congregatione , 
S-Mduri,orbatum quidem (fu dario excepto ) Patroni fui Reliquiis,quas haretici nojrri tem -. 
poris facrilege flammis tradiderunt: at multorum Sonitorum ejufdem fedis Pontificum fa - 
eris exuviis locupletatum, quorum tumuli vifumur in cryptis fubterraneis,/anilitatem & 
horrerem Jpirantibus. Lege Atta polteriarum Abbatum auilore Guidone Abbate in To¬ 
mo 1 Bibliotheca noVa Labbeana. Floruere iflo in Coenobio S.W alaricus, pbfl Abbas 
Leuconaenfis j Remigius CT H e r r i c us Monachi, viri dottrind & pietate illuflret, 
principatu Car oli Calvi, cujus filius Lotharius ibidem educandus fuerat commenda¬ 
tus . tefle eodem Herrico in prologo ad Vitam metricam S. Germani, ubi ipfum Lotharium 
^Abbatem prama ture ex finitum luget. Per id temporis fludialitterarumeo in loco vigebant, 
6. Antequam hinc difcedam, temperare non pojfum quin referam id quod legi inMS . 
cod. Thuaneo n°. 63 de S. Germani reliquiis tn hac verba. In Chrifti nomine notitia 
dc vcftimentis Domni Germani , quod accepit Wineradus Diaconus in thelauro 
anno xm, regnante Domno Chlothario. noc cft cafiila fufeana renelcnai,fagiafu- 
fcar,caligas albas ivf figiade haira 1, calcias filtrinas paria 1, calcias renelenas paria 1, 
pallas 1 v , antemanicias paria 1 , fiipcrfellio vellono 1, capfella cum reliquiis de ipfo 
Domno Germano. Reliquix incognitx quas nullus audet videre: unde quidam volens 
eas videre, amifir lumen oculorum. Manica S. Germani Autifiodorenfis, quam S. Ge- 
novefx mifir. Cilicium S. Germani integrum & genicula ejus. Hac relata funto ne ex~ 
cidant, fi tanti. 


Reticus fcu Tetricus fcdit annos xv, menfesi 11. Hic fuit 
temporibus Romanorum Prarfulum Leonis, Bcnedidi, Johan- 
nis, Cononis, Sergii fub Childcberto juniore Francorum Re¬ 
ge qui appellatus cft juftus, vir mitiffimus & omni bonitate 
ornatus. Nam & ante epifeopatum exftitit Abbas Monafterii S. Germani. 
In quo officio pofitus talem tantumque fe exhibuit, ut merito ab omnibus 
fummo*frcquentarctur ftudio. Erat enim largus, pius caftus atque miferi- 
cors. Deo igitur favente omnis populus a minimo ufque ad maximum di¬ 
vina infpiratione permoti, cum in Pontificum ordinem elegerunt: ficque 
a Bafilica fandi Germani extractus , Deo dignus Pontifex cft electus St 
ordinatus Sacerdos. Coepit enim mox accepto Sacerdotio praedicationibus 
infifterc, Ecclefiamque {ibi a Deo commiffam fpiritalitcr erudire. Hic bea¬ 
tus vir primo anno ordinationis fuse, habito Concilio conftituit, qualiter 
Abbates vel Archiprclbyteri in Ecclefia fandi Stephanidivinum,perfolve- 
rent Officium. Talicer vero ordinavit, ut defervirent. 

Kalend. Januarii r hebdomada, Bafilica S. Germani a . 

2 hebdomada, Bafilica fimeti Amatoris h . 

3 hebdomada, Bafilica fanili Petri c . 

4 hebdomada , Bafilica Honafierii fiantfi Iu Ha ni a- 




Digitized by 


Google 



VITAS.TETRICI EPlSC. AUTISIODOREMS. 

Kalend. Februar. / hebdomada, Bafilica S. Mariani c , 

2 hebdomada, Bafilica fan ili Eufebii ( . 

3 hebdomada, Bafilica fanili Martini e. 

4 hebdomada, Bajtlica fanda Maria b. 

Kalend. Martii , / hebdomada,Bafilica S. Nazarii » 

2 hebdomada, Monafierium Longoretenfe >. 

3 hebdomada, Monafierium Sejciacenfc k . 

4 hebdomada, Scolius Vicus » 

Kalend » Afrilis ,i hebdomada, Bacerna Victu* 

2 hebdomada, VeHdofi & Gangi actu. 

3 hebdomada, Nanteriacus & Licaiacus. 

4 hebdomada, Tauriacus. 

Kalend. Maii, t hebdomada * Chora Vicus . 

^ hebdomada, Corcedomus & oratorium S.Memmii*. 

3 hebdomada , TrwV* & Cornacus & Auciacus. 

4 hebdomada , Vatciacus *. 

Kalend. Iunii, i hebdomada t Batgiacus dr NantoniactU. 

2 hebdomada, Majfua. 

3 hebdomada , Condida. 

4 hebdomada, Dailriacus & Soliacus. 

Kalend. Julii, / hebdomada , Novus-vicus *. 

2 hebdomada , Brioderus. 

3 hebdomada , Gtypus & Laoderus. 

4 hebdomada, Blanoilus. 

Kalend. Augufti, s hebdomada , Clerici dominici. 

2 hebdomada i Elmiacus. 

3 hebdomada, Baugiacns. 

4 hebdomada, Tauriacus *. 

Kalend. Oifobris, t hebdomada , Clerici dominici. 

2 hebdomada, Bajtlica fanili Germani. 

3 hebdomada , Bajtlica fanili Amatoris. 

4 hebdomada, Bajtlica fanili Petri. 

Kalend. Novembris, / hebdomada, Domiciacus. 


Idj 


Circa An. 

d c c IX. 
Marti! 
xviii. 

k Capella. 
f parochia 
& Priora¬ 
tus Canon. 
Refp!. 

I exigoapa- # 
xochia ex¬ 
tra urbem, 
i nunc Pr$- 
monflra- 
tenfium di¬ 
tia N. D*~ 
mi Udo- 
hort. 

* S. Mam- 
mtt pa¬ 
rochia in 
urbe. 

* Vtrxj 


* Ktuvjr 


- 2 hebdomada , Monafierium fanUi Iuli arti. 

3 hebdomada, Bafilica fanili Mariani. 

4 hebdamada, Bafilica S. Eitfebii . 

Kalend. Decembris, i hebdomada Bafilica S. Maria. 

2 hebdomada , Bafilicafanili Martini. 

3 hebdomada, Bafilica Janitorum Gervafii dr Protafii 

4 hebdomada, Monafierium Longoreti & Sefciaci. 

z. Mac itaque cdnflitutiorle roborata conftituit, ut Abbates , Prefbyteti 
cum Clero aa fupraferiptum officium peragendum convenientes , ex do¬ 
minico cellario ab Oeconomo m Ecclcfia: flipendium fufficiens accipiant: 
fi vero tardi occurrerint, aut negligenter apparuerint, x l dies a vino abfti- 


* Prioratus 
e^traurbe 

Annonam 

adfignat 

prxfcntU 

bus, 

abfentibus 

poenam. 


(Monafierium Longoretenfe in loco Longore- 
to vulgo Longnt Ligerinr verfus fitum , eva- 
fifle in collegium Canonicorum Crcularium , 
monuit me venerabilis vir D. Natalis Damy, 
cathedralis Eccleflx Canonicus , antiquarum re¬ 
rum dudiofiflimus. Iftud Monafierium diflinguen- 
dum efl ab alio cognomini in Biturigibus, nunc 
S. Sigiramni dido , de quo in ejufdcm Sandi 
Adis egimus Sarculo i. 

k Monafierium Scfciaccnfe , nunc Prioratus \ 
Coenobio S. Germani Autifiodorcnfi dependens, 


duodecim miliaribus Gallicis didat ab urbe Au- 
tifiodoro, in loco vernacule dido Saijfy tis bois. 
quam obfervationem eidem viro humanidimo 

/Hic nulla mentk» fada menfis Septembris: 
forfttanquod tempore vindemiarum Clerici feria¬ 
rentur. 

m Oeconomus univerfas Ecclefu res , Vice- 
dominus. Epifcopi domum adminidrabat.' Lege 
Morinum de facris ordinat, parte j, exercitat. 16, 
capp. j. & 8. 


Digitized by v^ooQle 



io 4 VITA S. TETRICI EPISC. AUTISIODORENS. 

Circa an. neant. Vice-dominus autem, auc Celarius,fiquod jure miniftrare debent, 
» cc ix. j n aliquo fubtraxerint, retruli in Monafterium per annum dimidium pane 
xWil! & a q ua contenti debitam parnitentiam pcrfolvant. Is itaque beatus Epi- 
fcopus villam qua: ei ex fucccflione parentum advenerat, Masiimiacum no¬ 
mine, fitam in pago Scnonico, cum aedificiis, mancipiis, vincis, filvis, & 
univerfis appendiciis fuis, Bafilicae fandi Stephani, cui Deo auctore prar- 
Cxlitur a fuit, habendam delegavit. 

3. De cetero , confummato feliciter vita; fuae CUrfu, i quodam inftigan- 
tc diabolo, ut fertur , Archidiatono fuo , nomine Regenfredo, 
* dum fcamno fopore refolutus quicfccrct, gladio verberatus martyrio vitam 
finivit xv Kalend.* Aprilis , Se fcpultus eft cum fumma devotione Fide- 
SeJesvacat. lium in Bafilica fandi Eufebii Martyris. Nam de eodem Ragenfredo an- 
riqua relatione vulgatur, quod mox ut a domo, in qua fuum interfecerat 
Pontificem , eft cgrelfus, mbito turbine raptus nufquam comparuit. Fuit 
Miiacuia. autem civitas fine Epifeopo annis m. Nam de fcamno fuper quod inter- 
fedus eft, plures ex dolore dentium ob meritum fandi viri obtinuere reme¬ 
dium. Sed Se in eodem loco ob memoriam Se reverentiam Martyris, a fuc- 

* ceflbribus ipfius ejus eft nomine conftrudum Oratorium h , quodhadenus 
Fidelium devotione veneratur Se colitur. Exftant hodieque tabula: ejufdem 

• fcamni, ejus martyrium defignantes c . 

* Non ergo nn Kalend. Aprilis, ut legitur b Vilitur in hunc ufque diem iftud Oratorium ia 
in Martyroiogio Bencdi&ino: neque pridie Idus vico qui a Sandi martyrio dicitur Scamnum , 
eiufdem mentis, ut alii exiftimanr, freti au&ori- vulgd Efcan , duobus miiia:ibus fupra civitatem, 
tate Breviarii Autifiodorenfis, quodHertici Mo- i Gualdricus Eptfeopus Autiliodorenlis , qui 
liachi audoritate niti deberet. Annus mortis in- anno dcccc inm obiillc dicitur, 111. Ka- 
certus. Tetricus dccelTores habuit proximes Vi- lend. Augupi corpora Saxetorum Potu tficum P a l- 
gilium & ‘Stopilionem. Scopilioexfus fuifle di- i*®n 9 Tritici is E cclcfi* S. -ufebtt dia 
citur a Vvaratoae Principi pahtti, qui Ebrosn* ia humata , ut a populis veneraremur , ^ ipfi alacria t 
oodem principatu fuccefferat s proindeque poft mor- [obvenirent , cupi hymnit ©« laudibus a buftk pro¬ 
lem Ebroini, qui non ante annum nc imi priis erexit, <$« fuper altari po/uit. S. Tetrici Reli- 
exftindus eft. Vigilio fuccclfit Scopilip, qui fc- quiac adfervari dicuntur in cryptis ejufdem Etclc- 
dit annos viii : cui fuftedus Tetricus Epifco- lix Eulebianas, qui nunc paioclnaliseft& Prio- 
pus in annos xv. ratus Canonicorum Regularium S Auguftini. 

pVITAS. BERTINI ABBATIS 

SITHIVENSIS IN MORINIS, 

Au&ore , ut videtur , Folcardo Sithivenfi Monacho, 

fseculo xi. 



Ex MSS. Codd. Beniniano & Vedafim. > 

OBSERVATIONES JP B JE V IJE. 

U l T i gtfta S. Bertini Abbatis in litteras retulere. Sex emnino inveni0 
buj ufee argumenti lucubrationes. Prima eft anonymi cujufdam, quem cete¬ 
ri poftea fecuti funt. Secundat Foiq_uini Abbatis Lobienfts, qui A Beo 
SS. Audomari, Bertini > Felquini Epifco fi, Vvinnoci & Silvini Vai- 
t e r o Abbati Bertiniano, anno c m xevi mortuo nuncupavit. Tertia & quarta au- 
fterem habent Folcardum Sithivenfts Coenobii Monachum. Jjhiinta & fexta me¬ 
trice compofita funt , una quidem ab Anonymo quodam, alia ab S. 1 mone {ut putant) 
Abbate Sithivenfi fub finem faculi x w, quamquam Johannes Iferius de Simone Abba¬ 
te agens, ejus rei (ni fallor•) haud meminit. Quatuor poftremas Scriptiones e Mona- 
fterio Sithivenfi accepimus beneficio tum viri religiofijfimi D. Johannis le Pccgucttr£«£- 

prieris , 


Digitized by t^.OOQLe 



VITA S. BERTINI ABB. SITHIVENSIS. 105 

prioris, tum humaniftmi "D. Gerar di du Val Coenobita. Hic unicam exhibemus Folcar- Cl * CA Am - 
dam, de aliis tAuftoribus pauca ditluri. ® cc . IX ' 

i. Aaonymum Vita Bertiniana fcriptorem perantiquum laudant AuBor libri dege- EPT " 

Siis S. Vvinnoci Abbatis , Felcardus & alii: Folquinum Jatobus Malbrancus pajjm , Anonymui* 
maxime in Scholiisad cap. i lib.3 de Morinis : ubi ait, Folquinum in A Bis SS.Au- 
domari, Bertini, &c. multa prateriijfe qua apud alios reperire cft: quia folummodo ea in- Fol< i umu *‘ 
ferere in votis habuit , qua leltionibus "Breviarii pojfent adaptari. Hunc putant ejfe 
Folquinum Levitam & Monachum Bertinianum, qui Principum ac Regum diplomata 
alidque inStrumenta in unum retulit , & annis Regum annos Dominica incarnationis 
aptavit: qua in re 'a vero calculo pajftm aberravit. Anonymum legit, & eum fubjeBa 
Folcardilucubratione contulit D. de Vtth Coenobita Bertsnianus , ante annos triginta 
vita funibus : cujus animadverfeones a D. Gerarde du Val communicatas in ora margi¬ 
nali apponemus. * 

$. Folcardus Bertlnianus Monachus primo quidem compendio feripfit Vitam S.Berti- t 1 j . 
ni, quampofieafufius a fe reddendam promifit. Sic habet in prioris lucubrationis Epifiola 0 “ * 

dedicatoria. Domino fuo Bovoni Patrtquc defideratiflimo Folcardus nulii infe¬ 
rendus paginas, quod fummum cft coram fummo Pontifice. Fortaflis , Pater mi in 
tuum vernaculum ruo quondam la&e tiufque educatum alimentis merit6 frequentius 
ftomacharis , qudd folum terram occupem ut ficus illa inutilis ; nec quidvis ture qua 
quondam puerum infevifti, promam inftitutionis. Jus» fateor, effer, qua: infcvifti ,ctfi 
non digno, tamen quocumque pullulare germine : fed cupido vires deficiunt Patcf 
optime,quo cogor inter privatos ignobilis delitefcere. HinC te fepius rite indigna¬ 
rum mez inertiae conccfferim, hocque a te fummum in me beneficium libens conce¬ 
perim^ Unde quas ha&enus minus confulte egi , ad juflum Paternitatis tu® in melius 
transferre curavi. Quod mcditanri occurrit in medio Vita bcatiflimi Patris noftri Berti* 
ni,quam referibere orfus fum, impellente caufa multiplici. Quod ii fieexre confla - 
bit, examinis tui trutina probabit. Bona fiquidem di&urus fa&uriifve , i nullo malui 
quam a te principium fumere, qui tot commodis infervis nobis omnibus quotidie. Dcin 
Vero quod quorumdam Fratrum devotae petitioni oportuit me farisfacere: qui *dum ali¬ 
quid apud tantillum videntur petere, magis imperare ex ipfanofcunrurpetitione.Nec 
eb, fateor,ipfi petunt,ut reor aut ego fubaudio , ut veteri pofthabi tofi ve ncgle&ohoc 
opus rapiatur in publico: quod abfurdum nimis effet, me tale aliquid inter tot & tales 
(ut ita dicam) nubigenas moliri. Sed fi ira jubes , fecundum illud quod lignea&fi&ir 
liavafa cum aureis aiunt in Templo Domini; fichxc me® parvitatis deferiptio ferve¬ 
tur cum veteri. Dein fequitur alius Prologus hoc exordio : Deific® Trinitatis clemen¬ 
tia, &c. qui Prologus diverfus e fi in exemplari Cifierciano. Sic Vero incipit Vitat 
Beatus puer Bcrtinus gcncrofa progenitorum ftirpe ortus traditur in Conflanti® fini¬ 
bus, &c. Demltmque ita librumxoncludit: H®c di&a fiifficiant pauca e pluribus, qu® com- 
pendiofa quidem terminavimus diffinitione, fed paternioris rextus ferie difponimus elu¬ 
cidare. Vides hic promitti prolixiorem feriptionem. Et infra librum de miraculis S. Ber¬ 
tini d fe feriptum iri pollicetur his verbis : Lc&oris ergo nos accommodantes fktisfa- 
«Stioni, aefi jam dc Vita refe&o Patris clariflimi , ftiblequenter fcripds textum exfe- 
quemur fignorum,qu® per cum geffit Dominus Deus virtutum. Quod utrumque prxfii* 
tit, editis libris de Vita & miraculis S. Bertini, quos hic primum typis donamus. Et fi 
enim libri manu exarati A ulloris nomen haud proferunt, id tamen colligimus esi ejus 
at at e , quam ipfe indicat libro 1 Mirae, cap. //. Quamquam liber fecundus de miraculis i 
principio antiquiorem fafit A ullorem, cui cetera Folcardus adjecijfe videtur. Ordericut 
Vitalis in Eccl.hifi.lib.it ad ann.nog laudat Fulcardum S. Bertini Sithienfis Mona¬ 
chum, multa eruditione validum, quem Guillelmus Anglorum Rex fu balla Anglid 
Tornet® prxpofuit, ubi Fulcardus fcrexvi annis abfquc benedi&ionc Abbatis vices 
fupplevit. Hic affabilis, inquit, & jocundus fuit atque caritativus, Grammatic® artis ac 
Mufic® peritiffimus. Unde pretiofa periti® fu® monumenta reliquit in Anglia futuris 
generationibus. Nam plurcs di&atus memoria dignos edidit, & S. OfValdi Guigor- 
nenfis Epifcopi aliorumqitc San&orum, quorum propago dc Albione proceffit , dcle- 
ftabiles ad canendum hiftorias fuaviter compofuit. Ortis poftmodum quibufHam fi- 
multatibus inter ipfumSc Lincolicnfcm Epifcopum receffit, nempe in Monafierium Si- 
thivenfe , ubi Vitam S. Bertini exornandam fufeepit. * 

4. Bovo Abbas Bertinianus, cui Folcardus primam feriptibnem fuamdedicavit.au- bot o. 
lior fuit elevationis corporis S. Bertini , d Folquino Morinorum Epifcopo loco fecreto re¬ 
conditi ob Nortmannorum infefiationes : ejufque falli Relationem litteris mandavit. 

Acia SS. Ord. S. B. S xenium III. q 


Digitized by t^OOQLe 


An primui 
Abbas Si- 
thiycnfis. 


ro6 VITA S. BERTINI ABB. SITHIVENSIS. ' 

Ciuca An. «msi ex MSS. codd. tritum publicamus poft Folcardum, qui eamdem hiftoriam inli- 
nec ix. bro 2 Miraculorum prafirinxit. Vovo Monafterio Sithivenfi prafuit ab anno m xliii 
Sipt. xv. a £ M LIV) Mt i dijcimus ex Joannis Iperii Chronico Ver.iniano cap. 37 . qui Iperitu 
«riam refta S. Verrini in Chroniconfuum retulit cap.i. 

j. De duobus Poetis Anontmo (^Simoni mhil eft quod adnotemus. Eorum 
lucubrationes typis committere nonvifum eft opera pretium. Simon Vertiniano Mona- 
fterio prafuit ah anno m c ixxvi ad wc Lxxxvn,p Abbatts dignitatem abdica¬ 
vit, febre quartana alitfque mo!eftiis affedus , in quatuor annos fuperftes. Lege johan- 
nis Iperii Chronieon cap.toj. Simonis carmen de S. Bertino incipit hoc modo: 

Filkrs Sc frater meriti tuus, 6 pia mater, 

Laudibus immenfis celebremus plebs Sithienfis. 

Unam cum- reputem tibi non fatis efie laluccm, 

Me conferre putes tibi cum Patre mille falutes. 

Ergo favcS i »o w i ,qua:fb, Pater alme , Leoni, 

Cui quod concepi dudum, modi fcriberc cccpi 
Laude Dei fcfta noftri Patris inclyta gefta. 

Bertinus <• S. Verrini memoriam celebrant finvera Martyrologia Vfuardi , Adonis, & Flori 
laudatus in additamentum ad Btdam. Nonis Septembr. inquit Vfuardus , in pago Tarven- 
faftis fa- nenfi S. Bertini Abb. & Ado eodem die: Natalis S. Bertini Abbatis , magna; fanditatis 
tI ** - 3 c innocentis viri. Florus vero: Depolitio S. Bertini ConfelToris & Monachi, qui in 
divinis rebus prudens , & in malis funplcx, virtutibus claruit divinis. PratereaS. Verri¬ 
ni abfconfio a Folquino foculo i x fada antiquis Kalendariis inferibitur x v 11 Kalend. 
Auguiti y Elevatio faculo xi celebrata a Vvidone Remorum Archiepifiopo v x Nonas 
Maii i Tranftatio denique in thecam pretiofiorem faculo xi u per Petrum Morinorum 
Epifcopum xvii Kalend. Augufti, de quibus infra fuis locis. 

7. An Bertinus Monaflcrii Sithivenfs primus Abbas fuerit, merito 4 *bitari poteft. 
Abbas"!* Scriptor Vita S.Audomari EpifcopiTarvennenfisedita Saculo 2 Bened. primum locum 
tbiveniis. tribuit Mummolino, Bertino fecundum, f ohannes 1 peritu e catalogo Abbatum Sithiven- 
fium penitus expungit Mummotinum , quem Bertino poftponunt Sammarthani in (f allia 
Chriftiana, at immerito cerri. Siquidem Mummolinus V. Eligio futcejft in fedem No- 
viomagenfimanno nc l x i x, etque prafuit per viginti & fex annos, teftante Audore 
Vita S. A adamari : proindeque longi ante S.Hirtinum vivere defit. Veri finale eft, 
Mummolinum per annos xi v ante initam fedem Epifcopalem prafuijft Abbatem Ve¬ 
teri - Monafterio , quod nomen ipfius ha&enus retinuit; & curam habuijfe fabrica novi 
Monafterii Sithivenfs ; non tamen eo loci rexijfe Monachos , ni fi forti ad breve tem¬ 
pus : eo quod vixdum perfido Coenobio raptus fit ad Epifcopatum j mox vero Ver¬ 
rinum fabrica fupremam impofuijfe manum , & colonia Monachorum prapofitum 
fuijfe. 

8. Sithivenfe feu Sithienfe Monafierium anno circa D c i x adificari cattum in pago Tar- 
ftatus *** vennico ,dprima fui origineamplijfimum, hadenus S. Bertini nomine celebratur, inclufum 
murisyludomaropolis, qua urbs a Monafterii celebritate orta, ab annis centum cathedra Ep i- 
fcopali donata eft, excisa Tarvenna. Duplex fere a Coenobii primordiis conventus Mona¬ 
chorum iftic fuit, unus quidem in S. Taetri Bafilica, conftans Monachis centum & quinqua- 
v $} ntA » alter in S. Maria Ecclefiacoemiterii loco adificatd, habens Coenobitas quadraginta, 

quos Fridogifus Abbasfacul aris faculares Canonicos fecit. In hac demum S. Maria Bafi¬ 
lica fides Epifcopalis ereda, in alia catus Monachorum perfeverat. Procedente tempo¬ 
re iftic etiam , ut & alibipajfim .admiJfafuntSandhnoniales ,quas Converfas appellabant 9 
Cregorio nono Pontifice per Romanum S. Angeli Diaconum Cardinalem expulfa. Erane 
tunc finquit Iperius cap: 46 parte 20, in hoc Monafterio Monialesquae dicebantur Con- 
verfae fub habitu Religionis, non tamen liib profclfionc regulari inter duas portas Mo¬ 
nafterii , juxta Ecclefiam S.Martini commorantes.de elecmofyna Monafterii viventes, 
in hofpitali pauperibus fervientes, veftcs facras & ornamenta Ecdefis c&m opus eflee 
confuebant & abluebant. Et quia non licebat mulieribus ingreflus intra Mona- 
ftcrium Monachorum ; matres , forores & propinquas noftras quum ad nos venie¬ 
bant , recipiebant. 

Ecelcfi* 9. Vt vero intelligas ea qua de variis Monafterii principalis Vafilicis dicuntur , ju- 
laros. vat Iperii verba e cap. 3 hic attexere. Notandum cit, qudd Ecclefia ifta diverfis fiic- 
ceffive temporibus diverfimode nominata fuit. Primd enim dida fuit Sithiu a nomine 
villa: vel loci qui Sithiu dicebatur, quam Ecclefiam B.Bertinus fundavit in honore B. Petri 
Apoftoli, qui adhuc nunc eft Sc Pater & Patronus. Deinde B. P. Bertino numero Sando- 


Ecclefi* 

piares. 


Digitized by v^sOOQLe 



VITA S. BERTINI ABB. SITHIVENSIS: 107 

rum adau&o, quia ipfc primus fundator noftcr cxftiterat, ab co denominatus cft lo- Circa An. 
cus Monafterium S. BertiniSithienfis. Et ut nominis rccompcnfatio fieret , conftru- *' 

£ta fuit Ecclefia B. Pcero ad occidentalem partem Templi ad plagam feptemtrionalcm, 

& qua adhuc nominatur porta S. Petri ibidem. Beato vero Martino fa<fta fuit Ecclc- 
'fia juxta illam qux nunc cft parochialis Ecclefia S. Martini in infiila. Et inter duaS 
has Ecclcfias fan&orum Petri & Martini facium eft hofpitalc pauperum fcu domus 
clceinofyn* } via quoque parens , per quam de una Ecclefia ad aliam , ac de hofpita- 
Ji ad utramque patebat ingrclTus. Demum igne fortuito confumtis Ecclefiis beatorum 
Petri Apoftoli ac Bcrtini,tempore Domni Rodcrici Abbatis , qui anno m xxi pra- 
ejfe coepitj ordinatum fuit, (quod adhuc hodie fervatur) quod Templi noftri majusal- 
tare,unmo ipfummct Templum femper confecratur in honore B. Mariae Virginis, 
beatorum Apoft. Petri & Pauli atqUe B. Bertini Confefloris Chrifti } fecundum vc- 
rd altare in quo folct dici mifla matutinaUs, femper appropriatur & confecratur in 
honore S. Martini Turonenfis Epifcopi. HaElenus Iperius. 

10 .Ifiud Afceterium tanta religione &fanfta Regula cultu pervariae alternantit Viripu, 
humana conditionis vices floruit, ut de viginti duobus San&is illius Ecclefix Mona¬ 
chis jam follemnizct Ecclefia, inquit Iperius in Prologo. Viginti quinque numerat Lo- 
crius in Chronico 'Belgico, nimirum Bertixum Abbatem & Coenobii conditorem , 
Ebertramnum Abbatem Veromandenfem , W albe rt u m Comitem , ej ufque 
filium B e r t 1 n u m parvum , Mummolenum N oviomagenfem Epifcopum, W1 n- 
.n o c u m Abbatem Vvoromholtenfem cum Q^u adanoco , Ingenoco , & 
Madoco ejus fociis j.Erkenbodonem Sithivenfem Abbatem qUartum hoc 
' faculo vili} Humfridum ex - Monacho Prumienfi Abbatem Bertinianum, 

& Fiuconem Remcnfem Archiepifcopum itidem Abbatem , Vocarduk , 
Winebaldum, Ragenardum ^ Gervaidum Monachos Martyres fa - 
culo ixj Grimbaidum Vvintonienfem oAbbatem eum fociis Johanne <$* 
Assero, «Gerardum eAbbatem faculo x} Lambertum, Simonem 
^■Leo nem oAbbates Sithiverifes cum Joscione & Bernardo M onachis 
faculo xii. T)e quibus agemus locis opportunis. 

11. Ex eodem cAfeeterio prodierunt quamplures alii qui ad infulas Epifcopales & dloftre*. 
evelli funt. Iflic etiam faculi pompam & dignitates abdicarunt viri fpeftata nobili- 
tatis, GuntberTus clara ftirpe, patre Gorbcrto, matre verd Ebertruda proge¬ 
nitus , inquit Iperius , cap. it parte 3 j Honrocus Comes , Adalardi Abbatis 
pater , cap. 13 parte 3 ; Z o p P o Regis Caroli Calvi Vicarius cap. 1$ par¬ 
te i s Mbgenfridus puer nobilis , a patre Ruodwaldo oblatus cap. 16 , & alii t 
* quibus addendi Childericus Rex ultimus Merovingica JHrpis in Sithiu Mona- 
ftcrio tonfus , ^Guiueimus Flandrenfis Comes, qui morte inflante religiofam ve- 
flem induit, & in Sithivenfi Monaflerio fepultus efl , te fle Orderico Vitali in Hift. 
lib.12 , ubi ejus epithaphium refert ad annum 1127. 

n. Praterea ex hac Abbatia originem fumferunt , feu ( ut verbis Iperiani Prolo- Monafteria 
gi loquar) funt derivata quaruordecim honcfta Monafteria , adeout Sithivenfis Eccle- abiftoor- 
fla patrix fedem primam obtineret poft cathedralem Morinorum. De Monafleriis u ' 
Vvoromholtenfi, Bergenfi , zAlciacenfl, Hunulfricultenfi & aliis e feminario Sit hi* 
venflprofeElis , lege fape laudatum Iperium. 

13. Non tantum S an Horum feminarium fuit i fle locus , fed etiam SanElorum afylum san&orura 
& confugium. Ifluc fe recepere SS. Anfelmus & Thomas Cantuarienfes Archiepifco- afylum. 
pi. Admifli etiam non femel Monachi Cantuarienfes a Regibus pulfi, primo quidem 
in SfThoma odium ttb Henrico IV, deinde vero a Johanne Rege anno m cc ~vn.De 
primis agit Iperius cap. 44 parte 2, de aliis cap. 46 parte 12,ubi hac verba : Qmbus 
adventantibus D, Abbas & conventus inobviam cis cum croce, candelis & thimia- 
materiis proceffionalitcr inceflerunt ufque ad Ecclefiam S. Dionyfii , & eos huc in 
Monafterium adduxerunt. Erant Monachi feptuaginta, familiares autem ufque ad cen¬ 
tum : qui omnes infimul per dies duodecim hic apud nos manferunt, donec per Ab-, 
batias circumquaque bini vel terni a fuo Priore milii funt , ipfo Priore cum fedccim 
Monachis plufquam per annum nobifeum remanentibus, (fle. Egregium fani Chriflia - 
na caritatis & religiofa hofpitalitatis exemplum! 


Oij 


Digitized by t^OOQLe 







Ci*c* Ah. 

D C C IX. 

SlfT. T. 
E«e »nti- 

quieri ano- 

nym». 


to* VITAS. BERTINI ABB. SITHIVENSIS. 
PROLOGUS AUCTORIS. 

x, JT^O mino omnipotenti bonorum munerum largitori multiplicesgra- 
X J nx laudefquc fcdulb funt referendx, qui omnium creaturarum vi- 
fibilium & invifibilium conditor & gubernator exfiftens, filium fuum unige¬ 
nitum Dominum noftrum Jesum-Ckxistum ad docendas redimenda!^ 
que omnigenas gentes mifit ad terras: & cetera ut in Vita S.Audomari Sacula 2. 

Caput I. In qna pravincia natus eft B. Bertinus,^ qu'»d in pueritia 

Manachus fqftw eft. 

t. "O Eatus puer Bertinus generofa progenitorum ftirpe ortus tra- 
lj dirut in Conftantix finibus, quam Rhenus fubterfluens fub ejufdeim 
urbis muros in Apotamo lacu ferme tribus ftagnatur millibus: quae hinc $ 
vicino Bajoariam, illinc Burgundiam, ab Auftro autem Alpina fufpicit ju¬ 
ga. Hic itaque filis pignus admodum diledum progenit oribus, nutriebatur 
diligenter infantulus, uti cantus in Domino poli futurus, cui cum ad mun¬ 
di gloriam a Deo «errena nobilitatis fuffragaretur dignitas , ab ipfis infan¬ 
ti* cunis major (ervitutis ChrHli c6adolcvit caritas. Quod exhibens mox 
ut ad id aetatis pervenit, pueritix fux principia evangehea perfe&ionc 
Deo dicavit. Patentibus enim Sc patrix Dominum fecuturus abrenuntia¬ 
vit : & ut perfedionis nil Domini fervo abeffet, Monachum in Luxovien- 
fi Coenobio fub patre Eustachio profeffus eft. cujus vita & dodrinx 
mftitutio quam Ipiritualis gratix compos fuerit, fcire datur in ipfa excellen¬ 
tia gregis cui prxfuit: prxfcrtim nunc cum evidentioribus landitaris eo¬ 
rum pateat fignis, quos pluribus terris coram Domino fuis fcimus patroci¬ 
nari meritis. Horum teneram vitam morefque Bertinus puer quidem xta- 
te, fenfu autem lenior , imitari Spiritu-fando infpirantc contendit, quem 
poftquam fux gratix charifmaribus mancipavit, inter tales rantofque Pa¬ 
tres , ut eorum exemplis inftrucretur, adfcivit. Omnibus tandem perfe¬ 
ctioribus viti audum muniis in pueritia , inexhaufto cxlcftis defiderii vi¬ 
gore prxditum provexit in adolefcentia. 

I I. J$**d adhuc adalefientulm ad S. Andamarum pervenit. 

5. TTRco cum jam Dominus militem fuum mundo manifeftius propa- 
JC^lare difpofuiflet, ne in abfconfo lucerna tantx claritatis lucens tot 
mortalium fpirituaha commercia differret 5 egreffus duobus tantum comi¬ 
tibus Mu mmouno U Ebes.tb.amno, magnx fcilicet fandicatisvi¬ 
ris , tertius adjundus , perfedus fandx Trinitatis cultor in Galliam 
ufquc pervellit *. Videntes igitur prxdidi viri fandi , Bertinus fcili- 
cet bc fbcii ejus , ibidem meifem quidem multam , operarios autem 
paucos , coeperunt longe latcquc verbum vitxinftanter per totam Galliam 
diffeminare. Adhxferunt autem eis quamphires viri religiofi, qui ab eifdcm 
a mane ufquc ad vcfperum xternx vitx pabulis reficiebantur : nec minus 
quoque palatini Proceres intermifta ad tempus regali fervitute ad eos 

* Ciftertienfc exemplar fic habet. Morinonfium nes Iperius cap. i parte i & 5. ubi Audomarum & 
fints ftrvtnit, quitu» tunc tjm cemfutnota fr (ut Bertinum ex S. Amulii profapia defeendifle adfir- 
ferturj confangumetu ,egngitu Chrijli Prtfnl Au- mat. Lege bac de re , fi tanti eft, Malbrantum 
domarus larga divinorum dogmatum fluenta pro- lib. ) de Morin. cap. x. 
pinabat. Confangtunitatem iftam probat Johan- 


Digitized by i^.OOQLe 



VITA S. BERTINI ABB. SITHIVENSIS. 109 

confluebant > eorumque modeftam converfationem in re&£ vivendo ad CixcaAh< 
exemplum fibi proponebant. ncc 1 *. 

4. Tempore iHo Lotharius filius Ludovici Regis Regni Franco- SErT ' T * 
rum monarchiam gubernabat, cujus aures cum jam Tuorum Procerum re¬ 
latione pulfaret fandorum Bertini fociorumque ejus eximi* converfatio- 
nis crebra opinio, mox eos Tuis adftare juflit confpedibus. quibus illatis k 
Rege vir Domini Bertinus &: ejus focii honorifice Tunc TuTcepti, & longo 
tempore intra Regis palatium Tumma diligentia Tubrogati. Poft longum au¬ 
tem temporis intervallum praememorad viri S. Audomarum tunc Tarvcn- 
nenfem Epifcopum ( cujus compatriota St confimguineus erat S. Bertinus) 
adierunt, ut ei in prxdicando eflent comites, quatenus in aeterna retribin 
tione a Deo mererentur fieri aequalis gloria: participes. Sandus vero Au- 
domarus eofdem Dei Bimulos gratifice recipiens , omnipotenti Deo gra¬ 
tias egit, qui tales fibi ad praedicandum Evangelium adjutores mifit. Erane 
enim in Fide perfedi catholica, in ecclefiafticis difciplinis atque in 
divina feriptura eruditi. Subibant igitur officium legationis Tu* labore 
pr*dicatioms conti nux. 


III. Traditio Adx.oax.di. 

« 

j.TNteae a quidam vir nobilis valde prxdives opum , Adro aidos jtwrbae* 
1 nomine, nullum habens filium , tra&are cum B. Audomaro & t rxdi- 
flis D ei famulis coepit, qualiter poffeffionum Tuarum Ecclefiam heredem fa- An * nym *‘ 
ceret. Quem B. Audomarus inlpirante gratia Spirkus-ian&i hortatus cft, 
ut S. Bertino TociiTque ejus prxnominatis quxque habere poterat confer¬ 
ret, quatenus ibidem Coenobium in honore B.Petri Principis Apoftolorum 
conftrucndo , turbam Monachorum non modicam coadunarent. Quod 
Adtoaldus praefencc B. Audomaro cundilque Proceribus urbis Tarvenn* 
magna cordis alacritate complevit, tradens villam Tu* proprietatis nuncu¬ 
patam Sitii», anno ab incarnatione Domini iexcentefimo vigefimo Texto, * 4 

anno autem undecimo regni Chlodovei filii Dacoberti , odavo 
Idui Septembris. In territorio igitur auodam ipTius vili* Monaftcrium 
aedificare coeperunt, qui locus ulque hodie Vetus vocatur Monaftcrium. 


IV. 3*art aptiorem locum finttus vir Dei qutrtbat. 


6 I Ntiaea decedente Achario k Epifcopo urbis Noviomz ad Epi- tx 
iTcopatum ejufdem urbis venerabilis vir Mum molinus provehitur, 

Zc Ebertramnus Coenobio S. Quintini \ Mummolino praeficitur : fandus 
vero Bertinus in loco fibi a Domino collato annis quatuordeciip c refedir. * 
Et quoniam locus ille permodicus minufouc fpatiofiis erat, ut conftrudio- 
nem alicujus magni caperet apparatus, (andusvir Dei Bertinus ccepit cum 
luis fibi coadunatis zdificandi Coenobii aptiorem quxrerc locum. Sed di- 


• Eolquinus in Chron. lib. i cap. t feribit, an¬ 
no x i Ludovei , Chrifti d c x l v. rcftnis anno 
s c x t v 111, auc infequenti, cui Chlodovei an¬ 
nus xi illigatur. Hujulce rei diploma ab Adroal- 
do confedlumexftat apud Miraram cap.) Donat. 
Sc apud Johannem Iperium in Chronico , uti in 
VitaS. Audomariad ann. <J7 observavimus. 

A Non Achario, fed B. Eligio in fedem Novio- 
maeenfem fucceific Mummelinus, ut in Vita S. 
Audomari adnotatum. 

e Annorum numerum haud exprimit Au&or 
primus, luee vero addit: Vt fnitn fisum ejus liti lo¬ 


quamur nofiiontibus , hinc idemItfMt in humilicolla 
fitnsfluvium Agnionam cum aquis talujfribsts. il¬ 
linc filvam langis fufereminentem habet traOibus. 
S. T hornas Cautuaueu£s Arehiepifcopus patrium 
foium verterp coaftus, dicitur veniile ad Votus- 
Monafiorium , e semitarium quoniam gltritfi Confef- 
ferii Ber/imi , ubiper tres dies latnerit ; & die quar¬ 
to in Sithivenfem Abbatiam (e recepifle, apud Ipe- 
rium cap 44 parte x. Nunc vicus S. Mummolcni, 
vulgo saint Mummolin appellatur , uno miliari 
ab Audomaropoii. 


O ii/ 


Digitized by t^.OOQLe 



J.o VITA S. BER.T1NI ABB: SITHIVESTSIS. 

Circa An. dum Dominicum animo revolvens , Sine me nil patefis facere , perfed» 
Sirr v hujus confilio Dei providentix eunda dilponcnti fele ex animo commit¬ 
tens , protinus navim confcendit fine gubernatore & remige per fpatiofum. 
o «w.iy j- ^ a g num } cu j adhaeret prxdidum Monaftcriolum. Dei tantum nutu navis 
agebatur , Angeli quoque miniftcrio cerneres carinam contra fluenta prx- 
cipitis fluvii impingi, quoufque aptum tenendo portum confifteret, ve¬ 

nerabilis vir Bertinus hunc verficulum ex ordine decantati pfalterii prome- 
r/«/,iji.i 4 . rct : Hac requies mea in fxculum fitculi , hic habitabo quoniam elegi eam. 

Cognofccns igitur a Domino iibi locum illum clcdum , fine mora navim 
relinquens , Monafterium nomine Sithiu in eodem loco in Dei nomine 
& in honore S. Petri xdificare coepit. Confluentibus undique rcligiofis vi¬ 
ris, intra modicum tempus multitudinem. Monachorum , videlicet centum 
* quinquaginta* coadunavit, cum quibus multis in Dei fervitio vixerat an¬ 
nis , turbamque fibi a Domino creditam fub diftrido faerx Regulx jugo 
s. Binei.» mente follicita pervigil cuftodiebat Paftor , fciens quod feriptum cft : Cui 
R, f-c • *. plus committitur , plus ab eo exigitur. Beatis enim Dei famulis fub fua 
” cura confiftcntibus Dominica atque Apoftolica prxdicando mandata , fua 
quotidie diftrida convcrfatione ac religiofis adibus magnum bene vivendi 
Matth. 5. prxbebat exemplum, implens quod feriptum eft: Sic luceat lux r veftra coram 
16, hominibus , ut videant bona opera veftra & glorificent Patrem vefirum , ne fe¬ 
cundum Apoftoli prxeeptum aliis prxdicans, ipfe reprobus invenitetur. 
Nec deerant providente Domino vitx eorum ncceflaria. Affines enim 
quique nobiles Chrifto devoti ejus admonitione &: dodrina , plurima ter¬ 
rarum fundorumque illi conferebant donaria, ficut inferius patebit. 


V ..Traditio de Villa de Worinhoud. 


dtift iit »n- 
tiq. *»tnv- 

w. 

i 


7. T)0 st prxdidam etiam venerabilis memorix Adroaldi traditionem, 
1 qua fe in ejufdem loci conftrudionis primitias primum exhibuit, 
quidamprxdivcs Heremarus fux proprietatis villam Vvorinhoud b di¬ 
dam , Deo fandoque Bertino contulit. Qui fcilicet beatus vir tantorum 
divinx largitatis impenforum non ingratus , quidquid fibi a Dei confere¬ 
batur Fidelibus, eorum faluti revera confulens fupernis fancivit ufibus. 
Nam in prxdido fundo fandum Viknocum a puero fua difciplina in- 
flrudum cum ejus aliis commilitonibus direxit , quibus ut ad pauperum 
receptionem cellam Ecclefiamque in honore S. Martini xdificarcnt juffit: 
quod prxdidi viri unanimes in Domino inflanti labore compleverunt tem¬ 
pore modico. Statuto etiam Fratrum conventiculo , fuum in omni landi- 
tatis exercitio xmulum difcipulum , fandum fcilicet Winnocum prxfecit, 
quia de ejus vita & moribus non dubitabat, quem fecum ab infantia fub 
Dominica Monafterii fchola nutrierat. Taliter ergo B. Bertinus omnium 
Coenobiorum Tarvcnnenfis territorii audor &c pater exftitit, tantoque ger¬ 
mine in provedu Ecclcfix Chrifti fmdificavit. Omiffis tandem omnibus, 
quanta induftria eunda neceffaria loco proprix habitationis curavit provi¬ 
dere , fubfequenti narrabitur ferie. 


VI. Qualiter cime terium adquifivit. 

8 ./^XMnibus igitur commodis ejufdem loci fui Fratribus perquifitis, 
V-/ cimeterium parare* non potuit, uti in palude. Super qua re fui in 

'4 Exemplar Ciftertianum habet ducentes Fr«- b Vvetmbolt dicitur ia Vita S-Vvianoci infra 
tres . ad ann. 717. • 




Digitized by t^OOQLe 



VITA S. BERTINI ABB. SITHIVENSIS. m 

omnibus adjutoris dile&i Dei Antiftitis Audomari confilium & opem non CircaAn 
diftulit quaerere. Qui. praeclarus Pontifex folita caritatis adfUit exhibitione, dcc^u"' 
cjufquc confilio communicato & labore , fofla ambiens cimeterium , ei- Sept - v - 
dem Coenobio confecravit in praedicti collis vertice, conftru&a in ejus me¬ 
dio Bafilica in veneratione fandae Dei genitricis Maria. Quam commu¬ 
ni perfcdam opere S. Bertino ejulque Coenobitis conceffit integre anno 
fexcentefimofcxagefimoincarnationis Dominicae,donationem fuamconfir¬ 
mans fada per privilegii dcfcriptiortem traditione, in qua fe ejufdem beati 
Patris cundorumque Fratrum fub ejus patrocinio Deo fervientium oratio¬ 
nibus commendavit, petiitque' ut in eodem cimcterio , eo totius carnis 
viam mgrelTo, corpus exanime humarent. Cujus privilegii exemplar hic in- * 

fcribere curavimus , uti tunc temporis a praefato Chrifti Praefule Audoma- 
ro fadum accepimus. 

Exemplar charta S. Audomari de cimcterio. 

D O mnis fandis ac venerabilibus in Chriilo mihi adhaerentibus Fra- « Excbro*. 

tribus tam Abbatibus quam &c Prelbyteris vel Diaconibus vel omni « ral l uini f 
Clero Tarvennenfis Ecclefiae, feu viris illuftribus,Optimatibus, fublimibus «« 
perfonis vel reliquis quampluribus Audomarus Chrifti gratia Tarven- « 
nenfis Ecclefiae Epifcopus. Licet nos antiqua regulae conftituta falubri ob- « 
fervatione cuftoaire conveniat , tamen divina largitate infpirante utili « 
provifione pertradare conftituimus , ut quod facris deliberationibus non « 
derogat , intrepida obfervatione confervetur. Quare placuit nobis juxta « 
fraternalem confenfum , & vifceralis pietatis affedus ita cor noftrum irf^ « 
trinfecus mollivit, ut Bafilica in infula Sithiu , ubi antea Monafterium in « 

Dei nomine aedificatum elfc videtur, ubi regulariter viventes aderant Mo- « 
nachi fub libertate conftituti ibidem , pariter cum ipfis Monachis pro eo-' - 
rum confolatione vel adjutorio Bafilicam communi opere ad corpora eo- « 
rum vel noftrum quiefeenda aedificavimus in honorem S.Maria genitri- « 
cis Domini noftri J e s u-C hristi , ut in fupraferipta Bafilica juxta eo- « 
rum Fratrum pleniffimam caritatem, in ejus locello corpufculum meum „ 
poft obitum meum ibidem depofitum vel conditum deberet inter ipforum « 
corpufcula Monachorum , qui rehgiofo habitu ad omnipotentis Dei ver- M 
bum convenerunt de diftimilibus gentibus , de fpatiofitate mundi in unius « 
gremio fandae Ecclefiae pro amore Chrifti coniolidati funt , ut ab jugo <« 
mundi colla mentes excutiant, omnia defercre, terrenae curae pondera dedi- f< 
ponere , atque ad caelefte defiderium latius animi finum laxent, vitam re- „ 
motam pro fuperna retributione petierunt, ut in ea fandis virtutibus de- „ 
ti & vetuftatem. cordis a focictate faecularium ftrepitus disjungere, & in „ 
igne amoris Domini conflati, ut ad caelefte gaudium contemplandum fe « 
innovent. Proinde ego pia fiducid provocatus , interceffores meos apud « 
clementiftimum & omnipotentem Dominum ut fuis precibus prxberc mi- 
hi dignentur adminiculum humiliter depofeo , & taliter ab ipla congrega- „ 
tione fupplico, ubi & ubi locus evenerit, in quo Dominus de hac luce me « 
migrare jufferit, confocia caritate juxta quoa in auribus veftris patefeci- „ 
mus, quod voluntas noftra taliter decrevit, ut cum ipfis peregrinis in ipla « 
Bafilica, quam pro eorum adjumento conftruximus, ibidem me requiefee- « 
re fecundum ipforum Monachorum voluntatem Dei adjutorio licentiam « 
habere debeam, &: ipfi Fratres de quibuflibet locis in praefata infula cor- « 
pus meum adducere , & ibidem recondere debeant. Per quod decerno 6 c „ 
juxta confenfum Fratrum Clericorum Tarvennenfis Ecclefiae , vel illuftri- „ 


* 


Digitized by t^OOQLe 



ut VITA S. BERTINI ABB. SITHIVENSIS. 

Circa „ bus viris interdico, ut ipfaBafilica fub umbraculo patrocinii Abbatis Bek-> 
Ann ’“»tini , qui nunc temporis in antedido Monafterio praseffe videtur, feu, 
SiVt/i» a fuccefforibus fuis fub eorum gubernatione regenda cum divino cultu af- 
n fcduque piiflimo & diledione qua decet, ic cum omni intepra foliditate 
• infula: Sithi» Monafterio in fui juris obtineant vigore , arbitrioque, vel re- 
» bus in ibidem adfpicientibus , ut neque ego , neque ullus Epifcoporum 
„ fuccefforum meorum, neque privilegio aut muneris caute pro ejus adjuto- 
» rio fervorum Dei, vel ipforum libertate integra refervanda , requirere non 
» prxfumat. Et ficut antiquorum vel in novo tempore Monafteria propria 
„ Privilegia funt confecuta, ita & hoc a fuccdforibus cuftodiatur , ut quid- 
>, quid in ipfa Bafilica vel ejus Monafterio ibidem offertur , ipfe Abbas vel 
» Monachi ibidem fervientes abfque ullius contrarictate vel repetitione Epi- 
h fcoporum Uberi cum Dei adjutorio hoc poffideant: & juxta quoddecre-; 
m tum eft, quidquid prxdidae Bafilicac Monachi fub libertate Evangelica rc- 
»j gulariter viventes , regio munere feu a quibuflibet Chriftianis in agris, 
*» mancipiis, auro argentove, facrifque voluminibus, vel in quibufeumque fpc- 
»» ciebus, qua: ad ornamentum divini cultus • vel ad opus eorum Monacho- 
»» rum pertinere nofcuntur, vel in ceteris rebus collatis aut deinceps colla- 
» turis in pnefenti vita noftris temporibus feu fuccefforum meorum , neque 
» ego nullufque fibi Pontifex, aut aliquis ex ordine Clericorum ordinator Tar- 
»vennenfis Ecclefia:, fuis ufibus ufurpare aut minuere, aut ad civitatem aliqua 
»»fpecic deferre non praefumat. Et quidquid ad ipfum altare in Dei nomine 
» fuerit oblatum, a quibufeumque Deo infpirante tranfmiffum, nihil fibi ex- 
» inde pro reverentia S. Mariae, in cujus honore ipfaBafilica vel reliquo- 
» Am Sandorum conftru&a effe videtur. Pontifex aut ejus Archidiaconus, 
»»vel quilibet ordinator Ecclefi* Tarvennenfis audeat vindicate a praefato 
»»Monafterio. Neque in agris ipfius convivia ego vel Pontifices fucceffo- 
»res noftri vel Archidiaconus praeparare non praefumat , nifi ab Abbate 
»> faepe didi Monafterii Sithiu fpontanca voluntate fuerit rogatus , & per- 
»»ado divino minifterio , abfque ullo incommodo in fua ftudeat habere re- 
»»greffum. Neque ulla alia poteftate in ipfo Monafterio, ut diximus, neque 
>» in rebus feu myfterium aut ornamentum ipfius , neque in perfonis donan» 
» di aut commutandi pro reverentia S. Marije, vel Petri & Pauli Apofto- 
»»lorum , vel pro eo ut quieti sub Regula Sancta ipfi Monachi vi- 
» vere debeant ad ipfum Monafterium defervientes, ut de perfeda quiete ip- 
»> facongregatio valeat,duce Domino,illarfo tramite per tempora cxfultarc, 
u & ad portum quietis a:terna: feliciter pervenire. Et ficut plura Monafteria 
»»fub libertate viventes , ut pro ftatu Ecclcfiae & falutc Regis vel ftabilitate 
»* Regni &c tranquillitate patriae valeant in ipfo loco vel ad eorum Reliquias 
» Sandorum plenius exorare, & juxta decreta antiquorum Patrum Domino 
» adjuvante valeant perfeverarc , quatenus hanc epiftolam cum Privilegio 
» conceffo atque induito , fub ea (ut diximus) libertate, ficut plurima Mo- 
»»nafteria,ut Monachi ibidem confiftentcs debeant in perpetuum permane- 
*/.i n u re firmiffime, ut jam didi Monachia* farpe dido Monafterio cjufque cel- 
li,' ce » Uilas*: quia nihil de canonica audoritate convellitur , quidquid domefticis 
» fidei pro tranquillitate pacis vel reverentia Sandorum tribuitur: illud edam 
» placuit addere , ut abfque introitu Pontificis ipfi Monachi fub Religione 
- vel Regula (ficuti fuperius diximus) vivere debeant Chrifto protegente, qui 
» adjuvet hanc epiftolam confcrvantibus, & qui deftruat infringere eampra:- 
»» fumentibus. Quam definitionem conftitutionis noftra: noftris & futuris tem- 
» poribus ut valitura fit,manus noftra: fubfcriptione roboravimus, &Fratri- 
» bus noftris fi c illuftribus viris ut Sc ipfi perfirmare deberent rogavi. Adum 


Digitized by 


Google 


VITA S. BERTINI ABB. SITHIVENSIS. hj 

in Bafilica ipfa fub dic decimaocfcavaMaii, anno fexto a regni domini no- « Circa 
ft ri Chlotharii Regis. In Chrifti nomine quamvis peccator ego Au-«,“* 
domarus nomine abfque merito Epifcopus hanc epiftolam voluntarius « sept. v. 
di&avi & recenferc audivi,& qui fubterius fcribere deberent rogavi. Hxc« * 

abocellis b feci, &: alius manum meam tenens fcripfit, &: fubfcripfit In K t 
Chrilti nomine Mummolinus acfi peccator , Epifcopus indignus fub-» „ 
fcripfi, rogatus pro indiculo domni Audomari. In Chrilti nomine Aude-, 
b e r t u s indignus fubfcripfi. In Chrifti nomine Drausio indignus Epi- M 
fcopus fubfcripfi. Bertefridus peccator hanc epiftolam fubfcripfi. In M 
Chrifti nomine Gravangerus Epifcopus indignus fubfcripfi. In Chri- tc 
fti nomine Audobertus Epifcopus fubfcripfi. Amlancharius in „ 

Chrifti nomine peccator Epilcopus fubfcripfi. B a cimus acfi peccator w 
Epifcopus fubfcripfi. In Chrifti nomine ego Abel adi indignus Abbas M 
fubfcripfi. Ego Ramnebertus peccator hanc epiftolam fubfcripfi. t< 

Ego Lamdebertus acfi indignus Monachus hoc privilegium rogatus w 
fcripfi Sc fubfcripfi. „ 

9. Igitur decedente domno Audomaro Epifcopo, trigefimo quinto an¬ 
no polt prxdi&i cimcterii & capellx donationem in villa W aurantis dida, 
diftante a Sithiu Coenobio fere quatuor miliaribus a domno Bertino fe¬ 
cundum ipfius beati viri in hoc privilegio rogatum exinde deportatus, in 
fupra feripea Bafilica , ante alurc fandx Dei genitricis eft humatus , ac 
deinceps ipfa Bafilica domno Bertino fuit fubaita. 

10. Largus igitur bonorum operum retributor contra diabolicas perfua-*. 

fiones indefeffam fui militis Bertini adfpiciens pugnam, (oculi enim Domini 
adfpiciunt fuper juftos , & aures ejus in preces eorum ) magnamque ejus 
de ovibusfibi creditis intuens curam, almificiseumfignis ac virtutibus glo- 
yificavit, de quibus favente Domino pauca fubfequenti narrabimus fer- 
mpne. - r 

1. 

VII. Traditio Fvalberti* 

II.T 7 U it igitur quidam vir nobilis honorificus Comes fecundum va- vtriatit» 

JF nam hujus fxculi dignitatem nomine WaIbertus , uxor verb '* ant, + 
ejus Recentrudis fuit nuncupata. Huic vero aulberto &c conjugi ** e ” ym *’ 
fux pater confcflionum c beatus fuit Bertinus , necnon dc compater fuic c 
fecundum fxculi laudabilem ritum inter Chriftianos ad conjungenda fra- 
ternx caritatis foedera confervatum. Beatus igitur Bertinus utrifque ver¬ 
bum fxpe pr se dicabat divinum. Quapropter pius vir prxdi&us Walber- 
tus ad B. Bertinum fxpe venire folebac , ut a beato viro divina prxeepta 
audiret, & ut a facro ejus ore poft communicationem Corporis & Sangui¬ 
nis Chrifti more benediceretur folito. Quadam igitur die ad Bafilicam 
fanda: Dei genitricis femperque Virginis Mari.*, ubi etiam B. Bertinus 
S. Audomarum fepelivit , fupradi&us albertus veniens , ibidemque 
orationem complens , aliqua eum nec| 0 itatc fubito retrahente ad beatum 

» 

4 Id eft anno Chrifti ac i x 1. quo Mammo- Epifcopis alilfque viris in dignitate politis conccf- 
linus Noviomagenfi , Audebertus Camaracenfi, fa, ab fuccertoribus confirmaremur, aut novi pri- 
Draufio Sucffionenfi , Bertefridus Ambiancnli, vilcgii conceflionc ,,aut certe primarii inftrumenti 
Audebertus Stlvanettenfi, Amlancharius Sagienti fubfcriptionc. 

Eccleliis Epifcopi praeerant. Gravangerus feu Ra- i Id eft caecus, nnm Audomarum appetente aera-, 

vengerus & Baginus feu Bainus fuerunt poftea te oculotum lumine privatum fuifTc legimus. 

Epiicopi Morinorum, utiin Adis S. Baini inferius t ConfelTarium vocaut: quo de munere feu of- 

dicemus. Nec inde hanc chartam arguas fallitatis. ficio lege Praefationem huic Saeculo prxtixam. 

Sollemne enim antiquis erat, ut diplomata ab 

Alfa SS. Ori. S. B. S aculam Ut. V 


Digitized by ^jOOQle 



n 4 VITA S. BERlTNl ABB. SITHIVENSIS. 

Circ* An: neglexit venire Bcrtinum , fed ad fuam propriam incaute remeaverat 

StrV* domum. Tunc Tuus difcipulus nomine Do do beato nuntiavit Bertino di¬ 
cendo : Valde venerabilis Pater , admiror , quod vefter fidelis in Chri- 
ftoji amicus W albertus in proximo nobis hodie iter faciens fine vcftrae be- 
neaidionis petitione ad fuam infolenter perrexit domum. Tunc fandus 
Chrifti Confeflor Bertinus prophetico fpiritu plenus praedido ait difeipu** 
lo : Antequam * fili , ad fuam Walbertus perveniat domum , ad quam 
nunc properando fe credit cito cfie venturum , valde paenitebit, quod ho¬ 
die fine noftra: benedictionis munere de hoc perrexit loco. Quod fecun¬ 
dum beati viri praeficientis verbum efferus probavit rei. Eodem enim die 
poft Solis occalum nuntius a W alberto velociter fecundum domini fui 
praeceptum equitando ad beatum venit Bertinum , ftatimque poftquan» 
ad fandi viri pra:fcntiam venit, ejus provolutus vcftigiis , tremula ad cum 
ait voce: Domine , vefter benevolus in Chrifto amicus "^albertus modo 
in confinio mortis &r vitx pofitus vos in Dei poftulat nomine , ut pro eo 
fecundum folitam veftrac caritatis pietatem milcricordem deprccemini 
Dominum, ut per veftras in confpcdu aeterni Regis gloriofas preces de 
mortifero periculo quod fibi nuper accidit, lolamen recipiat. Poftquan» 
enim in hac die fine veftra benedictione ad fuam volens properare do¬ 
mum perrexerat, fubitb in medio via: fipatio de fuo in quo velociter 
equitabat equo dejedus, fuper petrofam incautus corruit terram , multifi- 
que in ejus corpore membris collifis , femoreque ejus , bcatiftime Pater k 
penitus confrado , mortem fibi fubditam adefle putae, nifi illum , ut cre¬ 
dit , per veftras factas orationes pictas Uberet divina. Scit enim quod hoc 
fibi periculum per fuam contigit negligentiam , quia fine veftrac benedi¬ 
ctionis tutamine per hoftis callidi aftutiam , aliqua fc nccdfitace retrahen¬ 
te de hoc hodie loco perrexit. Idcirco vos in Dei nomine de praedida 
negligentia veniam petendo precatur , ut potum vcftro facro ore bene¬ 
dictum facrifque manibus fignatum ad eum antequam moriatur tranftnit- 
tere dignemini. Tunc venerabilis fenex cafu fidelis amici commotus, fuo 
afe incunCtanter juflit difcipulo ex oenophoro* quod infacrario pofitum fue- 
vmaceo rac } vinum propinare 1 , ut ad argrotantem celerrime mitteretur amicumi 
At juvenis leviter fando refpondit Abbati: Eft , ut rcor , bcatiftime Pa¬ 
ter , fpatium menfis integri, aut eo amplius, quo nec in eo de quo di¬ 
cis vafculo una phiala fuerit vini. Huic fandus Chrifti Confeflor & fide 
perfcCta & caritate plenus fuo dixit difcipulo*: Vade , fili, in Dei nomia 
ne ad illud de quo dicis vafculum ; Dominus enim nofter cui omnia pof- 
fibilia funt, qui adeft in opportunitatibus , (prope elt enim Dominus in¬ 
vocantibus eum)noftro aegrotanti amico, credo,falutiferum dabit potum. 
Tunc juvenis fandi viri praecepta fecutus , in praedidum intrando lacra- 
rium , illud vas de quo paullo ante fando dixit Abbati , quod nec una in 
eo fuiflet vini phiala , divina largiente gratia hac vice plenum optimo in¬ 
venit vino , cujus mirabilis odor prxdidam compleverat domum. Tunc 
fandus Chrifti Confeflor Bertinus $unenfas omnipotenti Domino gratias» 
agens , Walberti ait puero : De hoc vino aliquid tecum portando ad 
tuum velox recurre dominum. Tunc ille in eadem node immcnfo reple¬ 
tus gaudio ad luum reverfus eft dominum, totumque ci quod fadum fue¬ 
rat narrando miraculum, falutiferum fibi potum de praedi do propinave¬ 
rat vino. Poftquam vero de eodem benedido biberat potu, in eadem ho¬ 
ra , divina meaente manu fanus effedus eft , immenlafquc omnipotenti 
Deo (alutis fua: audori gratias referens , cordifque compundione reple¬ 
tus , magnam -hereditatis fuae partem, villam fcilicet Arkas & mulca alia 


Digitized by t^OOQLe 





VITA S. BERTINI ABB. SITHIVENSIS. n S 

ficut antiquitas adferic ) praedia B. Bcrtino tradidit, & ufibus Fratrum in c , RCA An. 
Skbiu Chrifto famulantium perpetuo delegavit. Sicquc paullatim rebus bccix. 
faecularibus renuntians, omniquc ftudio cxleftibus inhians, jamque Mo- Sept ’ 
nachus fieri defiderans, S. Bertini hortatu & confilio fretus, in Luxovio* * 
habitum Religionis fufeipere irrevocabili fpondet devotione. 

VIII. Traditio de Hunulfricurt. 

u.T 7 Ir quidam inclytus nomine Amalfridus tradidit domno ^ - in 
V Bertino Monafterium quod ipfe conftruxerat in proprietate fua, tiq. anenj- 
nomine Hunulfricurt } in pago Cameracenfi fuper fluvio Scald , ubi &: filia mo ' 
ipfiusilluftrisviri, Auriana nomine,AbbatifTaSanctimonialiumRcdrix 
elfe vidccur s eo tenore, ut hoc ipfe dum adviveret, per precariam haberet, 

& poft fiium obitum ac filiae ejus Aurianae, fupradidus Abbas Bertinus feu 
fucceffores fui hoc habeant , teneant ac poflideant: & quemcumquc 
Prxpofitum ibi prxponere voluerint , licentiam habeant, ficut etiam 
exemplar illius traditionis apud nos hadenus confervatum teftatur , adura 
anno ab incarnatione Domini fexcentefimo feptuagefimo feptimo b , In- j 
didione fexta. 

I X. Jj>uod plurima Jigna , licet nos lateant, per eum fecit Dominus. 

I 3‘0^"* TERE A P er ^ an ^um virum mira Divinitas egit, quamvis par- ^ v „ it 
1 tim ipfe celandi ftudio , partim tunc prxfentium negligerttia Occu- 
luerit. Sed omnibus miraculis labor in Dei fervitio indeficiens eft prxfe- 
rendus , & cura pervigil animarum. fibi commiflarum. Omni itaque tem¬ 
pore vitae Tuae in praeparatione loci fibi a Deo traditi fudavit , cujus labo¬ 
ri adeo divina gratia adfuit, ut fuo tempore prifeis Monafteriis regii 
affluentia conftrudis , & numero pignerum Sandorum , &: rerum abun¬ 
dantia coxquarctur. Sandus igitur Chrifti ConfefTor Bertinus poftquam 
Adroaldus in Sithtu locum tradiderat , quinquagefimum feptimum annum 
regiminis fui agens, virum venerabilem fuum Monachum Rigober- 
tum nomine,Tuccefforcm fibi ordinavit: ipfe vero privatim agens reli¬ 
quum vitae fune, in divina fe contulit contemplatione. ALdificavcrat etiam 
Oratorium quoddam , adhuc vivente fuo prxdilcdo Audomaro Dei An- 
tiftite, quod ab orientali plaga Templi S. Petri conftruclum dedicari fe¬ 
cit ab eodem Pontifice in veneratione fandae Dei genitricis Mariae, 
quo potiflimum pernodans in precibus dies non minus indefeflus .Chrifti 
miles fupplebat jejuniis. Venerabilis igitur Abbas Rigobertus vices excu¬ 
biarum ejus in gregem Domini induftria exfequens, ejufdem Patris juf- 
fu Monafterium c in honore B. Martini paucis temporibus magno opere t 
aedificavit. Erat enim fuminac devotionis in hunc ConfelTorem Domini, 
ejufque memorix plurimum inferviens &c diledioni. 


• H inc inferunt'nonnulli, V v albertu m hunc non 
alium efle quam S. Vyalbertum Abbatem Luxo- 
Tieufem : quod rejecimus in hujus Elogio Sxculo 
i ad ann. 66 4. 

. i Re&ius Iperius. A Sum Viromandis, qua ndo 
fecit Februarius dits v 1 n, undecime regni demi¬ 
ni neUri Theodorici gloriefijftmi Regis, id eft anno 
Chrifti dc lxxxiv. Addit Iperius cap. 1 par¬ 
te 14 : Quod Amalfridus regali privilegio ctnfirmari 
fecit ,f*ed fic incipit ■ Quoties reQapeiiulatio, 


Datum Kalend. Apri!, armo X1 v. regnineflri, Ba- 
rifiaco palatio. Deinde Amalfrido Auriandque de - 
funitis , Moniales ibi fuccedere, S. Bertini fucttjfe- 
resinhibuerunt, & Monachos ibi futuerunt. Quo¬ 
modo veri fit alienata, (fp ab hac obtdientia rtoftra 
neejfcrit , /cripta nofira non continent. Lege Vitant 
S. Auftrebertx ad ann. 704. 

c Id eft Ecclefiam S. Martini qux nunc paro- 
chialiseft.fi cS.Vetri Monafterium , ideft BafiJica, 
infra num. 14. quxBafilica amplius non exftat. 

P ij 


Digitized by t^OOQLe 



Circa An, 
dic IX. 
S EPT. T. 


» 


b 

Nota. 


tx MHony- 
tm» «»j. 


116 VITA S. BERTINI ABB. SITHIVENSIS. 

X. Qualiter vir Dei tentatus fuit a diabolo in fiecie mulieris , 

& fer S. Uurtinum vifitatus . 

14 .TTEn.TUR fiquidem a fenioribus noftris , eumdem virum Dei quo- 
r dam fabbaco fanguine minutum > a maligno fpiritu fub fpecie 
puella: regiae perfonae tentatum, nec primum dolos tantarum percepif- 
ie infidiarum. Sed cum jam Fratribus eum ad Mandatum Domini *, quod 
apud Monachos lingulis fabbatis ex more celebratur , oppericntibus vel¬ 
let abire, iliaque eum retinere tentaret , loquens quali de Monafterii 
necelfaria utilitate , magis autem anhelans ut fi pollet captivum duce¬ 
ret fervum Domini fua turpi commixtione ; praedictus Dei Pontifex S. 
Martinus ei apparuit, fratrem &: amicum dulci compellans affatu , infi- 
diantis in pellice inimici cavillationes dolofque retexit, quod mox idem 
tiro Domini a fe crucis ligno abegit; furgenfque Fratres fe ad Manda¬ 
tum Domini poftulantes , Deum laudans fuper ejus tanta pietate peti¬ 
vit. Tanta nimirum de ejus fanditate laetitia erat caelicolis , ut non mo- 
db cos intercelfores apud Deum mereretur in fuperis , fed etiam ut 
falutis ejus obfequio infervire praefentialiter parerent in terris , ne vide¬ 
licet tantum remuneratiorys gloriae fuae coheredem amitterent in 
caelis. Confiderans ergo pius Pater omnino Monachis non expedire fe- 
xu femineo quovis modo communicari, penitus exclulit fub anathema¬ 
te b ingrclfum feminarum de aditis ejufdem Coenobii. Quod noftro 
tempore & quadam religiofa fervatum muliere , ut fcilicet ulterius nol¬ 
let ire quam ipliim virum Dei didicerat conftituifle ; ea quoque mor¬ 
tua corpus fervavit exanime. Nam eam in feretro pofitam ferentes , cum 
in ipfo ejus antiqua: adventionis pervenilfet hmite , tanto confeftim di¬ 
vinitus figitur pondere, ut ultra ferri non polfet , coada etiam ad fe¬ 
rendum praefentium multitudine. Sicque anus praeceptum quod ad re¬ 
verentiam Sandi excoluit dum vixit, defundum corpus ad votum vi¬ 
ventis animae tranfgredi non potuit. 

X I. Jgubd Erlefrido fofi Rigobertum Coenobium 

fuum commi fit. 


ij.T) O s t paucorum annorum fudorem Rigobertus impetrata pii 
JL praeceptoris fui indulgentia , & ipfe fe in otium fpirituale contu¬ 
lit , p€rfedumque fe tanti Patris difcipulum dodrina ejus & exemplis 
inftrudum hac fui mutatione oftendit. Qm egregius Pater Erlefri- 
dum fuum a puero nutricum Abbatem fuccelforem ordinavit, qui al¬ 
teri non inferior, a paterna inftitutione non degeneravit. 

XII. De tranfitu B. Bertini. 

»6./^Ond ign a fandi viri laboribus Chriftus rependere praemia volens, 
vocatum ad fe tranfire fecit plenum dierum perfedorumque meri¬ 
torum : quem praefatus Abbas Erlcfridus omnifque coetus Monachorum 

* P r * 5 c P to Regulae S. Benedi&i cap 35 id finem faeculi tertiidecimi., ut patet ex Iperio 
offieii miniftri mcnfa: aliis praedabant. cap.parte 4.(Confcr. lib. 2. Mijrac. cap. 11. 

b Illius interdi&i ufus perreverabat adhuc fub 


Digitized by 


Google 



VITA S. BERTINI ABB. SITHIVENSIS. n? 

cum honore maximo, ut tantum decebat Patrem , conditum fcpclierunt Cw« a*. 
in Coenobio proprio , quod conftrudum erat’ in honore fandi Pradiilis S D c c 1 x ' 
Chrifti Martini. Tranliit autem idem Dei Athleta nona Septembris, anno EPT ' V 
incarnati Verbi fexccntefimo * nonagefimo odavo , acutis vero centefimo * * 
duodecimo, Childeberti vero Francorum Regis quintodecimo, an-- 
no ex quo eumdem locum conftruere coepit quinquagefimo nono. Eodem 
autem tempore venerabilis Rex Childcbertus cum regnaflef annis fexde- 
cim, migravit ad Dominum, regnavitque Dagobertus puer filius ejus 
poft eum annis quinque : fub cujus tempore praedidus Abbas Erlefridus 
Bafilicam S. Martini fupra S. P. Bertini cumulum ampliori opere resedifi- 
care coepit, conftruda venerationis ara ad caput tumuli, ubi plurima per 
beati viri merita Dominus peregit miracula, e quorum numerofitate Do¬ 
mino favente pauciffima promemus. 

m Annus qaintufdccimus Childeberti Regis origine Monafterii Sithivenfis. Quamquam Fol- 
con venit cum anno Chrifti dcc ix, ciim jam quinus Bertino annos regiminis"3umtaxat uy 
<laj>ii effent anni novem fupra quinquaginta ab tribuit in Chron. lib. i cap. n, an librarii errore? 


LIBER.PRIMUS MIRACULORUM 

m 

ab eodem Au&ore compofitus. 

C a p u t I. De pfuttre Jknato. 

Res viri in pifcationis arte periti node Dominica in Rhodano 
flumine juxta beati Mauricii Martyris Monafterium (fervi enim 
erant illius loci) navim adfcendentes, retia ad capiendos exten¬ 
derunt pilees ; dein infolita eorum retia in eadem node intravit 
multitudo , ita etiam ut nec illis per prolixa annorum fpatia , quibus in 
praedido flumine retia extendere folebant, tales magnitudine apparuerunt 
pifccs, nec tantam ante pifeium multitudinem una coeperint node. Hinc 
laeti navigantes ad portum, quem foliti erant poft pilcationem intrare,ne¬ 
quiverunt fe de pnjdida movere navicula. Duo enim ex ipfis pedum & 
manuum officio privati toto fuerunt corpore contriti, Tertius autem officio 
pedum privatus furdus cfledyts eftjfuper eos enim propter nodis Domini¬ 
cae refurredionis transgreffionem ultio fupervenit divina. Hinc ille qui au¬ 
ditum ambulandi amifit ufum, duobus nitendo fuftibus , atque aliorum 
comitantium fuftragio fultus, loca fanda orationis caufa circuire decrevit, 
ut amiflam corporis fanitatem per gloriofa Sandorum merita recipere me¬ 
reretur. Poft intervallum igitur temporum, multis ab eo peragratis locis, ad 
praedidi Confeftoris Chrifti Bertini in Sithtu Monaftcrio pofitum venera¬ 
bile venit fepulcrum. Ex cum Fratres in praedido loco commorantes no¬ 
de Dominicae refurredionis in eadem Ecclefia, in qua corpus beari paufat. 
Bertini ,nodurnas cantarent vigilias, prardidus vir immenfa aegritudine cor¬ 
reptus a luis fociis in Ecclefiam deaudus eft. Et cum longo fpatio cum 
lacrymis orando fuam fanitatem per merita fandi Patris Bertini a Domino 
poftulaflet, quando ledio Evangelii more folito recitata fuit, vidit circa 
fe lucere multa luminaria , paullatimque a fe fentiens infirmitatem rece¬ 
dere, auditu recepto pedumque recuperato officio, fubito divina largien¬ 
te gratia in praedidorura praefentia Fratrum fanus effedus eft. Et poft fy- 
naxim omnipotenti Domino &: B. Bertino gratias agens, fuis gradiendo pe¬ 
dibus laetus & fanus propriam repedavit ad domum. 



Digitized by t^OOQle 


/ 


HS MIKAG S.BERTINI ABB. SITHIVENS.L1B.I. 


Ciuca An. 
dcc IX. 
S»PT. r. 


I I. De quodm fieri lego. 


« *nUm. idam homo ex parte nobis incognitus , fcd ficut poftea probavit 

V^Je ventus, maligno {piritu repletus , cum cujufdam religionis fe efle 
fimulaflct, per tres continuos dies quafi orandi gratii Ecclcliam |>rxdi&i 
Patris noftri Bertini ingreflus , multoties fe humo proftravit quali com- 
pundo corde funderet preces: fed quoties exiit , feras valvarum diligen¬ 
ter confideravit , aliud tamen in prxfentia cuftodum fingens. Nam ali¬ 
quando fe incurvavit, quafi ibi diffolutas religaret corrigias : aliquando 
vero cafum fimulans manicarum, in eodem exitu curvatus collegit. Ex¬ 
pertus tamen totum quod voluit, notavit horam qua Fratres poft fextam 
caula refedionis ad panem percipiendum peterent refe&orium. Sicque 
aggreflus cultro arrepto preflit lignum per jun&uras valvarum, quo am- 
bx in tranlverfum ftringebantur, cum aliunde ferreo pclTulo firmatum non 
elTet, itant capite ve&is ejufdem furfum elevato aditum prxberet intran¬ 
di. Tunc mifer ille, fed non miferabilis, malitix fux pandebat effedum. 
Nam ingreflus furatus eft vafa argentea, qux fub coronis ac lampadibus 
coram retroque pendebant altare. At dum egrelfus coepiflec quxrere adi¬ 
tum portx, mirum i» modum vidit, ficut poftea narravit, quamplurimos 
fibi terribiles adfiftere inimicos. Nam tentatus a diabolo, permilfus qui¬ 
dem eft avidus rapere praedam, fed penitus auferre non eft permiffus. Un¬ 
de contigit, ut dum portis patentibus minime pateret fibi regrcfliis , re¬ 
vertens per medium Monafterium iter arriperet, infulamque peteret, quae 
intra paludem ejufdem Monafterii fica eft, ut ibi apud quemdam fibi co¬ 
gnitum reponeret, quod furtim a facris abftulerat. Interea cuftodes Ec- 
clefix una cum Fratribus refe&orium exeuntes, dum profpiciunt facrorura 
damna vaforum,mox coadunatorum concurfus fa&us eft Monachorum, & 
intantum funt mente confternati, ut quid dicerent, vel quid agerent, quo 
fe verterent, non reperiflent; fed fuis hoc exigentibus peccatis evenilfe 
concorditer clamabant. Mifericors autem Dominus meritis S. Bertini Con- 
fefloris fui non diueftpalfus jugiter fibi fervientium animos periclitari. Fur 
enim infelix jam memoratus dum hinc cuneos inimicorum, inae aquarum ac 
paludis impedimenta cerneret ■> ( nam ut nefeientibus loquar , locus ille 
talis eft , ut per mille paflus & multo amplius nifi navigio non habeat in- 
greflum , excepta una porta ab Occidente, per quam pedites & equites 
plauftraque ducentes liberum folent habere ingreffum ) confitos quafi per 
praecipitia parietum atque te&orum coepit darefaltus. Quod cum vidiflent 
ibidem degentes, fublata prorlus ambagine totius dubitationis, hunc clfe 
reum, hunc clamitant facri furem exftitilfe thefauri; & ideo taliter a dae¬ 
monio agitari. Cum autem detinuiflent eum, quolibet ingenio interroga¬ 
tus eft, quid fibi evcnilfet,vel quare dementaflet: Sc ftatim expofuit to¬ 
tius rei veritatem. Quid plura 2 praevaluit contra eum arbitrium ejus, unde 
* millus eft in Nervium *, in loco famofo , caftello videlicet Menapiorum. 
Condoluit autem fuper eo unanimitas jam di&x congregationis , mife- 
ruqfque ad Comitem ejufdem loci, & redditum eft ei liberum exire. Sed 
quia in aliis quampluribus tentus erat flagitiis , ut poftea compertum eft, 
ideo forte permodicum habuit pxnicentix tempus : feptimanam enim 


0 Tumacum Tcnmay , ad Scaldim fluvium in lo Gallico lib. i cap. 4 , lib.3 cap. 3, & lib. 4 
confinio Harmonia: & Artefix , quam urbem Me- cap. 38, Menapios Morinis adjungit. Hinc corri- 
napierum vocat Philippus Bonx-fpei Abbas in genda Ferrarii lententia de Menapiis. 

Vira S. Amandi Epifcopi. Et Julius Cxfardebel- 


Digitized by LaOOQie 


MIRAC. S. BERTINI ABB. SITHIVENS. lib. I. n 9 

tantummodo fupe*vixit. O quam breve eft prxfentis vitae tempus ad com- c«ca an. 
parationem aeternitatis ! Hortamur, ergo omnes qui haec audierunt, omit- DCC Ix * 
tere mala, fedarique bona.. sept. t. 

III. De quodam fugitivo, nmine Benjmtn. 

M Ultis igitur faecularium hominum turbis ad fxpe didum Mona- txuim . 

fterium ob amorem Dei confluentibus &c monafticx religionis dc- 
fiderio ardentibus , inter ceteros Benjamin nuncupatus, generis fecun¬ 
dum faeculum nobilitate pollens, plurimum ex hereditate propria Mona- 
fterio conferens , aditum petiit converfionis, laudabilique, ut facie tenus 
videbatur, fimplicitate totum fe contulit Monafterio. Sulceptus itaque hic 
atque inter Fratres collocatus eft ceteros. Sed non poft multum tempo¬ 
ris fagitta percufliis diabolica coepit fua mala opera defendere , ac nimio 
inftindu inimici illudi, mortifcnfque perfuafionibus confenfum prxberc. 
Cumque a Fratribus fpiritalibus fxpiflime corriperetur, non modo non 
emendatus eft , verum exofos cos habuit, quos ob fuam perverfitatem 
plurimum contriftari confpexit. ©iu itaque in hac perverfitate toleratus, 
tandem de Monafterio eft egreflus. Igitur Monaftcrium relinquens coepit 
luftrare domos propinquorum, & quxrere qui illi fecum habitandi adfen- 
fum praeberet, nequam fcilicet ejus operibus confentiendo. At cum nul- 
liun reperirct, omnefque eum propter remiflionem propofiti fui exofum ha¬ 
berent j coepit demum frequentare furta, coenofifque nimium inquinari 
ftupris , & alia ineffanda exercere facinora. Cum talia ergo folibus inleque- 
retur quotidianis, omnipotentis clementia Domini qua: ingratos quofque per 
flagella vocat ad regnum, fecit eum ex nimio capitis dolore lumen amit¬ 
tere corporale. Vix autem poft tam diram carnis aftiidioncm obtinuit a 
propinquis fuis, ut quocumque illis videretur modo , foladum ei propin¬ 
quitatis aliquod impenderent. Sufceptus ergo eft ab illis, fed jugiter ver¬ 
borum contumeliis verberatus. Propter falutem enim fuam mifericors 
Dominus lumen ei abftulit oculorum , &: folatia non fivit addfe propin¬ 
quorum. Quadam igitur die cuin valde contumelia frequenti mxftus fo¬ 
ret , divino compulltis inftindu, ducatum fibi ad Monafterium B. Bertini • 
prxberi rogavit. Quod cum fadum fliiffet, coram Ecclcfix januis proftra- 
tus , quotidie Dominum de praeteritis negligerttiis placare ftuduit, infi- 
ftens jejuniis & orationibus lacrymifque afliduis, pfalmodianfque dicebat: 

Ego autem fum vermis & non homo, opprobrium hominum & abjedio 
plebis : tu autem, Domine, fufeeptor meus es, gloria mea, exaltabis caput 
meum. At Pater Monafterii ejus videns humilitatem, a Domino cor ejus 
intellexit vifitatum, &: ad portam eum collocavit praebendo vidum quoti¬ 
dianum. Ille autem, ficut jam didum eft, in pxnitentia perfeverans, animum 
ut arcum habuit extentum , quatenus faepiilime humum lacrymis rigans 
mereretur audire : Dimiflum eft peccatum tuum. Quadam ergo die cum 
fynaxis horx tertia: a Fratribus cantaretur , memoratus Frater juxta altare 
quod in media Ecclefia fitum eft, ubi venerantur reliquiae dominica: Na¬ 
tivitatis , ftetit, cafuque fubitaneo in terram proruit. Quem Fratres citif* 
fime accurrentes a terra levaverunt, eumque aciem oculorum clariflimc 
protendentem videntes protinus rogitavere , qualiter fibi a Domino foret 
falus data vifionis. Dicebat autem eis, qubd cum pura mentis intentione 
Dominum exoraret, duas faculas ex fepulcro S. Bertini vidit jadatas ocu¬ 
lis fuis clarifftmum lumen infundentes, ficque lumen oculorum fore repara¬ 
tum. Tunc omnibus claruit, qubd per merita B. Bertini priftinx redditus 


Digitized by t^OOQLe 



Ixo MIRAC.S. BERTINI ABB. SITHIVENS. Life. I. 

Circa An. fit fanitati: ftatunque fine mora eum in priorem revocavere locum ,pro* 
s C pYV penfius majorem honorem quam in primis initiis vitx monafticae ve* 
EPT ' T ’ nerationem adhibentes. Ille vero nec in priore dejedione delapfus , nec 
praefentis honoris cumulo in fe elevatus , rediffimae pede fidei per fe- 
mitam bonae operationis exhinc agebat itinera Chrifti', ac ei frequenter 
concinebat : Exaltabo te, Domine, quoniam fufcepifti me , nec dilatafti 
inimicos meos fuper me. Domine Deus meus, clamavi ad te , & fanafti 
me. Domine, eduxifti ab inferno animam meam. Sicque paullatim cre* 
fcendo pervenit ad caritatem, quae perfeda foras mittit timorem. Igitur 
poft hoc in fanda, convcrfationc plurcs duxit annos, poficus gratuita mi- 
icricordia Domini Chrifti, qui eft benedidus in faecula. 

I V. De quodam fani tente a vinculis fetreis fbluto. 

/x eodem. /^\Uidam vir civis Aurelianenfis , Adam nomine , de vico Prunia- 
vj co * , ob fratricidium* juflu Epifcopi urbis Aurelianenfis ferreis 
» nexibus ventrem brachiaque conftridus , cum per plures annos Sando- 
rum loca vifitando , tantae incommoditatis molem fuftincrct, tandem a 
B. Petro Apoftolo cujus limina Romae frequentabat, duorum nexuum fo- 
hitionem adeptus , per vifionem, ut ipfe teftabatur , admonitus cft , ut 
Coenobium Chrifti militum Audomari atque Bertini per longa terrarum 
fpatia exquirendo , eorum fc patrociniis devoti committeret. Qui mo¬ 
nitis ejus parens , per diutinos anfradus locum defignatum adiit > & no¬ 
de odavac Apoftolorum fecundo Nonas Julii, in Bafilica S. Petri Fra¬ 
tribus nodurnas laudes celebrantibus, primamque ledionem ledore pro¬ 
nuntiante , horrore non modico circumfufus protinus cecidit, ftatlmquc 
ferreus nexus confradus, longiufque e brachio propulfus eft. Quem 
vocibus lacrymabilibus Deo & fando Bertiho gratias referentem Fratres a 
terra levaverunt, fimul etiam ipfi audori Deo & Patrono fuo Bertino de¬ 
bitas grates laudefque referentes. 


V. De quadam pueHa contra Et a. 


*x cede». 


* Hic definit 
antiq. AMO- 
nymm- 


P Uella quaedam de familia ipfius Sandi , de territorio nuncupato 
Mellingafcle , a primaevo tempore officio ambulandi penitus privata, 
itaut vix manibus rependo fpatia neceftaria fibi manibus permearet, 
odavo Kalendas Julii concurrentibus noftris provincialibus more re¬ 
gionis ad feftivitatem Johannis Baptiftae , ipfa quoque adminiculo necef- 
iariorum fulta interfuit. Et cum fignum vefpertinae fynaxis jam tertium fo- 
naret, ipfa procul ab Ecclefia quoufque feminarum acceflus licitus cft, fefe 
in terram dedit, & omnipotentem Dominum per beati viri patrocinium 
propitiari fibi deprecabatur. Statlmque horrore conculfa, omnibus ccepit 
membris diftendi, protinufque erepta pedum recepit officia, Creatori fuo 
gratias agens, qui eam meritis fandi Patroni fui Bertini diu optatae red¬ 
didit fanitati *. 


a Sic paflim homicidia Icebant illius 'temporis 
homines: alii vero dato pretio, quod Vvttgildum 
appellabant* alii verberibus & membrorum mu~ 
tilatione. Qui ad Ec defiam confugiebant, aut 
deprecatores mittebant, levius puniebantur , aut 
ferreis nexibus, aut pecuniz multi. Eginhardus 
io Epift.ig ad Marcbradum Vice-dominum depre¬ 
catur , ut Williranno & Otberto qui ad limina 
S"S. Marcellini & Petri fugerant , liceat feloere 
Yverei eidum prt fratre [ne , qui quemdam fociam 


fuum occiderat, frutti membra perdtnentur. Et 
Epift.ij pro alio qui eodem fe receperat homi¬ 
cidio perpetrato, ut induit a membrorum integrita¬ 
te verterumque poena , liceat illi felutione pecunia 
componere atque emendare quod mala voluntate 
commi fu. Ex quibus patet , non forruita folum, 
fed voluntaria homicidia, nori poena capitis, fcd 
levioribus poenis expiari tum folita 5 & poenas 
diminui ob confugium in loca fanfta. lege Mi¬ 
racula S. Bcrt* infra ad aan. 7 a;. 

VI 


Digitized by 


Google 


MIR.AC. S.BERTINI ABB. SITHIVENS.lis.I. u > 


Circa An. 

VI. J&od Fridogifm txpuljis Monachis Canonicos infHiuit. occ 1 x - 

M Ulta quidem 8c alia figna fecit J E s o $ per merita Confefforis fui 
Bertini, quae non funt feripta in libro hoc. Quate autem prxter- 
mifla funt vel negleda, ignoramus ,nifi forte propter incuriam Scriptorum, 
vel propter maximas peifecutiones &: inconvenientia, qua: tunc temporis 
fanda mater Ecclefia, & maximi in ifto loco palla eft. E quibus omni¬ 
bus unum folum incommodum feu infortunium ad pofterorum memo¬ 
riam hic duximus inferendum. Gloriofo igitur Imperatore Ludovico 
C aroli Magni aeque Imperatoris filio regnante, cum eatenus hoc antiquum 
Sc tunc regale Coenobium ex tempore bcatiffimi Bertini ejufdcm fundatoris 
praecipui lacra monadici ordinis religione admodum nobilitaretur , atque 
fecundum indituta canonum Fratrum adoptione ipfius tegimen commen¬ 
daretur; contigit ut quidam Fridogisus 1 genere Anglus &c Abbas S. * 
Martini Turonis anno Verbi incarnati odingentefimo vigefimo, & praefati 4000 * 10 ' 
Regis Ludovicifeptimo, Abbatiam Sithienfis Coenobii regia donationefuf- 
ciperet gubernandam. Qui m initio tyrannidis fuae cum cerneret Abba¬ 
tiam univerfam tot Monachorum ufibus delegatam, utputil centum & tri¬ 
ginta Monachorum inter ucraque Monadem S. Bertini fcilicet fandfque 
Audomari degentium, nihilque fuarum voluptatum ufibus fequedratum; 
aviritix jaculo cxcatus, Monachorum impudenter tentat vitam dedruerc, 
utres eorum ufibus a Fidelibus traditas fuae lafciviaepotuiffet facilius man¬ 
cipare. Quod diabolica fiiggeftione mente conceptum, nefanda ed ab illo 
j perpetratione peradum. Nam in capitaneo Apodolorum feu S. Bertini lo¬ 
co, ubi odo^inta & tres Monachi deferviebant Domino , fexaginta pro 
humana potius laude quam pro Dei amore retinuit; reliquos didridioris 
vitx viros, quoi fux perverfitati putavit non confentite, de Monaderio ex¬ 
pellens abire permifit. In S. Audomari h qtioquc Monaderio, ubi regulari- * 
ter viventes aderant quadraginta Monachi, triginta Canonicos ibidem ad 
ferviendum deputavit in miniderio Chridi. At pofthxc totius Abbatix cir- 
cuiens villas, & quia duplex exdabat Monachorum numerus, duplam eis 
portionem villarum ed largitus j Canonicis autem quia pauciores erant 
. numero fimpla contra Monachos ed data portio: ipfe ea qux fibi maximd 
placuerant,ad fux perverfitatis ufum refervavit. Et quia Canonicus erat, 
cum Canonicis in S. Audomari Monaderio feculariter vivebat. Quid plus 
hujus Abbatis referam verfutiam, cum veraci poflem famine dicere hunc 
primum loci hujus cafum exdkifle ? hic etiam fecundum veridicam Ve¬ 
ritatis vocem cum alii laboraflent, m labores eorum introiit; nec folum 
introiit, fed etiam qux laboraverant, temeraria prxfumtionedcdruxit. Hic 
etiam fratemx caritatis utriufque Monaderii dedrudor exditit, dum &c 
Monachi fibi judum &: ab antiquis Patribus traditum reverentix honorem, 
vindicant, Canonicorumque fubjedionem fibi veraciter defendunt; &£ Ca¬ 
nonici ab ipfo Abbate Canonico fallaci adfertione principatum ad fe Mo- 
naderiorum pertinere dicunt. Pro his omnibus & reliquis tyrannidis fiix 
adibus haftenus blafphematur ab omnibus, nec dubium quod blafphema- 
bitur dc a fixcccdentiDus. 


' m Hic eft Fridogifus qui in catalogo Fratrum culatis Sithivenfium, Canonicus facularis , inquit 
oonferiptorum Monafterii S. Galli apud Golia- . JohannesIperiuscap.il. 

fiunt memoratur cum aliis Monachis de Mona- b Primum S.Marix ,quodcMonafteriof«u Ec- 
fiorio S- Martini Turonis. Ergone tum iftic erant clefia lege Yitaccap.f. 

Monachi cum Canonicis r Hic primus Abbas Cr- 

Atf* S S. Ord. S. B. Baculam III. Q^_, 


Digitized by i^.OOQLe 



m MIR.AC.S. BERTINI ABB.SITHIVENS.lib. I. 

Circa Ah. 

IX. VII. De fubiettitnc Canonicarum S. Awiomari huic Ecclefia. 

SlPT. XV. J J 

M Ortuo vero dido Fridogifo quartodccimo regiminis feu po¬ 
tius tyrannidis fux anno , fucceflit in regimen Coenobii Hnco a vo 
nerabUis filius Caroli Regis magni & frater Ludovici Cadaris. Qui Hugo 
«ano «44. anno incarnati Verbi odingentefimo quadragefimo quarto condolens in- 
felicifiimx mifcrrimx divifioni & difeiflioni venerabilis Sithicnfis Coe¬ 
nobii ab infando Fridogifo fadx, a domno Foiqi^ino tunc Morino¬ 
rum venerabili Antiftite unitatem Coenobiorum priftino more reformari 
impetravit: quod ic privilegio firmari fecit. Hujus autem privilegii hoc 
eft exemplar. 

Exempldr charta S. ftlqnini de eadem. 

»> T7 Go Folquinus Dei gratia Morinorum Epifcopus omnibus Fidelibus 
» r.ram futuris quam prxfentibus. Quidquid ob amorem Dei exigentes 
»» rei veritatem memorix futurorum nofcendum reliquerimus, valde id ani- 
»> mabus noftris profuturum fperamus, dum &c vera innocefcimus , & Falfat^ 

»> damnamus. Melius eft enim ipfam veritatem ad laudem Dei manifeftarc, 

» quam pro lucro aut negotio terreno eam celare , ne fcilicet homo pecca» 

»»tor offenfam Dei & Sandorum ejus in hoc videatur incurrere. Igitar ego 
»» F o l ojy n u s Epifcopus, fuggeftione H u c o n i s Abbatis Sithienus Coeno- 
» bii, quod eft conftrudum in infula Sithiu in honore B. Petri Principis 
» Apoftolorum , ubi B. Bernnus corpore quiefeit, perpendens injullitiam 
»* lacrymabilcm quam Fridogifus prxdeceflor fupra memorati Abbacis ei- ’ 
»» dem fando loco intulerat , tota intentione excogitare coepi , qualiter 
»» cumdcm locum ad priftinum honorem valerem reducere. Omnibus certe 
•» notum eft Fidelibus , quoniam fandi ConfelTorcs Chrifti Audomarus at- 
» que Bcrtinus, dum adhuc in corpore efTent, cimctcrium in villa Sithiu in 
» fuperiori loco ad tumulanda fua Sc Monachorum corpora communi 
» opere fecerunt : in cujus medio Bafilicam in honore S. Marix con- 
» ftruxerant, quam etiam B. Audomarus S. Bertino fuifque fuccefforibus do- 
»> nans per privilegium quoddam Epifcopale confirmaverat, & fuum inter eos 
» corpufculum fepeliri in eodem privilegio rogaverat. Quam prxdidus Abbas 
x Fridogifus non folum S. Bertino tulit, fed etiam (quod didu horribile eft) 

" Monachos ejus Deo honefte ibidem fervientes cum magno dedecore ex- 
»» pulit , Canonicofque ibi conftituit, dum fcilicet a temporibus Sandorum 
» Audomari atque Bcrtini Religio Monachica ibidem famulans religiofiffime 
»> floreret. Quorum lacrymofx injuftitix reclamationiquc inceffabili compa- 
»»tiens & petitioni Hugonis venerabilis Abbatis adquiefcens , xdilitatem 
»»feu cuftodiam ipfius BafilicjxS. Petro fandoque Bertino reddendam, 

*» Monachum ad cuftodiam ibi ponendum cenfui & ftatui , ut U qua- 
M tuor temporibus in . anno Miflarum follcmnia celebrarent ftabilivi, 

* hoc eft in feria tertia dierum Rogationum, infeftivitate quoque B.Iohan- 
*» nis Baptiftx , & in depofitione S. Audomari , in feftivitate omnium 
** Sandorum : & quidquid ad ipfum altare veniret , Monachi fandi Ber- 
** tini abfque ulla contradidione juxta morem priftinum fecundum dc- 
” cretum beati Audomari , quod in privilegio de traditione ipfius lo- 
" ci coenobitis fcripfit Sc interdixit , haberent, tenerent , 8c in perpetuo 

m Dc eo agemui in A&is S. Hugonis Ajrchicpifcopi Rotomagcnfis ad annum 7$*. 


Digitized by i^.OOQLe 



MIRAC. S.BERTINI ABB. SITHIVENS, li b.I. 1*3 

perenni jure poffiderenc. Nec Epifcopus aut Archidiaconus ejus,(eu ali- n GlRCA 
quis Clericorum,vel Judex forenlium rerum, aliquid fibi exinde vindi- t<*™ "x. 
cent. Denique jam quidam emerferant audacia temeritatis decepti , di- «shpt. y. 
ccntes primatum locorum ad fe pertinere debere. Quorum praefumtuofir « 
(uperbiae refiftens , per delcriptionem capitularem coram quibufdam Pri- « 
maribus regalis palatii te hujus patriae eos huic loco fubegi , te cona- « 
tum eorum annihilavi. Hoc etiam feripeum pofteris relinquendum fore « 
ratum duxi, ut per hoc quandoque relidatur inimicorum malae volunta- « 
ti, te hoc infringere volentium iniquo conatui. Quod quicumque futuris « 
temporibus vel annihilare , vel infringere prarfumferit, quod abfit, au- « 
doritate Patris te. Filii te Spiritus-fandi anathema lit, nifi digna paeniten- « 
tia refipuerit. Adum eft anno Incarnationis Dominicae odingenccfimo» * nn0 85 ’• 
trigelimo nono, lndidione fecunda * imperii autem Ludovici Regis anno t» 
vigelimo fexto, praefulatus quoque noftri anno vigefimo tertio % in Eccle- « * 

fra fandae Mariae, duodecimo Kalendas Julii , prarfente univerfali fynodo. « 

Ego Folqu,inus ex confenfu te praecepto domini Ludovici Imperatoris « 
haec voluntarie firmavi, te cum epifcopali interminatione fubfcripfi. Ego „ 
Maximus Archidiaconus fubfcripfi. EgoHuco Abbas fubfcripfi.Signum „ 

Ad alard i Monachi,fignum Amalberti Monachi, fignum M o * i b „ b 
Monachi,fignum Henrici *Comitis,fignum Qdgimi Advocati,fignum «**?• Un - 
Ev e r W1 n 1 militis,lignum Berarii militis. Ego Guntbertus c Levita „ nci j 
te Monachus juffu domni Folquini Prxfulis hanc chartam fcripfi te fubfcripfi. „ 


VIII .De Tranjlatior.e Jive relatione S. Audomari. 

4 

S U b hac tempeftatc invenimus ita adnotatum in dccemnovennalibns an¬ 
norum Dominicae Nativitatis, quod eft odingentefimo quadragefimo ter-» 
tio, lndidione fexta; quod poftquam Hugo Abbas jam memoratus, exce¬ 
pta caufa quam refero, vir per eunda laudabilis, locum hunc fua confti- 
tutionc laudabiliter ftabilivit , qua te Canonicos S. Audomari Mona-* 
chis S.Bertim etiam per deferiptionem capitularem juft£ fubjugavit, Mo- 
nachumquc ab inferiori Monaftcrio ad S. Audomari cuftodiam ( ut fu- 
pra didum eft) deputavit ; diabolica fagitta jacultatus coepit excogita¬ 
re , qualiter S. Audomari corpus , cujus ope te auxilio una cum fodali 
fuo Bertino Tarvennicus gubernatur populus, Vermandis ad S. Quintini 
Monafterium , quoniam hoc ipfum gubernabat, poffct deferre quantocias. 
Metuens tamen animofitatem plebis, congregata Vermandenfium multitu¬ 
dine, tentat vi abftrahere, fi forfan impediretur a plebe. Acceflie interim, 
te Monacho quodam Moro nomine cxftante cuftode,facrum fandiPra> 
fulis ac Patroni noftri corpus fumens, villam ufquc Licf^ensburtzj * nomi- * ipcrio 
ne cum fua deportavit multitudine. Dei autem providentia operante, tri- L, l hsur t 
duo in prarfata villa manlerunt cum facrato corpore. Quod cum fando 
Pracfuli Folquino nuntiatum efTet, cum maxima multitudine populi per 
totum triduum congregati infequitur pra:didum Abbatem cum fuis ufquq 


- a Hinc colligas Folquinum Sedi Morinenfi im¬ 
politum fuifle anno dccc itu. Coufcntit 
Johanncs Ipetius, qui Folquini inaugUTationem 
reponit Ludovici Augufti anno iv. 

■ b Huc fpedlant Iperii verba cap. n.Huco Ab¬ 
itu Balilicx S. Maria: 'Mdituum confiituit Mona¬ 
chum nemine Morum: qui Mortu poftea Sorpus 
S. A udemur i furatu* tfi , infra cap. 8 ,&in Pri¬ 
vilegia B. Folquini inter te fiet adferibitur- 

e Guntbcrcum hunc laudat Ipcrius cap. ii his 


verbis : Sub Abbate Fridogifa receptu* tfi hic i» Me- 
nachutn pHcr.nobilit Guntbertus, claraftirpe, 
patre Goiberto, matre ver» ErzrtRuda 
progenitus. 6)ui Gimtbrrtus in juventute fua a pa¬ 
tre Hamam ductat tfi, ibiqttt S. Patra ablatu /, & 
ab Eugenio Papa Ceruatus ardinem fitfeepitu 
quem pater exinde domum radient, hiein Menafterio 
Sttl.iu S. Petra fanSoque Hertvta obtulit Mona¬ 
chum. De donationibus a patre fa&is & libris « 
Guntbcrto deferiptis lege caput integrujn. 

QJj 


Digitized by L^OOQle 




u 4 MIRAO S.BERTINI A'BB. SITHIVENS. lib.I. 

Cikca Ah. ad villam fupcrius nominatam cum omni feftinatione. At illi geftientcs 
Szrr \ X cor P us fandum fuftoilere fugamque inire , nulla hoc multitudine prorfus 
valebant a terra levare. Tunc abfque retardatione ullius commodi acce¬ 
lerant fugam relido corpore Sandi: beatus autem Folquinus dans illis lo- 
0 cum fugiendi, accipiens thcfaurum »illud omni auro pretio fi llimum , re¬ 
petito calle cum tota plebium multitudine reportavit: & praecavens in fu¬ 
turum ne parili modo aut alio quovis ingenio corpus auferretur fandum, 
illud in infula Sithi* juxta corpus B. Bcrtini fub terra recondidit. 

• 

IX. Jj>*iliter corpus Patris nofiri Bcrtini a S. Fd quino primb tranjlatumefi. 

L Egitur in hujus loci archivis publicis , quod fandus Folquinus 
noftrx Sedis Epifcopus, (cujus etiam corpus magnis celebre virtutibus 
b in hac quiefeit Ecclefia b ) graffante igne & ferro Danorum barbarie per lo¬ 
ca maritima, paullo ante hanc vaftationis diem corpus S. Bertini certa die fub 
terra recondiderit. Quqd quando quibufvc ex caulis fecerit, vel quamdiu 
fub terra tam facra membra latuerint, ad laudem Dei & honorem hujus 
Sandi perpaucis aperiamus. Gloriofo igitur Imperatore Ludovico Caroli 
magni aeque Imperatoris filio regnante, cum eatenus hoc antiquum 8 c tunc 
regale Coenobium ex tempore beatiffimi Bertini ejufdcm fundatoris prx- 
cipui facra monaftici ordinis religione admodum nobilitaretur , atque fe¬ 
cundum inftituta Canonum Fratrum adoptione ipfius regimen commen¬ 
daretur; cuidam Canonico genere Anglo,Fridogifo nomine, ut jam prac- 
diduip eft , in beneficium, pro dolor ! datum ,a totius fandx religionis 
candore marcefcerc , in exteras manus devenire , & minorari a fua coepit 
integritate. Denique numerum Monachorum ibidem militantium, qui odo- 
ginta tres erant, diminuit , villas & fertiliora praedia vidui Monachorum 
deputata in dominium fibi ufurpavit: Monafterium verb S. Audomari quod 
cum Monaftcrio S. Bertini idem erat, penitus evertit, quoniam quadragin¬ 
ta Monachis eliminatis, triginta Canonicos loco eorum fubftituit, tertiam¬ 
que partem omnium bonorum ad Monafterium S. Bertini pertinentium, 
eorum ufibus deputavit. Quid igitur ifte aliud quam hujus Monaftcrii fla - 
gellum fuit i qui etiam a B. Bcrtino in numero Abbatum merito undeci - 
mus exftitit : quia in eo quod ea quae a decem praedefforibus fuis bene 
ordinata fuerant evertit, decalogi metas excedit.Tantilla vero haec no- 
ftris tetigifle fufficiat, ut quibus peccatis a fanduario Dei exortis tanta 
mala confurrexerupt, ac quibus urgentibus caufis Sandi corpus margarita 
recondita fit, manifeftius pateat. 

X. De divijionc Regni Francorum. 

I Mperatore praefato decedente a faeculo , filii ejus Lotharius, 
Ludo vicus & Carolus, finguli paternum Imperium aemulati, 
mox ab invicem diffentire coeperunt. Tandem pace fada Francorum Re¬ 
gnum fibi diviferunt, tuneque noftrae partes orientales Carolo Regi cefle- 
runt. Cujus pacis obtentu nequaquam mala deflerunt: fed dum finguli per 
fingula Regna principari, feque fecundum paternam magnificentiam pro¬ 
telare cupiunt, fefe fuaque confundentes dejiciunt. 

* Sic tbefaurtem neutro genere non taro ufur- 
pant AuAorcs medi* ztatis. Alcuinus Epii);. 49 & 

Epigr. 11;. thefaur* adhibet. 

_ b Obiit Folquinus anno Demini d c c c it, R«- 
F* Kareli xv , Ade lardi Abbatis xn , epifeopti ve¬ 
ri fui xt, ad dexteram B. Bertini tumulatur. Con- 


fervMmtueappam tjut unamproctjfteualem, mitram , 
thirothectu atque fandali m, ftolat quoque tres. Htv 
Ipcrius cap. 15 , qui ex rerum illarum conta&u mu¬ 
lieres partus periculo quotidie liberari adfirmat. 
Elevatio corporis ejus anno cm xxviu, Idih. 
JMovcmbr. facla dicitur cap. 11 pattei. 


Digitized by t^OOQLe 



I 


;s 

is 

k 


is 

i 

)■ 

i 

i 

J! 

4 

I 


II 

t 

v 

: 

i 

l- 

> 

a. 


i 


i 


MIRAC. S. BERTINI ABB. S1THIVENS. lib. I.uj 


XI. ^/taliter S . ftlquinuj <orp*t S . Bertini Jmb terra recondidit. ance am. 

D CC XX. 

R Egnante eodem Carolo > tertio regiminis Adalardi a Abbads SlPT ' y ’ 
anno , praefatus Praefui emeritos fandi Bertini artus anno Dominicse * 
Incarnationis odingentefimo quadragcfimo fcxto , fecretiori quam prius * nn0 * 4< * 
fuerat loco mire compofitum locavit. Cujus etiam fandam Tranflationem 
diftindis temporum diebus a eundo populo dicccdis fiiae magnificentius 
celebrandam fancivit, ut quidquid in ejus fanda dejx>fitione , menfe Se¬ 
ptembri concurrente > urgente meflis neceflitate, minus dign£ celebrarent, 
hac fanda Tranflationis (ollemnitate liberius exfolverc poflenc. Tanto igi¬ 
tur thefauro abditis locis adfignato, non multo poft temporis intervallo 
omnes iftius patriae nationes, hinc furgentis graviflima: famis anguftia con- 
fternati, illinc fubitam Nortmannica: incurlionis rabiem fufpcdi, omnis 
paene nobilitas iftius terrae praeter paucos, quos opum ac fundorum copia 
&: caftellorum vel munitionum fiducia detinuerat, poft dominos fuos vel 
quocumque tutius eis videbatur difcedebant. Praeterea refiduos in manu 
famis , utcumque exutos periculo, demum rabida D anorum crudeliter la¬ 
niatura invafit infedatio: qui poftquam rabiem fuse tyrannidis exaduri huc 
hoftiliter irruperunt, nullum hic Fratrum, praeter quatuor palmam * mar- hitlift» 
tyrii praeftolantcs , invenerunt. Quid igitur fi tunc prapfati Sandi corpus * «M* 
eminentioribus vel certis locatum locis debite veneraretur, exportandum- 
ne putatis in valida manu Domini eriperetur ? An non tunc multo necef- 
farium erat , quod jam didus Sacerdos Dei tantorum malorum praefagiis 
in confervandis fandis pigneribus paullo ante effecerat J Necdum locum 
hunc aliqua caftelli vel valli defendebat munitio : &c ideo , magis autem 
peccatorum mole urgente, huc perfacilis inimicorum irrupit incurfio. Nec 
modo fcmel, verum bis terque Sithienfes fines profligare non ceflarunt, 
donec praedidi Sandi meritis multipliciter attriti in vaginam fuam com- 
pulfi funt regredi. Tantis divinae ultionis cladibus hanc terram ferme cen¬ 
tum annis occupantibus , denuo quafi quodam diluvio diluitur his decoda 
tribulationibus. Tantorum ergo malorum Sacerdos Dei Folquinus fandi 
Spiritus illulfratione praemonitus , dum advixit, venerabile S. Bertini cor¬ 
pus ignoto loco ubi minus putaretur , occuluit, id nullis praeter pau¬ 
cos cognofcentibus: ac ne palam quoquo modo detegeretur , gravibus 
eofdem interminationibus ac facramentis conftrinxit, follemnemque diem 
hunc nobis efle fancivit, qui eft feptimodecimo Kalendas Augufti: ubiuf- 
que ad haec noftra noviffima tempora , fcilicct ducentis quinquaginta an¬ 
nis b , altor & Paftor nofter latuit. # 

XII. Miraculum in Tranjlatione S. Bertini fatfum. 


D Ies feftus Tranflationis corporis beati Patris Bertini, qua: celebratur 
feptimodecimo Kalendas Augufti , inflabat, & Prefbyter futurum 


* Hic Adalardus filius Honrici Cmitis 4 $ mili¬ 
ti* Cur oli Mogni , juvenis a f utro fuo , E>««, S. Fo- 
tro ftnSoqut Hortino oblusus ofi i» Mouufttrio Si- 
tbiu : foi poftou fub Tridogifo Cunonieus upud Eo- 
tlefium S. Audomuri ofi offis cius t doistdo mujor un¬ 
itis poft obitum Hugonis fufeepit hunc Abbutium 
unno Domini dccc xliy. ex Ipcrio cap. ij, juf- 
* fuCaroli Regis abjedus anno dccc hi, fub- 
x°gatg Hugone juniore, Conradi filio, ipfius Ca¬ 


roli avunculo : ac poft biennium reftitutus , d 
vivis excedit anno dccc lxiv. cui fuccclficS. 
Hunfridus Morinorum Epifcopos ex-Monacho 
Prumicnfi. 

b Eadem annorum fumma legitur in relatione 
Bovonis, a quo Audor ifta mutuatus eft. Quam¬ 
quam legendum ducontss doeom unnis : fiquidemS. 
Bertini corpus tedum eft anno dccc x ly i cx 
didis, retedum anno miti, rofri. 

QJi 


i 


Digitized by ^jOOQle 



u 6 MIRAC.S. BERTINIABB. SITHIVENSIS lib. I. 

Circa As. celebrandumque digno more ac folita confuctudinis reverentia indicebat. 
dcc ix. Eumdem itaque feflumTranflationis diem quaedam mulier pollponens ne- 
SEFT T glexic, opufque fervile ufquc ad mediam diem peragere ftuduit: poli ve¬ 
lles libi munditie parandas abluere feftinavit; fed aliud quam rata erat, ea¬ 
dem hora libi contigit. Nam fubito primum rubrae cfte&ae funt, tum infe¬ 
ctae cruore fanguinem diftillare ccrperunc. Inftat illa lotum velles fupera- 
re accrefccntcm nitens languinem : fed quo magis abluebat , eo magis 
ipfe fanguis incremento abundabat. Nam inprimis guttatim ftillavit, 
poftea, uti per ftillicidiumaqua diftillare folct, fluxit-Quid ageret ? liabat 
IlupefaCla, luperque tanto miraculo attonita. Protinus fama ligni volat, con¬ 
currunt vicini, prxfentcs mirantur. Et quidam ex illis verum protulit in- 
quiens : Felium diem hunc folvifti , operata es cum minime tibi licuiflet 
operati. Acceleratur ad Ecclefiam, venia petitur, paenitentia indicitur, 
eruor fluere delinit. 

XIII. De quadam muliere fefium Traujlitionis non colente. 

A Ltera autem mulier eodem die, vanno annonam purgavit, purga¬ 
tam molere volens. Verum antequam id operis aggrederetur , a non¬ 
nullis quod minime obfervaret felium diem reprehendebarur. Quorum 
verbis irritata fertur relpondifle: Quot funt, quotque numerantur anni fo- 
les,tot noftri Prelbyteri codex inferiptas habetfeftivitates. Dixitomni-' 
no molere voluit, in primo mola: rotatu lignum palma: digitilque adhaefit, 
tum brachium quoque totum diriguit. Mox etiam mola immobilis ftetit, 
adhaerens manui lignum ad fefe traxit; conata eft avellere, fed non potuit. 
Tandem rubore confefla verecundiam, dextram ligno adhaerentem often- 
dit, noxamque errati confitens Ecclefiam adiit. Monitu Sacerdotis oratio¬ 
nem praefentes fundunt, lignumque cecidit, ipfa laeta domum rediit, cui 
lifque omnis feftus dies timori fuit. 


XIV. De fanguine ex Jpicis manante. 


A Lio quoque tempore eodem celebritatis fuae die fpicas avulfas fan- 
guine affluenter imbuit, ficque humanis ufibus inutiles reddidit. 


LIBER SECUNDUS MIRACULORUM, 

Ab alio Audtore anonymo feriptus circiter 
initium faeculi x, ex cap. 10. 

P R JB F A T I O A U C T O R I S. 

Is itaque a reverendiflimis Patribus noftris fui temporis om¬ 
nium bonorum ftudiorum non folum appetentiflimis, verum- 
etiam ftatus fui loci tam columnis folidilfimis quam luminibus 
prxclar illimis non minus veraciter quam fideliter de virtutibus 
beatiflimi Patroni noftri praelibatis , plurima pollmodum, non ( quod ab¬ 
iit ) inopia di&atorum, vel dcfc&u lcriptorum, fed multimoda infurgente 
adverfitate temporum exftant intermifla relatu digniflima. Quorum e nu- * 
merofitate pauca, ac ne forte frivolitatis vel mendae notemur noxa, folum' 



Digitized by QjOOQle 



MIRAC, S. BERTINI ABB. SITHIVENSIS.LiB.II.a 7 

ca qux auc ipfi vidimus , aut ab idoneis pcrfonis vifa cognovimus , non circa a« 
propriae temeritatis fifi audacia , fcd potius illius freti fiducia , qui linguas ’ 

infantium facit difertas , quamquam minus eleganter , fubinferre faragi- SgpT * T * 
mus humiliter. Et licet ingenio tardi, fermonc imperiti, hscc qualiter¬ 
cumque aggredimur notificanda , non ventofx ja£hntix vanitate, fed 
firoplicis animi devotione > ac prxfumtibili humilitate , malcntes potius fi 
qui aemuli fieri volunt patere morfibus degannientium , quam miracula ad 
laudem & gloriam nominis Dei Eledi fui meritis nobis pradentibus cele¬ 
briter perpetrata fegniter reticere, & a memoria aboleri fucccdcntium. Un¬ 
de quamquam fimus inertes , nunc cordi adeft propofita inchoare , & in¬ 
choata fumma cum devotione pro poiTe edere. 


Incipiunt Miracula, fic primo te adventu paganorum. 

T Emporibus divae memoria: Cauoii» filii Ludovici, prius Regis, * 
poftea Imperatoris, cum farva tyrannides paganorum emergeret, Fa- 
mofa flumina Sequani ac Ligeris advolans, & per totam graflando Neu* 
ftriam, ferro igne que non tantum circumjacentes terminos , verumetiam 
Armoricx magnam partem confumeret ; poft non multorum tandem an¬ 
norum rotatus partim ingenioie ada&i, pratertimque rcfpe&u miferatio- 
nis divinx rcpulfi , abfcedentes repatriaverunt, proteftantcs nullo modo 
ufquam fc amplius illius Regni fines vallandi lxfione repetituros. Quod 
tamen non multo pbft amica fibi fraude infitiati, more canino qui quan¬ 
to plus alliciuntur, tanto magis infequuntur,- pecunia avidi, rapina ufitati, 
praeda famelici, fanguineque mentiebantur fitibundi. Nam anno Incarna- umois», 
tionis Domini Chrifti o&ingentefimo fexagefimo immodici iteratb coa¬ 
dunata manu, plurima claffe iter notum repetentes , ac totonifu alto mari 
velificantes, fpumantia certarim fulcabant freta, pertinacique curfu applicue¬ 
runt in finibus Menapiorum in finu qui vocatur 6 Iferx-portus: & ibi profi- * 

lientes nulloquc a publico pervio divertentes, incendiis quoque ac exdi- 
bus illius ergo indulgentes , ut ad famofiflimum locum paufationis Chrifti 
Confeflorum Audomari atque Bcrtini furtim properarent, aviditate thefau- 
ros Ecclefiarum latenter fubripiendi ac fpc fervos Dei improvifo inibi com- 
prehcndendijbrcvibus no&ium meatibus, fcilicet fabbato hebdomadis Pente- 
coftcs hora fecunda pervenerunt ad locum quo tendebant. Sed provifione 
jugiter in feconfidentium tutantis Dei, nullos ex Fratribus ibidem repere- 
runt: verum monitu jubentis Domini obtemperantes,quo dicit: Sivosper - uattb. ra: 
fecuti fuerint in *na civitate , fugite i» aliam ,• fubduxerunt fe ad tempus, *)• 
fervanccs fecundis Sc melioribus rebus, prxtcr quatuor qui devoverunt fe 
(fi Deo placuiffct) ibi martyrio potius velle vitam finire, quam desolatio¬ 
ni fili loci fupervivere. Quod quia ex parte aliter Deus fieri difpofiiit, fub- M««ym 
fcquenti eventu patuit. Nomina aut:m illorum qui fe taliter devoverunt, siltiTen “ 
hxefunt: Worardus*&:Wineb aldus Sacerdotes, Gbrvaldus, +*'. „ 

& Raynardus Diaconi. QjoprumWorardus qui ab ipfis pxnecunabu- «diu* 
lis fub norma monafticx religionis educatus , & veluti. tunc jam decrepi¬ 
tus, ita & in Chrifti tirocinio emeritus miles erat,diris colaphorum tunfio- 
nibus idus nuditateque triduana & algu fere letotenus profligatus exftiritj 


»Id eft Caroli CaWi, qui aimo sccu fue- 
cefTit in paterni Regni portionem , anno dc cc 
ixxt Imperator falutatus. In Chronico Nort- 
mannico edito apud Chefnium Tomo t Hift. 
Erane, dicuntur Nottmjmui bis Sithivenfc Mona- 


fterium diripuifle, nimirum anno 0 ccc x t t Si 
dccc txxXI. 

b lftr*-prt*s Iperio cap. 14 modo Neoportnt. 
Tulgo Nintftn, opidum ad Iferae oftxa. 


Digitized by i^.OOQLe 




ixS MIRAC. S.BERTINF ABB. SITHIVENS. lib* II. 

»c*c A AN W^ nc baldus autem licet piro afflidione nimia fui corporis maerore attenuatus 
si ? r. t. pro Dei nomine fuiflet, acribus verberibus maceratus , atque etiam per 
nares infufionc viCcera diftentus, femivivus eft relidus. Gervaidus itidem, 
quamquam lenior , quoniam vegetior & fortior aliis videbatur , licet di¬ 
vertis mukoque gravioribus vexatus fuilTec ludibriorum fuorum irriiioni- 
bus , fervante cum tamen Domino , crii non priftinse fanitati, faltem eft 
vitat conceflus: ac fic non funt fraudati martyrio,quod inhianter toto ap- 
' petebant voto. Quartus proinde eorum qui & junior ac fucculentior (ut 
praetulimus ) Raynardus nomine , variis contritionibus fradus illifque ab* 
(cedentibus &c fecum ducere conantibus, cum viribus quibusjpotuit ne cum 
cis iret obniteretur, eligens potius in Chrifti nominis confefflone , fi id 
quoquo modo ab inimicis extorqueri quiviflet, martyrio ibi animam Deo 
commendate , & corpus paternis cimeteriis condnerari, nomenque fra¬ 
ternis dypticis inferibi , quam ludibriorum fuorum exfecrabiliflimis fpur- 
citiis pollui; diris tamen ut etat nexibus vindus, miferabihccc protradus 
eft ?d villam propriae humanitatis de matre profufionis, diftantem aMo- 
nafterio tertio miliario ad aquilonalem plagam didam Miram*. Stipatus 
itaque multitudine iniquorum ac tam pto plurima vallantuam quam den- 
litate nodis, quia in ipfi> crepufculo per eam traniierunc, nefciens ubi ef¬ 
fer , didum eft ei a concaptivis notis : Ecce e regione portae quondam 
nativitatis tuae imus. Quod cum advertiftet, fubitb in terram corruit. 
Cumque avertis telis ab inimicis ducentibus tundendo cogeretur ut Tur¬ 
geret, fcillc proceftaretur Ce nullo pado velle, fcd magis inibi pro Chri- 
lto oppetere ; crebris lancearum pundionibus perfoftus una cum (angui¬ 
nis cautione animam efflans Chrifto libavit. 

11 . Jgmtditer Dani Danas prenderunt. 

N E c etiam reor filendum rei eventum, divino judicio meritis B. Ber- 
tini in ipfa egreffionis hora peradum. Donaria enim immodica con¬ 
ficientes argenti, (uoer akare Eccldiac requiei eius cumulaverunt, &C uni 


ficicntes argenti, fuper akare Ecclefiae requiei ejus cumulaverunt, & uni 
ex jam didis Fratribus ne ab aliquibus raperetur fervandam delegaverunt. 
Illis autem cuncacim globatimque exire praepropere certantibus, reft i te¬ 
runt latenter quidam illorum , temere pecuniam involantes. Quod cum 
primoribus innoruiflet jam egreffis, fubfiftentes infonuerunt tubis in inter- 
ftitio duum Monafteriorum, fubfiftentes & coadunantes fe tibi, quoad- 
ulquc rei funt requititi & inventi coramquc dedudi : eifquc convidis Sc 
judicio facrilegorum condemnatis, fufpenti funt in auftrali parte juxta in- 
trpitum portas Monafterii, evidentiffime promulgante Domino , judicio 
etiam infidelium, poena brevi, quali cruciatu pledendi funt perpetub fub> 
ptf aeeentu Chriftianitatis, niti refipifeant facrilegi. Unde, cari (limi, elucubra- 
tiffltna diligendi advertendum nobis eft, quam clementer Dominus tra¬ 
hentes quali longum funem irrumpibiliter peccata noftra, impravifa, immo 
invifa hoftiuxn invafione dignanter caftigando nos redarguit: psriquc mo¬ 
do exadiflima circumfpedione confiderandum, qubd mifericorditer Sc lo¬ 
cum tunc (erva vi t, & habitatoribus gratuita pietatis miferatione pepercit. 
Maritis quoque Patronorum loci dignum adnumerari,qubd eodem tempo¬ 
re captivad in brevi rcvcrfiftmt gaudentes univerfi & Ucti. 


III. guati- 


Digitized by i^.OOQLe 


.MIRAC S.BERTlNl ABB. SITHlVEisJS.LiB.II. 

Ci 

III. Qualiter quidam opifex H fummitate Ecclefta in terrdm 
ruens nihil mali fentit . 

P Ost difcriminis praefati liberationem Fratres ejufdem Coenobii con¬ 
venientes ,lacrymifque non minus gaudii qukm maeroris illiti, poft ta¬ 
men animaequiores • fadi, coeperant praecordialiter tradarfc , qualiter Do¬ 
mini offenfam placabilem fibi pocuiflcnt facere, fefeque ei placabiles redi 
dere. In argumentum etiam hujus rei, veluti manfueti filii admonitionem 
patris pii generalipado confenfcrunt, gratiofiores fe fuperhac caftigatione, 
imrao emendatiores fieri velle; Sollerti quoque priores cura cum feniori- 
bus confuluerunt, quibus potiflimiim occupationibus quiviffent priorum ne- 
gligentiaram redhibitionem reddere. Sicquc communiter tradatum eft,uc 
teda Ecclefiarum vetuftate confumta , ceterarumque officinarum perftil- 
lantia non folum refarcirent, verum fine intermiffione vel alterius negotii in- 
terpofitione pleniter renovarent. Quod ficut fumma devotione inchoatum, 
ita noftro opere ocius quam putabatur, Deo effedum fubminiftrante, pul- 
cre ftrenuiffimeque eft perfedum. Ecclefia quoque requiei S. Bertini ce¬ 
lerrime exftitit miro opere plumbo cooperta. Sed&turrile ipfius licet novi-» 
ter eflet fuperpofitum, quia antiquo more erat fadum, depofuerunt, aliud 
tnirae magnitudinis mirabilxfquc Fabricat ftuduerunt xdificare, cujus longi¬ 
tudo confiftentis in terra atquabat altitudinem culminis Ecclefia:,-cui fuperpo- 
nendum erat-.Ncc mirum, triftegum enim (ut vulgariter loquamur) trium tri¬ 
podum ordinibus Fadum fuerat,excepta fumma claxendice a . Itaque Ecclefiae 
fuperpofito & eredo, perfingulafque compagines jundo, cum tholus pomi¬ 
fer in edito una cum triumphali figno crucis erigeretur ac in gyro ejufdem 
ftipitis fuperrima rota, ubi haftulae & tabulatae profatae claxendicis fuperin-» 
niti ac configi debuerant, humerando copularetur * unus artificum nomine 
Bertus, flans fuper eodem circo arripuit malleum, & quafi gratulabundus pro 
appropinquata paene confummatione tam miri operis, idum veluti jadantet 
longius colligens incaute jecit. Sed eheu! refiliente rota & quatiente vaciU 
lans pedibufque lubricans, de tanta altitudine praeceps terratenus venit. Sed 
nurum didu mirabiliufque miratu, adeq nullamlarfionempaffus , nilkqubd 
tantae altitudinis praecipitatione confternatus fuit ^ quatenus ambiguum fieri 
fas non fit, fup portatum efle eum alis fubventionum beatiflimi Patris cui fer- 
vivit Bertini. Adftipulationique tanti miraculi apponimus, quam rifibile & 
plaufibilc refponfum accurrentibus, &c aquam fibi quafi pro refocillationeof¬ 
ferentibus fine doloris anxietate protulit, fcilicet quoniam in opere fuofem- 
per & labore jucundus erat, pro certo aiebat eos fcire, quod fitim reftingue- 
re potius gaudebat jugiter vino quam aqua, nec oblato tunc egere lymphae li¬ 
quore. Adutum enim quafi tanti opinione infortunii Fratres cum cetera fa¬ 
milia mixtim/nanipulatimque ficut adexfequias illius lapfi accurrentes, cum 
comperiflent flare incolumem, duxerunt eum gaudentes in Ecclefiam, fletus 
triftes in laetitiae lacrymas permutantes; campanas folito prolixo clangore 
grandifonas increpitantes pariter, fimulque fbllemniter odas Domino audori 
& B. Bertino ejufdem miraculi fubventori pfallendo ferentes. Artifices quo¬ 
que hac virtute nedum dicamus animati, quin etiam roboratiores & audacio* 
res effedi, inchoatum opus explicuerunt conflantes & laeti. 

* Id eft fummo campanili, vulgo le tltchtr. 


Ciuca An. 

D C C IX. 

SlPT. V. 


Alfa S S. Ord. S. B. Suculum Illi 


Digitized by i^.OOQLe 




ijb MIRAC. S. BERTINIABB. SITHIVENS. lib. ILj 


Circa Ah-. 

8CC I*. 

Siit, t . 


IV. De quodam cive Viridunenfi naturaliter furdo & mato ad 
fefulcrum S. Bertini fanato. 


S Uccedente quoque tempore accidit , ut quidam & natione & nomi¬ 
ne ignotus, nec mirum , quia gemino miferabiliter morbo fuerat con- 
ftri&us, (auditu etenim a primarvae profufionis hora exftitit vacuus ,& lo¬ 
quela privatus ) veniret peregrinando ad Monaftcrium pra:fati Patris. Qui 
cum ibi multum temporis perageret , utque praetulimus quia fari non po¬ 
tuit , pulfatibus taratarantium tabellarum ftipem mendicaret, nulloque fe 
alicubi diverteret, cjufque continua: conflantia: jugitatem Ecclefiarumque 
frequentiam Ghrifticolae loci detra&antes, conferentefque non fine nutu 
Dei talem fignificantiam fieri ; coeperunt cum humanius colligere , & in 
xenodochio quotidiana: receptionis pauperum delegato manfionem illi de* 
fignare. Ibi autem parne annum converfatus , poft hebdomadae domi¬ 
nica: Refurre&ionis completionem, decimo die, id eft quarta feria, Mona* 
chis vefpertina debita in Ecclefia perfolventibus & cantore inchoante anti* 
phonam ad crucem falutandam,ita incipientem ^Ite, nuntiate fratribus mcu, 
pueroque fubfequenter pronuntiante verfum , Dicite in nationibus , ceteris 
etiam fueto more ipfum traclim ac fummifle perfequentibus > in ipfa qua- 
- fi filentii hora coepit jam diCtus filrdus ac mutus blaterando imitari auditas 
pfallentium voces. Fratres itaque ad tam infolitum horrendumque fonum 
pavcfa&i, fubfliterunt annuentes oeconomo pauperum , ut inquireret cau- 
iam. Qui cum folito ei annueret, nec proficeret, irafeibilis ut erat , coepit 
eum verbis increpare. At ille ipfa eadem verba, quia aliud loqui nefcivit, 
blifTando refpondere tentabat. Tunc Fratres protinus intelligentes ei a Do¬ 
mino meritis B. Bertini ^onceffum efte auditum & fatum , hymnicanoris 
pfallendis cum fignorum pulfatibus Deo grates ac fanatori ejus totis refe* 
rebant viribus. Hujufque virtutis exhilarati tripudio , quia in primis aufpi- 
ciis florida: juventutis erat, miferunt eum ad Canonicorum fcholam, littera¬ 
rum ftudiis quantulopoffet imbuendum, continuoque ubidiurnalia capitu¬ 
la cumvefpertinalibus pfalmis didicit, comam fxbi capitis deponere popof- 
cit. At non longo poft tatdere ccejjjt , profeflufque eft cordi fibi fore Ro¬ 
mam petendi, acceptaque licentia junxit fe Saxonibus ultramarinis Ro¬ 
mam petentibus. Cumque una cum illis perveniffet ultra Lingonum civita¬ 
tem, confociaverunt fe eis Yiridunenfes negotiatores eamdem viam tenden¬ 
tes ufque ad divaricationem via: ducentis Hifpaniam. Ibique tunc inno¬ 
tuit quod antea fuit ignotum, civem videlicet ipfum effe Viridunenfem: 
quia ibi agnovit fuos , licet difficiliter ab eis poflet ipfe cognofci propter 
infperatam reformationem ingenitorum morborum. Iter tamen coeptum 
ftrenue peragens, indeque rediens, fine divertendi ad propria defiderio di- 
re&um locum fanationis fuaerevifit, ac Deo &: reparatori fuo gratias retu¬ 
lit. Nomen etiam in baptifmo fibi inditum quod prius nefcivit quam a no¬ 
tis didicit, tunc notificavit; Ermenfridus enim vocabatur:ficque fixis 
benefactoribus valedicens, refertus benedictionum copia laetus remeavit ad 
popria. 


V. De quodam fer biennium excacato , frtftino lumini rcBituto. 

S Icut nonnulli fuac negligentix tempore periclitantur , ita divina: dif- 
penfationis faluberrima caftigatione (ut in pratfenti eventu perfpicue cla¬ 
ret ) multi falvantur. Quidam enim vir coloni* ejufdem Ecclefia: , de 


Digitized by i^.OOQLe 


MIRAC. S. BERTim ABB. SITHIVENS.-LtB.il. 131 

opido ci appendente nuncupato Gimiaco, Letfridiis nomine, in Chriftia- Circa an: 
mtatis devotione ( ut rei congruentia poft declaravit) ceteris communici- £ c p c **• 
palibus fuis minus curiofus exftitit. Ideoque:& accidit, uc dum quadam die 
Dominica cives illius more Tolito ad Ecclefiam non minus intima mentis 
devotione anhelarent, quam grcllibus pedum properarent , & ipfe ut fo- 
lito mulcknine blandiloquii aftatus a primatiotibus uc fecum iret i appel- 
Uretur nedum dicamus * ivit, verumetiam monita falubria adverfus au- 
dire diflimulavit, pergens ad paucula pecora qu* videbantur elTe fui ju¬ 
ris procuranda. Cui priufqdam pervcniffec ad pafcuarum loca,accedit an¬ 
gor animi cum timore intolerabili -nimia horripilatione : atque uc ab 
ipfo pbft didicimus , videbatur ei quali totum perfufum fe fuifle calore 
ferventis aquae; fle ycluti ignotis loquamur , quia fitus cjufdem fundi ubi 
hoc provenit talis cft, ut illic viantium obtutibus clarcfcat profpechis Ec- 
clefiarum Chrifta Gonfefforum Audomari atque Bertirii'; mifer ille licet 
ob duritiam fui feu fubfequens miraculum minime miferabilis , nifiis co 
quamquam fero fe divdrtere , quatenus illorum precibus juvaretur , non 
potuit j fed pxne exanimis ante in terram proruit, nequaquam ut paflionc 
icotoraatica * i&iis , fed pro animae illius-{ ut poftea claruit ) falvationc* * vmigi- 
immo magis nominis Dei laude , ipfiufque difpofitionc luminum dele&a- nofa 
bilium vifu privatus , ae bimatu vel co amplius in hujus caecitatis per* 
manfte amaricatu. Qui cum adhuc torporis teperet defidia , quafi fundi¬ 
tus de fu* fanitatis reformatione diffidens , hortatu tandem filorum , bea- 
tiffimi Patris Berrini perrexit vilitate limina , adferens qu* obtinere po¬ 
tuit , maxime cerea munera , quo fi Deo & clementiffimo jam dido Pa¬ 
tri piacuiflet , ejus meritis rccipefe mereretur amifla captorum orbium lu¬ 
mina , Ipondens ac confirmans quidquid fuper eo divin* pietati placeret, 
reliquum vit* fit* fpacium ibi peragere-velle. Qattm ejus incifllat* cordis 
devotionem conftantiifinaamque conftffionem ihfpidienS' dcculcotuiri co¬ 
gnitor Deus, meritis, & pretibasdemewiffina Pacti»reddid&j&tflt* vifiii &S 
vifum fibi, tanta (cilicet pafpiGrittfeiciS claritate y m Gpsoniani k pueritia inf * 
domo cujufdam ftobiliflftifti ejufStm regioni» viri atkriEotenus edftCatirs S£ 
altus finit , atque iri genxcidipfiu» nertdi, Crifandi '*itexendi ,'GtnniquO *Utfi 
artificio muliebris operis edo&US , quidquid iri ptxdi&ai pofttftodum Ec- confi * cndi 
clefia pallorum ornari habuit & emendari, feu ccdefiafticafum Veftium 
lavari , ipfe follicita intentione procuraret, anhelancer adfpirans fup- 
pliciter implorans, quo velut ipfe elaborando defudat quxquC emendare 
neceflaria &c emundare lurida; fic divirt* miferationis clementia delin - 
quemiarum fuarum omnium dignetur ablui inquinamenta, quo merca¬ 
tur ad Au&oris fu* reformationis feliciter pervenire vocamina. : 

VI. g*bd mnidutA vice ndicrnnt. 

E A etiarrf tcnVpeftate qua prxgravantibus ac prxpdnderariobus riiulti *- 
modis , mori rttodb folias Vulgaris populi , immo omnium dignitatum 
& delinquentiis, non tantum Ftancix- fines, fed etiam totius Re¬ 

gni prfticipah* quaeqrie lec* Armoricaque provincia diutina ( quod nunc 
enurrtetsr* longum- tfflT) facrileg* Danorum gentis oppteffiofte crudeliter 
licer jufte invaderentur ab illa elaffe , plurimaque pro fui numerofitafc 
( vetfuti epithetic«$ loquamur ) magnus exercitus ab omnibus dicebatur; 
anno adventus fui in Regnum duodecimo, ab omni plaga ubi diffufus erat 
adunatus in loco , qui ob concurfum infignium inibi aquarum Confluentia 
vocatur , adfccndit flumen ditium Iferaui r perventtque &: equitatu 

Rij 




Digitized by i^.OOQLe 



i5 t MIRAC. S. BBRTINI ABB. SITHIVENSIS. ub.TI. 

•Circa An. navigio fubufquc Noviomara * civitatem , Sciens ibi munitionem circa 
dcc u. villam ex auftrali plaga , natura munitam , fcilicct aqua fiiva , vocatam 
srlrt. r. Chyrifiacus , inte ndens ii in brevi nequiret arta U diutina obfidione civi- 
* stjon tatem , quia parva videbatur, capere poiTc. Sed cum hcmifphaerium nihil 
ibi praevalentes confummarcnc , ^ ( nedum dicamus ) aliquid profice - 
tent , verum magis fame ac fiti omnique penuria artati paene deficerent \ 
confulcnm < ut eventum fubfequens patefecit) habuerunt, ut in Regnum 
quondam Lotharii irent, tradaaces per maritima tronfire , Sc caftella ibi' 
recens fa&a obtinere , incolafquc omnes , mfi fe dederent, mortificare,- 
Quo comperto pars juvenum qui fibi ceteris agiliores audaciorefque fie-; 
ri videbantur , numero quingenti quinquaginta , felcgerunt fe infois abis 
abripientes clam no&u quafi folico in aliam partem pergendo , arrepe 6- 
que itinere infubfiftibili curfu dirc&im tendebant ad munitiunculam pau¬ 
pere ( pro dolor i ) fuxntu parvoque licet ftrenuo incolarum comitatu fan¬ 
dam in pago Tarvanenfi , in loco qui vocatur Sithiu , cicca Monaftcrium 
eximii Praefulis Audomari, fofte , gleba &c ccfpitc ficutmnficiofifliin£, ita- 
etiam fitmiflime conftru&am , jadancer io via proludentes primo impetu, 
eam infringere velle , ac pro tenuitate feu paucitate inhabitantium faci¬ 
le capi pone. Auxiliantc tamen illis Deo & patrociniis Sandorutn , qui 
requietionis ibi elegerunt fibi locum, more fokto intervenientibus , indi- 
gnante Chrifto prxfumtuofa illorum jadantia verfa eft comminus in di¬ 
gnam vindi&am, ad quam promulgandam calamum nunc verrimus noftrum. 

VII. In gu$ tempore venerunt, # '$*ed nihil praevaluerunt. J 

N A h poft fandum. Pafchalis cefurrcdionis diem tran&utfis quatuor-^ 
decim diebus * .die Dominico hora, qua cardinalis Miifie conventus 
publice agebatur, apparuerunt protinus praefati invafores defeendentes per 
• clivum montis prominenti* villa;» quae Locus-Ecclcfiae a . vocatur, pro eo 
quod bcatidimi Martyres Pufirianus & Vidoricn? in fronricipio Chriftian 
nitaris incolarum terra; primariapi feruntur ibi .eonftruxUTe Ecclefiara j re-. 
• ipiciefis coijrrs^ Monafterium ex parte occidentali. Quod cernentes excu¬ 
biae , autumantefque quod plurima totius fublequeretur , veluti prius cf- 
fendi fama percrcbuic , exerefius * protinus populo in Ecclefia confiftcnti 
marificavcrunt. Illi vero non adeo tali nuntio cpnftcrnati, immo magis 
animaequiores fadi, Deo &c patrociniis Sandorum caufam fui commenaa- 
Nota. verant, & compundive* mutua confcrtionc rebaprizaverunt , ac humili 
*usaffe P cr ccptione myfterii corporis & fanguinis fe munierunt, dantes invicem 
pu " dextras pro libertate U loci tuitione fe velle aut agiliter oppetere , auc 
ftrenue defendere ; murumque protinus optimis (ut mos incolarum re¬ 
gionis eft ) armis prxparati confccndentes , una cum prius praeparatis bel¬ 
licis inftrumentis munitiflime arcem ycftierunt. Tali eorum Conftantia 
paullp ante arrogantes inimici, comperta , ucenon &c parte inclufprum au- 
dader fibi obvios ire extra munitionem vifa , Deo illos quammaxime ter¬ 
rificante , animofitatis fuperbia mollita , jadantia prefia , audacia remifia 
ac hquefada. minime audentes aggredi coepta, diverterunt fe ad pecora per 
agros pafcentia capienda, ocius repedare, cupientes vel cum tantilla praeda: 
xefidui vero virorum noftrorum hac invafionc commoti , prxfertimque de 

a Ipcuius cap. io parte 5. Smnotui ccmfui » vuL dccc x c i. Didat hic vicus duobus miliaribus 
garittr Helechvelt, nunc •atro cerrupto ucmim* Hei- ab Audomaropoli. 
lefaat memtmutur. Hoc fa&um refert ad asnni* . 


Digitized by i^.OOQLe 


MIR A G S. B ERTINI A BB. SI THIVEN S; l ib. II. 135 

Dei auxilio teftatorumque propriorum interventu fifi , repenti eruperunt c , RCaAm 
de munitione , irrumpentes poli eos , equites quidem per conipendia p*sc- ix. 
anticipando illos in planitie montis unde ante defccnaerant , quia lentim s,,1 ‘ T ' 
petora minabant, habentes contemtui talia cos audere» pedites amem poft 
*tergum lnfequentes, ponentes hoftes in medio. Itaque comperientes cun¬ 
eos fe undique fecus fugam molientes , defperabiliter ruperunt ad orien- • 
talem plagam per finiftrum cornu vallantium, tendentes ad quemdam quer* 
cuum lucum, putantes fe ibi fruftra aut defendere aut effugere pofle. Noftri 
itaque eos occidendo infequentes (hora enim fuit dici ndna, quando exibant 
de caftcllo) antequam pervefperafccret, omnem illam plurimam, ut ipfi jacta¬ 
bant , fele&orum pugnatorum Dei bello confumfcrant, licet non fine noftro 
damno , majore tamen fuo. Fada -cft. autem exdes hxc in loco nomine • 
Wmdigamo*. Omnes enim ibi occili funt, prxter quod quot de noftris •*«/.Vvm* 
mortui, tot funt ex illis fuga elapfi, novem autem tantummodo ex omni ^f* 1 **’ 
illa plurima eyafcrant, & ex ipfis etiam a persequentibus eos in via mor¬ 
tui funt quinque reperti, quatuor tantum protendentes , ut poftmodum 
ab eis qui tunc interfuere exercitui didicimus, perveneifunt ad focios,te¬ 
meritatis audaciam vituperantes , tamquam praefumtivae rei eventum elu¬ 
cubrat iaa perfcrutances. Dc exuviis quoque tres divifiones fecerunt, unam 
Eccletiis concedentes , aliam oratoribus &C pauperibus dantes , tertiam 
xqua lance nobiliores cum inferioribus comparticntes. Ec meriti». Scru¬ 
temur enim humanicus verbi gratia quibus magis addicenda fit hujufmodi: 
vjdoria, oratoribus an bellatoribus ,&:c. 


¥ 111 . J %0 H & Aadmuams cuidam Mmatfa affatui t. 

P Rjeteaea, Fratres diledi& commilitonesChrifti,quibus cordium 1 
votis vel iaudum pfalientiis idonei effe poterimus agendis Deo gratiis ; 
pro inopinata ereptione canti diferiminis, qu&ve tementatepoflumus di* • 
cere quod iltiufiaodt aufus effer coeptus, nili magno zelo mifcricordis Dei 
fui flet inftindus ^horribilis enim fuitdi&u, horribilior & coeptui quia pxne * 
nobilitas terrx illius ex multo jam tempore ob amorem vel dominatum fibi 
dominorum carorum abfcelTetat nativitatis pacni relidi, prxeer paucos qui < 
ita hereditariis praediti erant patrimoniis., ut non effet eis necelTe fubdi 
Utfi fandionibus publicis. Horum pars cum nobiliffimis ac religiofis illius * 
loci Monachis fimulque Deo devotiffimis acftrenuiffimisCanonicis,quos » t 

numquam pcrfecutionisulla tribulatio exterrere prxvaluit, locum propo- 
fiti fui derelinquendi fuftentabanc , paricerque confortabant reliquiarum 
reraiftbs fere animos & invalidam plebeam manum. Hoc praefert i m intu- 
tiifimx fpei anchoram praefumtibilifque in dominum fiduciae» (ac quia pro 
vita res erat) necdlarix audacix indubitanter adfumentes , quod ante- 
adis temporibus , Folconis videlicet.generofiflimi cjufdem loci tunc < 

Abbatis, pbft verb fan&x Matris Romanx * Ecclcfix reverendiffimi Ar- • * 

chicpifcopi, incolis terrx adhuc omni abundanda referas & abfquc fui 
diminutionc integerrime vigentibus, ambitus caitclli cum confcnfu populi 
& procerum condidatus, menfuratus , ac per poccftates & miniftcria ad 
perficiendum diftributus, recoeptus ex immodica parte jam coeptus , fed 


* Forte Rei*aax,id eft Remenlis Ecclcfix,cui poft 
HincmaiumFulcopixfuitabanno occc nixu 
ad cm. Notandus hic locus,quo difcimusFuiconem 
Suhiveuiis Monaftcrii Abbatem fuifle : cujus tei 
nulla mentio apud Frodoardum. Audi Ipcrium cap. 


iS. S. fUlct.httjtu Uti AbbmdHimufiBAvm.C»- 
nomem Eult/U 5. Amlwtri, ftft HiUkinumtfthie 
jfttiu fubng»tm , anno fcilicet occc uivn 
mortuo ttoft annos o£lo tegiminis Rodulfo, ite— 
ruo» Aiwa* clcQus anoo occc icm. 

R ii) 


Digitized by i^.OOQLe 



i H MI R A G S, B E R TINI A B B. SJT HIV £ N S'v l i b. \ I. 

CtucA An. pro dolor i tam praepedientibus peccatis inconfummatus, quam pro gyri 
amplitudine excufatioae nefaria atque infelici fuit impeditus &:mtermiilus. 
Proceflk autem tendoris, videlicet anno gratix odingcncefimo nonagclimo 
*nno s*j. primo, cum tota jam terra incenia & depopulata & plurima hominum fere . 
confutata fame attenuata, difperfioneque fugx propulfata exftitiffet refpe&u 
tandem clementis diperque paucas reliquias miferantis Dei., oftendens 
quod non in multitudine populi falus ejus confidit , fed potius in miferi- 
cordiis.Sc miferationibus luis , propalans etiam quod competentibus ne- 
*4ndigen- ceftuaforum * viciffitudnubus dignatur ptcdbus ele&orum fuoruin pro ji- 
jjj vot j[ v i s fupplicatibus prxbere eifeduxn ; voluit B. Audomarum exorabi- 
liilimum Anciditcm cuidam Monacho Cttnobii S. Bertini, aedituo fcdicer 
. Ecclefixpraefati Pradulis ,'memorabilis perlbnx viro nomine Hearico 
• apparere in vihone. Qrn , ut ipfcpoftmodumdeledabilitcrmultis audienti¬ 

bus referre foiebae , procerx erat ftaturx, veneraudx canitiei, habens in 
froate digmata nitorem pulcherrimx calvitiei divaricantia, facie venuftus 
8 c gracili, nafo mediocriter longo &C parum adunco , manibus cum digi¬ 
tis longilTimis pulcherrima maeroris tenuitate tranfluccnribus , infula epi- 
fcopali veftitus, quem libi proteftabatur dulci famine fubinferre ita appeh 
lando : Gravarifne, Frater,foporc , an vigilas? Qui cum ci pro tam info- 
Jita vifitatione perfonx tremens nec yi 'torum fe dormire refpondiflct^- 
ncc pro inliu generaliter angudia ( quia timor fomnolentiam folct ingere¬ 
re} polle fc contineri, qu6 nimio labore fella & anxietate laxa non tefo- 
cillarct membra, exferto brachio manum quali verfus illum porrigens fub- 
antulit : Vigilandum potius vobis cd &c animo & corpore , monitlique 
meis falubrius fummopexe infudaridum, quam fegni pigritia tricandum. 
Unde furge,& reliquiis populi ex alfe devotilalvationisfux tenore obnixi 
contcftare, quatenus juxta quod fibi videtur prxvalere polle, non CclTent 
arce» die no&eqnc firmare. Qui cum partim gaudio refertus, partim yifio— 
nis teaore pavenudus, pod copfukum tamen fuper eo prius idonearum, 
perfonara» populo c onv o cato , pcafluw» vifionens Patris monentis, affe- 
<£hiole hortantis , ftudaofS jnbcnsi» fcond intimadet; compun&i vo corde 
lxtanccs, lacrymis gaadkdss flentes, omnes unanimiter cxlo panfis utrim¬ 
que vocis fucclamare coepetuat dicentes: Gratias omnipotenti Deo refe¬ 
rimus , qui nos falutari vifitatione Patris nodri providendo , monendo, 
confolandoque reficere & confortari dignatus cd. monita falubria viribus 
* quibus pollent ftudiofilfimc adimplere velle promittentes , quamque pro- 

miiltonem indantilfimo protinus inchoaverunt coeptu, ac quam per vicacif- 
fimo quibant, perficere fatagebanc effe&u, digneque non modo dc jam 
dido, fed & quod majus molio ac periculofius fuit fublequenti diferimi- 
ne tam clementis Dei provifione adjuti pilque. Patris hortatu animari, 
imrno de experta Patrum inteftacoxum folita 8c provida dcfcnfionc lalva- 
ti, merito, exhinc profufius. Dominum & proprios protectores inibi devo- 
«. tilfime jugiter collaudant Sc Iz ci. 

I X. J^god fequenti die Demini ce venerit reliquus exercitus faginorum 
ampliori multitudine , Jed.meritis S. Bertini nihil pravaluerunt. 

N E c etiam longa pod prxdidam hodium exdem intercurrente mora, 
neque enim, patitur ille antiquus Leviachaninexplebiliter eluricnsac 
fitiens humano generi moliri infidias , habere membra fua moras in per- 
fccutionc ac lxlione piorum. Siquidem invidix fuccenfus livore quonianV 
nodros recenti beneficio ac fumma devotione doluit fervere. Ncc mirum 


Digitized by t^OOQLe 



MIRAC. SsBERTINI ABB. SITHl VENS. *.ib. II. 

<fuia eo tempore maxime tanto adfiftit infeftior, quanto quofquein propofito Circa An 
voluntatis Dei perfcnferit fieri fortiores. Ideoque occumbentium cogna- D c c u. 
tos vel focios contribulefque ac complures totis fu» crudelitatis viribus s B P *• Tk 
furendo excandefccrc , coihpulit in iram faeviffimamque fuorum (fi Deus 
permififfet) vindi&am. Pondus enim hoftium totius Regni adunari fug- 
geffit in brevi artiflimas in anguftias unius fundi. Nam perada poftpraffa*- 
tam ftragem revolutione, ni fallor , proximi dominici diei hora fecun¬ 
da , nebula pro natura loci manicanter * nata adhuc aerem maculante, * mane 
apparuerunt pedites inxftimabilis plurimae a eodem clivo quo & anteriores 4 
defeendere , curfuquc concito caftellum tendentes minime intro ierunt, 
fiibfequendos ante januam exterioris introitus praeftolantes. Equites vero 
quafi arena innumera multitudinis diverterunt ad locum quemaam certa¬ 
minis , nil fecus quam ficuti profpedu novae vifionis dolore fuorum occi- 
forum recrudefcente, more elephantum qui fanguinis vifione excitantur in 
iram ad proeliandum i ita ifti exacuerunt ad fuorum feverius &c crudelius 
fanguinem vindicandum. Et cum aliquamdiu dolendo ibi deliberarent, nil- 
que aliud proficerent , nifi quod tabida &c putrida corpora confpicercntj 
fa&o praepeti curfu tamquam primo impetu munitiunculam capturi perve¬ 
nerunt aa focios: unaque rabido cum fremitu irrumpentes, peditibus de-*- 
cretum eft dira impugnatione caftcllanos incendere. Equites quidem Deo 
tribuente properabant ad locum naturaliter munitum , fcilicet S. Bertini 
piiflimi fuorum protedoris ac promtiflimi maximis in neccffitatibus 'libe¬ 
ratoris monafticum b Monafterium. Talia quoque nec fine Dei difpenfa- 4 
tione exftitiffe credimus, ficuti protinus perfpicue experti fumus nutu, ut 
ubi major fienda erat communis vidoria & perficienda , caelitus auxilii 
divini copia , numerofior ibi congregaretur hoftium plurima. Venientes 
autem ftatim eodem momento, remilerunt equos per pabulatores in pafcua 
ad villarum loca, tilique ftudio acceleraveruntmanfionesaedificare , volu¬ 
ti poft munitiunculae infradionem pro firmitate loci gvomnarumque c op- * 
portunitate longo tempore inibi velint confiftere» Interim pedites ex tem¬ 
pore introitus totam diem cum agilioribus equitibus ad caftclli munitio¬ 
nem pugnare non ceffantes , diverfis & infolitis artificiorum generibus 
per vices fucceflionum globatim &c cunearim contrarios laceffendo refpi- 
rarc vel ad modicum non patiebantur. Siquidem ignita utenfilia &: frufta 
candentis ferri more grandinis fundibilis in eos jacientes * fagittaruin quo¬ 
que imbres in eos pluere non intermittentes j multaque alia qua: enumera¬ 
re & faftidit & difficile fit, offendicula' molientes 5 ad poftremum foffas 
circa munitionem mira: &c altitudinis &: amplitudinis fadas munientes, 
ceu vimineis parietibus ftramine & omnigeno ficc&mine compleverunt * 
conantes incendio profligare, quibus aliorum artificiis argurrientorumnon 
potuerint praevalere. Sed aliquantifper cis fe fubtrahencibus,noftri in eof- 
dem ftraminum aggeres lignorumque ftrues Deo donante pro(peroque eis 
venti turbine flante ignem caute immittentes, illifque nefeientibus minuf- 
que fperantibus f aeque ignem ut idipfum eis facerent inferentibus , ex- 
candefeente ftramine plerique eorum uftulati funt, vix fubrepti mortis 
diferimine. Deo autem propitio nulli ex noftris vitam prolixo fcammatis * * conflimus 
fpatio magnopere periclitabantur , nifi tantdm unus Frartr d monaftici d 


» Eadem voce non femel ufus eft Audior, infra 
capp. 10 & 11: Cupra item non femel. 

b Nota vocabulum, Aam erant rum temporis 
Monafteria Monachorum & Canonicorum. 
e Gromnse feu gronn* , loca paluftria • h«r- 


bofa. in alio ms. legitur gtumtrum. 

d Et F ratrts etiam tum dicebantur Clerici & 
Canonici.unde hic Srtntr men*fiici Qrdinb, dif- 
criminis ergo. 


Digitized by 




MIRAC.S. BERTINI ABB. SITHlVEHS.LiB.il.,, 

CtkcA An. i£t u fagittx inter duo tabulata propugnaculi ubi ftabat , percufliis 

s*r r . cft fub inguina : qui Sc ipfe convaluit. Verumtamen ad vindidam minus 
armis excitati, ac ideo minus cauti plagiatique fui famuli , alium arqud 
cjufdem Ordinis Fratrem permifit retribuere hoftibus dignam repem 
fionem. 


, X. De Utndcho qui tyrannum fagitfandi vccidit. 

F U it namque tyrannus quidam partis contrariorum ceteris omnibus* 
ut videbatur , afperior &c robuftior , ac in arte pugnandi argumentofis 
fadionibus aftutior, qui nec ad pundum ceflavit fortiter pugnare, aliofque 
quafi fine mora mcema capturos inftigare. Exnoftra quoque parte, quam¬ 
quam pro crebra hoftium ingeftione tenacius inftarcnt defenfioni quam 
objedioni, artibus tamen viribufque quibus poterant &: habile fuit, ftre- 
•nuc atque agiliter refiftcbant, omnes mtentiflime omnimodis certantes, 
fi quo modo infeftiflimum illum quivi (Tent impedire inimicum. Sed noa 
fuit ulli eorum tributum , pro eo quod voluit illos Deus intelligcre , & 
in confinio vitae mortifque conftitutis fignificare, ex qua parte imminem- 
tis letfemen periculi deliberaret cis clementer tranfmitterc. Ac ideo de¬ 
crevit ut praetulimus monaftici habitus juvenem ircum arripere , quam¬ 
quam illicitum vel inhabile fit huic Ordini arma tractare j intendenfque 
illum diligenti confiderationc jadante profiliendum, de propriis viribus li¬ 
cet dubius, fed Dei tamen auxilio minime ambiguus, inferta arcui fagitta 
implorans Dei auxilium tenfa chorda traxit fortiter, ac divina: impullio- 
nis datione infixit fronti jam dicti tyranni viriliter. Hoc autem mortuo 
cefiaverunt alii ab impugnationis tumultu, mittentes protinus qui eventum 
■rei fenioribus eorum nuntiarent, morando in atrio jam dicti Monafterii, 
curialibus tamen in Ecclcfia beatiflimi Petri in concilio refidentibus: quod 
fadum cum a referentibus illis conquereretur , eofque hoc ali quanti fp er, 
non tamen magnopere gravaret , lentiufque ac fccurius quid illo veiperi 
agendum eflet deliberarent, in tali interftitio cucurrit aliquis ex eis , & 
depofuit crucem retro altare B. Bertini ftantem: reverfulquc ad focios, irre¬ 
verens coram eis, capit eam defabricari ftilo ferreo qui fol vocatur, 
unde folet excuti ignis filice. Nuntii autem praefati tantas morofitaris fpatio 
in iram acecnfi, procacibus conviciis aggrefli funt eos increpare durius di¬ 
centes : Calumniofa multum res fiiit & indigna quam agitis, non enim de 
Vindida occiforum noftrorum indignamini, nec de nobis certantibus par¬ 
umque pro nobis deficientibus fuccenfemini, nec fuper caftelli captione, 
quae nihil tardaret, folum fi libuiflet illos impetere ftudetis : infuper quo¬ 
que nec de praeda inhabita advertitis, quoniam fi hi tantum habuerunt fpa- 
tium nodis, omnia fua aut infodient, aut in puteis, feu abditis quibufque 
locis abfeondent: quia timent fe pro certo in deditionem vel in mor¬ 
tem ire. Atque illi in iram verfi furibunde exarferunt , continuo de 
fertionum locis exfilientes, fuifque diis vota folventes , fcilicet fi mu¬ 
nitionem illo vefperi capere potuiflent , nemini mafculini fexus uf- 
. que in mane parcere. Cujus faftuofae jadantiae fuperbiflima verba hor- 
renchrque temeritatis minacia prolata, nulli fas eft fieri ambiguum in¬ 
terventu B. Petri Apoftoli precibufque exaudibilis Chrifti Confeuoris Ber- 
tini , in quorum quali in eorum contumeliam Ecclefiis .liare fuerunt fada 
& dida, ad aures pietatis Dei fuper his indigne ferentis fuiffe fuppliciter 
prolata. Adutum etenim jam fatus violatorTalutifcri figni, ut credimus, ad 

impe- 


Digitized by t^OOQLe 


iffllJ 

mli 

ft 


% 

:-:a 

lijj 

13- 

;UE 

i» 

ES 

,i 

iffl. 

i:. 


m. 

"JC 

i 

jni 

iil> 


en 


F 

F 

F 

i 

) * 

p 

I*. 


ISj 

Ur 

i 


MIRAC. S.BERTINI ABB.SITHIVENS.lib.II. i 37 

impeditionem tam crudelis edidi, perculfus protinus eft plaga infanabili- Circa an. 
Nam os ei fubito contradum eft cum aurcadufque occipitium , oculique sebVv.’ 
fubverfione retorti, &: fpumans &: tremens volutabatur per terram. Quod 
cernentes papllo ante arroganter faevicfttes ceeperurit anguftiari > pallere, tre¬ 
mere perculfofque commanipulares diledos prius tunc velut abominabiles 
exfecrari , folum fibi afylum perfugii reputantes , fi viam prius ventam re¬ 
petere concederetur. Tali itaque Dei vindida alii idi, alii territi, prae¬ 
propere arripuerunt propria vexilla parietibus Ecclefiarum innixa , quse 
inibi roifta byflino fplendore candentia recipientes , mirati funt pi¬ 
ceo colore nigrantia ; ficque rapido curfu per medias praecipites va¬ 
cillando proruperunt Eccleiias , non vino ebrii, fed indignatione Dei & 
oftenfis Sandorum confternati: tardumque cis videbatur Monafterii por¬ 
tas attingere , itaut potius laetarentur tunc de exitu-, quam paullo ant£ 
fuper diu defiderato introitu. EgrelTi vero & aliquantifper pxne clapfo fpiri¬ 
tu refiimto, refiduorum recordati liint debilium. Nec tamen ullus eorum 
aufus eft pro eis reverti, fed vocantes ad fc quemdam ftrenuum juvenem 
quondam captivatum de colonia S. "Wlmari, qui ab initio huiefado inter¬ 
erat , praeceperunt ei ut quantocius tentaret redire, ac fi vivi fuiftent eos 
adduceret. Qui reverfus injunda perficere, reperit ut ante errando hucil* 
lueque eos palpitantes, ac contradunt ut prius jacentem fere exanimem, 
qui & inibi, quia egredi nequivit, remanfit, plurimifquc diebus mifera- 
bilitcr tabcfccns clcemofynis bonorum hominum vixit, latratibufque qui¬ 
bus valuit miracula Dei illic effeda teftificatus fuit. Praefatus vero juvenis 
data uni ex excis, manu ficquc unus poft unum fibi haerentes, protradi funt 
ad ceteros: qui etiam interim horrore mortis trepidi clangore frequenti in¬ 
crepare citabant, ftridentibufque tubis fonitu magis fignificante , immo 
compellente fugam quam hortante ad puguam. Quod audiens omnis plu¬ 
rima *, ubicumque fuerant five circa caftellum feu in tabernaculis vel in * '• turn,ai 
pafcuis conftituti, noto plangore fugae pavefadi, magifque divina virtute 
conterriti, nec dbminos, nec focios , nec notos repetehtes, praecipiti fuga 
Ubicumque vifum fuerit quo ocius aut fugere, aut abfeondere potuifient 
tendebant. Principes autem praefati cum eis quos fecum habere poteranc 
fc adunantes, & e regione munitionis per portam introitus fui exire ve¬ 
lociter anhelantes, nedum dicamus quod illo propinqualfenc, nec vultum 
illuc divertere vel quamvis tunc vcfperafceret, illa node infra fex milia¬ 
ria reitare audebant , fed diredim tendebant adufque arcem quondam 
opinatilfimam Mcnapum, Pomino illos Chrifto ficut fuos mifericorditcr 
liberando , ita alienos a fe dignis calamitatum cruciatibus percutiendo» 
divinitufque terrendo, longe perditione tcnufque propulfando. Relatione 
enim eorum Fidelium qui prctflio interfuerunt didicimus , quod per- 
Venientes ad locum quo tendebant, in uno proelii congrdfu duodecim 
nobilium pugnatorum de illis profligati funt , Deo illis dignanter in 
numerum occifionum & facrilegiorum meritam penfionem rccompenfante. 

XI. Qualiter libarum * paganorum pofitum fuit nitidi fimum * * vlx m H 

& inventum teterrimum, 

A Ntelatis etiam dignum caelitus tranfmiflum &: eodem in tempo¬ 
re vifum. Poft exterius atrium portae ccenobialis Monafterii non lon¬ 
ge retroadis temporibus a religiofo quodam ejufdem loci Monacho nemus 
' quoddam frugiferum pulcherrime plantatum fu ic: cujus in medio quali coh 
liS tumbalis exftitit, habens in iummitate fui pirum , cujus pira nimias 
Acta SS.Ord. S . B. Baculum III. S 



I 


I 


Digitized by i^.OOQLe 



Circa Ah. 
i> <: c i x. 

Sspt. v. 


* *. turma. 


4 


i 


anno 938. 


158MIRAC. S. BERTINI ABB. S 1 THIVENS. lih. II, 

groflitudinis dulciffimique faporis erant, refercbaturquc a fenioribus ex 
plantariis fuifie beatiflimi Patris Bertini. Quam ob rem Patrum fancivic 
induftria , Fratres omni anno follemnitcr vcftitos fecunda feria Pafchae 
cum reliquiis & pfallentiis (ficut mos eft totam illam hebdomadam per di- 
vcrfas officinas facere,) idem pomarium.vifitar e, &L inipfo monciculocom¬ 
pleta oratione ad publica follemnia reverti. Quod nemus quia inter duo 
Monaftcria erat, ne forte latibulo inimicis eflet, Chriftiani exftirpare de¬ 
creverunt. Venientes itaque,ut praetulimus, pagani, in antefati collis ca¬ 
cumine principale vexillum , quod labarum vocari fertur , alto ftipiti pro 
terrore infixerunt,quo eminus profpicientibus terrorem incuteret. Sede re¬ 
gione eodem in loco mifericors Dominus evidentiflime declarare voluit* 
quod ipfe de caelo refpicit fuper filios hominum , ut videat fi eft intelli- 
gens aut requirens Deum. Nam labarum praefatum quod nitidiflimum fue¬ 
rat ibi pofitum, abreptum inde , teterrimum evulfum eft : ac in tempore 
inceptionis mirabilium praefatorum, nebulofa caligo totum jam didum 
texit nemoris locum , itaut nec montani ab junioribus, nec inferiores 
a fuperioribus videri pollent. Columna quoque mibea in medio caligi¬ 
nis caelitus pendula fuper ipfum collem videbatur , fimulans fpeciei mae 
colore pluvialis iridis varietatem , coaequans Tua etiam amplitudine fup- 
pofiti collis latitudinem s nec antea fe Fidelium intente eam confideran- 
tibus fubduxit obtutibus i quam omnis illa hoftium plurima * funditus 
difccflit s evidentiflime vifibiliter omnipotente monftrante, immo pro¬ 
vocante milericorditer nos Deo 3 ut illuc jugiter omni mentis intentio¬ 
ne totaque cordis devotione debeamus oculos tam exteriores quam inte¬ 
riores in omnibus neceflicatibus figere, quo nos pretiofilfimi Filii fui lan- 
guinis redemtione dignatus eft invitare, qui cum eo vivit, gloriatur & 
regnat Deus in unitate Spiritus-fandi per immortalia faecula laeculorum, 
Arnen. 


* Q^isc fcqiiuntur * alterius videntur efle Au&otis; 


XII. De tngrejfu feminarum. 


C U M venerandus Pater nofter Bertinus poftquam a diabolo in fpecic 
mulieris tentatus eflet, & a S. Martino vifitatus &c liberatus , con- 
fiderans omnino Monachis non expedire fexu femineo quovis modo com¬ 
municari, fub anathemate ingreflum feminarum de aditis ejufdem Coe¬ 
nobii penitus exclufit. Quod ab ipfius B. Bertini tempore bene ab omni¬ 
bus obfervatum eft , ufque ad illud tempus in quo Adala nobiliflima 
conjux Arnulfi Comitis & Abbatis * iftius loci cum fiepiflime magnis 
infirmitatibus e fiet aggravata , defiderare coepit, ut in hoc Monafte- 
rio ei licentiam Monachi darent intrare , ut coram' altari fandi Berti¬ 
ni pro falute deprecatura liceret fe profternere. Hujus igitur rei caufi 
advocatis venerabilibus Epifcopis W icfrido b Tarvenncnfis Ecclefise 
Epifcopo& Folberto Cameracenfis, denudavit eis defiderium fiium; 
accepta etiam a Monachis licentia anno Nativitatis Domini nongentefimo 
trigefimo odavo , annoque quinto Ludovici Regis , feria fecunda 
Pafchx introduxerunt eam praefati Epifcopi in eodem Monafterio, non 

nothum ( nempe Sitbivenfcm tefte Ijperiocap.it 
parte 1) Tarvvanenji ordinat Ecclefia Prtfultm, 
quo ex Au&ore difeimus Vvicfredum Morinenfem 
Epifcopum Synodo Trevirenfi interfuiffc anno* x 
xiVii 1. LegeIpcriumcap. 13 parte 1. 


4 Is Sithivenfis Monaftcrii collapfam difcipli- 
nam reformari curivit anno ck xtrv, perS. 
Gerardum, ex Iperio capp. 13 & 14. 

It Frodoardus in Chronico ad anntim c m xxxv. 
Artaldtu Arcbiefifitfiu Vvifrtdumqutmdam Mt- 


Digitized by i^.OOQLe 


:MIRAC. S. BERT1NI.ABB.SITHIVENS.ii b.II. ij9 

fine tremore maximo : quoniam hoc illa prima facere praefumferat , quod 
" antea Reginarum nulla concupifccre vel audebat. Sicque introduda , & 

' 'ante altare B. Bertini proftrata, devote oratione fufa plenam corporis lbfpi- 

tatem recepit. Intrando autem plurima huic loco ornamenta * contulit, & 
'' quamdiu vixit, numquam donare ccffavit. 

XIII. De ille , qui S. Bertino filium /itum morti proximum 

obtulit. . 

0 

E Odem tempore Rodulfus ipfius caftelli praetor urbanus , filium 
fuum nomine Walterum, cum morbo quem Medici variolam b vocant, 
v morti videretur dfe proximus , ulnis propriis luftollens ante ‘ S. Bertini 

altare deportavit. Monachumque effedurum fi ejus pia juvaretur inter- 
® eelfionc, fpopondit. Quem mox faluti reftitutum ac Omnipotenti famu- 

3 lum &c S. Bertino obtulit Monachum perpetualiter permanfurum f . 


1! 

V 

fi 


(• 

:• 

i 

B 

fi» 


XIV. J^ualiter hic locus meritis fandorum Vincentii , Au domari , 

& Bertini ereptus e fi ab incendii difirimine. 

V Eridicorum virorum qui interfuerunt, fedula compertum eft re¬ 
latione , quomodo tempore viri venerabilis domni Odberti 
Abbatis locus, Sithicnfis Coenobii meritis S. Vincentii Chrifti Martyris 
& fandorum ConfefTorum Audomari atque Bertini dudum divinitus ere¬ 
ptus fit ab incendii diferimine. Quod quia videtur adeo audientium uti¬ 
litati congruere, licet tamdiu celatum fit Scriptorum negligentia incuria:, 
tamen dignum ducitur officio ftili commendari memoriae. Nulla iftic an¬ 
tiquitus de praefato Chrifti Martyre cuftodkio agebatur follemnitatis, nifi 
tribus ledionibus totidemque refponloriis : at ubi propria ipfius a quibuf- 
dam Fratribus huc allata devenere refponforia , extemplo a Fratribus 
eorum fuavis mulcedinis percepta harmonia, uti funt admodum deleda- 
bilia , his Fratrum juventus plurimum eft deledata, atque futura: extunc 
obfervandae celebritati adplene inftruda. Exin depolitio fupradidi Sandi 
fingulis annis praeter folitum duodecim ledionibus decentius coli coeperat, 
ac Fratrum devotio magis magifque erga Sandum Dei quotidie crefcebat. 
Quod cum aliquorum annorum fieret revolutione , nec Fratres dcfifte- 
rent ab hujufinodi fanda devotione ; contigit uno anno paullopoft trans- 
ada decenter ejufdem celebri depolitione , fcilicet in ipfa S. Grcgo- 
rii feftivitate quae conftat quadragefimali tempote , magnam domum 
unius Advocatorum clauftro atque Monafterio contiguam ex immortuo ce¬ 
rei fungo fuccenfam arderc. Qua: ut erat valida , horribiles flammas 
evomens, clauftrumquc illa parte qua fteterat, fumo igneque velans, om¬ 
nibus Monafterii officinis excidium minabatur , Fratrefque jam de tanti 
loci dcfperati liberatione folum ad extrahendos Ecclcfiae thefauros &: 
quxquc fupellcdilia occupabantur : cum propitia Dei providentia tres co¬ 
lumbae inftar nivis candidae, caelitus (ut credo, utque poft res edocuit) elapfae. 


it In hi; cortinam mira magnitudinis operifqttt 
precipui qua adhuc durat, inquit Ipejius cnp. iB. 

b Vuigo la petite verode. Boam appellant Me¬ 
dici. 

c Hic fupplcndum id quod dicit Ipcrius in 
.Chron. cap. 17 parte 1. Abbas R^genoldtU jiijfu 
Comiti* Ariiu.fi , cognomento Vetuli , Reliquiae 
SS. Audomari & Bertini trans Rhenum ultra Neo- 


magum, ubi tuut Imperator refidebat, detulit, ut 
terrae fuas /ibi vindtear, nt. In qua deportatione 
miraculum accidit in Tiale portu , de cuflcde hccle- 
fia illitu diSos SanSos blajphemante , & eis ingrtf- 
Jum Ecclefia prohibente ,tbi a Veo percu/fo & mor¬ 
tuo. Aliam delationem anno mhiivii fadtara 
in villam Oftrcfelam Icgc apud cum dem cap. 19 
parte 1. 

S ij 


Circa An. 
dc c IX. 
S ep r. v. 

• 


B 


4 


Digitized by t^OOQLe 



i 4 oMIRAC. S. BERTINI ABB. SITHIVENS.lib.il 

Cuck An. campanarium palam multis videntur ter circumvolitare, &c nunc hic, nunc 
sitx * illic fuper pinnacula-fefliones alternare. Quod nonnulli cernentes , a Do¬ 
mino talia effici exiftimabant , talibufque indiciis locum illum a tanto 
incendii diferimine fervatum iri orantes exoptabant. Cumque adeo in- 
* /• prinei- gens elTet, uti Principis * adeo clauftro immineret , ut vix aliquod in- 
P nnd ‘ilii terva ^ um interfuiflet j tantumque incendii ex hac graflaretur , ut ldnge 
P LTprwc!- hinc diftantia domata exinde invaderentur, magna etiam pars iplius callelli 
s P« ri - confumeretur ; Deo gratias , non Tolum omnis hic locus a tanto peri¬ 
culi difpendio ereptus , verumetiam ejufdem ereptionis manifeftiori reve¬ 
latione non multo poft glorificatus eft. Adhuc autem duraverat illud avi¬ 
tum S. Petri Monafterium a S. Bertino Patrono noftro (ut dicebatur) 
conftrudum, ad quod crypta quasdam permodica ab Oratorio S. Mar- 
tini praebebat accelfum. Quod quidam Fratrum Rambertus nomi¬ 
ne , hujus loci Monachus , ob amorem S. Petri Apoftolorum Principis 
fandique Bertini ejufdem ftrudoris recolens , finguLis nodibus , peractis 
Matutinorum excubiis frequentare ac ibidem pfalmodiis & fandis medi¬ 
tationibus pernodare folebat. Hic cum in eodem quadragefimali tempo¬ 
re paullulum poft praefatam illius combuftionis comminationem qua¬ 
dam node peradis Matutinis talibus operam daret, 6c quoniam Matuti¬ 
ni folito citius ipfa node fonuerant , vigiliis fatigatus felium peteret, 
atque , ficut eft infirmitatis humana: , ibidem fomno gravatus pauliu- 
lum dormitare cccpiflet ; vifum eft ei videre quemdam magnificum vi¬ 
rum dalmatica leviticlfc^ue cultibus candidatum libi adftitilfe , fcque 
an dormiret rogafle. Cum verb prx timore nihil, ut libi videbatur, ad 
haec polfet rcfpondere j Noli, inquit is qui videbatur , metuere. Adjecit- 
que : Sed nofti quis fim ego? Ad haec ille: Ignoro , domine. Tunc ille? 
Ego fum , ait, Frater Vincendus , &c gratias refero vobis pro obferva- 
tione meae celebritatis atque proba devotione , quam circa me geritis, 
numquid etiam vos latet, quid illae tres columbae fuper nivem candidat 
qux iftic in immenfum furente Vulcano apparuerunt ? Cui ille. Latet 
nos, Sandc Dei : aufpicato noftrx protedioni a Domino talia arbitra* 
bamur propalari. Et ille : Rite , inquit, arbitrabamini. Ego enim eram 
cum fandis Audomaro atque Bertino , qui huc vobis venimus prxfidio. 
nam quorumdam culpis exigentibus omnis locus ifte in deditionem flam- 
,m* a Domino fuerat traditus, verum caufa meae memorix qux hic in tam 
longinquis oris a vobis agitur , & quia tam devote feftivitas mex de¬ 
politionis obfervatur, ego cum Sandis quorum hic emerita corpora ve¬ 
nerantur , coram majeftate Domini pro vobis opportunus interventor 
adfui , & a benigniflimo J e s u ereptione hujus impetrata Coenobii , nec 
mora huc adventavimus veftrx confervationi. Qux omnia Abbati Odber- 
to, cundxquc congregationis Fratribus detege , & ut ex his miferantis 
Domini objurgationibus emendatiores fiant, commone, ne aliquando diftri- 
dius feriantur corredione , meaque ex parte magnas gratiarum adiones 
eundis ne negligas reddere , quod tahtum devotionis aftedum circa me 
gerere , quodque mei natalis obfervationem tam decenter tamque humi¬ 
liter inftituerunt colere. His didis fomniator evigilavit, & is qui vi¬ 
debatur , difparuit. Cujus revelationis ned^re Frater ille mellificatus 
animum , imbre perfundebatur lacrymarum. Mane autem fado cum in 
-utroque nutaret , fcilicet utrum reticeret, an palam faceret; quemdam 
priorum nomine Grimwaldum accerfitum confuluit fuper hoc, quid 
fado opus e flet. Illo autem hortante ac fuggerente Sandi iplius juflionibus 
parendum efle, nec occultari debere ; una utrique Patri vadunt indicare. 


Digitized by t^OOQLe 


MIRAC. S. BERTINI ABB. SITHlVENS. lib.II.i 4 * 

deinde ejufdcm Patris juflu omni congregationis phalangulx. Teftabantur Cua ak. 
vero Frayis ipfius lacrymx , quarum ubertim in referendo manabat ioun- DCC 1 x - 
datione , omnia qua: dicebantur vera fuiffe. Cumque inter plorandum & irT v - 
Bxc inter dicendum audiflent Fratres, gratias libi referri ex parte tanti 
Martyris , actutum eundi prorupti in lacrymis terras petiere ofculis, ac 
plurimum conjubilantes fuper his benigniflimum Dominum laudaverunt 8c 
benedixerunt in canticis labiorum & citharis, qui fic placatur, & fertur in 
iniquitatibus noftris Sandorum fuorum intercdfionibus ac meritis. Qua 
de re prxdidus Abbas cum libi fubjedii omnimodis excogitans, quo pa- 
do praecipuum militem Chrifti dignius valerent extollere ac venerari, qua-, 
tenus tantum pro fe intercelTorem coram divina majeftate jugiter pollent 
promereri •, perado quod nunc fupereft Oratorio B. Petri Apoftoli , aram 
iplius Martyris in eodem julfit conftitui , & extunc omni anno ejus na¬ 
talem in albis cum omni devotione dccentilfimccuftodiri. Nos autem Fra¬ 
tres cariffimi jam diftridiorem praelocuta: comminationis corredionem 
experti, utpote qui noftro tempore omnem locum noftrum traditum de- * 
folationi oculis noftris, peccatis noftris hoc promerentibus,perlpeximus igne 
devorari, tandem tempus vilitationis noftrx in hoc nos oportet cognolce- 
re , & quidquid in nobis Domino noftro perfpeximus difplicere, a fan- 
duario luo , hoc eft a cordibus noftris feftinemus auferre , atque gentes 
vitiorum qua: in hereditatem fuam venere, ne ponant Jerufalem in pomo¬ 
rum cuftodiam, eminus a nobis ftudeamus propellere. Illius quoque do¬ 
minica: fuper Jerufalem fadx comminationis memores fimus , quod non 
relinqueretur in ea lapis fuper lapidem, qui non elTet deftruendus, eo- 
quod non cognoverunt lux vilitationis tempus : atque poft tantam incen¬ 
dii defolatignem jam Dei gratia Monaftcrio noftro ac omnibus rexdifica- 
tis Sc reftaurads in melius, hoc fpeculo caftigatiores atque emendatiores 
effici omni conamine procuremus , atque innumerabilium vitiorum exer¬ 
citus , qui Jerufalem fandam Domini, lcilicet nos, oppugnare non ceffant, 
diebus ac nodibus repurgantes Chrifto nobis Prxfule effugemus, ac facra- 
ria fiia Domino noftro fandarum virtutum decoremus ornatibus , quate¬ 
nus ejus ad nos adventum quandoque promereri poifimus. Sandos etiam 
& Eledos Dei ad noftrum jugiter invocemus auxilium, quos ita promtos 
per hanc revelationem novimus nobis ad fuccurrcndum, ac eorum exem¬ 
pla fequentes crucifigamus nos mortificatione vitiorum & concupilcentia- 
rum: quatenus nos Dominus nofter poffideat filios mortificatorum, qui cum 
Deo Patre & Spiritu-fando vivit & regnat per omnia fxcula farculorum, 

Arnen. 


* Quat fequuntur , item ab alio Au&ore feripta videntur. 

X V. Miraculum i» villa de Caumont. 

S Ancti Patris noftri Bcrtini hereditatis pars Noviomx urbi habetur 
contigua, nam ibidem villa de Caumont adjacet, quat tota juri ejufdem 
Patris debetur : tradita enim illi ab antiquo tempore titulis audoritatis 
fancitur. Verum hujus villa: colonus quidam tyrannica abutens poteftate 
nimiumque opprimebat bona illorum , modo vi quidem, tum autem quo¬ 
cumque modo poterat auferens. Hujus itaque infania ad id quidem defle- 
ditur criminis , inque deterius evafit, ut partem colonix ipfius villx in¬ 
vaderet , pervalamque fuo juri ac ditioni vindicaret. Cujus vim inva- 
fionis cernens miniftcrialis qui ab Abbate politus in fui loco eunda villx 


Digitized by t^OOQLe 



»+x M1RAC. S. BERTINI ABB. 5ITHIVENS. lib. T|. 

Circa An. providebat, nefaria machinanti tocis viribus obviabat, furibundo rcfifte- 
dccix. bar, atque fieri Deo fandoque Patri injultitiam proclamabat.^Tandem 
SlPT T ’ adeo multum ac fxpenumero reclamante, nonnullis arque etiam fcien- 
tibus hujus rei. veritatem , contradicentibufque infano ccepto illius , in 
jus ventum eft : tantum enim luis prarfumebat viribus. Ab hoc itaque 
injuria: caufa demonftratur , ab illo vero minime quidem fore injufti- 
tia denegatur. Sic fic controverfia agitur &c ab utraque parte difeurri- 
tur. Opponitur primum caufa , ea palam ftatuitur , poft eadem delibe¬ 
ratione lancitur. Tum demum ultima judicialis caufa: res fubfequitur. Si 
negas , inquit nofter propugnator , Dei dicioni fandique Bertini juri hu¬ 
jus coloniam villae quam injuftc tibi vindicas deberi; vidus tamen confi- 
tebere , fuam Sandlo victus reddes , & illam tuam minime recogno- 
fces. opponam , inquit , enim caput ( bc monftrat dextra caput) peri¬ 
culo , tantum ob Dei juftitiam iplius confilus auxilio. Et econtra, in- 
« quit alter , me ipfum invenies paratum ccrcare , numquam vidum fo- 
D iciiunt rc dices. Vades a itaque dantur, duellum firmatur, dies ftatuitur. Poft 
ilotJ 1 c ‘ itaque rem tali jure firmatam minime fui villicus oblivifeitur , fcd adit 
i Odbertum b Abbatem , ( is enim eo in tempore Sithiu rege¬ 

bat Coenobium. ) omnem rei feriem ordine pandit , orae fibi fubveniri, 
ut conftituto. die aut idem praefens adfit , aut in fui loco aliquos boni 
tcftimonii viros illo, mittat , maxime autem orabat quod idem Ab¬ 
bas pradens eflet. Spondet is id quidem fefe fadurum , bc auctoritate 
fui praefcntialiter fubventurum. Tum vero proftratus ante fandum altare* 
Dei providentia: fedulo diuque fe totum commifit, fuique mifereri oravit; 
ac eandem petita benedidione Abbatis, utens quali quadam agilicate, ma¬ 
gis folito raptim revertitur. Primum tamen farpe bc multum obnixe orabat, 
uc fui oblivifeeretur. Veniente igipur ftatuto aie fe duello preparabat, ta¬ 
men juxta promiflum aliquos fuo venturos auxilio five ipfum Abbatem ex- 
Nota. /pedabat. Itaque poft celebratam a Prelbytero Milfam , devote finita pre¬ 
ce , Euchariftia digne percepta, quod extra Ecclefiam forte jacebat fuper 
faxum magnum adledit, verius locum Sithiu fuperius didum erigens lumi¬ 
na , tenfas palmas, vultum tenuit, folumque movens labia , magne puro 
corde clamavit. Forte Dei providentia ut declararet dignum meritum fui 
militis , Abbas alias intendens promilTum neglexit. Tum vero adverlarius 
minas ingerens, verbis lacellcns, moram facientem incufabat, bc nonnul¬ 
li fua: parti faventes probra conturtieliarum ingeminabant, cum timoris ar¬ 
guentes. Ille tamen manebat, cxfpedabat, orabat parvipendens exalpe- 
rantes. Et tandem erumpens in vocem: Adhuc, inquit, una morula meum 
operibor dominum. Poft vero eccc eminus adfpcxit, & duas columbas 
nive candidiores aera fecare pennis vidit. In has ita diu lumina fixa te¬ 
nuit , quorfum tenerent volatum , quodvc figni volatus portenderet feire 
delidcrans. Audierat enim quondam fe dignari oftendere pium Patrem 
Bcrtinum , bc in vilionc tenere hujus avis limilitudinem. Itaque veloci vo¬ 
latu omnem ptocindum ter ambiunt , poftque ab oculis videntium evanef- 
cunt. Ilico furrexit bc horrendum tonans, clypco fulminans, cum baculo in 
hoftem venit. Fertur denique quia dum furgeret , verfoque baculo faxum 
perculUflct, hoc ex fc fanguinis rivulum cmiliflc. O digna qua: roboratur 

* In duellis f.icKf ad dirimendas res contro- 
verfas dabantur uuim<]tic t.idrs, ut vidtori certa 
eflet caufa: opj-igrer.-uio. Clmbcrtus Abbas de 
Novigento in lib 3 dc Vnaluacap 14 , D»tis va¬ 
dibus, m.juit, bello eum fttgiUaturns imfrliit. I.cge 


Aclicrii notas in hunc locum. 

b Odbenus Abbas ab anno millefimo, poftan- 
nos duodecim Henifridum habuit fucccflbrem, 
uftaurc Ipevio capp,34&K. 


Digitized by i^.OOQLe 


MIRAC. S. BERflNI ABfc. SITHIVENS.LiB.il. 43 

adftipulaturque altero figno, mirum didu, mirum vifu fanguinem dc faxo ClllCA a*. 
manare, verum quidem Dei cft omnia pofie. Tandem perfidus invafor » cc u. 
crebrisidibus vidus fuperatur & folo profternitur. Tum adeo male multa- SirT ' v ‘ 
tus fe fe vidum multoties profitetur , injufte invafifle villa: illius coloniam, 
proclamat. Igitur vix ereptus a manibus vidoris domum deportatur , 6c 
poft triduum mortuus ell. Omnis vicinia hoc merito fadum efie dixit, mi¬ 
raculi figna celebravit, fandumque Patrem Bcrtinum devote extollendo 
coluit. 

XVI. Secundum miraculum de eadem villa. 

V Erum quod nonnunquam bonis formidini eft, 8c unde virtuti ftu- 
dentes maxime corriguntur , atque interius divino munere nite- 
fcunt; inde reprobi exterius audaciam fumunt, peccatum peccato addunt 
verum poftponcntes , caccatique nube mortalis rei deterius (equuntUr ,•& 
in eis illud propheticum impletur * Sanguis fanguinem tetigit, id eft iniquus of» 4.* 
prava fivc peflima malis fcdulo fadis addit. Igitur alter tyrannus innutritus 
(celeribus in pr*dida urbe Novioma exftitit 5 ferox animo , immanior fce- 
Iere , ante omnes alios die noduque fanguinem fitiens. Itaque cfim talis 
fama foret fuse iniquitatis , dolos fraudes hac illacquc expandebat. Nam 
ftrages miferi populi dabat, non viro, non mulieri, nec parvulo parcens 
quidem. ( Sed cum jam maxima ex parte quaeque villarum adjacentia dcva- 
ftaffet, Caumcnt villa minime quidem fecura ab ejus infania exftitit, ti¬ 
mens valde , quod fibi timebat * poftea evenit. Et cum audifict & revera 
feiret peremtum forte duelli, & injufte agentes in villam admittentefque 
injuriam Tanetum Patrem Bcrtinum vindicare \ nullo modo infana mens 
ejus a folita rabie feu ab adfueto furore requiefeendo ceffabat, verum qui* 
dem opportunum locum convenienfque tempus quo villam invaderet, vol- 
vebat Sed cum deelfet ubi fu* rabiei audaciam verteret, ( jam enim 
incendio * rapina cetera p*ne omnia confumferati) armat ducentos equi¬ 
tes , verfus Caumont villam iter arripuit. Attamen primum per devia tende- 
bat finiultates fingens , quafi alio feftinaret, forte e regione in villam ir¬ 
ruit , armatis circumdedit, tum eunda qu* infra erant , bona diripuit. 

Cafu omnia fua animalia , pecudes, pecora ad paftum extra villam die ib- 
lo ierant: qu* cum redirent paflim pafcentia campis invenit. Heu heu < du¬ 
plex infortunium illis fubito advenit. Infra villam quidquid habebatur mei 
lius, diripitur ; extra vero qu*cumque pecora pafcebantur j abducuntur i 
cum ecce Monachus, nomine WinRadus, bon* memori* vir dignus 
laude, miflfus ab Abbate Roderico 1 , utili quidem Ecclefi* Dei noftrif- * 
que neceflario temporibus , depopulata villa fupervenit. Duplicatur ergo 
clamor ejulatufque * poftquam eum videre : Sucqirre, fuccurre , optime 
vir , bone domine, iterant * accelera vadens poft hoftem, ad ipfum verba 
precantia fohde , certi fumus ut quando te viderit , ilico tibi reddet eun¬ 
da qu* per fe ducit, qu» omnia qu* infra villam erant * deprardatus eft. 

Tadus igitur mitis vir intrinfecus eundarum magnitudine querelarum* 
velociter poft ipfum admiflo equo feftinavit, confecutus eum falutavit. At 
ille typo * fuperbi* ferocitate animi minime quidem refpexit, nec falu- * typho 
tanti Monacho fervo Dei reverentiam exhibuit,quo faltemverbulumred¬ 
deret. Urgens tamen ifdem calcaribus equum, habenis moderans.propius 

• Rodericus ex MonachoVedaftinoAbbas poft fti m xliii i. cuifucceflitBoyo,dignus tamoPa- 
Hcmfridum creatus anno u xxi. obiit adnoChri- tre fiUus & heres. 


Digitized by i^.OOQLe 



144 MIRAC. S. BERTINI ABB. SITHIVENSIS.LiB.il. 

OtcA an: acccffit , audacitis locatus cft : Priedam hanc i villa fandi Patris Bertini 
» c c ix. abripiens injufte ducis: redde igitur ne ob injuftiti® temeritatem, ne pro- 
StPT ' r ' pter injuri® feveritatem iram Dei digne incurras. Noluit rcfpicere, dedi¬ 
gnatus cft oranti reddere refponfum. Ignorat is quid ageret : dubitabat 
enim ignorando, ignorabat dubitando ad quid rationis feu confilii fc ver¬ 
tere poffet. Videbat enim fe contemni , cernebat preces fuas defpici: ve- 
rumtamen prxmedkabacur , quod ferocitatem animi ejus pollicendo ali¬ 
quid molliret. Duo igitur illi offerre, cxlcfte &c terrenum bonum, fenten- 
ti® fuit. Obtulit primum , alterum quidem haud obtulit, non enim effe- 
dus , non caufa , non tempus fuit. Hic equidem fubmifla voce , humili 
oratione hxc coepit proferre, vultu ordinis fervans reverentiam , quam &: 
habitu & mente geftabat. Oravit equidem , non autem peroravit. Vere 
fpondeo , ait , certe promitto tibi ducentas Miffas. Cum .perorare voluit, 
verum ille indignans imperfedam orationem ab illius ore tulit,(& ut com¬ 
muni vulgarique verbo utamur) Monachus pie ducentas Miffas , alter 
prave dcl pedi ve que protulit ducentas feffas. Ter denique eadem verba re¬ 
petit , & ferum calcaribus urgebat. Adhuc itaque verbum contemtibilc 
in ejus oreverfabatur, cum fubito de equo cadit, in caput ruit, galea terra 
figitur , collum ruin® cafum fentit: tum quoque humana & Iccrcta alvi 
per naturalem meatum erupere. Merito ergo ex illa parte pleditur digna- 
que multatur poena , unde in fandum Patrem emanavere opprobria : & 
jufte digneque quidem inferiiis putorem cmifit, qui fuperius iimilem foe¬ 
to ns caufam labiis & lingua in ore revolvit. Interea fui ducebant prxdant, 
ignorantes dominum fuum paffum fuiffe talis cafus ruinam : &£. tamen fa¬ 
ma cogente prxdam dimittunt, ad dominum fuum feltinant, mortuum 
quidem &: multatum vindida cxleftis ir® reperiunt. Tandem prxda redu¬ 
citur ad propria, nomen Domini ab omnibus laudatur,fandique Patris Bcr¬ 
tini patrocinium veneratur. Hi lxti infignis triumphi gaudia celebrant, il¬ 
li trillia funera ducunt. O Dominum omnipotentem in fandis fuis glorio- 
fum i 6 Deum in altitudine majcftatis, in potentia magnitudinis mirabi¬ 
lem ! Quis dubitet hanc palmam nobilis triumphi adferibi poffc meritis fan¬ 
di Patris B er tini? In argumentum itaque fidei Monachus fupervenit, acce¬ 
dens humiliter oravit, verba precanda coram Deo fudit, qui numquam 
defpicit fperantes in fe, fuperbos femper humilians, & humilibus dans gra¬ 
tiam , redditurus unicuique fecundum opera fua , qui vivit & regnat per 
omnia fxcula f®culorum. 

XVII. Tertium miraculum S. Bertini de villa de Caumont 
tempore Bovonis Abbatis. 

Q Uidam Bodera nomine fubminifterialcm agebat caufam cujufdam 
majoris prxditi potcftatc, advocationemque libi vindicands vili® pro¬ 
prii juris S. Bertini, Caumont nomine. Hic quia una & timeri ac placere dc- 
fiderabat, nimium nimiumque vicicolas labore.ufque impenfc ado pre¬ 
mebat. Verum pro caufa hujus moliminis & pro tantx controverfia inju- 
ftitix,quidam Monachus Herib ertus nemine, qui Abbati Bovoni 
* i n regimen hujus Coenobii fucccflit, ex * prxeepto venerand® memori® 
jam didi Bovonis agens curam ipfius vili®, curavit hunc fxpius admone¬ 
re , ut defifterct a nequam adu & ab omnium oppreffione. Ac palam ar¬ 
guentem fcclcris velut metuens fugiebat , clam autem illi detrahens 

4 A ano fcilicoc u ut, a Iperiocapp. 57 8c j8. 

fubdo- 


Digitized by i^.OOQLe 


MIRAC. S.BERTINI ABB. 5 ITHIVENS. lib.II. h5 

fabdolus machinamenta inftruebat. Super his vero dolens Monachus, ciuca An 
. dominum illius adiit, fu orumque ac fuam injuriam patefecit. Ego ipfc, dcc u. 
inquit, per me hunc pruadm curabo minari : & fi deinceps haec admi- StpT * v ‘ 
ferit , pecunia: feneicc damnum. Revertente vero Monacho forte alter 
jam didus advenit. Cui dominus ejus: Hcribertus , inquit , Monachus 
tibi fuccenfct, dicens , quia ruricolas meo fervitio fubdis. Redit fiqui - 
dem ille armatus praecepto domini, malumque evomit latentis veneni. 

Nam apprehendit boves illius in agro pafeentes, & fervitio domini fui 
fubdidit, cofque per totum triduum tenuit. Ut autem placuit, macilen¬ 
tos multumque affli&os , uti fit, tot laboribus reddidit. Inde adeo motus 
quidem Monachus nequam hunc verbis aggreditur. Ufque ad id tempo¬ 
ris libera ex fi: it it noftra curtis ab omni fervitio , fuitque fu a: potcftatis, 
nec quis priorum aufus fuit in ea fibi vindicare aliquod jus five vim in- 
vafionis. quamobrem ergo noftros boves abegifti, & in fervitium alte¬ 
rius vindicafti i Non mirum quidem fi nequam prava ore profert, majus 
eft opus ac fi effet didbum : Si tuus, inquit, fandus Bertinus bos eflfet, ju¬ 
go meo jungeretur , fubque labore ingemeret, qui tuos quereris meo ia- 
•bori infudafie. At ille inquit : Quid dixifti, nequam vir f & fi cogitares 
quod nefas dictu eft , nequaquam palam proferres, pledere mifer , me¬ 
rita pledere poena , multabere cacleftis irae virga. Dum igitur ifdcm val¬ 
de motus fu per his pedem averteret, merito digna percuflus eft plaga. 

Nam facies illius ad pofteriora ilico fledebatur , adeout occiput, quod 
erat finciput, & finciput, quod erat occiput, haberi videretur , praeter 
quod facies fuis formis infigniri deberet: collum enim diftortum & tumi¬ 
dum , labia aeque quidem tumentia , & aliorfum ac deberent Verfa , lu¬ 
mina quoque oculorum inverfum adfpicicntia cernere erat. Et quid plura 
referam i quod mirum didu , magifque vifu eft , nihil humani in eo in¬ 
tuebantur. talis itaque domum deportatur. At taurinos mugitus emittens 
omnem viciniam fuae poena: cruciatu movebat. Erat enim in homine vi¬ 
dere miferiam. Verum fuis precibus alionimque rogatu , & quia voluit 
videre multatum , una cum aliis nofter Monachus Heribertus illo venit, 

Cujus prxfentiam intelligcns voce ( non enim vifu hunc ipfum agnofccre 
quiverat} quo pro fc oret deprecatur intente , ac fifepe multum rogat. Ac 
ille compatiens mifero, ( quis enim mortalis hunc hujufmodi cernens non 
compateretur ?) feifeitatur an velit amodo refipifeere funditufque prio¬ 
rem vitam corrigere. Eadem , inquit, paffio & incurabilis percellat me 
feriens , fi fane fanatus in omnibus emendari neglexero. Credidit igitur 
bonus vir fponfioni illius , reverfus eft continuo , oravit, fanitati refti- 
tutus eft. Sequente autem die claris indutus veftibus , valentior atque fa- 
nior folito apparuit. Mirantur omnes qui eum novere perculfum , tam re¬ 
pente convaluifle : fed ipfc alia fingebat, componebat orationem alior¬ 
fum verba detorquens ac deberet. Verum cum fxpe mendacio contra 
verum ftare homo adfuefeeret, faciendi aftiduitas aluit audaciam , au¬ 
dacia vero congeminavit crimen , crimen quoque meritam intulit mor¬ 
tem. Necdum triduo poft hxc tranfado , boves cujufdam pauperis rapuit, 
ditioni falfi juris fubdidit, nimiifque laboribus pro libito fui proque tem¬ 
poris quantitate infudatum tenuit. Necdum boves reddiderat, & majora 
quidem adum ire forte cogitatu volebat, cum forte eadem paffione qua 
primum percutitur, cadit in terram , mifer tum quoque non homo cfle, 
non mortale fonare videtur. Nam pro humanis verbis mugitus dat pro 
plandu , pro querela rabiem agreftium ferarum imitatur ; orat amicos 
quo pro fe rogent, nec refert quidem, deprecatur nuntiis, ut fefe vifi- 
Aftd S S. Orti. S. B. Suculum III. T 


Digitized by 


Google 




I 4 6MIRAC. S. BERTINI ABB. S 1 THIVENS. lib.II; 

Circa An. taturn veniat Monachus : id quoque minime quidem meretur. Igitur 
dcc ix. eodem die quo rurfus percuffus eadem infirmitate eft , vitam quam poft- 
SjErT r ‘ pofuerat, perdidit, mortem quam fecutus fuit, vidit, invenit, fenfic. 

XVIII. De Inventione corporis S. Bertini. 

M Odernis temporibus exigentibus iniquitatibus noftris , ut ora¬ 
culo cxlefti oftenfum eft , utque digeftum penes nos invenitur in 
memoria S. Vinccntii Martyris, ultio fuper nos divinx pendebat indigna¬ 
tionis : nofque ufque ad animam pcrculiffet, niG idem fandus Martyr 
cum fandis Patronis noftris, Audomaro videlicet atque Bertino , in- 
terccfforcs pro nobis coram Domino adfurrexiffent. Verum mifericors 
Dominus Sandorum fuorum interventionibus flexus ad pietatem , indi¬ 
gnationis fux ad tempus diftulit correptionem , confeflionis plenicudi- 
nem ac fandx converfationis prxftolans meliorationem. Hac itaque re¬ 
dargutione unanimiter perterriti & ad tempus pxnitentia dudi , cum 
finetenus in novi hominis finccritatem xmulatione fanda, foret eniten¬ 
dum , a nonnullis iterato reditum eft in luti volutabrum. Tandem ini¬ 
quitatum noftrarum enormitate irritatus fupernus Arbiter , exteriorem 
domum fuam , uti longe antea divinitus comminatum fuerat, igni mi- 
ferabilitcr ad devorandum delibcrarat , & ut didum eft , a Santtua - 
Eztch. f.c. r io meo incipite > xdes Dei fubito igne invaduntur : qui rapacitate 
fua totius clauftri gyrat confinia , &: nihil intermiffo exterminavit 
omnia. His ita confumtis , infecUta node cuidam feniorum noftro - 
rum in fomno vifum eft videre quemdam magnificum virum, habitus 
candore niveum , vultus fplcndore fulmineum, quodam loco clauftri 
perftitiffc , diligentique obtutu circumfpcdis omnibus extenta dextera 
omnem Coenobii locum benedixiffe. qua de re etiam colligitur locum 
a quibufdam commiifis jam expiatum , demumque in pnftinum vel 
potiorem decorem aliquando miferatione Dei convertendum. Interea 
nobis dio expofitis denuo neceffitatc cogente teda reparantur , mu- 
rifque utrimque adhuc flantibus fuperponuntur. Cundis pro tempo¬ 
re ac pro .poffe reparatis feu potius dealbatis , xdificandx ibidem 
„ cryptx caufa cardinale a S. Martini altare mutandum fuerat , quod 
fine Pontificis fieri prxfentia minime decebat. Cujus rei gratia ac¬ 
citus Epifcopus fatis benevole accurrit , aram deftrudurus cum mul¬ 
tis acceffit , illaque fubverfa domum rediit. Quo in loco dum uti 
ad locanda fundamenta altius foditur , dum multa terrarum copia 
i effertur , ecce fub ipfo facrato altaris loco quoddam apogxum b du¬ 
ris lapidibus , tegulis , antiquoque cxmento operofe conditum offenditur: 
nec tegi , nec detegi ultra illud permittitur , ne forfan fi abfque bono¬ 
rum virorum teftimonio detedum lolvcretur , aut tedum aliquamdiu Fra¬ 
tres hujus loci occultare conarentur , quorumcumque xmulorum deroga¬ 
tionibus criminarentur. Tandem fuper hoc communicato proborum confilio, 
pluribus idoneis teftibus circumflantibus, cum proceflionibus , crucibus 
paratis & cereis acceditur, & Fratribus, ut decebat , interim litanias can- 

\ a Cardinale altar* , infri cap. 51 capitantum Certe altare S. Martini ha&enus eodem loco 

altare , id eft primum altare in apfide feu in . exfiftit , & in eo MifTa prima quotidie celc- 
fronte Bafilicx pone majorem aram locatum , bratur. Cardinalis ara dicitur principalis infra, 
in quo MifTa matutinalis celebrari folita , di&a i Apogxum , fornix fubterraneus , crypta. 
Mijj* cardinalit , fupra lib. t Mirae, cap. 7. 


Digitized by i^.OOQLe 


MIRAC S.BERTINI ABB. SITHIVENS.LIB.II. I 47 

tantibus , cundifque demirantibus apogseum detegitur , ac multo multo- Cmc* Ak. 
rum liidore a prima diei hora ufque in vcfperum ferreis inltruinentis vix 
dilfipatur. Quod tandem apertum , plumbeum (crinium omnium adftan¬ 
tium oculis apparet continuifle , ilioque fbluto eundis circumflantibus 
emerita cujufdam Sandi membra revelantur, & fub dextero ejufdem San- 
di humero crux argentea reperta extrahitur , Fratribufque ad manus pro¬ 
fertur , has tantum trium verborum concinens notulas : S anctus B e r- 
.ximus Abbas, 

XIX. Miraculum quod fatfum e fi eodtm momento , quo fantfi viri corpus 
inventum efi. Leonis Papa licentia pro ejufdem 
elevatione . 

T Acibus ergo indiciis pretiofo fuper aurum & topazion invento ac 
comperto beatHfimi Patris corpore , cum eatenus diutina & gravif- 
lima omnis terra decoda peffumdaretur ficcitate , ccce eodem momen¬ 
to prxmiifis mukis tonitruis atque corufcantibus fulminibus plurima fub- 
iccuca eft inundatio pluvialis: qua fufficientiflime debriata tellus , culto¬ 
ribus' fuis in novos ffudus fefc rediviva (pe jamjamque coepit dilatare. 

Fada eft autem hujus facratiflimi corporis inventio anno adfumtas huma¬ 
nitatis Chrifti milleUmo quinquagefuno , decimofexto Kalendas Julii, annota^ 
Sacro igitur corpore jam revelato, ut didum eft , ac detedo , eadem 
urna fua retegi , & loculus ut pridem fuerat, jubetur remuniri, quouf- 
que majorum confulcu , quid fuper ipfo foret agendum , polTet delibe¬ 
rari. Hac tcmpeftate domnus Papa Leo cognomento Bruno fandae. 
Romana: prandebat Eccleflae , cujus fagacitatis ac probitatis fama per 
jtotum orbem fpirabat odorem fuavis fragrantia 1 ad quem neceflitatc ur¬ 
gente , quo majorum audoritate Fratres hujus loci corroborarentur , fi¬ 
delis legatus exquilitus & repertus dirigitur, quatenus quidquid dc his 
ipfc Apoflolicus cum gravioris confilii viris egregium fentiret» eis pro no¬ 
mine Domini mandare eodem legato non differret. Quem cum adiifiet, 
ac jam coram eo admifTo fibi data copia fandi effet, rem gcftam per 
^ordinem domno Papa: fuccindc prout in multis tunc occupato expofuit, 
xcftimoniaquc feripturae & crucem cum facro corpore repertam quam fe- 
xum pro tcftimonio tulerat, obtutibus ejus prarfentavit, Quibus vifis , & 

Jii qui tunc forte fecum aderant, uti qui ad Romanum Concilium tunc 
convenerant, fcilicetPatriarcha: Aquileia:, ArchicpifcopisPrarfulibus, Ab¬ 
batibus , Ducibus ac primoribus dcmonftratis talibus ait, veritatis indi¬ 
ciis nequaquam debere diffidi, fed tutius ac firmius credi , praefertim 
cum in multis annalium geftis fatis polfit inveniri, eundos pxnc Gallia: 
terminos, maximeque noitra ac cetera maritima loca frequentibus Dano- 
rum incurfionibus, depra:dationibus incendiifque populata, &r ob id mul¬ 
ta Sandorum corpora quardam a locis minus tutis tranflata , quxdam, ve¬ 
to clanculum, ficut de fando Bcrtino fadum conflat, vel maceriis vel 
terris funt recondita. Quibus refponfis Apoftolici domno Abbati Bo- 
.voNi Fratribufque hujus loci ab eorum nuntio relatis , invitantur dom- 
jnus Wido Remorum Archiprxful & Drogo Morinorum Epifcopus 
cum multis fpedabilibus perfonis, diverfique cum eis adfunt Abbates e di- 
verfis locis adventantes : innumera: populi huc ruunt multitudines. 

r i) 




Digitized by ^jOOQle 



i 


14S MIR AC. S. BERTINIABB. SITHIVENS. lib. II. 

Circa Am. 

■ «e ii- X X. De elevatione cjufdem protectoris nojtri Bertini. 

•nn o ioj». A Nmo igitur Verbi incarnati millefimo quinquagefimo fecundo , fex- 
jf\to Nonas Maii, paratis Praefulibus , Abbatibus , Monachis atque 
Canonicis , quibufdam etiam laicorum majoribus in tcflimonium intro- 
mifTi< t cum proceflionibus ad fandum locum acceditur, litania: canen¬ 
da: incceptantur , mifsifquc operariis ferinium facrati corporis effodi ju¬ 
betur. 

XXI. Utriculum /altum dum facrofaucium corpus a terra 

elevaretur. 

C U m verb fandiflimi Patris Bertini membra per manus Pontificum at¬ 
que Abbatum extraherentur , & uc decebat venerarentur, aqua vi¬ 
noque rorata piarentur adftabat fcorfum quidam Clericus BerToldus 
nomine , unius oculi lumine orbatus , qui jampridem eoufque utrofquc 
oculos perfpicukate pares habebat, fed nefeio cujus mali caufa antehac 
quamdam venam fccandam contiguam oculo ut medicaretur , fibi incidi 
fecerat, unde omne lumen cjufdem oculi amiferat: fcd id praeter paucos 
& domcflicos fuos ruboris caufa paene eundis celaverat. Hic fandi Ber¬ 
tini patrocinium , ut a Domino fibi reddi lumen amifTum obtineret, inti¬ 
mis precibus depofccbat , atque quolibet Sandorum membrorum quae 
inibi attredabantur , tangi fibi oculum multopere anhelabat i fed appro- 
pinquare minime fibi permitti metuebat. At Fratribus tantae rei folliciti 
pfallendo intendentibus jam didus Clericus oculi unius carens lumine, 
cum fandis artubus ,, ut jam didum eft , vereretur accedere , quemdam 
Fratrem aliquod facrorum membrorum fummotenus digitis fuis obfe- 
crat attingere , fuoque caecato oculo eifdem digitis fignamen imprimere: 
quo fado mox ille lumine ditatur diutius expedato. Et fane quod Do¬ 
minus ad laudem fui nominis tic ad Sandi meritum propalandum fieri 
conceffit, in fe ipfe fluito pudore reticeri voluit , fed forte tunc cui¬ 
dam Arnoldo fibi familiariter adhaerenti muffando intulit , bono omi¬ 
ne fuo fe illuc admifTum, eoquod praefentis Sandi actadu diu amifium re¬ 
ceperit vifum , eumdem omnino obteflans ut hoc taceret, nulli um- 
quam aperiret. Verum alter nequaquam tantae ejus infenfibilitati adquie- 
vit, fcd circumflantibus mox detexit. Quod quidam Fratrum vere con- 
cigifTe comperiens , extenta manu eundis filentium indicens , eumdem 
unius oculi vifu diu damnatum , tunc verb meritis Sandi exfpedato lu¬ 
minis dono clamitat reparatum. 

XXII. Secundum miraculum eodem die patratum. 

Q Uadam mulier cum filio brachia cruraquc confindo S. Bertinum 
pro illius falute rogatura foris extra templum perflabat in atrio: quae 
etiam antehac cum eumdem puerum duodennem Coloniam adS. Heriber- 
ti ceterorumque Sandorum inibi quiefeentium fuifragia cogitaret devehen¬ 
dum, quatenus eorum meritis obtinere forfan mereretur officia membrorum*, 
ad haec idem, quamquam puer, inquit, fe per vifum jam ter admonitum, ne 
quoquam deportaretur , nifi prius ad S. Bertinum latus cjufdem merita 
experiretur. Cumque illuc etiam per vifum ventum efTet &: oratum, item 
idem quatuor columbas candidiffimas vidiffe fe ait avolantes foras Mo- 


Digitized by i^.OOQLe 




MIRAC. S. BERTINI ABB.SITHIVENS. lib.II.i 49 

nafterium, ipfumque altare concuflum inftar folii contremere , feleque ClRCA ak. 
coram eo proftcrncntem, nec mora inde meritis Sandi fofpitem furrexif- sxpt/t - 
le. Id ergo puero genitrici referente jamjamque fama elevandi Sandi ad- 
fequente, eodem cum puero multis comitata advolat, proventumque Da¬ 
mini interventu S. Bertini pro foribus praeftolans Monafterii, fupplex cum 
filio perftabat. Cumque ipfa inter comprimentes turbas ad ofculandum 
Sandi feretrum impingeret, ac repulfa importuna repeteret, puerumque 
Sandi feretro apponere multo conamine niteretur, Deo annuente idem 
|>uer brachia cruraque diredus fofpitati donatur. Quod multi cernentes, 
quidam aditantium oppreflae matri fuccurrunt, quidam vero puerum com- 
prehenfum elferunt. Quo fado tumultuantis innumera: multitudinis cla¬ 
mor attollitur, Deus mirabilis in Sandis luis vulgo praedicatur: quoniam 
puerum quem paullo ante vix repentem noverant , hunc pras oculis fuis 
incedentem praevia matre cernebant. Fratribus interim in choro ad Mif- 
fas pfallentibus, hujus rei odor illis illabitur fuavillimus. Quod dum ab il¬ 
lis utrum verum foret adhuc quxreretur , idem puOr meritis S. Bertini la¬ 
natus ingreditur, ercdufque in medio illorum ducente matre coram altari 
Fecundum modulum luum Deo gratias adurus profternitur, te dido Evan- 
gelio domnoque Archiepifcopo coram altari hymnum Te Deum Undemus 
inchoante atque multipliciter choro fubfequente , multos Chrifto in re 
gcfta conjubilantes, multos lacrymari prae laetitia cerneres. 

XXIII. Tertium miraculum eodem die de muliere caca. 

N Ecdum vero hymno completo te adhuc multis flentibus prae gau¬ 
dio , quaedam etiam mulier caeca hujus civitatis manlionaria, ideo 
«undis Fratribus notilfima, tunc vifum recepilTc denuntiatur : iplaquc in 
■confpedu omnjum nuntium hujufmodi comitatur, ac puero ad laudem Dei 
te ad meritum S. Bertini protelandum proftrata admifeetur. Quanta verb 
exfultattone quantave dignitate ea die in Domino exfultatum ac deleda- 
tum eft, nullius adfertio ad plenum expedire fufficiet. His ita geftis,cele¬ 
berrima dies illa cum inenarrabili gloria confummatur. Sequenti verb dic 
item ad diem acceditur , atque teftis geftae rei cautio ordinem, tempus, 
perfonam ac teftes continens , adftante innumera populi multitudine re¬ 
citatur , ac perleda cum inventa cruce facrofandO corpori componitur: 
ficque compofitum lummi Praefulis figillo fignatur, fcrinium clauditur, fer- 
xeis circulis clavifque artatur, conluitur, vincitur, indilTolubiliterque con¬ 
nexum cum innumerae multitudinis tripudio in Sanda Sandorum * cum re- a 

Equis inducitur magnificandum: ubi nuncufque veneratur, te Domino an¬ 
nuente venerabitur in faecula faeculorum. Dehinc autem factae elevationis 
diem memorialem fummus Praefui ac domnus Epifcopus nofter a eundo 
populo hujus dioeccfeos deinceps venerandum multaque devotione fin- 
gulis annis indixerunt colendum. His ita peradis te domnis Praefulibus 
te Abbatibus quiddam fandarum Reliquiarum impetratis, finguli fingulis 
donati muneribus ad fua remearunt laetius. 

* Id eft in fanftuarium fisu locum majoris aU bodiidurut, & *ft iUs %us utimur in QuuJruftJuna 
**ris. Iperius cap. i8 MithilAis cortinam dtdit mi- ftnft* , diflingutnt M S»n 8 U Snnfttrum. 

f* muputudiuit tftrifque frtcifui , fu* udhut 


Tiij 


Digitized by 


Google 



Circa An. 
dcc ix. 
St*T. V. 


4 


ano mj. 


•ano m(. 


2naoii)f. 


•ano u 7 i 


150 MIRAC.S. BERTINIABB.SITHIVENS.lib.II. 

XXIV- De quadam caco, dente Bertini illuminato .- 

Q Uorum unus, videlicet Abbas S. W alerici a /fatigaram Reliquia¬ 
rum quiddam adeptus, poftquam perado faerx elevationis follemnio 
domum cft reverfus, quidam rufticus'utrorumque orbium pupillis gravi¬ 
bus-maculis obdudis cxcatus, puero libi dirigente grcfliis accedit ad eum, 
quidlibet medicationis poftulaturus. Gui iHej Nihil, inquit, antidoti tali 
morbo novi faluti ferum , prxter cundipotcntis falutarifque Domini noftri 
J e s u-C hristi proventum. Verumtamen cujufdam celebris Sandi fan- 
dilfimo elevationis obfequio nuperrime nonnullis concurrentibus & 
ego conveni , fandoque hujufeomodi negotio quamvis immeritus 
interfui., 1 -ibi quoque quanti idem Sandtis-fuerit meriti , diverfis mira¬ 
culorum magnalibus Dominus eundis nobis declaravit. De quo etiam 
unius facrorum dentium dono ditatus huc regredxens attuli tali muncie 
gavifus, & fi fidem adhibueris ejufdem meritis Sandi te polfe fanari, adu- 
ium tibi jubebo prxfentari. Ad hxc ille : Confido, inquit, ifque mox in 
confpedu aditantium adferre prxeepit. quo allato & utrifque ejus lumi¬ 
nibus adhibito confeftim revelatis oculis clare videre capit, atque ffaper 
hoc nomine Domini benedido folpes 4 ularifque domum rediit. 

XXV. De quadam muliere vinculis ferreis ligata ad fcfulcrum fandi viri 

Jbluta. 

M Uxier quardam de Lotharingia, vinclis ferreis brachia utraque ha¬ 
bens pro pxnitcntia conftrida, inhocCanobio anno Verbi incar¬ 
nati millefimo centefimo vigefimo quinto multis aditantibus precibufque 
landilfimi Patris noltr-i Bertini a didis vinealis folvitar. . 

XXVI. De quadam fUella nervis centralia. 

P Uella quxdam Goduina nomine membra habebat integra, fed 
«ervis contrada, ad fepulcrum beati viri anno gratix millefimo ccntefi- 
fimo vigefimo fexto funt ei crura ereda. - 

X X VII. De Albate Lvbienfr. 

Q Uidam Abbas Lobienfis nomine Leoni us, poltea in regimen 
hujus Sithienfis Coenobii poftulatus & adfumtus, in parochia S. Ber- 
cirri in territorio Furnenfi quamdam Ecclefiam anno gratix millefimo cen¬ 
tefimo trigefimo quinto fine adfenfu Capituli ejufdem Sandi conllruxit: 
quam ita ventus Vehemens meritis Sandi jamdidi concuffic , ac de terra 
evolare fecit, ut nec jundura lignorum alteri remaneret. 

XXVIII. De quodam Abbate de Claro-marifco. 

A N no adfumtx humanitatis Chrifti millefimo centefimo feptuagefi- 
mo primo , tempore bonx memorix domni Godescalci hujus 
loci Abbatis, res accidit celebri &: illultri digna memoria , &: omnibus 

4 Is erat Yrafo, Abbas. Monaftcrii LeuconaSnfis fea S. Vvalarici ad oftia Somenx in Oceanum ,in* 
fri cap.ji. 


Digitized by 


Google 



> 

3 ) 


-H- 


ii 

£ 


Mf 


$ 


I 


MIRAC. S. BERTINI ABB. SITHIVENS. lib. II. 151 

Sichicnfium pofleflionum pervaforibus terribilis & formidanda. David CirCa a». 
enim non mulco poftquam confecratus eft Abbas in Ecclefia de Claro- ° cc i*, 
marifco , levato calcaneo contra Ecclefiam B. Bertini , eondudus SEPT ' y ‘ 
aquarum & foflata per mediam terram prxdidx Ecclefix in villa dc 
Arkas molitus eft facere. Qux villa ab antiquis temporibus ab (que omni 
calumnix inquietatione ejufdem Ecclefix propria & libera fuifle dignofei- 
tur. Nec hac prxfumtione contentus, inuiper Ecclefiam S.Bertini ingref- 
fus, quod prxfumtuole incceperat , eftedui fe daturum fecundum volun¬ 
tatem fuam, licet contradicentibus Monachis, fuperbe &: arroganter com- 
* minatus eft. Verum tantx arrogantix & prxfumtionis impatiens ultio divi¬ 
na haud longe poft fubfecuta eft, ut illud impleretur: 

De fine grande loqui, frangit Deus omne fuperbum. 

Nam fequenti dic prxdidum opus aggrefliis , operarios fuos pro libito 
fuo de conductu faciendo dodurus, in eodem loco equo fuo fub eo cal¬ 
citrante humi proftratus eft: ibique confra&o crure, qui fanus equi tranf- 
vedatione advenerat, famulorum manibus domum in ledica deportatus 
eft , ab invafione terrx noftrx deinceps dcfiftcns, &: terribile &: formidan¬ 
dum invaforibus terrx Sandorum (ut didum eft) exemplum relinquens. 

XXIX- De quodam homine fe sium S an Sii non colente. 

I N burgo S. Audomari anno Verbi incarnati millefimo ducentefimo «nno ui 4> 
quartodecimo , homo quidam Michael nomine , profeflione tonfor, in 
die depofitionis B, Patris noftri Bertini, cum a nonnullis vicinis fuis ob¬ 
jurgaretur quod feftum Sandi non obfervaret, nec ideo minus operabatur, 
fed Sandum verbis convicians & in contumelias prorumpens, a dxmonio 
correptus per longum tempus in vafe ligneo quo pafta piftari folct, fu¬ 
nibus ligatus jacuit: quem tamen aliquanta fanitate per Dei mifericor- 
diam &C Sandi patrocinium recepti , melioratum in Ecclefia noftra ante 
fandum altare in choro vidimus, adftantc domno Abbate J oh anne 
tertio &C Monachis quampluribus, Dei exorantem humiliter & devote cle¬ 
mentiam ,& Sandorum fuffragia implorantem. 


XXX. De quodam f acer dote S. Bertinum & omnia ad eum pertinentia 

maledicente . 

C U m Prefbytero de Remynghem anno Domini millefimo ducentefimo an 
nonodccimo non licuerit comedere in refedorio in depofitione B. 
Bertini, iratus in burgo comedit. Qui cum domum rediret, cum Canoni¬ 
cis Watinienfibus in navi fandam Dei Bertinumccrpit maledicere & ex- r 
communicare 6 c omnia qux ad eum pertinent. Quem gladius Dei vindi- 
dam fumens ab eo, fere medium fccuit, cum in amne nefeiusiquo prx- 
Gipitatus fuiflet fubmerfus, nifi Canonici extraxiflent eum. Quod quia blaf- 
phemo ore 6 c corde maligno iteravit, iterato fadum eft. 1 

Item dc alio Sacerdote Santtum Dei blajphtmante. -< 

E Odem anno Johanncs Prelbyter de Rubrcch cum talis ludens ad aleas nef- 
cio feuad fcacos, dum perdidit, fandum Dei Bertinum maledicere coepit 
& omnia qux ad cum pertinebant: & cum imoroperium ejus quamplurima 
blafphemix verba protuliflet, aefi ventus validus veniret, fonitum audivit, 

& alapam magnam in maxilla recipiens fuper fcacarium vel alearum tabu- 




Digitized by i^.OOQLe 



t S i MIRAC. S. BERTINI ABB. SITHI VENS.lib.II. - 

Cikca Av. lam recidit, fi c per triduum manfit incibatus , neque audiens, neque vi- 
dcc ix. dens. 

s * ,r T ' XXXI. CtfU Tranflationis S.Strtini. 

» n Et rus Dei gratia Morinorum , & Asso Dei gratia Atrebaten- 
m 1. fium Epifcopi, univerfis Chrifti Fidelibus ad quos praefentium no- 
- titia pervenerit, aeternam in Chrifto falutem. Cum ad honorem Dei 
» qui in Sancis fuis creditur honorari , de corpore B. Bertini Abbatis 
» fieret tranflatio a (crinio in quo per centum 5 C odoginta quinque 
» annos jacuerat, ficut ex feripeo ibidem reperto perpendi potuit evidenter, 
y» inventum cft fandiffimum illud corpus ferinio memorato pannis fericeis, 
»»licet vetuftate vehementer attritis, diligenter involutum &: ligatum , fic 
» figillis authenticis confignatum : fi c cum folutum Sc apertum naiffet, in¬ 
ii venta eft inter ipfa fanda offa crux argentea , in qua fuit manifefte litte- 
» ris capitalibus exaratum , Sanctus Bertinus Abbas. Deinde a 
»» perquirentibus ftudiofius intra pannos praedidos inventum reconditum il- 
u lud fcriptum , de quo (upra f:cimus mentionem , cujus tenor talis erat. 

» [ Anno dominicae Incarnationis millcfimo quinquagefimo fecundo, Indidio- 
m ne quinta, regnante Francorum Rege Henrico anno vigefimo quarto, fi c 
m ododecimo anno prxfulatus domni W idohis Remcnfis Ecclefix Ar- 
» chiepifeopi , anno vigefimo nono Drogonis Tervanenfis Ecclefia? 

• Epifcopi, principatum Flandriae regionis tenente inclyto Marchione B a l- 
* infui*. M duino * anno feptuagefimo, anno regiminis domni Abbatis B o v o n i s 
no ' » quintodecimo , corpus beatiffuni Patris Bertini, quod biennio necdum 
m expleto fub capitaneo S. Martini altari fuerat repertum , levatum eft 
» fexto Nonas Maii ab iifdem dominis Epifcopis de plumbeo ferinio ab eo 
m loco, ubi olim a fando Folqjjino tranflatum S c reconditum fuit. Hxc 
*> autem inventionis, iramo levationis hujus fuit caufa. Monafterium mccn- 
» dio diffipatum minabatur ruinam : cujus reftaurationi dum fieret crypta, & 

» ejus jacerentur fundamenta , infperato apparuit tam fandiflimi corporis 
M gleba. Jacuerat in farcophago , quo ab Helerido , quem ipfe adhuc 
» vivens Abbatem ordinaverat, fepultus eft , annis fere centum quadraginta 
>> novem ; in plumbeo vero ferinio, quo (ut diximus) a S. Folquino fub al¬ 
ii tare terra reconditus eft, ducentis &: fex annis ufque ad tempus noftrum: 
n quo levatus praefentibus viris boni teftimonii fie vita: probabilis, videlicet 
» W” i d o n e Archiepifcopo Drogone Epifcopo in praefentia domi- 
• n nae Athle t jl * Comitiffa: , uxoris praedidi Marchionis , qua: in 
»> hoc officio devotiflime defervivit Deo &C lando Bertino} praffentibus quo- 
M que Abbatibus his, B o v o n e Abbate hujus loci ,Heremaro Abbate 
n Coenobii S.Remigii, Renuldo Abbate S. Winnoci,G ervino Abbate 
» $. Richarii,FoLB erto Abbate S.Bavonis,H eri b erto Abbate S.Ju- 
» doci, Wasone Abbate S. Walrici, Alfrido Abbate fandi Wlma- 
» ri. Canonicis vero Remenfis Ecclefiac Olrico, Constantio,Hu- 
» gone; Tervanenfis. Ecclefia: Clericis Johannc Archidiacono , Theodo- 
»» rico, Gozelino, Balduino, &c aliis quampluribus; S. Audomari Regardo, 

»> Norberto , Aubertp , Odberto , Margero, Rcmboldo. His omnibus cum 
** innumera multitudine eft levatus in hoc ferinio repofitus per omnia 
»»benedidus. Amen. ] Quo etiam die Dominus per ejus merita tria 

*■ Lege Adhelarfiliae Roberti Francorum Regis, A Papa Alexandro facundo vidualem fufaepit ba- 
uxoris Baldaini Infulam, qu* mortuo marito armo bitam. Sicqut rever/a in Monafterio fuo Mtjji- . 

M iv li , in Mejfinis Santhmonialium cmftruxit nenfi humi:time vixit . & plena pietatis epertbu* 
Coenobium: ffadevott limina Apoftolorum vi fit an s, obiit, ibi^ue fepuka eft. Ita Iperius cap. 38 parte r. 

mira- 


Digitized by i^.OOQLe 


INVENTIO RELIQJ.BERTINI ABB.SITHIV. 155 

miracula operatus eft. Igitur memoratum corpus a praedido ferinio «Circa 
in aliud novum decenter tranfpofitum tranflatum eft a nobis , & re- <*dcc ^ 
pofitum in capfam novam de auro & argento Sc lapidibus pretiofis ad«SEPT. v. 
hoc honorifice praeparatam , xvii Kalendas Augufti, quarta * fcilicet fe- « • 

'ria ante feftum Mariae Magdalenae , annd gratiae millefimo ducentefimo «ann.nj7; 
trigefimo feptimo, regnante excellentilfimo Francorum Rege Ludovi-« 
co filio Ludovici, &c fratre ejus inclyto Rob erto Comitatum Atreba- <« 
tenfem obtinente in principio comitatus fui , praeeunte ab omnibus & co- « 
operante gratia Dei Salvatoris noftri j qui Sandorum corpora reformabit « 
claritati fui corporis conformata* Fada eft autem hscc tranilatio foilemnitet « 

-i nobis & per nos in Ecclefia praedidi Sandi, praefentibus quampluribus « 
Abbatibus & Praepofitis cecerilque Ecclefiarum Praelatis & aliis bonis vi- » 
ris , Jacobo tunc Ecclefiae B. Bertini venerabili Abbate praefiden-*, 
te. In cujus rei teftimonium praefentes litteras figillis noftris fecimus « 
roborari, anno Domini millefimo ducentefimo trigefimo feptimo, fepti- u ana. n J7 j 
modecimo Kalendas Augufti. « 

* Hic index capitulorum apponitur in mjf. cadd. 


RELATIO DEINVENTIOttE ET ELEVATIONE 
S. Bertini Abbatis, quae fada eft anno Ineam. Domini m liu 

A Bovohe Abbate Sithivenfi digefta. 

tx mjf. codd. Sithivenfi & cUromarifcenfi 

y 

Omino prafiantifiimo Archiepifcopo Vidoni tuter Bov0 in¬ 
dignus Abbas Sithienfis Coenobii , inter benedittos benedici. Dum in 
corpore fandae Dei Ecclefiae fub Chrifto fummocapite eminen- Epiftola 
tius membrum, domine Pater , fis conditurus, & ut ita dicam, ®°Idonem 
collum te capiti oporteat uniri atque inhaerere vicinius ; utriufque rLotb 
partis, animae videlicet & corporis valitudine omnimodis tuam Reveren- Archic P j 
tiam pollere defidero, quatinus nos fuprema atque (debilia membra, tefa- 
lubriter mediante, tam fano capiti Domino noftro poffimus concorporari: 
ne (quod abiit) fecus agentes, penetrabiliore ejus gladio fcindamur juxta 
illud Evangelii: Non veni , inquit, mittere pacem, ficd gladium. Quod autem 
fublimitatem tUam talibus imperitia: meae convenerim verbis, haud tantum 
temeritatis quantuminftindu agitur caritatis, quae juxta Apoftolum omniafie- Mat.10.j4. 
rat, omnia credit , omnia fufiinet. Salus etenim Paftoris tuta fpes eft gregis. 

Nam poftquam promerui ad tu ai paternae caritatis benignitatem notificari, ,. c „. 1} . 7 . 
tametli minimum profuerit ,femper tamen tua: falutisfollicitus ful,& quof- 
que ad nos de illis partibus fupervenientes de fortuna tui percundari foli- 
tus, dum incolumem ac valentem tuam haberi nobilitatem comperiebam, 
gaudebam jficut e contra dum aegram, condolebam, quippe qui Pater no- 
fter fpiritalis ac fummus Paftor haberis. Praeterea devotio Paternitatis tuae, 
qua: elevandi corporis S. Bertini caufis dudum tam promte tamque devo¬ 
te defervivit, nos fidelitati tuae gravioris debiti obnoxios reddidit, ut jugiter 
falutem tuam fufpirare , eademque continua intercefllonum voca divinis 
auribus debemus infundere. Quae res etiam, ut caritas tua meminit, ad- 
primum meam exiguitatem tuae magnificentiae notificari compulit. CiijuS 

a Lege quinta, nam eo anno dies dominica littera D praedita erat. 

Acia SS. Ord, S* B* Saculnm III. V 



Digitized by 


Google 



IJ4INVENTIORELIQ; S.BERTINI ABB.SITHIV.’ 

CiucaAn. rei gratia cum tuam adiflem Paternitatem , fuper hoc tuse cxperien- 
“ cc IX * tise confiultum quxfiturus, non modb ad inveftigationem meam fatis uti- 
’ v * li confilio inftrudus , verum etiam exfpedata adventus tui fponfionc do¬ 
mum redii Ixtus. Ubi, domine Pater , cum dido die una cum fando 
Cleri tui conventu adedes, atque elevandis facris artubus ipfe fatis devo¬ 
te infervires, quam honorifice quamque mirifice ipfa celebris Sandi ele¬ 
vatio perada fit, nullus tua experientia profedo melius norit. quippe quae 
celfitudinis tuse potentia fubliraata , audoritate confiftit fubnixa. Quod 
cum ita fit, ad delcribcndum idiplum ac pofteris notificandum meae imperitiae 
manum caritativa Fratrum noftrorum exadio luggerit,non quia illis quavis 
prxftem fcientia , cum eundi me probitate , nonnulli etiam intelledus 
praecellant perfpicacia : verum ut ipfa fandae elevationis feries dignior ccn- 
leatur , fi majoris nominis titulo, fcilicet Abbatis nomine infigniatur. 
Quorum tamen conatibus nec in totum renitens , nec in totum ce¬ 
dens , tuae magis judiciali fententix relinquo, tneque fequendum profiteor 
quidquid fuper hoc potilfimum judicaverit Paternitatis tux celfitudo : ita 
tamen ut fi relatu dignum duxeris , meamque exiguitatem impcriola au- 
doritatis tux potentia ad id denotandum impuleris, cum tuis fandis prona¬ 
tus pro pofle paruero juflionibus , tux Paternitatis excellentix utcumque 
«ongeftum venerit ad manus , quxque ejus fuperflua apoftolicx audori- 
tatis confodiatur obelis , minus dida dilucidentur afterifeis ; quatinus fi- 
cut tua gloriofiflima ic exfpedata fandx audoritatis prxfentia eadem Ia¬ 
era elevatio magnifica habetur , fic cjufdem denotatio eodem adftipulato- 
re ac prxfide corroboretur. 

V Vmo Remorum Archiepi/copui venerabili Abbati Bovoni. Quoniam 
opera Domini narrare honorificum eft, dignum ducimus tux confulcre 
inquifitioni, quam pro deferibenda inventione pariter & elevatione cor- 
* .poris S. Bcrtini nobis effudifti. Gaudemus enim & judicamus idipfum ge- 
ftis litteralibus mancipari, unde Deo placuit Ecclefiam veftram tam fubli- 
miter infignirL Et uc tuis apicibus denotafti, cum hxc tuo ftilo deferipta 
fuerint, nobis referenda mandamus , tux Paternitati injungentes, ut ficut 
vere fadum eft deferibas : quatinus deferiptioni tux , cum in ma¬ 
nibus noftris venerit, nihil fit addere neceffarium vel auferre. Fideliter 
plane vcraciterque talia oportet deferibi, ut hxc ipfa ei placeant,qui fe Ve¬ 
ritatem innotefeit. Vale. 

v*idcm* L o r i o s o Dei gratia domno 'W idoni Archiepifcopo cum omni/ita cura cre - 

refcriptmn. V '\ditofantfa Eccle/ia Rcmcnfis Clero , Frater B o v o peccator quem dicunt Si - 
thienfium Abbatem, beatam cum dextra partit ovibut portionem. Sufccpto Rcvc- 
tix tux mandato , 6 Prxful magnificentiflime , quo elevationem facro- 
fandi Patris noftri Bcrtini jubes pauperis ftili noftri ordiri denotatione, 
tum cjufdem Sandi pia devotione , tum tux apoftolicx audoritatis prx- 
ceptionc , tum Fratrum noftrorum quotidiana obfecrationis importunita¬ 
te, ne tux celfitudinis juflioni contrarius videar, pro captu ingenioli noftri, 
quamquam minus idoneus, eam utcumque narraturus aggrediar. Cumque 
veritatis viam curfurus noftrx imbecillitatis manibus jam ventis vela praeten¬ 
derim , fi forfan xmulx tempeftatis turbines naufragofa diferimina inten¬ 
taverint, tux ad hxc ftationis finu recreandus excipiar, benefidx manus 
tuitione defenfer. Par eft enim me tux nobilitatis tutell confiden¬ 
tem muro tux defenfionis protegi, cujus juffu tantx molis onera quam¬ 
quam fragilis perferenda fufeepi. 


Digitized by t^OOQLe 


v. INVENTIO RELIQ^S. BEkTINI ABB. SITHIV.ijj 

i Dehinc vos fandx Remenfis Ecclefix filios dominos noftros fupplex 

i- depofeo, quatinus fraterni padi reminifeentes nunc mihi fitis prxfidio : 

& qu andocumque hxc noftrx nugacitatis congeries apoftolica porrigente 
i dextera veftras devenerit in manus,eidem vcftros reverendos ne averta¬ 

tis intuitus; fcd quxque ejus infulfii falc veftrx peritia: juflu domini Ar-^ 
chiprxfulis condire non negetis , licquc fratres fratris onera ad juffum 
i Apoftoli ferre juvetis. Non autem congeftum eft, ut hoc fibi peritorum 

follertia dignetur , fed ut in hoc vel fimpliciorcs noftri meditantes occu- 
i pentur , aut faltem parta dictandi materies inde perito cuiquam quo- 

i modocumque habeatur , ut etiam juxta Apoftolum qui non laboravit 

j fibi foli , fed omnibus , fcdulo in Chrilto laborare volentibus feries 

noftrx orationis ordiatur , tum vero exemplar Julii , tum quidem viri 
fpcculum pro pofTc noftro imitetur. Sic ergo fiat , ut dcliciofi reperi- 
re valeant quid optent , &C fame litiquc gravati viatores unde Dominum 
fibi concilient. At vero qui funt, & qua: ac quibus infundant puer ^Bgy- 
ptius in via lalfcfccns a Domino fuo Amalccita abjedus congrue diluci¬ 
dat : qui a David perfequente repertus ac cjufdem dapibus fufficicnter 
refedus, eidem non folum ad infequendum Amalecitam conjungitur, fcd 
&c eo duce profanus ille inventus perimitur. Ad has quoque quibufdam 
invitatis dum varias occafionum fuarum caufas prxtcndunt , pauperes, 
debiles , cxci &: claudi ad exitus viarum reperti admifli funt. His igi¬ 
tur fimpliciores noftri accumbentes confedeant , hi foli lac nollrum fum- 
turi participari congaudeant. Et ne veftram magnificentiam , o viri apo- 
ftolici, illarum fufficicntia divitiarum tam quotidiana tam que fedula fafti- 
diat, his abjedionis noftrx oleribus aliquantifper vobis cum veftris inten¬ 
dere libeat , donec examinis veftri fententia difeernatur, utrum vel par¬ 
vulorum ufibus digna an indigna habeatur. Hinc affcdu infantis quod- 
cumque audierit fari volentis , fed necdum verba ad plenum for¬ 
mare potentis , cum nonnullas rerum convenientias feribendis geftibus 
antehac pervenifle meminerim, quorum plura ego ipfe viderim , quxdam 
majorum haud fpernendorum virorum relatu didicerim, eademque hic 
utcumque balbutiens prxlibare quam tacere malim : quatinus his aliis 
admixtis, quomodo hoc tempore circa nos, in quos fines fxculorum deve¬ 
nerunt, mirificaverit mifericordias fuas Dominus , lucidius eundis cmicet, 
& ex hoc dignius in laudes Dei fandique fui Bcrtini totus noftrx religio¬ 
nis incolatus tripudiet. 

Dehinc diligens Ledorhaud mihi nunc indignetur jfifimplicioribusno- 
flris notandi opufculi intentio prxlibctur, ne cum folito duriora legentes 
offenderint, extimefeant ; fcd quomodo & ad quod dicantur fignificantius 
capiant. Dulcior quippe nobis eft apum labor , fi prius ora tinxerit malus 
fapor. Gratius aftra micant, ubi nothus nubes fugaverit denfiflimas. Haud 
lccus dominicas inprimis comminationes atque caftigationcs re gefta cum 
fubfcqucntc provedu divinx mifericordix pofterorum traditurus memorix, 
pium ac juftum Judicem Dominum noftrum nos multipliciter delinquen¬ 
tes. nunc minis fuis terrificaffc, nunc duris objurgationum fuarum immiflio- 
nibus digne multoties dixerim corrcxifte: quatinus nobis ejufdcm malifapo- 
ris guftu ad tempus exacerbatis, poft fupervenientis grex Dei gratioribus 
exhilaremur donis ; atque toties fuper nos fadx vifitationis femper memo¬ 
res, in relicua vitx noftrx tempora fimus emendatiores. Verumtamen nori 
hxc dominicx invedionis flagella cujufquam aures offendant, fed potius 
quicumque his fe correxerint, in fufccptionem filiorum recipiendos con¬ 
gaudeant , recolentes quod facra Scriptura nos inftruit: Flagellat Domina* 
omnem jilium quem recipit, &c. ' V ij 


CiiicA An: 
d c c x.\. 
S £ P t. V. 


Htb.ii. 0 ~ 


Digitized by t^OOQLe 



I 


Circa An. 
bcc IX. 
Sept. y. 

Narratio 

Auctoris. 


Peccatis 

cogenti¬ 

bus, 


Zxrr.lS.13. 


incendio 
confumitur 
Coenobium 
Sithivcnfc, 


tt.ee. 9. (. 


Quadragc- 
fim* tem¬ 
pore. 


JEdificiis 
non fine fu- 
perno omi¬ 
ne inftau- 
ratis, 


ijaINVENTIO REUQ^S.BERTINI ABB.SITH 1 V. 

1. Cuneis, namque fandx Dei Ecclefix filiis habetur notiflimum, civi¬ 
tatem Hierufalem quandapi , ficut evangelica approbat adferrio, miferi- 
corditer defleviCTe Salvatorem noftrum, cjufdemque civitatis comminan¬ 
do futurae ruinae eunda prxdixifle difpendia , ac poftea ad didum Domi- 
ni contigifle omnia. Haud fccus modernis temporihus eligentibus iniqui¬ 
tatibus noftris , ut oraculo cxlefti oftcnlum elt , utque digeftura penes 
nos invenitur in memoria S. Vincentii Martyris, ultio fiiper nos divinae 
pendebat indignationis : nofque ufquc ad animam perculiflet, nifi idem 
fandus Martyr- cum fandis Patronis noftris, Audomaro videlicet atque 
B.ertino, intcrccffores pro nobis coram Domino adfurrexiffcnt. Verum 
miferator Dominus piis Sandorum fiiorum interventionibus flexus ad pic- 
taccm, indignationis fux ad tempus diftulit corrrcptionem, confeflionis 
noftrx pxnitudines ac fandx convcrfationis prxftolans meliorationem. Ut 
enim Propheta memorat, No» vult mortem peccatorii y fed ut convertatur & 
vivat. Hac itaque redargutione immaniter perterriti & ad tempus pxni¬ 
tentia dudi, cum finctenus in novi hominis finccritatem xmulacione fan¬ 
da foret enitendum , a nonnullis more fuillo iterato reditum eft in luti 
volutabrum. Tandem iniquitatum noftrarum enormitate irritatus fupernus 
Arbiter, exteriorem domum fuam , fed malis noftris urgentibus fpelun- 
cam latronum fadam, uti longe antea divinitus ccmminatum fuerat, igni 
mifcrabilicer ad devorandum deliberarat. Nulli autem fit dubium,utrum 
cafu fortuito, an prxlibata: rei gratia hujus combuftionis fiiper nos ingrue¬ 
rint difpendia: cum procul a Monaftcrio illo igne exfurgente ac crcfcente, 
& ventus ei consurrexerit & concreverit, ac nonnulla domatatranfgreflus, 
verfiis Templum vehementiore flabro , immo peccato urgente impulerit. 
Et ut didum cft, a Santfuariomeo incipite , fedes Dei fubitoigne invadun¬ 
tur , lamentabiliterque edacis flaromx voracitate liquantur; & quod diuti¬ 
no multoque fudore elaboratum exftitit , tunc pro dolor s unius diei ho¬ 
ra confumfit. Dehinc rapacitate fua totius clauftri gyrat confinia , &: ni¬ 
hil intermilfo exterminat omnia. Verum , ut didum eft, nihil in terra 
fieri fine eaufa 5 haud credendiim eft Dominum domum fuam dimififfe 
perire fmftra: fed ut diutinis malis penitus expiaretur, &: uc domus fua 
interior, ibidem videlicet commanentes, a pravis adiombus iliis deterre¬ 
rentur , ne fi malis fuis nollent renuntiare , deterius ignis xterni poft in 
xternum punirentur damnatione. Huc etiam illud memorix occurrit, quod 
Quadragefimx obfervatione illud diferimen nobis acciderit, quando eundi 
fanx Fidei cultores potiffimum errata aliorum temporum punire , atque ab 
his digna pxnitudine fc operam dant expiare. Sic fic longanimis &: mul- 
tx mifericordix &: verax Dominus illo in tempore hoc Coenobium Coe- 
nobitafque nos canta incendii percuflione multatos a eundis peccati ipur- 
citiis examinaffc, & in reliquum vitx tempus 6 utinam velit emendatiores 
effe : quatinus hoc rogo exftinguibili effedi caftigaciorcs , xterni ignis 
cruciatus poflimus evadere inexftinguibiles. Sic etenim plerumque Dei 
fapientia in corripiendo immiffionem virgx (ux modificat, uc & delin¬ 
quentium emendanda pie puniat , demumque in ipfa caftigationc quid¬ 
dam boni miferatione fua foveat, quod poft in tempore fuo opportune 
demonftrat, quemadmodum loco, fiio diligens Lcdor inveniet. 

2,. HiS ipz confumtis , infecuta node cuidam nodrorum feniorum 
( quem quia adhuc fupcreft nolo nominare ) in fomnio vilum eft videre 
quemdam magnificum virum habitus candore niveum , vultus (plendore 
fulmineum , quodam clauftri loco perftitifle , diligentique obtutu circum- 
fpedis omnibus extenta dextra omnem Coenobii locum benedixifte. Qua 


Digitized by 


Google 


?. INVENTIO RELIQJ. BERTINIABB. SITHIV.ij 7 

i de rc etiam colligicur, locum a quibufdam commiflis jam expiatum , de- Cmc* a*. 

j. mumque in priftmum vel ponorem decorem aliquando miferatione Dei 

h convertendum- Interea nobis divo expolitis ac murorum parietibus tedo- 
rum fuorum honcftate nudatis , denuo neccflitudine urgente reda repa- 
. rantur ; murifque utcumque adhuc ftantibus fupponuncur. Quid plura i 

s eundis pro tempore ac pro polle reparatis feu potius dealbatis, quidam 

j noftrorum citius redo non multo poft tempore vifitationis fuae obliti 

, ad abrenuntiata irreverenter reverfi , necdumque feee malorum fuorum 

exinanita, demum diabolica: malignitatis illaqueantur pedica i cum ecce di¬ 
vina majeftas nos territura, demum poft aliquorum annorum curriculum in 
nos gladium Tuum vibravit, ac fubita pefte multam partem noftrorum le- 
totenus perculit. Nec erat tunc ulla moriendum requies, fed dietim cor¬ 
ruebant velut morbidae oves. Cum illo vel illis defundis adhuc eorum fe- 
„ pukuris interviretur , ecce aliarum exitus lubiti denuntiantur. Plurimi in¬ 

serim ejufdem peftis horrore alfcdi, atque linguli fupef fc fubito futurae 
mortis liilpcdi, multam malorum fuorum parnitudinem iterato coeperunt ge¬ 
rere , ac intimis lacrymarum fufpiriis exacerbatam malis fuis Domini no- 
ftri faciem placare. Tunc cerneres illud Apoftolicum bene compleri : Cea- AmA 
Jttemiai alterutrum peccata vefira , & orate pro invicem ut falvemint. Nec mi- P*nitentA 
»us omnis peculiaritatis reculas in medium proferri , ante pedes domini re ‘ nittmip ' 
Abbatis Rode ri c i eundas exponidigna: pamitudinis & lacrymarum 
fluentis rebaptizari •, & ut brevius concludam > his eundifque malis abre¬ 
nuntiari , & omnibus bonis inniti. Nec tamen fic omni Quadragefima cef T 
latum eft ab hujufmodi lue letifera, donec undecim noftrorum defundis, 

«c totius ann-i diebus quibus diutius abufi fumus in tali maerore atque an¬ 
xietate decimatis, feftivum Pafchalc follemnium inftaret, omnemque ejuf¬ 
dem cladis lacrymam ab oculis noftris pietas Dei abftergeret. Quod un* 
denarius numerus ad peccatum pertineat, facrae audoritas Scripturae fatis de- 
monftrat :quia ficuc Decalogus denarii fumma completur, fic undenarii in¬ 
cremento tranffccnditur. Quare quemadmodum per denarium Decalogi 
«bfervatio, eodem modo per undenarium peccati figuratur tranfgreflio. 

Cur & haec Quadragefima: tempori convenerunt, & quod de eodem tem¬ 
pore fupra notatum lit , diligens Ledor videat; ac quomodo res rebus, 
temporaque temporibus hic confequantur , rationis vivacitate colligat. At 
paullulum coeptae narrationis digreifus textum, ad idem jam nunc refledo 
calamum. 

5. Interca fic nobis virgd Domini flagellatis ac meliori viae impulfis, pau¬ 
corum annorum tempore emenfo , Sanduarii parietes partim antiquitate, 
partim incendio coeperunt diffolvi , atque fe cernentium capitibus ruinam 
minari. Unde confultu principum noftrorum meliorandi gratia ad de- Bovo Ab- 
ftruendum illud manus injecimus , quatinus hoc renovato , in reliqua re- bas Baflli * 
aovanda operam extenderemus. Interim quidam de noftris fimplicioribus ” mir,ltau 
nos adeuntes, hortati funt coepto conftanter infiftere operi, pollicentes Do¬ 
minum nobis coop&rari, atque poft non multum temporis Sichienfc Coe¬ 
nobium magnifice a Domino vifitandum , &: quiddam magni circa idem 
declarandum» Quibus tunc parvipenfis, ad alia me mox convertebam , & 
maxime opportunis coepti operis adminiftrationibus feduius intendebam. 

Sic intet operandum cum tempora forent cmenfa quatuor annorum , ac 
quinto dehinc anno exterior murus jam aliquantifper exlurgeret in altum 5 
«dificandar ibidem crypta: caufa cardinale fandi Martini altare mutan¬ 
dum fuerat, quod fine Pontificis fieri prsefentia 1 minime decebat. Quod * 

• Nota religionem illius temporis , quo aram loco movere citra nutum prxfcntis F.pifcopi non licebat. 

V iij 


D CC I Jf. 

S sn. t. 


peccatis 
iteratis pe* 
ftis fovit-. 


i 


Digitized by i^.OOQLe 



Orca An 
dcc i x. 
Si pt. v. 

morbo af- 
fcftus. 


Rrmoto al¬ 
tari S. Mac- 
tini per 
Epifco- 
pmn, 


loculus de¬ 
tegitur. 


158 INVENTIO RELIQ^S. BERT 1 NI ABB. S 1 THIV- 

poli odavas Pafchx dum pararetur , dum abfente Epifeopo ingentes 
terrarum moles quibus ara circumcingebatur , interim juffu noftro ex¬ 
portarentur ; fubito vehementioris aiuitudims moleilia me graviter inva- 
lit, debilitatumque fine mora ledo u nus proftravit : licque fervus fciens 
voluntatem Domini fui & non faciens , plagis vapulavit multis. Nec cre¬ 
do me tantum peccatorem eundi reatus obnoxium tam fandx rei futurae 
aliquomodo promereri intcrclTc, ni prius tanto Domini caftigatus expiarer 
verbere. Ideoque aliquamdiu res 1 !diruendi alearis tunc diflerebatur , ac 
interim copia terra* ufquc ad altare circumfoffx exportabatur ; cum jeju¬ 
nio quarti jam me a languoris vexatione aliquantulum convalcfcente, qui¬ 
dam leniorum noftrorum me adiere dicentes , aram illam jam exportata 
qux in circuitu ejus erat congerie nutare , & ni cito fubveniretur calu- 
ram fore ; U ob id Epilccpum , quoniam tunc Tarvennx fuerat, celerius 
mandari oportere. Cujus rei gratia accitus fatis benevole accurrit , fexta- 
que feria cjufdem'jejunii quarti aram ddlrudurus cum multis acccflit, il- 
laque fubvcrfa eadem dic nobis invitis domum rediit. Quo in loco dum 
fcqucnti die , hoc cft feptima a feria jejunii , uti ad locanda fundamenta 
altius foditur, dum multa terrarum copia effertur, cccc fub ipfo fando al¬ 
taris loco quoddam apogxum duris lapidibus,tegulis,antiquoque cxmento 
opcrole conditum offenditur. Hoc comperto nos quidem idipfum vifuri 
accurrimus , &: videntes fuper eo admodum mirati fumus. Nec tegi , nec 
detegi ultra illud permittitur , ne forfan fi abfquc bonorum virorum tefti- 
momo detedum lolvcrctur , aut tedum aliquamdiu occultari conaremur, 
nos nollra imprudentia quorumcumque xmulorum derogationibus crimi¬ 
naremur. Neque ea dic Epifeopus attingi poterat , quoniam prxterita die 
ftatim evulfo altari, ut di dum cft, domum redierat. Tunc huc, tunc illuc 
vertitur animus , quod potiffimum eligat valde anxius. Tandem fuper hoc 
communicato noftrorum confilio , huc nos converti vifum cft melius , ut 
his quos eadem dies attulerat innixi teftibus, ad inveftigandum quodeum- 
que effet procederemus. Tunc poft Viccdominum & caftellanos & quof- 
que majores Cleri diredo nuntio, ut nos omnes citi adeant invito. Et quo¬ 
niam fabbatum erat , quibufdam vero ad torenfium legum jura conve¬ 
nientibus , nec mora haud contemnendus fpedabilium perfonarum adcil 
populus. Pra:cerea fama hujufccmodi exciente plcbeiam multitudinem 
eadem res non quivit latere : fcgrcgacim perftrepcntes accurrunt ftupide. 
Ut autem majoribus ccllimus ad accedendum , data copia videndi locu¬ 
lum , actutum Landbcrtus Praetor urbanus, aliis itidem perfonatis viris 
conclamantibus, nequaquam fe inde inquit amoturum pedem, donec rei 
inibi latentis dignofeeret veritatem Jam tum enim a nobis certum habe¬ 
batur, quod ibidem aliquis Sandorum corpore detineretur: verum de nul¬ 
lo minus quam de illo qui praeter fpem reperiendus erat fperabatur. Inter¬ 
ea eundis circumflantibus inveftigandae tantae rei gratia cum proceflioni- 
bus , crucibus, &: cereis peradis acceditur, & nobis, ut decebat, interim 
litanias cantantibus, cundifquc demirantibus detegitur* ac multo multorum 
fu dor e a prima diei hora ufque in vcfpcrum ferreis inftrumentis vix difli- 
patur. Quod tandem opertum grandi fatis artificii molimine plumbeum 
lcrinium omnium aditantium oculis apparet continuiffe: illoque foluto eun¬ 
dis circumflantibus dum panditur , emeriti cujufdam Sandi membra re¬ 
velantur, deinde nondum apparente ejus Sandi nominis titulo omniumque 
oculis ad hoc ipfum intentis, bis terque ferutato totius bufti loculo, novif- 


* Nempe xvi Kalend. Julii, anno Inc. mi, ut legitut in lib. 1. Mirae, cap. 19. 


Digitized by 


Google 



MVENTIORELIQJ. BERTINI ABB. SITHIV. 159 

lime fub dextro ejufdem Sandi humero crux argentea reperta extrahi- circa Arf 
tur , nobifque ad manus praefertur , his tantum trium verborum infignita occu.' 
notulis : Sanctus Bertinus Abbas. Nec horret ab hujus Sandi S,,TV ‘ 
prxeonio, quod nobis adhuc infeiis , neque de hoc donec contigit quid- s * 
quam praemeditatis animo , fatis congrue in jejunio quarti menfis tam di- corpus i n . 
ledi Patris fanda contigerit inventio. Condecens eppn fuit & valde com- ventum> 
modum , ut ad tam facrofandum accclTuri commercium, quartae fextaf 
feptimaeque ferix ejufdem jejunii parfimonia aliquancifper effedi purgatio¬ 
res , ad tam venerandos Sandi artus inveftiganaos properaremus aliquan¬ 
to digniores. Quaecumque vero antequam nant polfunt prxfciri, ea pro 
modulo fuo providentia valeant gubernari. Verum ifta unde nulla cuili¬ 
bet noflrum fuit notitia, quis ita difpofita moderaretur, nifi folius Dei 
prxfcientia? &c. 

4. Talibus ergo indiciis pretiofo fuper aurum topazion invento ac pluvia bini 
comperto beatiffimi Patris corpore , cum eatenus diutina & graviffima fubfccuu. 
omnis terra decoda peflumdaretur ficcitate , itaut univerfa fegetum fjpe 

jam penitus fefe fruftrari quererentur agricolae; ecce eodem momento prae¬ 
mitis multis tonitruis atque corufcantibus fulminibus plurima fubfecuta 
efl inundatio pluvialis , qui fufficientiffime debriata tellus , mox frudifi- 
cando virefeere , atque cultoribus luis in novos frudus fefe rediviva Ipe 
jamjamque ccepit dilatare. Itaque extunc falubrirore omnes fegetes confo¬ 
ta: adfurgunt auris fpirantibus , ac jam maturae melfi quamvis ingens vix 
fufficit operariorum numerus, ut inflantis anni rotatus terrigenas Dei gra¬ 
tia omni fegetum educaret fufficientia. 

5. His ita didis , facrum corpus jam revelatum ac detedum eadem ur r corpus feu. 
na fua retegi, & loculus , ut pridem fuerat, jutum efl remuniri, quouf- mo *uifu» 
que majorum confultu quid fuper hoc ipfo foret agendum , effet aelibe- ttaujn » 
Tari. Quantis interim vexationibus, blafphemiis aftedi fumus , nobis ad 
purgationem nofcat, ac illis ignofeat Dominus. Hac tempeftate domnus 

Papa Leo , cognomento Bruno, fandae Romanae prefidebat Ecdefiae, 
cujus fagacitatis ac probitatis fama per totum orbem fpirabat odorem fua- te* t i licenZ 
vis fragrantiae. Ad quem neceilitate urgente quo majorum audoritate cor- ni - 
roboraremur , fidelis legatus exquifitus & repertus dirigitur , quatenus 
quidquid ipfc de his Apoflolicus cum gravioris confilii viris egregium 
fentiret, nobis pro nomine Domini mandare eodem legato non differret. 

Quem cum adilfet , ac jam coram eo aamifTo fibi data copia fandi effet, 
rem geftam per ordinem domno Papae fuccindc prout in multis tunc oc¬ 
cupato expofuit, teftimoniaquc feripturae. crucem cum facro corpore 
repertam , quae fecum pro ceflimonio tulerat, obtutibus ejus praefenta - 
vit. Qjiibus vifis & his qui tunc forte fecum aderant, uti qui ad Roma¬ 
num Concilium tunc convenerant, fcilicet Patriarchae Aquilciae, Archie- 
pifeopis, Prxfulibus, Abbatibus, Ducibus ac primoribus demonftratis, ta¬ 
libus ait veritatis indiciis nequaquam debere diffidi , fcd tutius ac firmius 
credi, prxfertim cum in multis annalium geflis fatis poffit inveniri, eun¬ 
dos pxne Gallix terminos, maximeque vcltra ac cetera maritima loca fre¬ 
quentibus Danorum incurfionibus ,deprxdationibus, incendiifquc populata; 

& ob id multa Sandorum corpora quxdam a locis minus tutis tranflata, 
quxdam vero clanculum (ficut de fando Bertino fadum conflat) vel ma¬ 
ceriis vel terris fint recondita. Quibus refponfis Apoftolicis nobis noflro 
nuntio relatis, ex hoc ad memetipfum reverfus meminiffe coepi Vitx S. 

Folquini quiddam fuper hoc ipfo loquentis : eaque allata quod volebam 
exquifitum recitabatur , quomodo idem fandus Pontifex venerandum 


Digitized by t^OOQLe 



CllCA Am. 

BCC IX. 

Si r t. t. 


k Folquino 
antea abf- 
co aditum, 


i6o INVENTIO RELIQ*> BERTINI ABB. S 1 THIV- 

Sandi corpus cran(latum recondiderit» & quod ejufdem Tranflationis fe- 
ftivum diem fingulis annis agi per omnem dicecefim fuam inftitucrit. Quod 
exempli etiam caula hic denotari placuit, S. Bertini corpus tranftulit &: 
recondidit» follcmnemque hunc diem nobis efle fancivit, qui eft feptimo- 
decimo Kalendas Augufti. Diu rei etiamhoc vulgaris opinio adjecit,quod 
prxlibatus Prxful id nullis praeter paucos agnofeentibus clanculum fecerir, 
ac ne palam quoquo modo fieret gravibus eofdem interminationibus ac fa- 
cramentis conllrinxcrit. HoC igitur vifo & necdum cujus ncceflitatis gra¬ 
tia vel quoto dominicae Incarnationis anno id fadum fit fatis manifefta- 
to , nec mora quoflibet annales ac antiquorum geftorum hiftorias recitan¬ 
do percurrens , eorumque difeerpta quae inveftigationi noftra: videbantub 
opportuna conferens, pro noftra: parvitatis modulo commentatus fum hoc 
magno divinae difpenlationis praelagio fadum » fcilicet venerabile corpus 
opera prxdidi Pontificis de noto loco in fecretius penctral tranflatum. 
Quod ut dilucidius aperiatur , eorumdem excerptorum collatio aperiatur. 
Sed ne coepta: rationis ordo aliquantulum intermitti videatur , haec alias 
plenius texenda conferventur* 

6 . Gloriofo igitur Imperatore Ludovico Caroli Magni aeque Imperato-* 
ris filio regnante , cum eatenus hoc antiquum & tunc regale Coenobium 
ex tempore beatiflimi Bertini ejufdem. fundatoris praecipui facra monaftici 
Ordinis religione admodum nobilitaretur, atque fecunddm inftituta Cano¬ 
num , Fratrum adoptione ipfius regimen commendaretur; tunc cuidam Ca¬ 
nonico genere Anglo Fredegiso nomine, in beneficium pro dolor«da¬ 
ta , ac totius fandae religionis candore marccfcere, in externas manus de¬ 
venire , & minorari a fua coepit integritate* Denique numerum Monacho¬ 
rum ibidem Domino militantium qui odoginta tres erant * ad fexaginta 
diminuit, villas &: fertiliora prxdia vidui Monachorum deputata , in do¬ 
minium fibi ufurpavit. Monaftcrium vero S* Audomari quod cUm Mona- 
fterio S. Bertini idem erat, penitus evenit: quoniam quadraginta Mona¬ 
chis eliminatis, triginta Canonicos loco eorum fubftituit, tertiamque par¬ 
tem omnium bonorum ad MonafteriumS. Bertini pertinentium eorum ufi- 
bus deputavit. Quid igituf ifte aliud quam hujus Monafterii flagellum fuit? 
Qui etiam abeato Bertino irtmlmerd Abbatum merito undecimus exftitit, 
quia in eo quod ea quae a decem praedecefloribus fuis bene ordinata fue¬ 
rant evertit, Decalogi metas excellit. Omne enim peccatum undenarium 
dicitur, quoniam quandocumque aliquod illicitum committitur, Decalogi 
fumma quantum in peccante eft violatur. Merito igitur praefumtor ifte, 
Fredegifus videlicet, quafi Frigidus vocatus eft: quia nifi cordis ejus aqui¬ 
lo ille poffeffor exftitiflet, ad hujufmodi praefumtiones nullatenus adfpiraf- 
fet. Quia ergo praefumtio hujus Frigidi Monafterio huic tanti excidii caput 
tc caufa exftitit, adio ejus perverla & peccatum fuit, 8 c poena peccati, &c 
caufa alterius peccati. Peccatum etenim vel etiam facrilegium fuit, cum 
illud quod menfae. Monachorum delegatum erat, in jus alterius ceflit. 
Poena quoque peccati exftitit, c^uia nifi in Fredcgiib aliquod peccatum 
graviflimum prxceffiffet, unde cum fordidus eflet magis adhuc lordefcerc 
deberet, numquam eum Dominus adeo excxcari permififlet, ut de tanto 
facrilegio cogitaret. Caufamvero alterius peccati illud idem peccatum Fre- 
degifi fucccfloribus propinavit, quia quod ipfc in dominium fibi vindica¬ 
vit, apud omnes fucceliorcs ipfius ufque ad modernum tempus inextricabi¬ 
le perduravit. Tantilla vero haec pueris noftris me tetigifle fuflficiat, ut qui¬ 
bus peccatis a Sanduario Dei exortis tanta mala conlurrexerint pateat, ac 
quibus urgentibus caufis fandi corporis margarita recondita fit, manifeftius 

pareat. 


Digitized by 


Google 



[ INVENTIO RELIQ. S. BERTINI ABB. SlTHlV.ifii 

k parcat. Imperatore praefato decedente a fxculo , filii .ejus Lotharius , Lu- circa ah. 

d dovicus & Carolus, fmguli paternum Imperium xmulati, mox ab invi-®^^ 1 *- 

£ cem diftentire coeperunt , atque ferociflima inter fe pugna inferta in pago “ 

<>■' Autiliodorcnfi bellum cruentiffima commiferunt : ubi cum Francorum 

« proceribus &: cum eundis nationibus libi fubjedis mutua fe caede pro- 

; fternentibus , tandem Lodoicus & Carolus fugato Lothario triumphum 

i adepti funt. Cujus feminarii difeordia durante pet quinquennium, ubi px- 

i ne omnes Francorum regiones cum habitatoribus fuis ad nihilum redadi 

;• funt, tandem pace fada Francorum Regnum libi diviferunt, tuneque no- 

ftrx partes occidentales Carolo Regi cclTcrunt. Cujus obtentu pacis ne* 
quaquam mala deficrunt : fed tripertito paterno Imperio, dum fmguli per 
> fingula Regna patrizare , feque fecundum paternam magnificentiam pro¬ 

telare cupiunt, feque fuaque confundentes dejiciunt. Non enim verbum Lnt . 
Domini excidit t Omne Regnum in fcipfum divifum defoLbitur , & domut fu~ 
fra domum cadet. Regnante eodem Rege Carolo , tertio reginfinis Ad a* 
iard i Abbatis anno, praefatus Prxful emeritos S. Bcrtini artus anno do- ann0 g 4j> 
minicx Incarnationis odingentefimo quadragefimo tertio, fecretiori quam 
prius fuerat loco mkre compofitum* locavit: ficut paullo ante S. Audoma- *Up com* 
| ri venerabile corpus furtim ereptum , fed fuae diligentiae divinitus con- P oficos - 

ccffum loco fuo reftituit, ne hxc patria tanto umquam fraudaretur Patro¬ 
no , haud diiiimiliter abditioribus locis mandavit. Quorum etiam fandas 
Tranflationes diftindis temporum diebus a eundo populo diccccfis fuae 
magnificentius celebrandas lancivit, ut quidquid in eorum Depofitionibus 
fandis menfe Septembri concurrentibus urgente mellis neceflitate minus 
• digne celebrarent, his fandarum Tranllationum follemnitatibus liberius 
exfolvere pollent. Tanto igitur thefauro abditis locis adfignato, non multo 
poft temporis intervallo omnes iftius patriae nationes hinc furgentis gra- 
viffimx famis anguftia confternati, illinc fubitam Nortmannicae incurfio- 
nis rabiem fufpedi,omnis pxne nobilitas iftius terrae praeter paucos,quos • 
operum ac fundorum copia & caftcllorum vel munitionum fiducia deti¬ 
nuerat , poft dominos fuos vel qubcumque tutius eis videbatur difcede- 
bant. Praeterea refiduos immani famis utcumque exutos periculo demum 
rabida Danorum crudeliter laniatura invafit infedatio : qui poftquam ra¬ 
biem fuse tyrannidis exaduri huc hoftiliter irruperunt, nullum hic Fra¬ 
trum praeter quatuor palmam martyrii praeftolantes invenerunt. Quo - 
rum tres quantis poenis affecerunt, qualivc quartum leto multati funt ; ac 
quomodo eundis quae invenire poterant direptis Monafteria cundafquc 
officinas incenderint, cundaque exterminaverint , textus Vitae * fandi * 
Bertini fatis evidenter diflerit. Quid igitur i Si tunc prxfatorum Sando- 
rum corpora eminentioribus vel certis locata locis debite venerarentur, 
exportandane putatis in valida manu Domini eriperentur i An non tunc 
multum oportebat, quod jam didus Sacerdos Dei tantorum malorum 
prscfagus confcrvandis Sandorum pigneribus paullo ante effecerat i Nec¬ 
dum locum hunc aliqua caftelli vel valli dcfcnfabat munitio : & ideo, ma¬ 
gis autem peccatorum mole urgente, huc perfacilis iniquorum irrupit in- 
curfio. Nec modo femel , verum bis terque-Sithienfcs fines redivivis ir¬ 
ruptionum fuarum vaftationibus repetentes profligare non ccffarunt, do¬ 
nec prxdidorum Sandorum meritis divina ultione multipliciter attriti, in 
vaginam fuam compulfi funt regredi. Dehinc ut tertia quoque orbis exa- 

4 lege lib. t Mirae, cap. i, quem librum , uti & primum, non a Folcardo, fei ab alio antiquiori 
Au&ore feriprum fuiflii conftat cx hoc loco. , 

Atta S S. Ord. S. B. S acu lum 111 . X 


Digitized by i^.OOQLe 




ifiilN VENTIO RELIQJ. BERTINI ABB. SITHIV, 

Circa An. minaretur plaga , demam famis &: barbaricae cladis refiduos ubicumque 
bcc i*. Jocorum rabies infequitur belluina, quos mifetabfliter fuflocatos trucidat, 
Se,t * t * atque inhumatos membramini difccrpens exterminat. Tantis divina: ultio¬ 
nis cladibus hanc terram ferme centum annis occupantibus , denuo quali 
quodam diluvio diluitur his decada tribulationibus. 

j. Tantorum ergo malorum Sacerdos Dei Folquinus fandi Spiritus illu- 
ftratione praemonitus, dum adhuc rixit, venerabilcS. Bertini corpus igno¬ 
to loco & ubi minus putaretur occuluit, ubi ufque ad haec noftra novidi- 
* ma tempora , fcilicct ducentis quinquaginta • annis, altor & pallor noller 
latuit, aoncc fundandx cryptae caula , uti jam prxnotatum eft , eum dem 
» fubverfio principalis b arx detexit. Quibus indiciis jam certior fadus , luf* 
cepta ab Epifcopo noftro cpiftold, Remis ad Archiepifeopum profidfcor 
fuper his confultum quxfiturus : ubi cum venilfclnus , domno Archicpi- 
fcopo locuturi procclfimus. Nobis quoque coram fc intromillis moxque fe>- 
fc toto expolito ad feriem noftra: dicendx rationis , geftx rei novitatem 
ei per ordinem primum retulimus , ac deinde epiftolam domni Epifco* 
pi cum tefte feriptura fuper hoc iplo loquente ac crucis titulo ipfi dedi in 
manus. Qui mox convocatis Abbatibus, ArchidiacoAibus , & quibufque 
fanioris mentis Monachis atque Canonicis, in confpedu ducentorum, ter* 
tio Idus Januarii in feftivitate depolitionis S. Remigii in hxc verba ea¬ 
dem recitata eft epiftola: 

Drogooe» I A DONI Heigratia RemorumArthifufuli Dxoo 6 Epifeopusee» 

nicoEpi-• L/ rmm <J"i dicuntur Morini. Cum divino munere apicem fummx dignitatis 
fcopo pe.» obtineas, Palloribus fub teconftitutisutiprxcluens Pallor au&oritate fi-* 
tcntc » » mui & vigilandi confulas , de te adus noftri pendent, ad te refpiciunc 
** confilia: qux li deifice & laudabiliter dilponantur , tua ell utilius fimul 
m & noftra. Unde fi quando in Eccleliis noftris aliquid contingit infolitum, 
'»> ubi pro rei magnitudine feu novitate non fatis pleni nobis lufEcimus ad 
« conlulcndum , confequentcr ad te quippe ut ad caput a membris recw- 
» ritur , quatinus in dubiis noftris certiores nos tua audoritas faciat, quo- 
* » rum humilius nihil per fe temere delinit, quod altiorem cdnfiderationem 

h & deliberationem requirat. Noverit itaque Paternitas tua , in dicecefi no- 
»» ftra liis diebus novum quiddam conrigiffe & mirificum, quod ut tibi feri* 

•» bcrem, tuimque fuper hoc efflagitarem fententiam , vifum eft mihi fuif- 
n fc confilium. Locus didus Sithiu virorum Dei ell Coenobium &c fedis 
•» noftrx parochia, eorum quoque non ultimum, qux dlim a Regibus fim- 
» data fimul ditata antiquitatis reliquit memoria. Celeberrimum land eft 
** multis Sandorum inibi quiefeentiura pigneribus , inter qux quali quodam 
»> Ipeciaiis meriti privilegio beatus eminet Bertinus, ipfius videlicet loci Re¬ 
ti dor prxeipuus. Res poftulabac ut pro conftrucnda crypta mutaretur car- 
*» dinalis ara, quod altiore confilio Abbas facere inftituit in noftra prx- 
» fentia. Ubi dum poli altaris deftrudionem terra altius effoditur , recondi- 
»»torium quoddam lateritio opere ac cxmcnto pxne indiffolubile oculis ad- 
»* liantium offertur. Quod tandem multo fudore deftrudum, ferinium plumbi 
» & offa cincrati corporis monftrat contineri cum figilli notamine fatis evidenti. 

*» .Sigillum crux fuit argentea,titulus vero,S.B ertinus Abbas. Hxc res tam 
» mira, tam infperata cum quofdamperfunderet gaudio, quofdam vero diffi- 
»» dentia turbaret Sc ftupore nimio; Abbati & Fratribus fuper hoc teftimonium 

4 Immo ducentis ntvrm annis, tot quippe anni i i j faftc Tranflationis. 
ab anno dccc x 1 11 i quo S. Bettini corpus k Nota hic fnnripahm aravi dici qn* fupcrids 
humo abfeonfum dicitur fuprat , ad annum m & inferius difta tardmslu. 


Digitized by t^OOQLe 


I 


I» 

*, 

fi¬ 

lii 

I 

% 

i 

b 

b 

i 

b 

e 


j» 

2 

ei 

3 


E 

b; 

T 

u. 

5 


tf 

:e 


u 

:;S 

A-' 

r- 

;r- 

V 

lir 

1 

Jfr 

£ 

iS 

iJ 

J- 

r:{3 

J{< 


INVENTIO RELIQj;. BERTINI ABB. SITH1V. i« } 

fedit ad memoriam &: ad aliorum minus credentium perducitur notitiam, *Cme * 
cujus etiam tibi breviter perftrinximus fententiam. Legitur in ipfius loci « A N N 1 U “ 
«fchivis publicis, quod S. Folquinus noftrse fedis Epifcopus ( cujus etiam «Sbpt. 
corpus magnis celebre virtutibus in eadem quiefek Ecdelia) graflante igne « 

& taro Danorum barbarie per loca maritima , paulk> ante hanc vaftatio- « 
nis luem corpus hujus Santti certa die terra recondiderit: ceterum quan- « 
do vel a quibus poli inventum fit, ne mentio quidem aliqua, excepto po- « 
puli rumore, qui ficut certa pro incertis, ita plerumque faifa pro veris in- « 

<lucit. Hujus rei teftatio ad rei fidem nobis fatisfack : fcd eft aliud quod « 
partim nos , vulgus autem minus intelligens non mediocriter angit. Nam « 
quid de Reliquiis fub ejuldem Sandi nomine in eadem Ecclefia inreveren- « 
tia habitis fieri oporteat, fi recens invencum Sanati corpus ad debitumho- « 
norem transferatur , nulla nobis ad votum t^nicio furfragatur. Precamur “ 
itaque per eum qui te nobis profecit Antiftitem s per fanda: caritatis mu- « 
tuam connexionem , ut adfeitis viris quos divina: legis illuftret fcientia, « 
vita: etiam laudabilis approbent teftimonia , fuper hoc utroque confultum « 
habeas , & audoritatis tua: referi^to nobis fuper utfroque confultum facias: « 
tit omni nebula ambiguitatis remota , difienfionis etiam totius pellantur « 
fcandala ,& pacis concordia in nobis augeatur, & laudetur nomen Domini « 
in dmnibus operibus noftris, Amen. Qua perleda omnium confultu om-* “ 
nium votis aliam juftit referibi epiftolam continentem hujufmodi refponfa. « 

u 

V V i d o Remorum Archiepifcopu ^ Daogon i Fratri & Coepifcopo, feliciter “ VvicJone 
vivere in utroquefcculo Quia fapientj^ femper fapienter agit, & Salomon “rJm Ar- 
dicit, Fili, omnia fac cum confilio , & poft facium non panttebit; laudamus, Fra- «cliiepi- 
ter cari (fime, prudentiam tuam, a nobis uti par eft confilium petentem fu- Cl ^° e an ' 
per recens inventi SandiReliquiis. Nos autem confilio fuper hoc ipfo cum " 
noftris habito ut petiveras, corpus quidem repertum S. Bertini cfle deccr- ** 
nimus, quia incerta catis omnino poftponimus, quod & feriptura: quam K 
nobis mififti confirmant teftimonia, &: loci in quo repertum eft dignatio, c< 
ac evidens indicium , crucis videlicet nota. Ipfum itaque fandum corpus *« 
cum debito honore levatum in reverendo ( uti decet) loco ponite: fcd &t “ 
alterius incerti ut dicitis Sandi Reliquias juxta ipfius S Bertini corpus lo- “ 
cate , confidentes de mifericordia Dei, quia &: ipfae cujus funt, in ipfo re- “ 
velabitur 4 tempore. Ceterum tam ad incerti Sandi revelationem quam ad ° * 
certi revelationem triduanum jejunium populo indici ftatuimus , ut ora- “ 
tionibtts ac jejunio populi fui complacatus, quando vult Sc quomodo vult " 
nobis aperiat Dominus, Amen. 

8. His peradis * quibufdam domefticis ejus feorfum excitis eumdemforrf- 
mum Pracfulem his internuntiis deprecamur fopplices , quatinus dies Dei 
auxilio agendx Elevationis futurus fui adventus prxfentia honoraretur, fu a: 
dignitatis audorka^e folidaretur. Qui mox terripus diemque percimdatus 
quando id Domino fuffragante aduri eflemus , ut primum vel fecundum 
Maii menfis diem noftro refponfo percepit, fefe futurum, vita tamen ac fa- 
lute fibi comite, benigne fpopondit. Unde aliquantulum jam effodi animx- 
quiores, fufeepta deferiptionis epiftola accc^taque licentia domum regre¬ 
dimur celeres. Ubi autem Tarvennx pervenitur; domnus Epifcopus ibi e tumald 
offenditur : cujus prxfcntiae admiffi, epiftolam ad verba fiia renotaCam leTatur ‘ 


m Aiunt polleri, i flas Reliquias kadlenus cum 
Reliquiis S. Bcrtiui Abbatis uno ferinio inclufas 
ede S. Bcrtini junioris, filii Yvalberti Comitis 
in Vita S. Bertini Abbatis memorati, quem Berti- 


tvum juniorem Betrinus lenior c fonte Baptifuii 
fufeeperit. Bertini junioris qui meminerit nemi¬ 
nem legi antiquiorem Lamberto Ardrenfi Pref- 
bytero. 

X ij 



Digitized by QjOOQle 



i<4 INVENTIO RELIQ«J>. BERTINI ABB, SITHIV 

An dcxtcrjc ejus injeci. Qua recitata fefe ad fummi Prxfulis confultutn cuncta 
»an."' pollicitatur per dicecefim fuam indicenda. Dehinc nobis domum digref- 
sept. r. {is y obsecrationibus, jejuniis, vigiliis, pro modulo noftrx exiguitatis mi- 
fericordiam Dei patrociniaque Sandorum medullitus quaerere, jamjamque 
appropinquantis agendx feftivitatis apparatibus omnimodis ftuduimus in¬ 
tendere : cum quidam pro hoc ipfo grandes contradictionum inquietudi¬ 
nes , moleftias, perfecutiones , injurias nobis inferre , & agendis San&i 
myftcriis plurimum moliebantur impedire. Ut autem de nobis fileam, 
quippe qui non fatis dignam malis noftris recepimus poenam i fed in San- 
dos Dei quidlibet moliri quanti fit criminis , arca illa teftamenti bobus 
calcitrantibus inclinata evidentibus monftrat figuris: quoniam dum eam 
Levites temere tradando relevajc nititur , divina mox ultione addidus 
mortali vita fruftratur. Hau^fecus quicumque quodhbct a fervis Dei dif- 
penfatorie fadum objurgar*moliuntur , caveant ne quandoque , ni px- 
nituerint, vehementiore animarum damnatione percellantur. Multis de- 
, hinc vexati tribulationibus , tandem . ab his Chrifto, propitio liberati fu- 
« mus. Quid plura ? Primo Maii menfis die domnus Wido fummus Pon- 
Archiepif-'dfbx a cum multis fpedabilibus perfonft , Drogo etiam Epifcopus no- 
qucpr*. r fter cum fuo honorabili Clero, diversique cum fuis .domni adfunt Ab- 
fentibus, bates. Nec decfl: domina Ad hei a , fratre fuo Odone multoque pro¬ 
cerum ftipata milite. Nihilo minus e diverfis locis adventantes innume- 
rx populi huc ruunt multitudines , Ecclefix implentur parietes. Verum- 
tamen domno Archicpifcopo cum fuis ccterifque hofpitibus , quoniam 
ex itinere fatigati erant, ea dic # quiefeentibus , interim nos quibufdum- 
que necdfanis prxparandis intendere procuramus , ac omnia de Sando 
agenda in craftinum differimus. Cum enim jam pridem prima Maii 
menfis die idipfum faciendum deliberarem , ac fuper hoc domni Epi- 
fcopi noftri adlenfum miffo ei nuntio quxrercm s ille mox falubriore con- 
r/uLfa* fifi° fi 1 fecundum ejufdem menfis diem potius indixit differri , ne cele¬ 
berrima fandorum Apoftolorum Philippi Jacobi follemnitas , qux ea¬ 
dem diq, efTet, a fua celebritate videretur minorari; utque eadem prx- 
cedente, &c demum falutiferx Crucis inventionis feftivitate fubfequen- 
te , quique huc adventantes vel hinc revertentes feftivaotii perfruerentur 
exfultatione. Qua de re nobis necdum id cognofcentibus divina fadum 
effe difpenfatione credimus , ut futura dies jam quidem convenientia de¬ 
coraretur ; ut ficut fandi Walberti depofitione magnificata, fic de¬ 
mum fandi Bertini elevatione magnificanda haberetur , quos unius Vitx 
lediones commendarent , eademque Refponforia concelebrarent. His 
omjflis fequentis diei primo mane paratis Prxfulibus, Abbatibus, Mo¬ 
nachis atque Canonicis, quibufdam etiam laicorum majoribus in tefti- 
momum intro admiffis,cum proceffionibus ad facrofandum locum acce¬ 
ditur , litanix canendx incccptantur , mifsifquc operariis ferinium facra- 
ti corporis effodi jubetur. Nec juffa differuntur , fed ejeda humo facer 
locus eoufque paratur , quo ad extrahendum Sandi ferinium facilis ac- 
ceffus eundis daretur. Tunc Pontifice noftro cum quacuor Abbatibus 
probatioris vitx viris qui tradarent (acri corporis artus circumpofitis, 
panfo ferinio fummus Prxful Rcfponforium, Dirigatur oratio mea, cantan¬ 
do incoeptat, choroquc fufeipiente , Sicut inccnfum in conjpectu tuo Do¬ 
mine , idem intus extraque thurificat. Hoc prxeantato dum eodem 
prxeinente ejufdem Rcfponforii vcvfus , elevatio manuum mearum facri - 

* En Archiepifcopus fummus Pontifex dicitur medio fxculd xi, fupra fummtu Trtful. 


Digitized by i^OOQle 


t 


INVENTIO RELIQL S - BERTINI ABB.SITHIV. i<5* 

fictum vefiertinum fubfequcrecur , quod antehac cujufcumque rei gra¬ 
tia a nonnullis' tencatum difficultate quadam denegabatur , tunc pauco¬ 
rum manibus infertis cum agilitate ac facilitate extrahitur, in eminen- 
tiores fcamnorunv apparatus effertur , nobis terram eundis petentibus 
veneratur , itemque thurificatur , noftris quoque tunc maculofis confpe- 
dibus tam facrata membra revelantur , aqua vinoque a rorata piantur. 

S). Interea quidam Clericus BcrWoldus nomine, unius oculi lumine or¬ 
batus feorfum adftabat, qui jampridem eoufquc utrofquc oculos perfpi- 
cuitate pares habebat, fed nefeio cujus mali caufa antehac quamdam ve¬ 
nam fecandam contiguam oculo ut medicaretur fibi incidi fecerat, un¬ 
de omne lumen ejufdem oculi amiferat: fed id praeter paucos &: do- 
mefticos fuos ruboris caufa pxnc eundis celaverat. Hic fandi Bertini 
patrocinium ut a Domino fibi reddi lumen amiffum obtineret * intimis 
precibus depofccbat , atque quolibet Sandorum membrorum qux ibi 
tradabantur tangi fibi oculum multopere anhelabat , fed appropiare mi¬ 
nime fibi permitti metuebat. At nobis tantae rei follicite intendentibus, 
ac interim quibufdam canticis didis eidem facramento convenientibus, 
Refponforioque fandae’ Trinitatis adfignato , £>uis Deus magnus ficut Deus 
nofier, tu es Deus qui facis mirabilia, decantato , item ejufdem Sandi Rc- 
fponforium, Gloriofus igitur Dei athleta, ac eximius Sacerdos Bertinus, tn prolixa 
atate jejuniis & orationibus famulans Regi fuperno , a choro morofe cantandum 
fufeipitur j ficque inter canendum jam didus. Clericus rebus fufficiens, fed 
oculi unius lumine carens, cum fandis artubus ( ut jamdidum eft) verere¬ 
tur accedere , quemdam Fratrum noftrorum aliquod facrorum membro- 
ram fummotenus digitis fuis obfecrat attingere , fuoque caecato oculo 
eifdem digitis fignamen imprimere. Quo d nobis infeiis dum fieret, ma¬ 
gis autem ob devotionem praefentis Sandi hic finis Refponforii ani¬ 
mos adhucpfallcntium demulceret , hodie fuftipit meritorumpramiain Ange - 
fbrum choro; mox ille lumine datur exfpedato. Et fane quod Dominus ad 
laudem fui nominis & ad Sandi meritum propalandum conceffit fieri 
in fe, ipfc ftulto pudore reticeri voluit: fed forte tunc cuidam Arnoldo 
fibi familiariter adhaerenti muffando intulit, bono omine fuo fe illuc ad- 
miffum 4 eoqubd praefentis Sandi attadu diu amifTum receperit vifum, 
eidem omnino atteftans ut hoc taceret , nulli umquam aperiret. Verum 
alter nequaquam tantae ejus infenfibilitati adquievit , fed circum¬ 
flantibus mox detexit. Quod quidam W'alteras vere contigifTe compe- 
riens, extenta manu eundis filentium indicens, eumdem unius oculi vi- 
fu diu damnatum, tunc vero meritis Sandi exfpedato luminis dono clami¬ 
tat reparatum. Quibus auditis plurimum exhilarati, prae gaudio infundi¬ 
mur lacrymis, hac jam quadam fpe confolamur , quod quibufeumque 
divinae gratia: indiciis omnibus a cordibus diffidentium dubitatio pelle¬ 
retur. ’ - 

10. Tum quidam etiam domefticus nofter , fed nimis catenus nobis 
hac parte difTentiens , nimiumque huic rei infolens, tunc primum mul¬ 
ta paenitudine dudus , multo lacrymarum fonte perfufus, fed necdum ei¬ 
dem rei fatis credulus, votis quibus valebat ipfum pietatis fontem Dominum 
fiippliciter orabat, ut fi id corpus S. Bertini foret quod ibidem tunc at- 
tradabatur , trino miraculorum figno eundis declarare dignaretur^ 

11. Interea candido linteo pretiofoque pallio , qua: Comitiffa ad hxc 


* Moris erat antiquis, ut Sandorum Reliquias, liquando eas efferebant tumulo, aqua lavarent; 
quod fadmn in elevatione S. Ethildrit* docet Beda lib. 4 cap. 1?. 

X iij 


Circa An. 
»cc IX. 
SlFT. V. 


M 

Clericrt o- 
culus :.ltet 
reftitucus. 


Servus qui¬ 
dam S. Ber¬ 
tini Reli¬ 
quias habet 
fufpcdas. 

Coraiti/Ta 
dona largi¬ 
tur. 


Digitized by i^.OOQLe 



Circa Ah 
wec ii. 
Se* t. T. 


Tranflatio 

fcraguur. 


* id ejl tur¬ 
ba: 

Puer con- 
tra&us vc 
gctatur. 


Ccca lu¬ 
men rece¬ 
pit. 


i66 IN VENTIO RELIQJ.BERTIftI ABB.SITHIV. 

libens paraverat , fandis membris ut olim concorporata fuerant compo- 
fitis, ac in immodico ferinii bufto a domno Archiepifcopo reverenter 
collocatis , item praefata venerabilis matrona magnae devotionis fuae quae 
erga San&um habebat propalans defideria , quamdam falinarem terram 
coram eundis qui aderant eidem Sando donatione tradidit legaliter 
fada. 

iz. His ita geftis s cum ingenti pfallentium tripudio in ulnis cxtollityr, 
ac foras crypta in (aerarium venerandum defertur , cum ccec reliqua 
Sandorum inibi quiefccntium corpora prx foribus crypta: protenduntur 
obvia. Nec Archiepifcopo tunc Miflas celebraturo turbis comprimenti¬ 
bus &: accurrentibus facilis dabatur exitus : ideoque extra limina Mona- 
fterii tunc eunda jufla funt efferri, quatinus ea comitante majoris multitu¬ 
dine populi , fummus Pontifex Miflas adurus Sanda Sandorum fine impe- 
dimentopoflet ingredi. Quod ciim opportune efficeretur, maximequepar¬ 
tes totius plurima: * Sandorum pignora fubfequerentur, fummo Pontifice 
Sanduarium ingreflb Miflx cardinales agebantur. 

15. Interea mulier quxdam cum filio brachia cruraque contrado 
S. Bertinum pro illius falute rogatura foris extra templum perftabat in 
atrio. Qua: etiam antehac cum eumdem duodennem Coloniam adS.He- 
riberti ceterorumque Sandorum inibi quiefeentium fuffragia cogitaret de¬ 
vehendum , quatinus eorum meritis obtinere fovfan mereretur officia 
membrorum 1 ad hxc idem quamquam puer inquit fe pcr # vifum jam ter 
admonitum , ne qubquam deportaretur, nifi prius ad S. Bertinum latus 
ejufdem merita experiretur. Cumque illuc etiam per vifum ventum e flet 
& oratum , kem idem quatuor columbas candidiflimas vidifle fe ait avo¬ 
lantes foras Monaftcrium , ipfumque altare concuflum indar foln con¬ 
tremere , fefeque coram eo prodernentem , nec mora inde meritis San- 
di fofpitem furrexifle. Id igitur puero genitrici referente jamjamque fa¬ 
ma elevandi Sandi adfequentc, eadem cum puero multos comitatu ad*- 
volat, proventumque Domini interventu S. Bcrtini prx foribus prxfto- 
lans Monaderii (upplex cum filio perdabat. Cumque ipfa inter compri¬ 
mentes turbas ad- ofculandum Sandi feretrum impingeret , ac rcpuHa 
importuna repeteret, puerumque Sandi feretro apponere mulco conamine 
niteretur ; Deo annuente idem puer brachia cruraquc diredus fofpicati 
donatur. Quod multi cernentes, quidam addantium oppreffx matri fuc- 
currunt, quidam vero puerum comprehenfum efferunt. Quo fado tumul¬ 
tuantis innumerx multitudinis clamor attollitur , Deus mirabilis in San- 
dis fuis vulgo prxdicatur : quoniam puerum quem paullo ante vix re¬ 
pentem noverant, hunc prx oculis fuis incedentem prxvia matre cer¬ 
nebant. Nobis interim in choro ad Miflas pfallentibus, hujus rei odor 
nobis illabitur fuaviflimus. Quod dum a nobis utrum verum foret adhuc 
quxreretur , idem puer meritis fandi Bertini fanatus ingreditur, cre- 
dufque in medio noftrura ducente matre coram altari fecundum mor 
dulum fuutn Deo gratias adurus prodernitur. Et dido Evangelio dom¬ 
noque Archiepifcopo coram altari hymnum Te Deum Laudamus inchoante 
atque multipliciter choro (ubfequcnte , multos Chrido in re geda con- 
jubilantes, multos lacrymari prx lxticia cerneres. 

14. Necdum ver6 hymno completo , & adhuc nonnullis nobis flen¬ 
tibus prx gaudio, quxdam etiam mulier exea hujus civitatis manfionaria, 
ideoque eundis nodris notiflima , tunc vifum recepiffe denuntiatur, 
iplaque in confpedu omnium nuntium hujufmodi illuminata comita¬ 
tur , ac puero ad laudem Dei & ad meritum S. Bertini protelandum 


\ 


Digitized by 


Google 





INVENTIO RELlQj.fcERTlNl ABB.SITHlV.iS? 

proftrata admifcetilr. Quanta vero cxfultatione quantave dignitate «acmeX A». 
die in Domino exfultatum ac delc&atum eft, nullius adfcrtio ad ple- pcc ,x - 
cura expedire fufficiet. Nam quorumdam inquietudinibus , moleftiis , S>IT ’ 
ignominiis coufque exacerbati $ tunc Dei noftri fuper nos gratius cq* 
rufcance gratia, fadi fumus ficut confolati ; tunc repletum eft gaudio os 
aoftrum , & lingua noftra cxfultatione. 

15. Jam nunc praelibacx Angularis gratis caufa emicat , jam il¬ 
lud quiddam boni quod miferatione Dei confovendum temporeque 
fuo perducendum praedixilfe memini infulminat. Nullum noftrorum haec 
gratia ingratum habeat , omnes nos Chrifto deinceps devociorcs ex¬ 
hibeat , omnes ad laudem Dei vigilantiores impellat. Dum profedb 
his intendo , etiam trium verborum fti inventa crucicula fculpcorum 
mihi incidit mentio. Ut enim tunc tribus evidentioribus fignis claruit 
elevatio. Kam ficut in inventione quifnam effct nefciretur j ni tria 
Verba loquerentur j fic. quoque itt elevatione haud fatis ab omnibus 
crederetur , nifi his trium miraculorum indiciis veritas clarificaretur. 

Quid igitur i Tantane nihil harum rerum convenientia moveremur} 

Tria verba inventionem , tria miracula praedicant elevationem. Q quan* 
ta operum Dei confequentia, quanta lucet concordia 1 Hac verborum 
tignorumque * omnia ab omnibus Dei gratia pelluntur umbracula , hac 
-tanti Patroni nunc fulgorant merita. 

1 6. Ceterum peradis cum tanta: gloriae magnificentia facrofandis Mif- s - Bertini 
larum officiis , ceterifque Sandorum corporibus locis fuis deportatis,^o^Uidk 
jferinium fandi Bertini adhuc immunitum fuper aram fanda: Crucis-, po* tur. 
puio frequentandum exponitur , jam fole ad occafum vergente, po¬ 
titis cuftodibus in diem craftinum fignandum confcrvatur. His bene 
gcftis corpora rebus procurantur , atque fic celeberrima dies illa cum 
inenarrabili gloria confummatur. Sequente Vero die item acceditur, 
atque tcftis gcftae rei Cautio ordinem , tempus , pecfonam ac tcftes 
concinens adftante innumera populi multitudine recitatur, ac perleda 
cum inventa cruce faCrofando corpori componitur , ficquc compofitum 
fummi Prorfulis figillo tignacur , ferinium clauditur , ferreis circulis 
clavifque artatur , coniuitur , vincitur , ihdiflolubilicerquc connexum 
cum innumera: multitudinis tripudio in Sanda Sandorum cum Reli¬ 
quiis inducitur magnificandirm t ubi nunc ufque veneratur , 8c domino 
annuente venerabitur in ficcula fit culorum. 

* 17. Dehinc autem facrae Elevationis diem memorialem lunamus Prae- FcftumEie- 
lui ac domnus Epifcopus nofter a eundo populo hujus dicecefeos, ,0 * 
deinceps venerandum , multaque devotione lingulis annis indixerunt 
colendum. His ita peradis, & domnis Prxfulibus & Abbatibus quid¬ 
dam fandarum Reliquiarum impetratis , finguli lingulis donaci muneri¬ 
bus ad fua remearunt laetius. 

18. Quprum unus, videlicet Abbas S. W alerici W azo, fandarum Reliquia- Vrazo a fe¬ 
rum quiddam adeptus, poftquam perado facrae Elevationis follemnio gau- 
dens domum eft negreflus$ quidam rufticus utrorumque orbium pupillis gra- moto dente 
vibus maculis obdudis caecatus, puero tibi dirigente grelfus acceffitad cum, s. Bertini 
quidlihcc medicationis poftulaturus. Cui ille : Nihil, inquit, antidoti tali 
morbo novi falutiferum, praeter cundipotcntis falutarifque Domini no* 
ftri Jesu-Christi proventum. Verumtamen cujufdam celebris San- 
di fandiffimo Elevationis obfequio nuperrime nonnullis concurrenti¬ 
bus & ego conveni , fandoque hujufcemodi negotio quamvis imme¬ 
ritus interfui i ibi quoque quanti idem Sandus fuerit , divertis miracu- 


Digitized by 




Google 



DCC‘11, 

S m. v. 


168 IN VENTIO RELIQ^S. BERTINI ABB. SITHIV. 

c*rca An. loaun magnalibus Dominus eundis nobis declaravit. De quo etiam 
unius fandorum dentium dono ditatus -huc regrediens attuli, tali mu¬ 
nere gavifus : &c fi fidem adhibueris cjufdem meritis Sandi te pofTe fa¬ 
nari, adutum tibi jubebo prxfencari. Ad hxc ille : Gonfido, inquit, lfque 
mox in confpedu adftantium adferre praecepit. Quo allato & utrifque 
ejus luminibus adhibito , confeftim revelatis oculis clare videre capit, 
atque fuper hoc nomine Domini benedico , fofpes hilarifque domum 
rediit *. • 


a S. Beriini corpus thecx argenteae fuper altare 
majus , caput ferinio deaurato inciulumin fa- 
cro penu a Ucrrinianis noftris adfervantur. Ne ve¬ 


ri pagella hxc remaneat vacua , fragmentum ap^ 
ponimus Sermonis feijueuns. 



SERMO 

* 

In fefto ejufdem Santfi. 

Audete, dilediffimi Fratres, in Domino, qui ad fan&iffimi Pa¬ 
tris & protedoris noftri, fandi fcilicet Bertim follcmnia conve- 
niftis, &c fpirituali jucunditate labamini, & ex intimo cordis affe- 
du clementiam Domini noftri J es u-C hristi collaudate : qui 
nos ab idololatria: erroribus ad agnitionem fandi fui nominis per hujus fan¬ 
di Sacerdotis prxdicationem perducere dignatus eft. Sequamur unanimiter 
tam fandi Dodoris veftigia. non fimus tanti Patris degeneres filii, fed fan- 
ditatem vitae illius morum nobilitate imitemur. Abjiciamus a nobis opera 
tenebrarum, & induamus nos arma lucis,ficut in diehoncfte ambulemus: 
quia nox ignorantiae receflit, & vera: fcientix nobis lumen inluxit; ut filii 
lucis in omni caftitate &C pietate ambulemus. Non fint alicujus nequitia: 
vel malitiae occulta in nobis femina: quia homo videt in facie, Deus autem 
corda confiderat, nec aliquid illius omnipotentiae oculis occultari poteft. 
Praeparemus &: nos in omni bonitate, ut praeclarus Paftor pius prxdicator 
nofter fandus Bcrtinus Abbas, gaudens nos ante tribunal fummi Judicis 
in die ultimo deducat: quatenus ex numerofitate filiorum illius cumuletur 
gloria, &: nos cum illo defiderabilem mereamur audire fententiam : Penite, 
benedUH P atris mei , percipite regnum quod vobis foratum eft ab origine mundi. 
Ille de cxlefti patria piis orationibus noftrum cotidie agonem adjuvare 
non defiftit, defiderans fuos cari (fimos filios , quos paterna pietate genuit 
inChrifto, ad gloriam perpetux beatitudinis pervenire. Quapropter, catif- 
fimi, unufquifque in fuo ordine fecundum virium fuarum facultatem for- 
xiter diabolicis refiftat fuggeftionibus; ut xternam triumphi coronam cum 
pio Parente noftro accipere dignus efficiatur. Non funt enim condigne , ut 
ait Apoftolus, faftiones hujus temporis ad fttperventuram gloriam qua revela 1 
biturin nobis. Igitur breve laboris tempus divina nobis voluit efle pietas, 
& agonis noftri retributionem e(Te perpetuam, &i pro temporali tribulatione 
permanentis glerrix mercede gaudere. Audivimus itaque cum Deo diledi 
Sacerdotis Vita legeretur, quantam in omni bonitate habuit devotionem: 
quomodo per abftinentix rigorem fuum caftigaAt corpu$, qualiter per ca¬ 
ritatis officia omnibus prodefle contendit. Incedamus cum omni alacri¬ 
tate mentis &: tota virium facultate illius vitx veftigia; ut beatitudinis, in 
qua regnat cum Chrifto, confortes effici mercamur. Ideo ergo nulla carna¬ 
lis concupifccnti^, nulla fvcularis ambitio impediat iccr noftrum. Exfpe- 
dant nos cives xternx civitatis: & Rex ipfe, qui vult omnes homines fal- 
vos fieri, noftram cura Sandis fuis vehementer defiderat falutem, &:c. 


VITA 


Digitized by i^.OOQLe 


169 

COC# co «foso flfoCO 

o£ £> 3 CqfrCO^COCN»C/ 3 'XxX/Se^CO^<^cqfre/>^COC 9 frC/ 3 £oCOC 9 (KiO fco c/? 0 £C /3 £0 

VITA SANCTI VVILFRIDI“ 

Apr. xxiv. 

EPISCOPI EBORACENSIS 
I N A N'G L I A, 

Au&ore Fridegodo Benedi&ino Monacho 
ance medium faeculum x. 

Ex mf. codice Bibliotheca Corbeienjis in Gallia. 

OBSERVATIONES P R JE V I JE. 

1. J MaBa tt Lures Wilfridum, eo nomine primum Eboracenfem Epifcopttm ,scriptores 
§)\$m f&ipti* fi 1 ** celebravere Auderes. In primis Reda venerabilis res af eo Vit*. 

g e ft M defcribit in variis Hijloria fu a locis , maxime in lib. 3 cap. 2$ ® cda » 
WBKSWsK & Hb. s cap. 20. Beda aqualis accedit Eddi feu Heddius cognomento » 
Stephanus, qui librum de vita fandi Vvilfiidi compnfuijfe fertur apud Johannem Pit- 
feum aliofque recentieres. Is fuit invitatus dc Cantia a reverendiflimo viro Wilfrido, 
ut primus pojl •Jaeobum cantandi magifter Nortanhumbrorum Ecclefiis ejfet, tefie 
Beda in hijloria lib. 4 cap. 2. qua ex confuetudine Vvilfridi gefta certo refeire potuit. 

Pojl Heddium occurrit Fridegodus, cui Odo Cantuarienfis Epifcopus vitam Fridego- 
ejufdem Sandi heroico metro texere pracepit. Legerat Vvillelmus Malmejburia Mo- dos, 
nachus eam Fridegodi feriptionem , ae qua hoc profert judicium in lib. 1 de Pontifi¬ 
cibus Cantuarienfibus. Exlecutus cft id munus Fridcgodus quidam vcrfibus non im¬ 
probandis : nili quod latinitatem perofus, gricitatem amat, Graecula verba frequen¬ 
tat , ut meritd di&is ejus aptetur illud Plautinum : Haec quidem praeter Sibillam le¬ 
get nemo. Huic lucubrationi manum admovit Fridegodus flatim pojl Vvilfridi reli¬ 
quiarum tranflationem in Ecclefiam Cantuarienfem. Ipfe etiam Odo., qui Ecclefia Odo,' 
Cantuarienfi prafuit ab anno dcccc xxxiv in annos quatuor & viginti, Vvilfridi 
gefia defcripjijfe perhibetur ab Eadmero. Eadmerus vero feu Edmerus ona- EJmcrus, 
chus. Anfelmo Cantuarienfi Pontifici afecretis .idpofieapraftitit anno u c xx i.ficenim 
prafixa habet inferiptio codicis manu exarati Bibliotheca Cottoniana : Vita fan&i Wilfri- 
di Archicpifcbpi per Eadmcrum Cantuarienfem anno m c xxi. Res ab fe deferiptas 
in exordio fjr in fine approbat au&orirate venerabilium virorum Odonis Archiepiicopi 
& Bedae Prefbyteri, nulla Heddii aut Fridcgodi mentione foda, t amet fi Fridegodi 
ipfijfima verba non raro ufurpat. Vnde fujpicio injicitur. num Fridegodi fetum Odo¬ 
ni , qui hortator operis fuit, fupponat. fed tamen ex Prologo ipfius Odonis , quem , 
Eadmerus in fine Vita ab fe compofita citat , aliam Odonis a Fridegodi lucubratione 
fuijfe conjedura eJF. Eadmeri fragmentum de tranfiatione corporis fandi Vvilfridi reci¬ 
tat Gervafius Dorobernenfis sJM0nachus in libro de combuftione & reparatione .“Doro- 
bernenfis Ecclefia. quod fragmentum ex alio Eadmeri opere defumtum eft. Eadmeri 
aqualis fuit Viueimus Malmefi uria Alo nachus , qui itidem foda fandi Vvil- Vvillel- 
fridi recantavit in libro fecundo de Pontificibus Anglorum , ubi de Epifcopis Ebora- mus • 
cenfibus. Pofl eos omnes Petrus Blefcnfis , Archidiaconus 'Bathonienfis , librum de Petrus Bl«- 
vita fandi Vvilfridi compofuit, cumque Galfrido Eboracenfi Archiepifcopo de- fcnfis. 
dicavit , uti legitur in cJMonafiico Anglicano pag. 172 , ubi fragmentum ex eodem 
petro adducitur. His omnibus adnumerandi funt Anglorum feriptores , in his Thomas 
Stubbefius in libro de Epifcopis Eboracenfibus , quorum catalogus petuftus exjlat apud 
Labbeum in tomo 1 Bibliotheca nova pag. 322. Ex pradidis tA udoribus obvii qui- 
bufque funt Beda & Vvillelmus. hic duos exhibemus hadenus ineditos j Fridegodum 
extrema quidem parte mutilum i & Eadmerum , cujus lucubrationem ex Anglia acce¬ 
pimus beneficio Viri JpedatiJfimi P>. Jofephi VviUiamfonis Regi ab intimioribus fecre- 
Atta SS. Ord. S. B. Suculum III. Y 


Digitized by CjC • Qie 




170 


VITA S. WILFRIDI EPISC. tutiore Fridegodo. 


Ann.Chr. tis. Hsddium di* exfpeEtatum , fi fors contingit, *t ope amicorum rec*percm*s , dabi- 
» c c ix. mus, Dtt dante , in Appendicehujus Siculi , **t alterius infequentis, eum Fridegedi 
A», xx it. C4rm iff Hm reliquiis. 

VTilfridi *. Vvilfridi diem natalem exprimunt tum Martyrologia recentiera , tum vulgata 
dici natalis. Bedi hi flor ia iv Idus O&obris. tametft hic verba intrufa funt in textum Bedi , qua 
apud Abrahamum Vvhelotum intra parenthefim conclufa , defunt in exemplari nofiro 
Germanenfi, uti & in Aluredi verfione Saxonica. Dies certe pndiElus e/t tranfiatio- 
nis , quo te fle Eadmero corpus fantli Vvilfridi decentiori loco repofitus a Lanfranco 
efi. At quo tandem die vir fantius ad fuperos migravit, filent Viti feriptores omnes . 
unus inter vetuflos fajlorum facrorum conditores defignat diem vn 1 Kal. Maii, is nempe 
qui nomine Bedi vulgatus efl metrici Martyrologii auttor in tomo 10 Spicilegii , bjs 
verfibus. 

Egbercus , digna virtutum laude corufcus, 

Altrigcrum o&avis veneranter fcandit olympum. 

Quoque dic Praefui penetravit V lfridus alma. 

Angelico vedtus ccetu trans fidera caeli. 

Celebrior tamen videtur fuifie follemrtitas tranfiationis x v Idus Odfcob. ut patet ex ti¬ 
tulo, quem Eadmerus po(l Prologum Viti pripofuit. 

Monadica }• Monachi vitam ab anno itatis quarto-decimo egit Vvilfridus , & Regulam fan- 
profeflio. Eli Benedicti mirifice propagavit, quo vero in loco monaflicum fufeeperit habi¬ 
tum , non ita liquet. Et primo quidem annos natus quatuordecim apud Lindisfame»- 
fies Monachos diligenter ea qua; monadica; caditatis ac pietatis erant , & difeere cu¬ 
rabat , St agere , inquit Beda in lib. / cap. 19. necdum quidem attonfus , verum eis 
*qui tonfura majores iunt virtutibus , humilitatis & obedientix , non mediocriter in- 
ngniruS. In quo Monaderio cunf aliquot annos Deo ferviret , animadvertit minime 
perfe&am efle virtutis viam , quae tradebatur a Scottis : propoftutque animo venire 
Romam, & qui ad Sedem apodolicam ritus ecclefiaftici fi ve monaderiales fervaren- 
tur , videre. /Ilie perfeElam vita monaflica , hoc e/t BenediElim adeptus normam , re- 
vtrfmt Lugdunum a ‘Dalfiuo feu Annemundo loci Epifcope tonfus e/t. Poflea Alchfri- 
dus , Ofvvii Nortanhumbrorum Regis filius , Vvilfridum in Britanniam regreffum, 
virum , ait Beda, do&iilimum, magidrum habuit eruditionis Chridianx. Hujus do- 
ftrinam omnibus Scottorum traditionibus jure praeferendam fciebat. unde ei etiam 
donaverat Monaderium quadraginta familiarum in loco qui dicitur in-HRipum. 
Hic Beda in lib. 3 cap. 23, ubi Vvilfridum Abbatem confequenter appellat, ut proinde 
monaflica infignia eo in Monaflerio fufeepi/fe dicendus fit; pauli0 pofl ab Agilberto 
CaMo , occidentalium Saxonum Epifcopo, in prxfato fuo Monaderio Prefbyter faElus 
rogatu Alchfridi. Scottis in Synodo Streaneshalenfi confutatis , in Monajterium Lin- 
disfamtnfe , ubi Scotti Monachi degebant , Monachos nojlrot induxit. Vnde ipfe 
apud VviUelmum gloriatur , quod primus in Nortanhumbria verum Pafcha Scotris 
eje&is docuerit , & fan&iffitni Benedicti Regulam a Monachis obfervari jufle- 
rit. Complura adificavit Coenobia , HRipenfe , Hagudaldcnfc , in fuo ipfius Epifco- 
patu ; alia in Cantuarienfi j Sclcfcienfc apud auflrales Anglos , & alia in Regno Mer¬ 
darum. tiuo fpeflant epitaphii ejus hi verfus: 

Inque locis iitis Monachorum examina crebra 
. Colligit, ac monitis cavit quae Regula Patrum, 

Sedulus # inftituit. 

in loco Regula fanEti BeuediEli , quam Vvilfridus tum in Britannia , tum Ro¬ 
ma didicit & excoluit , Regula Patrum appellatur , uti & diferte apud Ambrofium 
Autpertum in libro de vita Jdnfli Paldoms Abbatis & fuccefforum. 

4. Ad feriem geftorum Vvilfridi'quod attinet ; natus e fi anno D c ixxiv aut in- 
ftquenti. fiquidem obiit anno dcc ix , annos natus feptuaginta quinque. Adolefcens 
annorum quatuordecim Lindisfamenfe ojff onafierium petiit, ibi aliquot annos mora¬ 
turus. Inde Romam petiit anno circa d c lui , pando ante aut certe paullo pofl 
mortem Honorii Cantuarienfis Epifcopi , quam eo anno reponit Beda in lib. 3 cap. 20. 
Armis fere quatuor tum in Lugduni mora , tum Roma exaEHs , rtverfus in Britan¬ 
niam HRipenfe Manafierium adificat, & Abbatis nomine adminijlrat. Anno prope 
dc li Co!mannum Scottorum antefignanum refutat in Synodo Streaneshalenfi. ta- 
metfi Beda in lib. 3 cap. 26 fignat annum d c ixiv. Verum Beda non fatis fibi con¬ 
fiat , dum eo loci feribit, Agilbertum Epifeopum Gallum huic Synodo interfriffe, ejitf- 
que jujfu Vvilfridum adhuc ‘Prefbyrerum Colmanno refiitiffe. fjr tamen Vvilfridum 


Digitized by ooQle 



VITA S. WILFRID 1 EPISC. tutiore Fridcgoio. 171 

Epifcopum ordinatum ejfe anno ipfo dc txiv Compendii in Gallia , ox cap. *8, ab Ann.Chr. 
Agilberto jam Parifiorum Epifcopo , qui finita ac foluta concione domum , id efi in ® cc Ix - 
proprium Epifcopatum , quem apud occidentales Saxonts obtinebat. rediiile dicirnr Ar * r XX,T ' 
cap. 26. Certe in Epitome Saxonica Beda hifioria fubjefta , Agilbertus anno dc ix 
abiifie a Kenwalchio , & Parifiorum Epifcopatum in Gailiis ad Sequanam flumen 
fufcepiife perhibetur. Vvilfridus anno dc txiv ordinatus Epifcopus Eboracenfis » 
cum ex Gallia reverfus didtcijfet Coaddam Ecclefia fu* confecratum Epifcopum , fecef- 
fit in HRipenfe Monafierium. dein a fCvlfario Merciorum Rege accitus , pojbea venit 
in Cantiam , ibtque Prelbytcros & Diaconos ordinavit , ulquedum Theodorus adve r 
niret , ex Beda lib. 3 cap. 28 , & lib. 4 cap. 2. a quo Ceadda Eboraoo pulfus, & 

Vvilfridus in fede fu a injlitutus. Anno dc lxx Ofvvius Rex N ortanhurnbrorum 
cum Romam ire vellet , Vvilfridum itineris ducem fibi fieri rogaverat ; fed re infetta 
moritur, apud Bedam in lib. 4 cap. J. Anno dc lxxiu Vvilfridus Concilio Heo- 
rutfordenfi, Theodoro prafidtnte, per proprios Legatarios adfiiilfe memoratur ibidem. 

Anno dc ixxvii orta inter ipfum & Egfridum Regem diflenfione , pulfus idem 
Antiftcs a fede fui Epifcopatus, & duo in locum ejus fubftituti Epifcopi, Bofa , qui 
Deirorum ; & Eata, qui Bcrniciorum provinciam gubernaret, cap. i2.Iuterim Vvil¬ 
fridus pofi biennium Romam pergit caufam diSlurus. Confetta re provinciam aufiralium 
S axonum convertit %d Chriftum, ac Selefeienfe Monafierium adificavit favente Edil- 
vvalcho Rege: ac Ceadvvala itidem conjpirante VeSa infula populum Chrifiianis in- 
fiitutis imbuit cap. 16. Anno dc lxxxvii ,pofi mortem Cuthberti Lindisfamenfis 
Epifcopi , Epifcopatum Ecclefia illius anno uno fervabac venerabilis Antiftcs Wilfri- 
dus, donec eligeretur qui pro Cuthberto Antiftcs ordinari deberet , cap. 29. Poft 
longum exfilium , annorum videlicet amplius decem , in Epifcopatum Haguftaldenfls 
Ecclefia receptus efi ex lib. j cap. 3. Anno fecundo (malim duodecimo ) Aldfridi, 
qui poft Egfridum regnavit, alius ah Alchfrido ex notandii infra in Elogio fantla Cuth- 
burga , id efi anno d c x c V11, fedem' fuam & Epifcopatum ipfo Rege invitante recepit. 

Sed poft quinque annos denuo accufatus ab eodem ipfo Rege & plurimis Epifoopis, 
prafulatu pulfus cft.- vcnienfque Romam anno circa dcc ii r, 4 Johanne Papa abfo- 
lutus repedavit in Galliam. Meldis ad extrema vita redaSus, induciae annorum quin- • 
que a T)eo meruit, pofiea in Concilio Niddenfi refiitutus principio regni Ofredi Ald¬ 
fridi filii , id efi anno dcc v , mortuus efi anno ejufdem Ofredi Regis quarto , poft 
quadraginta & quinque annos epifcopatus , tefie Beda in lib. f cap. io » (fr quidem . 
vm Kal. Maii anni dcc v i i i i ineuntis. Certe quindecies ternos Epifcopus annos 
egifle perhibetur in epitaphio fuo apud Bedam relato. 

N s c 1 u s egregios aegris conatibus a&us Padano. 

Ordior en , mutilum qub fert fiducia fenfum. 

Aufibus infidis aderit led calculus ignis. 

Forcipe vatidicum folitus purgare labellum. 

Cundipotens opifex , arcani pandulus index. 

Spiritus internis animans dulcoribus antra. 

Cordis amara mei, ne quid difplodat inepti 
Lingua tenax jufti, quo non fervente ferenas 

Efficit haud Phoebus taedas aut Cynthia parcas. # 

Saecla priora quidem, lubrico phantaimate lufa, 

Excoluere fuos vano terrore tyrannos. 

At poftquam fummi voluit Regnator olympi, 

Virginis inta&ae talamos inyifcrc gratis i 
Diffepfit varios elifo principe lurcos, 

Perque Crucis lignum legis folvit maledi&um. 

Aftriferas ubi glorificus recucurrit ad arces, 

Pnefens ipfe fuis jugiter cultoribus almum 
Nubibus e fummis direxit fplcndidc Flatum. 

Ifque quater ternos ignita luce clientes 
Imbuit, & dignis numerum fiicccflfibus auxit. 

Hujus inexhauftae praedulcia pocula venae 

AfttSS. Ord. S. B.Saculnm III. Y ij 



Digitized by 


Google 




i 7 t VITA S. WILFRIDI EPISC. autlorc Fridggodo. 

amk Ch». Senfxt W ilfr.1 dus famS. fuper ardua notus : 
oce is. Eft votum nobis , fi fuppetac audor herilis, 

AH ,m ' Nomen 6 c elatas cujus depromere palmas. 

Huc ades, 5 formofe , Dei per climata tcftis. 

Namque, fatebor enim > tua me pellexit honeftas, 

Scilicet indulcanda modis odifque canoris: 

Cxlo vita micans , terris oratio przftans. 

Ergo age deciduas precibus fuppleto loquelas, 

Aarcr przfidium , nc fit fub fuce ruendum. 


C*fBT I. 
Vxilfridus 
ia Britaa» 
nia oitus 
luce indice. 
**» athle¬ 
ta 


*UtJ fdo- 


II. 

t ie infti. 
tutus, 


noTcrcl 

relidi, 


T Ellus zquoreis circum gyratur ab undis , 

Mulcipctax olim fcelerum, cultrixque deorum, 
Anglicus extrufo colit hanc anhlcta * Britanno. 

Hujus in occiduis convexi partibus orbis 
Narurz folitum "W i lfri dus pertulit ortum. 

Anxia dum genitrix parit hunc connixa fub umbris, * * 
Flammivomis lampas radiis prxfaga futuri 
Caditus enituit. Vicinia protinus omnis 
Praepete concurrit nutanti pedore greffu, 

Ignis edax focii fubeac ne culmina tedi. 

Hzrent immoti’, nondum miracula Chrifti 
Amplexare cati * , cum non ftupuere cremari. 

Eft, aiunt, Papa: i divini numinis omen. 

Interca taciti muliebri murmure difeunt 
Fortunata viri , quoniam nafcentis imago 
Tali promeruit donari forte facello. 

Hac face lcetifcras pepulit puer ifte tenebras 
Cordibus e multis, glifccns virtutibus almis. 

Jam quia mellito dulcefcit nedare guttur, 

Profequar arguta juvenem modulando cicuta. 

Hic membris etenim comto glaucomate firmis, 
iEquxvos habitu ftuduit fuperare venufto, 

Nil puerile gerens : facundae munia linguae 
Adfpirante Deo geftis explebat apertis. 

At perfeda virum poftquam perfecerat aetas, 

Natales ftatuit funda genitrice penates 
Linquere , & affiduis Domino famularier horis. 
Quartum poft decimum jamjam tranfegerat annum, 
Immitis furias malens vitare noverca:, 

Cum fociis cefiit fueta comitate decoris 


Armatus properans juvenis , ceu nobile germen 
Nobilium : ied operta fides umbone latebat. 

Inde patris dextra pie commendatus avita, 

Aulica perfpicuis penetravit pergama plancis, 

Infignis populi qua tempeftate regebat 
paiMium Dux przclara nimis jEonfled cognomine habenas, 
f****» Hujus magnificis adutum vultibus almus 
Offertur , multoque dehinc lepore beatur. 

Acceptus eundis fidei pollebat in adis. 

Ac tum fortuitu memorandz Cudda fenedz, 

Vir probus ingenio , Regum meritoque fatellcs, 
Lubricacocnofi poftponens gaudia (zeli. 


Digitized by t^ooQle 



VITA S. WILFRIDI EPISC. auclorc Fndcgodo . 

Maluit angudz certamen inire palzdrz. 

Normalis lefe dedans * fub regmine a vitae. 

Is juvenem facro fufccpit amore docendum. 

Exin tiro Dei fultus fervore fidei, 

Ut verus Samuhel fervabat jura magiftri, 

Fratribus aequali cun&is fubjcctus amore. 

Jam gravis ele&am purgarat farcina mentem, 

Exco&umque diu folito nagramine pe&us 
Concipit internas J e s u fpirante falebras. 

A virtute volens virtutis in alta migrare, 

Romuleum (latuitconcurrere gratis ad altar, 

Scilicet ut veteris ludraret buda piacli. 

Augmentumque fuis quiret conquirere votis. 

Hzc pia praefato narravit fenfa Magidro. 

Archades hinc ambo voto (latuere Tub uno, 

Culmen apodolicum peteret, crcperumque piaret. 

Et Regina quidem faudum conferre levamen 
Praetaxata volens , Regi mandata propinquo 
Dirigit, ac Domini placidum cojnmittit alumnum. 
Erchumbektus erat, plebis qui fccptra tenebat. 

Hic fine fraude virum coluit, fine pede refecit. 

Tandem triquadro podquam fervaverat anno, 

Pluribus cmifit fociis fretum duce quodam , 

Barbaries B i s c o p Baducing 1 » quem inculta vocabat. 
Profpera flabr^irum litus jecere fub aptum. 

Gallica rura petit, Lugduni culmina fcandit. 

Mox juga corripuit, comitum deliquia fenfit, 

A duce deferitur , Chridi tamen ore locatur. . 

Tibia veriloquo cecinit miracula pledro: 

Vis tamen innatz reticet haud mydica mufz 
Pangere magnificas athletae nobilis odas. 

Moenia praefatae Praefui memorabilis urbis 
Chridicolamque gregem feptis fervabat amcenii, 

Francorum Dalvinus adeps : qui ficuti furvas 
Pallenti lychino depellit rite tenebras. 

Podquam fama volans pulfavit Praefulis aujjfs. 

Accit continub, przbens folaraina Judo , 

Excipit hofpitio, dapibus fovet, oreque mulcet. 

Praefenfit quippe prxeordia cada juventz, 
llludrifque viri faciem perfe&c micantem. 

Heus, inquit, hofpes , mecum fis perpete fofpes. 

Dum juvat, uberibus pro votis utere glebis, 

Farris ic excreti communis copia vini. • 

Si vero confueta placent connubia forte, 

Ne differre pares, gcacrofi fanguinis altam 
Immenfis opibus cognatam trado puellam} 

Meque patrem tibimet, temet mihi dedico prolem. 

Hzc placidus heros expromferat ore jocundo. 


Ann.Chx. 
nec iz. 
An. xxrr. 
dein Mona* 
fterium fub 
Cudda. 

* tadttn 
vex imfri 

* 

III. 

I^omi pe- 
xegrinatur. 


ab Ercom- 
berto de* 
tentas qaa- 
triennio , 

b 


IV. 

Lugduni \ 
DsuVxino. 


s Nempe in Monafterio Lindisfarnenfi exBeda 
«n lib. 5 cap. 10 8c aliis Vitae feriptoribas. Beda ta¬ 
men in lib. 4 cap. i; xiris fub Hilda AbbatiiTa 
Streancshalae inmtutii adnumerat Vvilfridam 


Ebotacenfem Epifcopnm, prirnam an fecundum. 

'b Norum nomen Bifcopi, quem & Benedi- 
ftum xocat Beda in hiftoiia Monafterii fui tc alii, 
nufimg!» Baducing. 

w Y ii j 


Digitized by ^jOOQle 



Ann.Chx. 

D C C IX. 

Ap*.. xxit. 
* omentu, 
membrm * 


V. 

E omim 
tamen per. 
accedit, 


ubi a Bo- 
nifacio 
edoduf, 

* pzdago- 

8 ° 

Papxdona. 
rii* hono. 


Lugdunum 

revertit. 


174 VITA S. WILFRID 1 EPISC. tutiori Fridegodo. 

Tiro dehinc agilis voti non inunemor infit: 

Ardcnc cxcodis fibrarum omenta * laternis , 

Abdita conceptis dum detrahor , optime , votis. 

Tcthys cur tumidas Zephyro minitante falivas ‘ 

Expetii ? fruftra me faeva falacia preffit, 

Cofmica fi fpreto repetam contagia Ghrifto. 

Sedis apoftolicac vifo primum cliothetro • , 

Aeria merear fi longule vefeier auri, 

Tc , Pater , ex animo foboles devota videbo. 

His ita compadis, opibus pro velle paratis, 

Praefulis auxilio perrexit calle fecundo. 

Quamvis informi Terpficore paucula verfu 
Lufcrit, ardet amor quo plufcula cara fuperftes 
Expediat, famulumque Dei fuper aethera tollat. 

Namque iteris longos explevit honefte meatus, 

Optatamque diu Petri properavit in aulam, 

Tripudians pandis calido fub pedore venis. 

Praeterea Andreae germana diaulia fandi 
Ingreffus, didu mirabile ! poplite colTo * , 

Ingentes animos labiis patefecit apertis. 

En ego commiffis veniam depofeo piaclis, 

Inquit, ic cxcelft tcftor per fceptra Tonantis, 

Solve mea: precibus molimina tarda loquelae. 

Si quid habes fidei , pie Dodor , Apoftole Chrifti. 

Hxc rqpx explicuit, non ferius edita fumfit, % 

Ingenium fandi capiens pariterque legendi. 

Anglicus indicio fupcrefl: adhuc quoque Clerus, 

Divinas pangens Latiis fermonibus odas. 

Ille vaporatis afflatus hauftibus erga 
Audorata volans altaria, liba piarum 
Fundere jure precum (ludio fatagebat inormi. 

Unde fibi praeceptorem lucratus ad unguem , 

Bis didicit bini pia dogmata dode fluenti, 

Ritus pafchales , varium lunaeque recurfum, 

Ignarafquc fuis latiatim fane rubricas. 

Nomen erat tanto Bonif ius huic pedagogo* , 

Profuit ifteviro nimium, quem glorificandum 
Sub facris Papae venerabilis abdidit alis . 

Exponens longos animi ferventis agones. 

Quique fidem cernens , dextram praetendit, & jipfum 
Liberius lata perfudit blande carita, * 

Fultus fic pretiis Sandorum ex artubus almis 
Relliquiis, pernix reduces fupra memorati 
Convertit greffus cara ad habitacula Patris. 

Commode eunda meat, Lugduni celfa fubintrat. 

Quid narrem lacrymas alterna fronte profufas f 
Gaudebant ambo, Wilfridus amore paterno, 

Nec minus ipfe Pater diledo pignore vifo: 

Quemque prius animo maerens laxarat amaro, 


• Chot&etramfcacliothcdram, fella plicatilis, bz cap. (1 , ctnjidentt *uttm BthtMHitf» f*ptr 
vox mali compaft cx KKtitt & tSp*. Fulche- cliithtdrum /itum , ©v. Lege Hadriani Valefii "No¬ 
li*!* Caraetcntp in lib.j hiftori* Hierofd% Blita- tas in librum 4 Panegyrici Berengarii Augulti. 


Digitized by 


Google 


VITA S. WILFRIDI EPISC. suthre Fridegodo. , 75 

Permulcet, blandis dans bafia cafta.lacertis. 

Nunc fingillatim modo mifcent Jasta viciflim. 

Sero quidem rediit, verum tria luftra * peregit 
Hofpite cum prifeo , difeens examine multo , 

Abdita multimodae ferytarier antra fophiae. 

Urit amor juvenem, ncc tardat grata cupido, 

Occuluit quod teda pio fynthemate virtus 
Prodere. Nam crines fummo de vertice paftos 
Pontificis dextra primum titulante recidit, 

Optans vivificae mftollerc ftigraa coronae. 

Archipater gaudet heredem nadus opimum, 

Cui queat eudoxas moriens committere caulas. 

Arbiter aft rerum praefeiverat hunc aliorfura 
Vomere falvifico fulcare novalia Chrifto. 

Francorum tum forte fcclus vaftiffima pellis 


Augebat ,Balthiid Reginae nomine pillrix b, * 

Olla vclut fervens ftygia fuligine tolla, 

Inftabat laccijis agios laniare creagris*. * creagra 

Non noftrum facinus metro difcludere tantum. h * r t*g» 

Ecclefiae novem violaverat enfe Patronos * , * . * Bpifco- 

His licet exceptis , quos non capit ars numeralis. P°* 

Hor u m praefatus fine cafu criminis unus, 

D alvinus fuerat verbo , re , fpcque beatus, 

Quem fera multatrix lidoribus inhietatis Dalfioo 

Addixit laevas mucronis pendere poenas. c *fo. 


Hi mox arceflunt crudelia jura furentis, 
Multivolae Domini beluae, quam jura tueri. 

Ergo petens diri praefixum fcamma duelli, 
Accepit focium , quem fecerat ante propinquum* 
Rennuit ipfc tamen, huic ne foret exitus idem. 

Sic Pater aeternam fumfit moriendo cdronam. 
Filius (£. fortes vixit tolerando labores, • 

Cum maerore gravi condivit funera caefi. 


Protinus ipfe parans reddi natalibus oris, Britanniam 

Caeruleum rapidis fulcabat nerea * remis. repetit. 

Litora felici patuere falubria curfu. . *mare 

Fafces imperii Reges tum forte gemelli, VU. 

Alfridus imperitans x una genitor fimul Osvriu, Regis adit. 

Foedere conforti fervabant fcitaque vulgi, 

Ardentes animis fubdi caelcftibus orgiis * . j- 

Ncc potuit latebris abdi fax milfa nefandis. fter “' 

Mox Proceres inter rumufculus exiit aulae, 

Scilicet adventaffe virum virtute vigetum * , * iigmtm 


Optima clavigeris qui fatur dogmata caeli. 

Regalis fane lubiit profeenia fundi, 

Pax domui tunc , infit, huic , carptimque loquelas 
Tradat evangelicas , quas indice difeere Chrifto 
Promeruit, latae penetrans gymnafia Romae, 

Quaeque fub argutis congcflcrat optima Gallis. 

* Id eft tres annorum rccurfus , ez Beda Se tudinis. Haec quim immeriti Bathildi Regina 
Eadmero infra. * pise Se fanftz aptentur, dcmanftratum. eft in ip- 

t Sic vocant beluam marinam ingentis magni- fius Vita Sseculo a. 


Ahm.Chr. 
ncc ix. 
Am. zziv. 

m 

Poft annet 
tres tonde¬ 
tur. 


t 


Digitized by CjOOQie 



176 VITA S. WILFRIDI EPISC. auftore Fridegodo. 

Ann.Chr. Attonitus ftupidis Princeps Termonibus ultro, 
dcc 1*. Non puduit glauco telluri ftemicr oftro, 
pr. xx it* Q rc p Ctcns agii confeftim Te benedici. 

Explevit. Cum Rege manens , Tat multa benigno 
a Rege Obtinuit merito pecuaria , praedia, cenfus, % , 

praedia ac- Atque Monafterium 1 vulgari nomine H Ripis. 

cipic OC i _ . ^ . 

HRipenfe Qm non zratas inftabat condere gazas, 

Monafte- Dapalis a ft eundis , dedans hermenia * vitae, 

1 m '„ Pauperibus largas prabebat fedulus efcas, 

* ideji cx- Exemplo pandens cogitet quid Tpiritus ardens, 
pofitiones Materiem fandi dabit amodo gratia tanti. 

•ab^Ju Interea Borea: Praefui defertur ab oris, 
berto Gallo j£ g ilbertus erat ,• dodrinz robore madus , 

Prefby^r Adftabat Ducibus , Tuadcns quae mandat I e sus. 
ordinatur. Is mox Wilfridi vitam meritumque notavit 
Praecipuum. Sermone Ducis fententia fertur. 

Utile perfonam gradibus donando beari 
Divinis , quam non hebetet ccnfura paluftris. 

Allegat Praefui facilis ; verum ille juvencae 
Excurfus trepidat, ne forfan mobilis aetas 
Prxcipicem pravae retrahat per competa fedae. 

Tandem colla jugo fubdens deleda petito, 

*iJeji sa- Ordinis aptatur cxlebs in honore fecundi*. 

c« ot» . ^ um ma gj s at q Ue magis frudu melforc gravefeens. 

Sufficiebat ovans eundis documenta falutis. 
ix. Orta dehinc peftis b geminum difcludic in orbem 
«orto de Unicolam vera: fidei fat morbide plebem. 

Pafcliate, Dumque tremunt bifido corruptae fchifmate partes, 

* Eoo coiere fimul , gelida fed & Ardo, 

Scottica plebs , &: Pida cohors , vulgufque Britannum. 

, Hinc regale decus, ephoeborumtjue manipli. 

Turba fenum , Praefui violenter deditus Euro. 

Stant acies dubio cercatim fine retenta:, 

Publica dcclivae fiunt divortia lunae. 

Inde loquax pofitac Colmanus Epifcopus umbra:. 

Dat prxeepta prior fubito lapfura fragore» 

Nos feriem patriam , non frivola feripta tenemus, 

'■ Difcipulo cufebii Polycarpo dante Johannis. 

Ille etenim bis feptenae fub tempore phcebz, 

Sandum praefixit nobis fore Pafcha colendum: 

Atque nefas dixit, fi quis contraria fentit. 

Dode quidem morem narrans depromfit avitum, 

*vux . Utpote praeterit* recolens choragia zo* *. 

Sed non *quads appendit lancibus zqui 
Teftamenta Dei, veris aequata chylindris. 

• 

xNon Monafterium , fed Monafterii locum, ad mortem ufque retinuit Vvilfridus, quo mor* 
quem Alchfriduspaullo ante eis qui Scottot /eque. tuo Tatbertus Abbas ab eo defignatus Monafte- 
bantur , in pojfejfionem Manafierii dejerat , tefte rium rexit, ex Monaftico Auglicano. Nunc R ip- 
Sedainlib.) cap.15.E0 in loco poftea Vvilfridus pon nomen haeret opido fupra Eboracum , inter 
Coenobium aedificavit. Unde ipfe in cpiftola ad Urum Sc ScfcetI fluvidum locato. 

Johannem Papam apud Vvillelmum: Ego Mona- b Hanc de Pafchate conttoverfiam Uti refert 
ftcria duo in eu provincia pofita , Ripis HaguftaU Beda in lib. j cap. ij. 
deia , qui fundavi , non amittam. Loci regimen 

Condo- 


« 


Digitized by i^.OOQLe 



VITA S. WILFRIDI EPISC. ati&drc Fridegodo. i 77 

Condoluere Patres , casco quia numine Fratres 
Nituntur validis tabularia menda tueri . 

Obicibus faciles nec cedunt pofle refelli. 

Heroum juflu clivofi tramitis atque 
Anfradus lubricas prudenter devia fedx 
Wilfridus legitur fpermologus arte (agaci 
Pellere , nota peregrinas cui famina gloifx. 

Hinc dubios inter cuneos orator adorfus: 

Ter centum memini ter fenos atque gerontas *, 

Limpida colledim Nicasas exempla tuliiTe. 

Quas fi perfpiciant , mox eludabitur omnis 
Defidix fcabics , torvis illata chelydris *. 

Metarunt etenim ter feni themata cycli 
In fefe refluos jundo monade recurfus. 

Hic tenet : ignorat fed hunc gens indiga veri, 

Cxcutiens lippis quid, differt difeere ocellis. 

Dixerat, eftertur legionum valde favore. 

Addit prxterea plano fermone profatus; 

Hxc immota manent eundos oracula foles. 

Stirps quxeumque volet fixos obvertere fines, 

Tartara flammiferis fudibus fub, acerba rotetur. 

Quo dido filuit Princeps , canique fequaces 
Frigida convulfis vexabant pedora pugnis. 

Solvitur in tenerum confeflim concio ludum. 

Dulcia poft modicum Rex mitis protulit ora: 

Condecet eniti poenis acherontis adufti, 

Excmtas juftis mentes mifccrc fuadelis, . 

Dicite , quxfo , Patres ,*. * fervore calentes, 

Numquid olympiaca Petro quis major in aula? 

Quem nos & prifei dudum legere tyranni. 

An Columchilla. a , quo plebs infaufta fuperbit* 

Synodus elata refpondit voce beata: 

Petrus ab altithrono donatus dcfmate * Jesu, 

Diflicit ignavx torquentia lora fenedx, 

Sufcipit elifiis juftum fpiramina zetis * , 

Utpote cxlcftes retinens pro munere claves. 

Hunc , inquit, plebes, hunc amplexemur & omnes, 

Ne non vitalis pandatur regia * templi. 

Rex ait, vidi ceflerunt improbe ridi, 

Colmanufque fuas inglorius abjicit arces *, 

Malens Aufonias vidus diflblvcre leges. 

Auxit rorigeri per quem micat aftrca cxli 
Vidoris fpecimen , quem jam tranfvexerat Alpem. 

Nam poflquam dido fedes viduata Patrono * j 
Confulto Regis , necnon hortamine plebis, 

Ladea fufpenfis qui prxbeat ubera mandris, 

W^lfridum patria creverunt voce legendum. 

Lilia fuppreflis & norit comere lappis. 

Territus ipfc quidem viridis pro tempore fucci, 

• 

4 Sic fere Columbam Abbatem & conditorem tot Colunt* nunt k UounuBit etmfopto k etS'* fr 
Hiienfis Monafterii appellabant , rcftante Beda Columbunomine CtlumetUi vteutur. A&acjuscx- 
inHiftoriae lib. 5 cap. 10 his verbis: Qui vidtli- ftant ia Sacculo noftro fecundo. 

A&a SS. Ord. S. B. Stculum III. Z 


•\ 


Ahn. Chr. 

DCC IX. 

Arr. xx it.. 


Vyilfridu» 

Scottua 

rerincir. 

•fcnes. 


• diabolis 


•f.Sid 


•idofi po. 
tcftate li¬ 
gandi k 
(olvendi, 

* nunli% 
sibus 


* idofi far. 
u 

* Monade- 
tiom H&u 
penfe defe- 
xit. 

X. 

Eboraci de* 



Digitized by i^.OOQLe 



Avn.Ghr. 

1 'CC IX. 

AfR. xjsit. 


In Gallia 
vult ordi¬ 
nari. 

* caput fa¬ 
ctari 

* annis 


XI. 

Fretum 

trajicit. 


Conficra. 

«ur. 


« 


♦fcndia- 

riftiac 

XU. 

Rediens 

ttmpeftatc 

jadatur. 

* mare 


17 S VITA S. W1LFR1DI EP1SC. tutlm Friicgio. 

Mille movens animo-balearica tela nefandi 
Hoftis , &c ignotas aegrotis Tentibus auras. 

Sed ne blafphcmx ruat in praerupta catervae, 

Aut vitet fceleris madidas luftrarc lacunas » 

Sufcepit humilis quid fors jubet imperialis. 

Ergo manet folitus fuccin&o Tudor alumno, 

Emicuit quamvis genialis flamine vertex. 

Convenere dies graduum , quibus ardua moles 
Excipienda viro. Tunc fytur Regibus ultro: 

Inconcufla , Duces , veftri fententia , quaefo, 

Si fortunatis agitat mea dogmata facis. 

Primum praeteriti fas eft meminitTc laboris. 

Nam fupereft recidiva lues dumlifque veterna," 

Monftns haud patiar maculatis colla * beari. 

Gallica non paucis pavit me glarea ariftis *, 

Hefperiumque decus laribus fervatur in illis. . 

Illae commifli properans fandalia juris 
Accipiam , pontus ni forte repagula noftris 
Cladibus opponat, valido turbone coadus. 

Indulgent Proceres , Magnates, necne calones. 

Mox rebus gcftis ornatur regia claflis, 

Cadicolx focias laeta exceptura phalanges. 

Navita felicis defixit ftigmata clavi. 

Multiplices ne&ens malo trutinante rudentes. 

Solvitur , & laxis faftigia fpumea verrunt 
Ocius antemnis pelagi, nec inepta capeflunt 
Litora , gratanti fubqnnt &c pedore portum. 

Interea placidi patuit legatio nautae. 

Pontifices coeunt alacres, ut nota voluntas 
In conventiculis adfumitur immaculatis, 

Pertonuitque tubis aedes pretiofa beatis. 

Stat duodena cohors multis ftipata columnis, 

Exfultant jubilo mifccntcs organa fiftro, 

Myftica veriloquo traduntur & arma miniftro. 

Occiput effufo gratis pinguefeit olivo, 

Candiduli primum renitent ornacula lini, 

Aurifluae rutilant ferrjuto murice zonae, 

Comuntur rofeo candentia podere colla, 

Gemmata vehitur archontum mote curuli, . 

Induit ormifeum a . fubiit hoc (chemate Templum. 

Poftquam figna tulit multo radiata metaUo, 

Adftitit, eucharis * libamina confectas aris, 

Omnibus expletis remeat, navemque fubintrat. 

Sed quia felices tentatic* comprobat omnes 
Indivifa comes; dum tenfis alta pererrant 
Marmora * Pfalmigraphi recolentes orgia velis» 

Ecce repentinis pontus funfiotenus undis 
Infremuir, cafus agitans artemo minaces 
Longe fub ignotis minitat labent ia ripis 
Agmina dira pati vicinx impendia mortis. 

• Calceos epifeopal es an monile ? nain Zfwt velle fe commifli jurk fan d*li* dcciftriim Galli*. 
corrigiam calceamentorum & monile fignificat. nihil vero fandaliis hoc loco refpondet pneter *r- 
Ce calceis fgjeriori in capite dixerat Vvilftidus, mifcum, an bormifeam. 


♦ 


Digitized by t^OOQle 







VITA S. WILFRIDI EPISC. ductore Fridegodo. 

Incumbunt rcmis , vexamur languida puppis. 

Cruribus ipfe Pater navalia procubus arma 
Confirmat politis, intentans lumina caelis. 

Ecce fub infaufti contraria litora portus * 

Gens effera fuis cafum fpedabat in armis, 

Praedari fragilem captiva plebe carinam. 

Quos Pater intuitus , humili fermone precatus: 

Naufragium fervatis , ait, fed fponte mearum 
Grandia contribuam , refipifeite , munera rerum. 

Nos equidem gravis afflidat violentia ponti: 

Sed velox aderit, fateor , miferatio Chrifti. 

Stans volucres augur folitus fervare finiftras, 

Defpumat tumidis oracula faeva labellis: 

Eumenides furias vocitat fub murmure Parcas, 

Manibus infernis ut fortis mandat Erinis *, 

Expedit ammiffo * plebs cara cruorc litari. 

Hoc ait , &: properans bellum ferale perurger. 

Praefui item fandas tendens ad fidera palmas, 

Invocat auxilium divinitus adfore magnum. 

Haec inter tereti juvenis fcutale lapillo 
Ornat, & infandi torquens per inania Vatis, 

Figens fincipiti trajecit in antra cerebri. 

Corruit utque vafer , clamoribus aeftuat aether. 

Cara dehinc recolit Paftor miracula David: 

Incubat ipfe magis , avertitur impia pedis. 

Conclamant acies truculento marte ruentes, 

Vocibus infeftis concurfant agmina Regis. 

Quid plura? quoties crudelia bella laceffutft. 

Excipiunt idus J e s u vigilante cruentos. 

Unde quater vidi remeant, vidorque fereno 
Evehitur pelago , fruftratus remige quino. 

Optatumque tenent repetito limite portum. 

Hi quoque quos pridem regalis concio vidos 
Expulerat, fraude tantum potuere mereri. 

Gallica detentus ponto dum rura vagatus, 

Temperiem lente fperaret adeffe jocundam, 

Mutavit malefidalocum defedio Regis. 

Conftituunt etenim perverfo canone Coeddam, 

Moribus acclinem , dodrinae robore fortem, 

Praefulis eximii fervare cubilia : ficque 
Audadcr vivo fponfam rapuere marito. 

Obvia turba Patri ludu quatiente revelat, 

Divertitque humilis fub nota mapalia HRipis. 

Ufque adeon’ potuit quifquam nelcire moveri ? 

Non hunc fubreptae tanto diferimine Cedes, 

Non illum fumti multo ludamine falces. 

Aut labor, aut tumidi conterruit ira profundi: 

Spe meliore manet latebris contedus in illis. 

Saepe licet proprias videtur pafecre ovillas, 

Nulla datur requies , vicino urgente colono. 

Quaeritur a Ducibus , quorum wlfarius unus, 

4 Nulla hujufce rempeftatis confli&ufye mentio apud Bcdam. * 

Atta, SS. Ord.S. B. S*c*lum III. Z ij 


T 79 


Ann. Chr. 
scc iz. 

. Arr. XXIX. 

4 prxdoni- 
bus impe¬ 
titur. 

M 


* Erinnys 

* admillb 


vi dor por» 
tu attingit. 


xnr. 


Ceadda 

Eboraci 

fubltitut». 


in HEU 
penfeMo* 
nafterium 
feccdic. 


4 Vvlfario 
Rege Mct'- 
ciorwn- ex¬ 
petitur. 


Digitized by i^OOQle 



iSo VITA S. W 1 LFRIDI .EPISC. *»Hm Fridegod». 

Anm.chr. Nobilibus pollens per Mercica Regna triumphis; 

»cc ix. yj x p 0tu i c f ato Paftorcm efferre locello. 

Qui poftquam meruit canto Doccore pocin, 

AfFcdu coluit, terris & honore ditavit. 

Ekbertus vero, quem Cancia rura timebant, 

Canti* Dum Paftore caret, flexo rogitamine pofcit, 1 

ordinat 0 * Ordinet ut facros decreto more miniftroS. 

His ita digeftis, natales profper^ fines 
Afleculis fultus repetit faftu fine multis. 

Monaderia Plures inftituit normali tramite Cellas, 
eonftruit. Vitam privato fervarc monebat afylo. 

Se quoque continuis ter dudi folibus anni 
Accinxit folitis fidei pugnacibus armis: 

Nec ceflit diri fpolians capitolia furis. 

xiv. Emcnfis igitur praedidi temporis annis, 
roftdTre 0 ’ ^‘ tt * Cur Auloniis Paftorum Praefui ab oris 
ftituitor.' Cultor juftitiae Theodorus ac pietatis. 

Comperit ut Juftum collata fede revulfum, 

In commune dolet violatse foedera legis. , 

Mox foribus raptis Coeddam dimovit, apte 
Prarfecit fedi longum Paftore vacanti, , 

"W llfridumque fuis redimivit protinus aulis. 

Sic patiens meruit collato jure pacifci. 

xv. Redditus ergo fuis, inftabat promtius illis. 

K&KU." 1 vero fundamina cafla vetuftae. 

Culmina diftuto violabant trabe palumbes. 

Humida contrito ftillabant affere teda ; 

Livida nudato fuggrundia pariete palla 
Imbricibus nullis: pluviae quacumque vagantur. 

Pendula diffeiffis fluitant laquearia tignis, 

Fornice marcebant cataradae dilapidato. 

His ita contuitis , exhorruit ilicct alti * 

. Viribus ingenii reparare peribula templi. 

Incumbunt fefli yafto fudorc latomi, 

*fie Nec minus approperant opicizi * emblemata proni 

* xitreo Arcus incultos hyalino * claudere velo. 

* coiunax) Pondus & informes atlantes * ferre priores 

Juflit expletum : lymphis perfunditur abfis, 

‘ Albanturque fuis luftrata altaria peplis. 

Exin glorifico perfolvit munia Chrifto. 

Utfifto- Creicit fumma viri, crefcit diledio Sandi, 
fprfitM Virtutum genitrix almorum florida nutrix, 
da aJx/ST* Non ig* cur coeptum difTolvit dexia * votum, 

•dvttf/m- Pieria * ne ve tulit, feu diflologia * rupit, 

HRi fCOrdi * "fheofopho fphans animo cognata fynergus 
fcm lalii- Oppida diffufo HRipis amplificare colurno ». 
eam facrat. Illic planata decufatim vortiere terra, 

»Symmetriis perpendiculo perfede libratis, 

.«*»* Ecclcfiam ftatuit , talamum Chriftoque dicavit, . 

. Tandem poft paucas ornatis rebus imeras * 

c 

* Audior Bucolicorum Quirinalium in prologo memorat v*f» ttlums, in tomo i antiq. Ledi. Canifiu 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. ^ILFRtDI EPISC. attfiorc Fridegnd*. 

Convenere Duces a , necnon bafikk pubes, 

Triftatae b comites, vulgi promifeua ftrages, 

Ecclefiae Proceres xdem pro more beantes , 

Ornarunt altare Petri fub hdnotc canori. 

Stans in cancellis dat eundis fperma fahitis. 

Regibus edixit, repetitaque rura recepit, 

Verbo necne cibo tridao turbam fatiavit. 

Optima quxque dedit libens exenia miris 
Deflorata modis , capfa cibus atque gemellis * 

Codex aurato confeptus grammate lcriptus, 

Audus * evangclicum fervans in corpore textum. 

Cumque benignivolo perfolveret omnia corde, 

Inflatur nullo J e s u moderamine typho. 

Quapropter merita donatus digne chorea 
Floruit, ut quondam M<?yfi fub tempore lampas, 

Pandens xternx callem patriamque quietis, 

Atque domos flbimet fuperx regionis amicas. 

Quid? loquar an fileam ? verbi da,Chrifte,lucernam. 

Exiguum dixi, liceat; jam rumpere longas 
Infcitia cogente moras , ne lingua pudorem 
Prxfumtrix tulerit. Neque enim modo fufficit ulla 
Virtutum pelagus percurrere rite tuarum. 

Quas meruere tui per te complere coloni. 

E numero quorum Wilfridus Marchio fummus, 

Nobiliter fuperae ducens per pafcua vitae 
Paftor alebat oves : ut propulit eminus hoftes, 

Monftrabat liquidis falvandos linguere lymphis 
In Patris & Nati necnon & Flaminis almi 
Nomine , chrifmalcs adhibens Pater ipfe fluores. 

Quem populi pulcra medium cinxere corona. 

Ecce per offulas dcnfo tamen agmine turmas 
Plena metu mulier , defundae funera prolis, 

Sandapilam fugiens , feflis oftentat in ulnis. 

Stat turbis immixta fides , terrorque gementem 
Afflidant tacitis circum prxeordia flagris. 

Tum Pater acceflit, mox pallida confpicit ora. 

Obflipuit c > hxfitque loco temeraria latrix, 

Pronior incubuit, ludum fingultibus auxit. • 

O Pater , elatam noli deponere dextram. 

Orbatam nato matrem cur defpicis uno ? 

En qui confirmas Chriftura fore * cundipotentem, 

Imple fidem geftis , miferx da pignus alumnae. 

Ingeminat querulas inflanti murmure voces. 

Concio concurrit gemitu colleda mifelix. 

Fit plangor grandis. Tandem compaflus herilis 


181 


^Lhji. Chr. 
scc IX. 
Af», xxxy. 

M 

b 


* gemmu¬ 
lis 

* fit 


XVI. 


Baptizato* 

confirmat. 


Puerum 

mortuum 

fufeitat. 


i 


*«fle 


4 Petrus Blefenfis: Conftruxit Et clepam in Ri- 
fitad honorem Petri. Magnates qui aderunt in confe- 
tratione, serrat plurimas in datem Ecclejia centulc- 
runt, ftiUcet Rible &Unfmumdethnm , Scc. i» re¬ 
gione Dunintn. 

b Ita infra cap. 47. T rifinta , id eft Proceres ve- 
Mrioni Regias prxpofiti, uti colligimus ex Ethel* 
redo Abbate Ricvallcnfi in libro de genealogia 


Regum Anglorum cap. ultimo, bis verbis: In qua 
Rexcuthceterit fuferior conflitijfet, fecundum legem 
venandi , quam vulgus Triftam votat , Jingulu Pro¬ 
stri km eum fuit eanibm fingula lota delegat, ut ab» 
fijfa undique beftia ubitnmqUi eligent exitum, in¬ 
veniret exitium. 

e Sicinfri cap. 47 ebjhpuin, quali ftipitis inftar 
rigefeere. 

Z iij 


Digitized by i^iOOQLe 



Ann.Chr: 
occ IX. 
Ara. xxjr. 


cumque 

baptizat 


& Deo (*- 
erat. 


XVII. 
Angi i* fe¬ 
lix itatus. 


“nautx 


t 

* diabolus 


Egfridus 
Rex Nor- 
tanbum- 
brorum Pi- 
€tos rebel¬ 
les perdo¬ 
mat. 


Vvilfridi. 
meritis, 

XVIII. 
& Mcrcios, 


i8t VITA S. WILFR.IDI EPISC. *utiort Friiegoit. 

Praefui, agit tacitas fan£fco fub pedore grates'. 

Perfida quod novit Jesum rogitare caterva. 

Moxquc folo fixus claros in corde meatus 
Tunc referat, faciem lacrymis & corcula palmis 
Afficit, Adonaiquc pio clamore citavit. 

Confurgcns autem praefenfit adeffe falutem. 

Timpora a cumque manu palpaflet frigida * fundus 
Caefariem movit, vitali redditus aura. 

Vulgus inexpletas confufis vocibus odas, 

Haec ubi funt patrata , dedit: puer ilico facris 
Baptizatur aquis , miferae dans gaudia matri. 

Protinus acceptum fecum .portavit alendum , 

Juffa Patri poft feptenos ut redderet annos. 

Aft cogente fero contemfit dida marito , 

Exful ad externos fugiens cum prole Britannos. 

Nec multum latuit, pofthaec non fponte reduxit 
Praefcdus puerum quidam Patris in dominatum. 

Exin divinis illum Famulatibus addit. ’ 

Pluribus exemplo puer ifdem profuit «Imo. • 

Tunc fax emicuit , qua: inter crepitacula fulfit. 

Anglum tum gemina fulgebat lampade Regnum. 

Pontifices Regis confulto digna gerebant, 

Rex quoque rrxfulibus latria fervibat honora. 

Summa quies plebi legalia jura tenenti. 

Frugiferis gravida gaudebant horrea glebis, 

Epibatae * faciles aufu fprevere latrones. ' 

Claffica dira filent, nec formidatur egcftas: 

Promicat Ecclefia pacato fadere nexa. 

Lcctifcr h invidit, conamina mille reclufit, 

Rumperet ut fandam perverfo fchifmate pacem. 

Aggeribus craffis nifa eft gens Pida rebellis, 

Anglorum folitas jam tunc non ferre catenas. 

Eci-ridus Imperii largas retinebat habenas. 

Conjunx alma viro Edildrid , famofa virago, 

Addita conjugio vixit caftiffima virgo. 

Princeps ergo leves animo flammante cohortes 
Admovet , indomitoque reos mucrone trucidat. 

Exclufere duos «cefis ex hoftibus amnes, 

Manubiis farti Regis venere manipli, 

Dant ftragem late , redeunt in colla catenae: 

Perfruitur magno Rex ‘vidor longe triumpho. 

Non armis etenim raro cum milite vicit: 

Sed virtute Dei, meritis & Praefulis almi, 

Obtinuit gentes vacuo turgore minaces. 

Nec minus innumeras , aum Mercica Regna tumerent, 

Cufpide confoffas ftravit Rex ifte catervas. 

Quorum Dux ceffit fugiens , aevoque fcquenti 


4 Sic antiqui amant feribere timpor» , quum 
adhxrentes fronti partes fignificant, forfan ut 
diftinguant a plurali.vocis ttmfus. Puet ifte vo¬ 
catus cft Ethelwaldus, ex Vvillelmo-, qui hoc fa- 
Aum in villa Tiddancfrx contigiffe ait, &'pue¬ 


rum in Ripenfi Coenobio Monachum p«ftea vi- 
xifle. 

. b Sic paflim mff. codices praeferunt laetum, per 
o e dyphtongum, ubi mortem fignificat , aliqui 
cum c ftmplici a^fque dyphtongo. 


Digitized by t^OOQle 






VITA S. WILFRIDI EPISC. «ufiorc Fridegodo. 

Addidit Argois borealia fceptra triumphis, 

Fultus magnifico Wilfridi plane rogatu. 

Virtus ergo viri nullo fudorc remitti, 

Neve fupercilio fubre&is nifibus extra 
Juftitix verum diduci quibat Oeftrum*. 

Sane per ignotas inftanter mente pererrans, 

Divinae gentes fationis tempore paflim 
Dilatans, exercitium non fegne gerebat. 

Excubiis pernox gaudens inftare feerctis. 

Corpus perfpicuis caftum purgabat in Undis, 

Ingeniti fervore laris ne torreat uftum. 

Non ardor Phoebi , non algida tempora brumae 
Dulcia conceptae rupere volumina curae: 

Donec apoftolicis jam jam defecta feneftus 
Praeceptis tanto meruit fqualorc refolvi. 

Nec folus poti fcyphum confumcre rivi 
Fas fore decrevit: jejunia laeta luebat, 

Subje&ofque viam praecarrens duxit in artam. 

Conflua turba Ducum * (oboles conferre fub ipfum 
Gaudebat, mirata piam morum probitatem, ♦ 

Seu fervire Deo , feu nofle palatia jufto. 

Fiaec quoque falfiloquis praebebant jurgia linguis. 

Ad athleta Dei eonce&us vellere pacis, 

Obfequium mitis odiis fuffibat acerbis. 

Praeterea templum J caefis inftaurat arenis, 

Circumdans caecis finuato fornice etypeis, 

Lenibus obdu&as pingens flavoribus aulas. 

Mox recolit tardae collata juvamina litiguae, 

Andreaeque pii vocitamen contulit atse. 

Invida mortiferi non defuit aura chelydri *. ‘ 

Trulliflfant etenim muri dum futilis alta , 

Corruit in praeceps collifo corpore Frater. 

Crufcula grefluros non norunt foivere tra&us, 

Elififque tori * marcefcunt horride fibris. 

Ultima cum timidae traheret fufpiria vitae, 

Concurrunt triftes ad haec funebria plebes. 

Praefcia mens Patris ftatim cognovit in antris. 

Extimplo lacrymis puro de pe&ore fofis, 

Hortatu#reliquos Dominum obfccrare dolentes. 

Ut reparet laefam Paftor fupremus ovillam. 

Adfuit, & properam fumferunt membra falutem. 

Erubuit lcetum vita mediante repulfum. 

Quapropter magni laudarunt munera Chrifti. 

Daemonis ira fremens tantam vult fubdole gnofin 
Fallere , dcle&o quo primdm milite caefo 
Invalidi fragiles perterreat agminis haftas. 


185 


Anm.Cnk. 

ICC IX. 

Arx. xxir. 

XIX. 
Vvilfridus 
pid vivit. 

* ftimulfi 


* Regum 


XX. 

S. Andrex 

bafiHcam 

condic. 

a 


Elifum fo- 
Ipitati re- 
dintegrat. 
* collum 


XXI. 
Ermcm- 
burgz Re¬ 
gine im- 
oulfu Eg- 
iiidus Rex, 


* Nempe»» Hauguftaldtnfi opido, tefte Eadme- 
Jo, quem locum VTillelmus HersgUJleldom appel¬ 
lat. Vndalum Beda in lib. f cap. io , & Lclandi col- 
IcOaoea in Monadico Anglicano , a provinciae 
nomine. Ethildrita locum concelTiflc dicitur ibi¬ 
dem. Mauguftaldahim, inquit Vvillelmus in fine 
capitis de Epifcopis Eboraceniibus, lacus quinqua¬ 


ginta ab Eborata miliaribus dijfraratus. & infra: 
Nunc aft HauguftaUem villa Arcbiopifcopi Ebara- 
tanjit, qux tamen quondam fedes cpilcopalis fue¬ 
rat. Huc fpe£lat Alcuini epidola 31. JEdilbarto 
Epiftopo Cr amni congregationi in Ecelefia fanSi 
Andrea Deo firviontium. Lege librum de miracu¬ 
lis San&orum Hauguftaldcnfium, infrk 


Digitized by i^OOQle 



Aun.Ch*.. 

DSC IX. 

A**. xxiv. 

* 


Theodori 
confcnfu, 
Vvilfridi 
diotcefimin 
tres parti¬ 
tur. 

* Epifco- 
pos 

*£ti lyris 
felix, Vvit- 
fridus fiil. 


Romam 

appellat 

Vvilfrida*, 

•fieri' 

* falfa Re¬ 
ligio 


Infeftati- ■ 
tiu poena* 
praedicit. 

b 


XXII. 
Mare tranG 
mi fio, 

* fcapha 


»84 VITA S. WiLFRIDI EPISC. tutiore Fridegod0. 

Plurima maturans antiqua recurrit ad arma, 

Corrupkque levem Regis morbofe jugalem a . 

Hxc virola malx jaciens tum tela pharetrx. 

Corcula ftrophofo violavit vulnere Regis, 

Rancidulis infefta modis , ceu garrula perdix, 

Culpabat juftum collatis rebus abuti. 

Gloria namque viro totis a partibus orbis, 

Agricolx plurcs , fecundx gramina terrx, 

Procurvi Proceres , juvenum fetura locuples, 

Infupcr xtherex Monachorum concio vitx. 

Poftquam peltiferum penetravit corda venenum, 

Adfcivere fuis deceptum prone loquelis 
Veri do&orem , jufti quoque pxnc fequacem 
Tri eodorum, fupra cecinit quem ruftica mula. 

Annuit ipfe quidem regalibus improbe coeptis, 

Subftitucns ternos fub nomine Prxfulis intra 
Contiguos Patri fines illo ufquc monarchas * l 
Audiit cutychcs * quid Rex fibi contrahat, imas 
Percontare volens nxvo fine criminis iras, 

Alta petit lento triclinia opipare greflfu. 

Ecce faces tanti ftimulatorelquc pericli 
Obriguere metu , commentanturquc maligna. 

Cur lxdor, Plter inquit, ab his, quos nulla fatigat 
Noftrarum , fateor , impune moleftia legum? 

Nos , aiunt, facinus quamvis cogente fenatu 
Ponimus, haud quodquam nefas decreta refelli. 

Sic tcftes fcelerum firi * potuere fuorum. 

Antiftes vero nollens defiftere coepto. 

Quidquid ei pravum pfeudo-thcofcbia * nectit, 

Romuleo fanxit voto toro difeutiendum. 

Intuitus quofdam foedo infultare cachinno: 

O uti nam lxtos pueri feliciter annos 
Ducatis! fed gaudia fors infefta refolvet. 

Nec prius in refluos venient hxc tempora foles. 

Immatura nimis quam triftia fata luatis. 

Hxc ait, & fobrio compreflit verba palato. 

AlfVine b poft jugulum populi luxere profatum, 

Inferias exfo dantes mxrendo Clitoni c , 

Cujus poft tumulum fratris vi&oria fluxit. • 

His ita compertis rediit, lxtoquc negatas 
Corde revifit oves , arentia pe&ora blandis 
Paullatim reparat folamina dando loquelis. 

Interea pernix obliquo litore celox * 

fama, nefeioquo miraculo conftri&ae detineban¬ 
tur. Ita ille. 

£«Is erat frater Egfridi Regis, carfusabFthil- 
redo Rege Merciorum, Elfvvinus diftus apud Be- 
dam injib. 4 cap. n. 

c Angli regium, adolefcentem Regni futurum 
heredem , quem nos Galli Delphinum appella¬ 
mus , Clitenem vocant, quali inclytum. Lege Spcl- 
manni Gloffarium & Guilielmi Somneriin Hifto- 
ricos Anglic.inos. Elfvvinum Egfridi fratrem hoc 
loco intellige ex di&is. 

Solvitur, 


* Nempe Ermemburgam , quam fuperduxit 
Egfridus dimifia Ethildnta , quae fervara pudi¬ 
citia in Monaftcrium Elienfe fccefierat audlorc 
Vvilfrido, qui ei virginitatis ftudium infpira verat, 
ex Beda in lib. 4 cap. 19, & ex libro de vita S. 
Ethildritae in Saeculo t. Camdenus in deferiptione 
agri Eboraccnfis obfervat , in templo HRipenfi 
avorum memoris! celeberrimam Vvilfridi acum 
fuifie, id eft anguftnm in cryptoporticu fora- 
men, quo mulierum pudicitia explorabatur, quae 
enim calix erant, facili tranfibant : quz dubia 


Digitized by 


Google 



VITA S. WILFRIDI EPISC. autlorc Fridegodo. 

Solvitur , atquoreos pertentatura meatus. 

Quam circum Monachi, dextra lacvaque rchdti, 

Faufta Patri pariter lacrymofis queftibus orant. 

Tunc inimica feges igni tradenda perenni. 

Non contenta fuse virus fudilfe kakix *, 

Legatos Regi Francorum dirigit, atque 
Oeconomum Domini praedari impune petivit. 

Sed fuperi pietate Ducis conamina falla 
Macario nullas quibant inferre ruinas. 

Loetifcras vero ferobibus verfute latentes 
Decipulas fenfit Winfridus Praefui, eifdem 
Perditus infidiis, tantum monogrammate a lufus. 

Praeterea flabris aliorfum profpere verfis, 

Freifonum laetis portum percepit in oris. 

Gentiles ftupuerc nimis, fcd fumma mekotes * 

Regem cum Ducibus placatos reddidit omnes. 

Categorans * ergo divinum fperma popello, 

Aperuit dulces in lallis rupibus amnes. 

Tum pecudum fetura habilis, tum femen in arvis 
Crevit, & exfiiltant follemniter opiliones. 

Poft modicum multis tribuit baptilma falutis, 

Et fundavit easWn.BR.oR.DUS b quas habet arces, 
jEquiparans tantum fidei fervore Magiftrum. 

Nec tutela Ducem, quem multae copia gazae 
Francorum rupit, furiis accendit acerbis. 

Syngraphidem fculpfit, munus venale notavit, 

Quiret Ad_alg i sum collaris fubdole Regem 9 
Implanare opibus Efruinus * philocompos e . 

Legati properant, paraphraftica jufla revelant. 

Rex vero phronymus fcindens ferale volumen, 

Afpernatus eos , flammis projecit in altis. 

Imprecor aeterno pereat fic caumate , quifquis 

Compa&ae quaerit fidei dilTolverc nodos, • 

Infit: &: infeftos juflit remeare fodales. 

Haud dubium quin luAratus fulgore fuperno. 

Ad cunas agii quondam qui luxit ab alto. 

Imprudens mulier, jullum furialibus armis 
Cur {limulas ? fat erat patria expunxilTe Beatum. 

Quid mare follicitas ? quid cades abde charybdi * 

Num tibi quadripatens obedit machina ruris? 

Tene jubente poli rutilabit dextimus axis i 
Siftc , capefle fidem, dynami * capieris eadem, 

Ocius amilfo mutaberis ipfa marito, 

Graflatrix fcelerum fies inimica luporum, 

Chrifti candidulos pafces modb mitior agnos. 

Quem nunc perfequeris , pofthac devota fequeris. 


185 


Ann.Chr. 
'Bct IX. 
AP*. XXIV. 


♦malitias 


ad Frcfones 
deportatas, 
vcrbfi Det 
praedicat 

s 


*fc 


* Praedicis 


I 

XXIII. 

frifonum 

Regem in 

Vvilfridum 

accendere 

nititur 

Ibrojnns. 

* Ebroiaus 
c 


x&v. 

Apoftro- 
phead &e« 
ginam. 


virrote 


a Nimirum unici litteri differunt Vvilfridus b DemoraVvilfridi cum Vvillibrordo mentio- 
& Vvinfridus. Vrillelmus : Ethelredm triumpho nem facitBedaiulib.} cap. ij. 
funftut , integritau Regni recepta , Vvinfridum c Amator ja&antiae <ft\e' xofioces. Eadem voce 
Etifiopum . qui Cedda apud Licefeld fueceffetat, utitur Ratherius ia Apologetico, tomo t Spici. 

quod tgfridt partium fuerat, expulit. Is Gallico U- legii. & in Vita S. Vvalpurgis philoeompica nota, 

tori ferti appulfue , in Theodoricum Regem <$> Ebroinus novi hic vocatur trmiHUi, Ebre- 

Ebroinum Ducem Er ancorum incidit , &c. Nulla nerdus etiam di&us in Vita S. Leodegarii iuftore 

hujus rei mentio apud Bedam. Anonymo. 

Atta ss. Ord. S. B . Baculum III. A a 


Digitized by i^rOOQLe 




Ann. Chr. 
d cc IX. 
Apk. xxir. 

XXV. 
Vvilfiidus 
ad Dago- 
bettum fc 
recipit. 

4 


XXVI. 
Ipfopr*- 
fente Ro¬ 
ra* Syno¬ 
dus convo¬ 
catur. 


»86 VITA S, WILFRIDI EPISC. auftorc Fridegodo. 

Mulca dehinc populis adhibens monimenta falutis. 

Illa per ecftafin Icalpello lufimus unco, 

Coepta libet folito nunc infanire cothurno. 

Vcr gelidos tepidis jam folverat xftibus Alpes , 

Viribus adfumtis cum Praefui laetus ab illis 
Gallica rura petens exivit finibus , atque 
Nota fubit fidens Dacoberti a moenia Regis. 

Is equidem merito , venturus ut adferet ordo, 

Publica fufeepto praebebat laeta patrono. 

Perditus, ut noftis , inquit, popularibus alis. 

Excepi maeftas tenero olim fomate crumnas. 

Adfcendi tremulum non multo remige lembum, 

Pulfus ad ignavos adulefcens exful Hibernos. 

En vobis , Cujus merui tutamine reddi j • 

Per me , perque tuam , miles dele&e , falutem, 

Si qua fides animo, tantum fervemus amicum. 

Exfultant Proceres: neque enim leve Principis extra 
Praecipuum fas eft fubjc&os velle meare. 

Obtulit egregias immcnfo aromate fedes , 

Ire catillatum nec vult Rex ultra beatum 
Friguccire , petit vetitas alacrior arces. 

Magnanimus vero votis regalibus heros 
Non ceflit: verum rebus focixfquc levatus, 

Quineciamfumto Deodato ° Praefule pergit. 

Rurfus ab obje&o properans fibi Rege paratum 
Vadit ad hofpitium. Bertherus c namque patentes 
Imperitans terras multo terrore regebat. 

Ipfe pio folans Julium fufeepit amore. 

Poli epulas Sc poli grati carchcfia bacchi, 

Rex coepit narrare Patri, qui livida civis 
Viderit orfa mali fefe violare volentis. 

Aft ego praeteriti memor , inquit > San&e, pericli, 

Ut quondam tellure mea privatus, amaras 
Externo fub Rege degens fenfi cicacrices. 

Foedere fed multo quamvis lervatus ab humo, 

Evafi faevos difcedens liber amicos. 

Me quoque muneribus voluerunt fallere latis, 

Quo te deciperent glauci lacerando Britanni. 

Quod fi me fidei gentili* amore tenacis 
Vendere defpexit, te nec fninus ipfe fovebo. 

Claxendix tonuit, comites Rex promtulus auxit. 

Sic Romana petunt pernicibus atria plantis. 

Curfores fed jam prarmiferat Archipolites 
Theodorus, tum Wilfridi pia fama beati 


m Hic Dagobertus fecundus , Sigiberci Regis 
filius, Dagoberti fenioris nepos : cujus reftitutio 
in Regnum obfcura, imrao mulco tempore igno¬ 
ta, nuper adferta eft tcfhmonio in primis Vvillcl- 
<ni Malmeiburienfis Monachi , cui ifte Audior 
praeivit. Dagoberti non meminit Bcda. 

b Henfchcniiu in lib- i de tribas Dagobertis 
cap. 4, Deodatum hunc eum e (Te putat, qui ex 
Epifcopo Nivcrnenfi fadius eft Monachus Vallis- 
Galiias*. ego vpro potius crediderim pffc Deoda¬ 


tum Tullenfem Epifcopum , qni cum Vvilfrido 
Romam profedhis, Concilio Romano fub Aga- 
thone Papa intetfuit, cui & fubfcripfifTe inveni¬ 
tur apud Spelmannum in tomo i Cone, aliis Adco- 
datus appellatus. 

c Eadmerus vocat Berthirum Cumpmuc 
Vuctm , Vvillelmus Bmharium Ducem Prrvim- 
cu. an is qui geuet Vvarattonis, & poft eum Ma- 
jor-domus Theodorici Regis ? in continuatione 
Fredegani cap. yy. 


Digitized by t^OOQle 




VITA S. WILFRIDI EPISC. auStore Fridegodo. 

Aufonias notis penetravit nutibus aulas. 

Euge ciunt cives certatim protinus omnes. 

Exterit abiegnas Petri digniffime valvas. 

Agatho apoftolicas decorabat Prxful habenas, 

Juftitia Timplex , xqui non marcidus aufpex. • 

Edidum pofuit, patrium fyntagma gregavit, 

Atque quater duodena Patrum , nedente diade * 

Agmina conduxit, communi famine dixit: 

Cultus & Ecclefix fucatur fandio prifcx, 

Ni coquat emerfas calor ecclefiafticus herbas. 

Anglica compcrimus vexari peflime Regna, 

Dum prxtcr fixos fiunt difcidia fines, 

Arguto fratres fratrum difcriminc clades. 

Pendite ne rudibus pereant antiqua bilibris. 

Primores Itali trutina pietatis adulti, 

Talia dodiloquo retulerunt fata Magiftro: 

Incipe , Paftor , habes veterum decreta virorum. 

Nunc illos admitte , placet , quos multa fatigant 
Inftigante fide fpatiofx incommoda terrae. 

Decernes fermonc pio , quid fubditus ordo , 

Et quid quxque colant, feu quid vitare jubentur 
Ecclefiae. fcelus hoc pado vacuabitur omne. 

Allufit: ftatimque faeras Wilfridus in aedes 
Cogitur ipfe fuas juflus narrare querelas. 

Obtulit expreflum Patribus diploma legendum. 

Ut patriae curas ovium ceu lucra piarum 
Sedulus obfequio tradaverit, utque dicatas 
Invidia cogente fores fufpenderit, atque 
Eheu Pontificum fraudes qui more procorum 
Ornatam proprio fponfam invafere Patrcftio. 

Non ego criminibus quemquam depravo peradis. 

Praeftolor hcfpcria qui judicer , inquit , ab aula. 

Omnia verfinco longum cxanthlare relatu. 

Alternae perhibcht fincera oracula partes 
Expromfifle virum : prorfus hunc eUe legendum. 

Cujus apoftolico folidandx robore vires, 

Hoc virus ne ferpat, & incautos malefano 
Inficiat fucco , dum Juftum peflimat atrox. 

Annuit, &: feriatis legalibus Archierarchus * 

Theodoro Regique jubet fancita notari. 

Ni pietate pari confervent jufTa Magiftri, 

Judicio Domini eundos anathemate pledi. 

Quaerentes animam fine re * damnare Beati. 

His ita fundatis , ne ficut apoftata vilis, 

Aut legum profugus fola quaerat perdere nota; 

Limitibus planis exceffit finibus illis. 

Uritur infeftus humanx prolis amicus, 

Commaculare bonum perquirens livide votum. 

Nam properans patuli dum verreret xquora campi, 

Conglomerata fuis furunt collegia fignis 
Noxia , regali, ceu fertur, fanguine fufo. 

Acta. SS. Ord. S. B. S*culum III. A a ij 


187 

Ann. Chr. 

D C C IX. 

Apr. xx iy. 


•centum 

viginti 

quinque 


tn qua re. 
dicatas 


Vvilfcidus. 


•Papa 


•CnecaiW 

& 

XXVII. 



Digitized by QjOOQle 



188 VITA S. WILFRIDIEPISC. auftore Fridegodo. 

asn.Chk. Civiles etenim Dacobertus Marchio * dextras 
»cc i*. Senferat , tc rigidum capulotenus inguine ferrum. 

At*.*™. p roe Havibratis intentant comminus haftis. 

Dagobrrco Arduus cxcufTo quorum convicia telo 0 

Unus Pontifici foedo fic ingerit ore: 

52°. Delator patriae petulans , moribunde viator, 

Vviifridus Gallica tu pridem violafti fceptra , relato, 
ferratum Qui, periit caefus , quem jure fequere , tyranno, 
convicio An pravum gefli, Regem dum forte remifi? 
appeutur. j n q U | c ^ & 0 p C0 p at j gaudens pro nomine Chrifti. 

Mox truculenta ruunt haftilia : deinde remiffis 
Acclines rogitant ancilibus ut benedicat. 

Crediderim rutilo perculfi fulminis igne, 

Quod patuit mundo , dum matris fluxit ab alvo, 
xxvm. Nil metuens ergo pertranfit gramina tuto, 
in Angiiam Sccurufque cavas intrat velociter alnos 1 ''. 
l*tr"as S ’ Mulcivido Fratrum pofthxc oramine fultus, 
exhibet Au&orata ferens Petri vexilla beati, 

Pontificias. j^ cga i cs a dii t dans re&is gaudia , poftes. 

Bullatas oftert fignato cortice chartas. 

Confeftim do&a: pariter coiere catervae. 

Quid narret Romanus apex , audire paratae. 

•Re* Eg- Archiftrateios * folio profpc&at ab alto, 
fridus j us crudele facris aufus dicare loquelis, 
xxix. Poft evangelicum catorthoma , poft: recitatas 
quibus Sedis apoftolicae caufas , indigne terebant 
ipfc^ncar- Oppofiti quidam raptam perfolvere praedam, 
cerem con. Urgebantur acri furiofo pedore bile: 
ifiunine Pcrmulcentque, nefas ! perverfo. fafmate * Regem 
Spernere fyngraphas furtivis rebus adeptas: 

Symmyftenquc Dei gaudent fychophanta notari. 

Tandem femoto Patrem trufere locello, 

, Blanda rctra&antem Regis promifla fuperni, 

Olim qui dixit, qui vos hic , me quoque fpernit. 

Tum Regina gravis hujufce fchifmatis au&rix, 

•pretiofu Praefumfit pretias * Sando divellere capfas b , 

* Non impune fibi tantam fociata rapinam. 

XXX. Ergo opibus fociis peflumdatus inclytus heros, 

® t s a "° ip * Famina mirifico Fratribus depromfit ab ore. 
fi,os. Gloria multa , loquens , multo captanda labore. 

Cana Patrum feries , longos experta dolores, 

Vincere multiplices meruit divinitus hoftes. 

Heroum duodenus apex patiendo beatas 
Sidereumquc decus J e s u tribuente coronas 
Excepit, multum modico lucratur ab ipfo. 

Noftra licet duram patiantur corpora fortem, 


* Sic etiam M/trcbienu nomen pro Rege ufur- 
pat Au&or infri cap. $f. fupra veri cap. 1 6 pro 
Epifcopo. Infigitis hic locus, quo difeimus Da- 
goberu mortis genus & annum d c mix, quo 
habita Synodus Romana, a Fridegodo id refcirit 
Eadmerus, Fridcgodus (ut puto ) abHeddio. 


b Eadem voce ufus eft Antcharius in Vita S. 
Vvillchadi Bremenfis Epifcopi cap. 4. CMffsces in¬ 
fra cap. ji. Eadmero eafful* reliqui/trum , Vvillel- 
mo cbrifmsrium. quam etiam vocem hoe in figoi- 
ficatu ufurpavit Audoenus in lib. 1 dc Vita S. • 
Eligii cap. g. 


* 




Digitized by i^OOQle 



Ann. Ch». 

DCC IX. 

Am.xxit. 


XXXI. 

*ftc 


In careere 
illuftratur 
luce fiipcr- 
na. 

* meata 


VITA S. WILFRIDIEPISC. tutiore Fridegodo. ,g 9 

Mentes triticeo caelis indentur acervo, 

Quo fruges animat capientur mox locupletes. 

Praemia non quaerat, ni qui tolerando triumphat. 

Dixit, & adutum lidorum torva vorago 
Obftitit, & raptum tenebrofb vinxit in antro. 

Qualem te , Paftor , laetum triftemve fatebor i 
Laecabarc quidem te Chrifti poft fore riften*; 

Flebas damna gregis paftomm verbere latfi. 

Adu coenofo dum ftringeris undique vallo, 

Num folito non quivifti fulgore potiri ? 

Exacuere leves inimici fruftra ligones, 

Nequiquam ancipitcs infpicant acrius enles. 

Tempeftiva tibi funduntur lumina caelis, 

Invifo properat confucta porifmate * lampas, 

Pervigil excubias J e s u dum folvis amatas. 

Teftis adeft cuftos , crgaftula faeva ferenis 
„Infpiciens radiare focis in tempore nodis. 

Quid minus a Petro , cui lumen fulferat arto? 

Digne quidem parili pofthac donabere ferto. 

Quem voto fequeris , quem tormentis imitaris. 

Et ne defpcres , aequo fplendore nitefeis. 

Interea multis vexatur fraudibus almos 
Exfecrare apices > adufquc probare feroces. 

Vertex fi capulo , dixit, caedaiur acerbo. 

Aut terebrent codas inftantia pila tenellas i 
Unum 'iota meo numquam fruftrabitur aftu, 

Quae fanxere Patres Petri documenta fequentes. 

Sic legit fufeos Primatum offendere vultus. 

Non Sc apoftolicos confenfit fallere ritus. 

Carpitur inde gravi conjunx dileda veterno 
Prxfiais, infauftas ha ha ! procurantis habenas. 

Corpore contrito , compagibus atque folutis, 

Mortua contradis fluitabant vifcera nervis. 

Senfu paene carens , extis jam condolorhatis a , « 

Grande viro fcrupulum congeflerat, extima vitx 
Spedanti > dum praeter ira:, fpiramina reddat. 

Protrahit illa moras : tandpm velociter artas 
Vir fupplex fatagit Sando referare catenas. . 

Fletibus haud modicis depofcit opem medicantis. 

Ergo Pater folito pietatis munere flfus, 

Paffibus approperat conferre juvamen anhelis. 

Adfuit, & turbas removeri juffit adadas. 

Hinc precibus fufis, perfudit vifcera lymphis: 

Mox rediit prifeos vitalis fervor in artus. 

Nil nocuere virum crudelia lora beatum: 

Quin alacri vultu lucum remeavit in ipfuiqg 
Nec puduit tetras iterum curare cavernas. 

Prxfedo cognomen erat quem diximus Osferd*, Osfred 

Cohjugis ereptae vocitamen dicitur EbbjE, 

Poft modicum facro gaudebat condita velo. 


XXXII. 
Pontificias 
litteras 
violari non 
patitur. 


XXXIII. 
Przfidis 
uxore panse 
exanimem 
fanat. 


* Id eft ttniyltmM* feu puftulofo morbo tabefa&is, ut videtur. 


Aa iij 


Digitized by t^iOOQLe 



190 VITA S. WIL F RIDI E PIS C. auttort Fridegodo. 

Akn.Chr. Ac Prarfes timidus , rerumque ftuporc coa&us,. 

Apr V\ Malle pati propriae dixit difpendia vitae 
xxxiv. Intimat, & faevo c^uam Juftum prodere Regi. 

Arnus re- Jfquc tumens nimium praecepit acerbius illum 
1'gatw, Compedibus rigidi damnatum carccrc ferri 
Stringere, mutata cuftodis forte prioris. 

Urgentur chalybes furcos aptare bicornes. 

Et Herili funes nexare labore trilices, 

Quis terrere queant athletae corda ligati. 

Sed quo fuppliciis animo mordacius inftant, 
fed fmftra. Prorfus eo minimum fc profcciflc ftupebant. 

• Nam quarcumque facris ne&ebant vincula membris; 

Aut diffufa cadunt, aut forte incongrua fiunt: 

Artubus innocuis libertas ceflit herilis. 

O crudele genus ! fruftra contunditur incus. 

O fcclcrata manus ! quid prodeft laedere corpus ? 

Non metuit jugulum , quem contremit indere lorum. 

Digne fatis grclfus tremulae fugere catenae, 

• Pacifice qui currebant per competa » vitae. 

Solvitur. Eigo alacres Paftor curans mitiflimus agnos, . . 

Lingua perdocuit, manibus baptifmate tinxit, 
xxxv. Oppida commiffi verum dum Marchio Regni 
Rc"maob Permeat, illecebras explens pompose caducas, 
ieiic]ui»n» Ecce repentino turbantur gaudia cafu. • . 
pumtur. Dum raptis etenim conjunx regalis abuti 
Audet Reiliquiis,fpirans typho impietatis; 

Vindex ira fubit, fatan per vifccra gannit: 

Quem coluit petulans , hujus fit holpita bacchans. 

Talibus attonitis acccflit regia nutrix. 

Anne patent, inquit, veteris commi fla piacli? 

Extera Wilfridum violant ergaftula juftum: 

At tua terrifico quatiuntur dxmonc membra. 

Sprcvifti emeritas Petri de culmine chartas: 

Excipis cn dignas irato Judice poenas. 

* pl»il»ac- Capfaces * collo demfifti immunda verendo: 

* pefluio Nunc moribunda Baal vinciris & ipfa veruto*. 

G»Sui ve. Naribus immanes ceu fundens torridus ignes, 

Vviiflido Rex aderat,quem fic genitrix affatur honcfta: 
jiberato Jam memor cfto tui , lcetargum fubrue, fili, 

«ovalefeit. ultio dilectam profligat fumma jugalem.. 

Sed tu fceptrigcram fi vis augefccrc dextram, 

Vincula folve viri , quoquam fine crimine nexi: 

Et fi fers animo, jubeas difcedere Regno. 

Annuit invitus, patuit mox carcer apertus. 

Reddidit & claram nubes dcnfiflima ftellam. 

Protinus immeritam fenfit Bggina medelam. 
xx f xvi - Excedens igitur patriam cognataque rura 
libet ^efc- Referit, auftralefque petit velut advena terras, 
ritpatiiam. Nobilis expulfiira per devia quaeque viator 

Obvius excepit , mundi quia fumma potcftas 

4 Ita fupcriti; cap, 8. legimus xtmftta. -nihil mutandum duximus. 


Digitized by Q^OOQLe 



VITA S. WILFRIDI EPISC. aufore Fridcgodo. , 9I 

Indefinito praefixerat omnia verbo, 

Deforc nil Juftis fpondcns pro fe tribulatis. 

Regia progenies BerthVaidus munere dives 
Nec latuit : ftatimque furor hoftilis jnarfit. 

Sed Pater a folito numquam fudore fatifccns, 

Ihftruxit gregibus monaftica jura fugatis. 

Jam fati tellure viri tunc invida peltis 
Corda Ducis zabuli praeftrinxic hofpicis apti, 

Fratris Edilredi per Mercica Regna decori, 

Cujus in obfequio conjunx inimica manebat, 

Ekfridi germana trucis tumidique tyranni. 

Hi pulfare virum multo terrore ferenum 
Haud ccflant, coguntque datam molimine pravo 
Degenerare fidem. Sic compulit ire carentem 
Holpitis auxilio , comitatum praeduce Chrifto. 

Profedo alterius fufceptus Regis in aulis. 

Femineas patitur inftindu daemonis ira&. 

Ermenburgis enim totius criminis altrix, 

Cladibus, ut cecinit praemiflo raufa tenore. 

Multimodis torfit tantum furibunda Patronum : 

Saeva foror cujus Centwine regia conjunx 
Expulit indemnem nullum fervata * pudorem. 

Quid ftrides peritura feges , aut fulfurc averni 
Perpetc torreris ? en afpernata probabis. 

Ipfe fibi patriam Praefui non longe jacentem 
Adquirct, nondum divino vomere fciflam. 

Non licuit cultis committere femina Iuleis. 

Anne vacat faltem fteriles invertere glebas > 

Non timet exfilium , qui gcftat pedore Chriftum. 

Gens igitur quaedam , lcopulofis indita terris. 

Saltibus incultis , & denfis confita dumis. 

Non facilem propriis aditum praebebat in arvis: 

Gens ignara Dei , fimulacris dedita vanis. 

Hanc adit intrepidus, fincero dogmate fretus, 

Adfiftenfque Duci, pertractae munia Chnfti. 

Foedere complacito ftatim captatur ab ipfo, 

Non auri pretio , ferro non hoftis avaro: 

Juravit pados numquam diflblvcrc nodos. 

Hinc paflim facris permulcet corcula verbis, 

Lucratufque Ducem feliciter , atque jugalem, 

Emicuit mediis fax indefefla tenebris. 

Delubra contritis pereunt velocius aris. 

Nec doluit madidas fubvertens augur acerras. 

Dulcia divino funduntur mella caniftro , 

Tinguntur plebes fandum baptifma petentes. 

Rex quoque vivifici perfufus nobilis unda, 

Praedia delegat, Coenobia Praefui adornat. 

EdilWalch Princeps vocitatus dicitur ifte, 

Wilfridi meritis qui novit cxlica tempe. 

Teque canam , fugitive puer Cf d valla , negatis 
Quem fudit fceptris nemorofo Ciltena * luco. 

Audacem quippe Wilfrido fubdere mentem, 


Ann.Chr. 

BCC IX. 

Ap*. x*iv. 


palabundus 
advci (.ne¬ 
tu fa&ior.r. 


* fervando 
XXXVII. 


Ad Auflra- 
lcs Saxoncs 
fe iccip it. 


Regem 
Editvvalk 
cum fuis 
Chrifto lu- 
cracur. 


Coenobia 

conftruic. 

XXXVIII. 

* VveftCu 
xonia 


Digitized by i^OOQle 



oiam 
* 

Inftris 


XXXIX. 
Egfrido 
mortuo re. 
dit in gra¬ 
tiam cum 
Theodoro. 


192, VITA S. WILFRIDI EPISC. tuttorc Fridegodv. 

ann.Ch*. Ut quires redhibere tui diademata Regni, 

ArR xxiv M a g norum quxrcns evadere fata malorum; 
i CcdvvaU Crevifti patiens, Rex fortis, ab exfule pafei. 
in Regnum Tempus poft modicum fidei capis incrementum. 

Mclpiturin Nam vertex tremula quem dudum foverat ulva *, 
yvcftfaxo- Pra:fulis auxilio rutilat cingente corena. 
herba pa- Tu q uo< l ue Pontificem multa tellure ditafti. 

Felix exfilium , quod jpofeit purpura Regum! 

Immo Pater felix , exlul pro foedere pacis! 

Rumor tunc prodit, quia bello plura cruento 
Agmina corruerant alterna caede vorata: 

E k f r 1 d fi sque feri percuflus cufpide Pidi, ‘ 

Exfilio Sandos defivit trudere pravo. 

Praeterea Paftor Dorobernica clauftra gubernans 
Theodorus , damnare nefas in Praefule quondam 
CommilTum cupiens , jamjam vergente feneda 
Expetiit revocare virum fat inepte repulfum. 

Ergo redit humilis , implens exada prioris. 

Hos inter Praefui Erchenvaldus venerandus. ' 

Accedunt terni verae funabula lucis, 

Exorffifque dehinc fenior Theodorus infit: 

Pxnitet en, Fili , quia tot tormenta fubifti. 

Ultima porro meae properant confinia vitae: 

Tu quocumque modo deliqui, quaelo, remitte. 

Terruerant animum Wilfridi gefta beatum. 

Tum caelis oculos attollens, brachia terris, 

Indulfit facinus , ficut praecepit I e s u s. 

Ergo folo ftrati , pofcunt miferamina Chrifti. 

Inque vicem culpis perfedo corde remiflis. 

Gaudebant lacrymis fobria de fronte profufis. 
xl. Jam fafces Regni, jam publica fceptra peremti 
«Wom & Sumferat Aldfridus. Mox Paftor fcripfit eous 
mendatut’ Sedibus abreptis reddi debere beatum 

Chrifti mathiten poft tanta pericula fennem *: 

Ne contingat huic moriens quod pertulit Ekfrid, 

Qui voluit didum primus fpoliare Patronum. 

Hoc & idem eundis ftatim defignat amicis 
ALlflede , qux virgineo fuccinda pudore 
Pafccbat nitidas J e s u prudenter ovillas. 

Tfique clientelx , Princeps , memor efto cupita:. 

•iV/jfcog. Scripfit Edilredo cognato * morte fopito, 
di mortui " Qui. ftuduit toto Wiifridum pellere mundo. 

Nunc age , copununi fi vivas optime voto, 

•prudenter Sxpc meis , fateor , parebas phronyme * didis. 

Jam quoque Paftoris extremos.crede rogatus, 

* exceliEtia Ut tua prxcluibus glifeens cuprepia * fccptris, 

Ardua Romulei fervet prxeepta vigoris, 

Quae ftatuere Patres Petri vedigal alentes, 

Ac atho praecipuus, Benedictus , Serg ius atque. 

Dux etiam monitis arrifit protinus iftjs. 

Summo ceu decuit fervans in honore Magiftrum, 

Ufque fub extremam vitae fruftrabilis horam. 


* rt/xris 
venerandos 


Hi* 


Digitize -by i^OOQle 



Vl+AS. WILF&IDI EFISC. tufan Fridegodo. 

His ita confertis , Aldfri n-tts {lemmata Regni 
Non obfcura gerens , Chrifti revocavit alumrfum. 

Certatim prifeas poffcdit deinde cafellas. 

Pelluntur mcechi, fedfes vacuata Patrono 
Redditur: applaudunt cives- felicia fantes» 

Lucidus EWroica * rcfplcndttit axis in aula. 

Felices populi tjnto Paftore potiti! 

Vix tamen exiguo manferunt gaudia luftro. 

Nam modicum trita viguit -perverfraS hydra» 

Ardefcunt veteres,crebris pulfatibus ignes, • 

Ecclefiac puppis vexatur dire procellis, 

Cogitur & rurfum nauclerus mittere clavum , 

Anchora ni firma primum folidetur arena. 

Rex eccnim didus , ligurum * ferrugine tindus, 

Diftendit variis veracia Agnina pullis, 

Alternando vices s nunc Patris fubditus alis, 

Nunc mendoforum credens inventa virorum» 

Ni fallor -, fida titubans ftatiene carebat. 

Alt Pater immotam quaerorVs fetvare carinam, 

Maluit elatum Regis differre tumorem, 
idcirco ceffit, divilaque rura reliquit, 

Impatiens fandam fcindi fe Prsefale normam, 

Arvaque commilfis Monachis Collata revelli, 

Nec metuens magni praeferre oracula Petri. 

Mox & d i l r e d i repetens folium memorati, 

Acceptus colitur placida fub Rege quiete, 

Explens officium multa pietate fupernum. 

Tantos poft ftrepitus , quem non quivere molefta 
Exfuperare fuga , nituntur fallere techna. 

Denique colledim cenfufa Ufgerite ducali* # . 

Synodus adftruitur , legatio menda jubetur 
Caelibis acccffum feftino cogere greflii. 

Concurrit facilis» Fratrum tum fatrl fifoultas 
Undique ftipatum fidis agitare querelis. 

Machina non folido , fed rrtox interlita limo 
. Corruit •, haud patiens vatem prognoftica fantem» 

Lincea namque viro fuerant oculamina tanto: 

Immo prophetales ad hoc potaverat hauftus, 

Internos etiam quo poffet cernere nifus. 

Tandem vaftinos blandis fuggeftibus aftus 
Increpitans , Italas fuadebac credere chartas. 

Ethnica fed nullis molliri corda lagonis* 

Cedebant, virufque tegunt fub mente nocivum. 

Praeterea*juvenis divini fautor honefti. 

Expertus caufas in Sandum aptare finiftfas» 

Acceffit, Regis dirum patefecit amentum, 

Toxica lcctiferae volitant quo tela pharetra*. 

Nec ecenim puduit dicacem audire fidelem ,• 

Qui mox expofuit, celer intra palatia repfit. 

Summi ftans igitur Ducis inter caftta perennis. 

Excipit horrifonas illaefo parmate fundas, 

Nec potuit validis penetrari pelta fagittis. 

AffaSS. Ord . S. B. Statium ///. Bb 


‘ 9 ? 

Asn.Chr. 

' t> C C IX. 
Apfc. xxiv. 

X LI. 
abAldfri- 
do revoca¬ 
tur» 

* fiboraca 

xLir. 

Aldfrido 
iterum ve¬ 
xante , rur- 
fus confu¬ 
git ad Edil* 
redum. 


* ligurionfi 


♦ 


XLIII. 
In Concilifi 
vocatus, 
paratas 
tectinas 
eludit. 

* rc g'* 


* fit 
XLIV. 


Non vult 
fpote Pon¬ 
tificatum 
abdicare. 


* 

Digitized by 


Google 



Akn.Chr. 

BCC IX. 

Af*. xxir. 


* procacia 


Romam 
iterum ap- 
pclUt. 


XLV. 
ad Edilre- 
dum redit. 


XLVI. 


* *n fta- 
tuuue. 

* Item ctr- 
rufttu. 


Romam 

revifir. 


* liberali¬ 
bus 


194 VITA S. WILFRIDI E*PISC. dttftore Fridtgodol 

Inflabant etenim violento famine agentes. 

Se Pater ut proprio vellet difpungere voto, 

Indignumque facris fc judicet effe gerendis. 

O malefuada cohors 1 6 fraus ! 6 fandio difeorst 
Non eris immunis poenz , non criminis exlors. 

Ipfc quidem folitos gaudet perferre labores: 

Tu Phlegeton fubies, Erebum mariefque pavefees.' # 

Infignita piis tunc aperit ora loquelis. 

Ecce quaterdenos , dicens , vexilla per annos 
Intemerata tuli ver* per eunda Fidei, # 

Barrida * pravicol* quis ftravi examina turb*. 

Inclyta ccnfurx fervans invidus co* 

Famina, non falfo ceu garrit pollice fculpta, 

Mens inimica fuo mox aefedura veneno. 

Nunc quia compellor , Petri difcriminc purgor. 

Non formido minas , exenia nulla capeffo : 

Mequc meo numquam vobis mucrone litabo. 

Hxc Pater oravit, plcbeium jufque refellit. 

Solvitur infandum 3 esu vincente coagmen, 

Enituitque bonum prxftantis Prxfulis omen. . 

Sic JE d 1 l r e d 1 valvas repetivit hiantes, 

Explanatquc Duci fceleris commenta maligni. 

Ifquc benignivolam firmans in Przfule curam , 

Edixit prifeum nullo fruftramine foedus 
Vellere , apoftolica donec remearet ab aula. 

Verum aifeordes flagrant ardentius ir*. 

Et quas Chrifticolis Pallor fundaverat *des > 

Nifibus efferis av«ruticare parabant. 

Extorres (lavunt * agio incaflum palinodo, 

Quos facer eledis gradibus formarat adelphos, 

Dulfos coenofi lychinos audititi * deftos. 

At pia ventilabro Chrifti fententia jullo 
EfHavit paleas , cocyti ardore cremandas. 

Condivitque bonam c*li per horrea frugem. 

Nam Pater ipfe greges & ovilia cara revifens 

Ingemit, & precibus Domino commendat anhelis. • * 

Aggreflufque dehinc Romani pervia callis, 

Ingreditur partas opulento remige lintres. 

Carpebant placida libratis xquora velis. 

Figitur & notis vehemens iautomia arenis. 

Obliquas igitur peragrantes commode terras, 

Divino comites potabat fonte fideles. 

Non errare liccc , non manticulare necelfe ell, 

Gratia quos tanti fervat dudoris*opima. 

Is etenim largas, quamvis devotus egeret, 

Impenfas eleis * palmis fundebat apertis. 

Quapropter, ceu prxeinuit Davitica pfaltes, 

Julia manebit ei vit* farrago perennis. 

Tranfmilfis tandem Jovialibus xque cavernis, ' 

Macarii penetrant rutilantia dindyma P«ri, 

Qua renitebat ovans fimuna virtute Johannes. 

Affines moti fellinant Euge p« urbem. 


VITA S. WILFRIDI EPISC au&ore Fridegodo . 

Adftipulant modulis comto fiftemate, ceras * 
iEdicuufquc graves oppandit agillimus aedes. 

Introiit Praefui tcftudinc fultus opaca, 

Qui tellure cubans unca fufFraginc * fu da, 

Mille piis inftillat aquis , vi denique fanda. 

Caelica fummorum refcravit clauftta polorum. 

Indidit aequifonas .divinis auribus odas. 

Oratu furgens , famulant um rite catervis 
Ambitur , ficcatquc genas , fufpiria preflat. 

Aft ubi complacuit, facra ardufirria * fcandit. 

Pontificum Praefui, necnon 6 c condo gaudet 
Piftica *, Tarpeioque ruens de colle fenc&us. 

Inteftina Pater poftquam dyrrachia * planxit. 

Ad vicina redit lentis habitacula plantis. 

Interea fcriptis legatio caffa modernis 
BerthW aldi de forte ruit , puerile volumen 
Opponens taqto nequiquam certe Patrono. 

Aufonix coeunt Graix , mox atque foritx 
Veftibulo curfim prifcoram fcita revolvunt. 

Protinus admilTo micuit (yntagma berillo. 

Ut jubar introiit, jubaris ceu-ne&ar opimi 
Protulit effcvum * liquido flavore libellum 
Hifce chara&eribus. Chrifti tunc inquit adumnns: 

Nulla damus patrix , fateor , difcidia noftrx. 

Non Reges , non Triftatas * , Regumve clientes. 

Matris ad eximix gremium cemcurrere gratis. 

■Elegi collata prius mibi jura probare. 

Non ignota cano , vobis prxeognita narro, 
lura dedere Patres Romanum ftemma regentes. 

Teftis adeft hujus fan&x periergia fedis, 

Hxc quia non fprevi, nam nec (pernenda putavi. 

Collatis carui crebris populatibus agris. 

En qui me fenfu graviter lymphante fequuntur. 

Norunt fi qua meo Viciamine rupta viciffim 
Obje&are queunt, veftro luftrabor ab ore. 

Noi^ego pompifonis adii pretiofa lupatis* 

Moenia , nec gilvis phalerato ftromate mannis*: 

Profequor at nudus nudi veftigia Petri. 

Pofteritas fancite quibus fubfiftat amica 
Legibus , & prifeas nolite revellere chartas. 

Obftipvlere * Patres hxc fic fore * comminifcentcs. 

Hac dixere pharo mundi cudis arfit origo, 

Rabula nec deerit quo mens veneranda nitebit. 

Talia labentis patiuntur fpargana virx 
ALmula , nec tardat fpkis agitare malignis 
A dio pravorum vitam morefque proborum. 

Conquirenda tamen hujufce refragia fe&x. 

Et quamvis odiis proferipens phyficulads *, 

Protinus arbitrio , W^ilmde , piabere rraftro. 

Nec Romana prius falfi palmaria * ceftes 
Excedent, juftas donec pro.crimine poenas 
Jure Inane, difcantque viro deferre probato. 

Atta SS. Ord. S. B. Saeulnm JIT. B b ij 


W 

Ann. Chr. 

ICC IX. 

Atk. xxit. 

* lacer 

• flexo po¬ 
plite 


* templum 


* fidelis 

* difcidia 

XLVII. 
Caufam 
agit apud 
Papam , 


prolatis lit¬ 
teris apo- 
< ftolicis. 

*Jic 


* Proceres 
/*t r * 


•frenis 
* equis to¬ 
lutaribus 



• natata- • 
libas 



Digitized by i^sOOQLe 



>9« VITA S. WILFRIDI EPISC. tutioriFridtgdo. 

ann.chi. Iftc quidem Latias c>rim lallando papillas, 

»cc i*. Pavit Chrifticolas mulco dulcore catervas. 

'1’1 'p» IIT * Oravere Patres : tcftatur & ipfe Johannes*, 

Hxc dicens: Nullo morietur lampada fungo. 

Infidia: veteres dormifeant ocius omnes, 

Defipiunt hebetes tetrico maerore furentes. 

Wilfridum damnare nefas: qui, ficuti torris, 

Ereptus magno manet incombuftus ab igne. 

(Jt Petrus Chrifti, fic hic vcftigia Petri 
Percolit, aequoreis numquam timefa&us in undis. 

Degeneres populi quid pradeft velle beari > 

Virtus fi qua placet, patriis pepuliftis ab oris. 

•fpecuiom. En rutilum liquido fummac virtutis agalma *. 
fimuiacium si nt rata q UJC f anx j t ? non harc obliterec ufquam 
Aut regalis apex , aut ecclcfiafticus ordo. 

Nobifcum lapiat, qui Chrifti ftigmata geftat. 

Ne ferale chaos evitandamque mephitim • 

Senti fcat rigidi rctrufus in ima-barathri. 

Quidquid ncutcricis confinxit .apocrypha biblis, 

Caflecur prifeis legatio ccnfeo didis. 

Quis duo-quindecies , denos pariter quoque quinos, 

Elogio archontes queat infamare maligno ? 

His coram fidei vir hicconfelfus honorem, 

* inferi- Extunc vitali merito craxatus * in albo, 

P tU5 Certis cxfpedat caeleftia dona diebus, 

. Ut re percipiat, quod fpc patienter 5 C optat. 

Huic qui diflentic , nimis, inquam , prorfus ineptit. 

Cetera defunt in mf. ndict Oorbtienfi. 


Britanni* 

commen¬ 

datio. 


Motus in 
Tiros fkn- 
Aos. 


A L I A V I T A 

Auclore Eadmbro Cantuarienfi Monacho , 

faeculo XII. # 

Ex Bibliotheca, Cottoniana Londini in Anglia, 

PROLOGUS AUCTO R I S. 

R itt/ ni a * , quam Angli vidis si fe proturbatifque 
Brittanis Angliam vocant & incolunt, omni ex parte Occa¬ 
no cinda, tam ingenitis quam & undecumque allatis divi¬ 
tiis mirabili copia antiquitus exuberabat: quae ut terrenis re¬ 
rum copiis , ita quoque fandiftimorum virorum magna fecunditate polle¬ 
bat. Quorum exigentibus meritis in tantum gratia Dei omnipotentis to¬ 
tam infulam fua munificentia decoravit , ut & cultus circa Dei obfe- 
quium circumquaque multiplicaretur , & res tam publica: quam familia¬ 
res multa pace felicique profperitate fruerentur. 

z. Sed cum nihil omni ex parte perfedum mundanis rebus nattira con- 
cefiit, caeca damnatrix animi cupiditas dum interdum quofdam ad hoc 

( 

4 Iu non raro apud antiquos feriptum rejpcritur Brittanis ,etiam apud Grxcos bft t}x>U- nonnumquam 


Digitized by t^OOQle 


VITA S. WILFRIDI EPISC .auftore Eafaero. 197 

pcrduxiflet, ut fuis rebus contenti effe nefeirent; pacis munimenta diiu- 
pic , pax dirupta rapinas , incendia , feditiones , bella , omniumque 
bonorum excidia peperit. quae nonnumquam a fandis cjufdem provincias 
viris detrita; nonnumquam ipfis in immenfum malis crcfccntibus , ii qui 
mala deterrere moliebantur, varia cafuum perturbatione attriti. Dum 
enim (ludium fuum in eo poti (limum ponerent, ne pcrVcrforum homi¬ 
num pravitati amifla fui (latus reditudine cederent $ dumque illi e diver- 
fo modis omnibus infudarent, ne illorum reditudini ad fui corrcdionem 
fefe vel ad modicum darent; iidem nequitiam fuam modo vi , modo 
fraudibus exercentes , quos in malitia nequiverant, hos in communi vi¬ 
ta focios habere nullo modo volebant. Hinc multi propria dignitate pri¬ 
vati , multi a patria eliminati> multi quoque crudelidima morte necati, 
& a jufto judice Deo gloriofifllm£ coronati. Hxc in primordio coalcfcen- 
tis Fidei partim infuper venientibus in fe praedicatoribus cft experta, hxc 
in proceflu ejufdem fidei partim in propriis & in fe procreatis praedica¬ 
toribus eft perpefla. haec nihilo minus eadem Fide quaque fundita partim 
a fuis , partim ab externis hoftibus, in fuis Patribus Anglorum Eccleiia 
eft atrociter pafla. Hinc , ut alia taceam , venerandi Antiftites Melli* 
tus & Justus Galliam petunt Anglia cxpulfi. hinc fandiflimus Pater 
¥ilfr idus toties a proprix dignitatis fede rejicitur, hinc quoque 
gloriofiflimus Rex Eadmundus & beatilftmus Antiftes JE l f e g u s ini¬ 
qua morte damnati, martyrii gloria digniifime coronantur, hinc etiam 
dubio procul vir prxclarifiimus & excellentiflimx fanditatis Pater Dun- 
stanus in cxfilium pulfus fuifte dinofeitur. Sed hxc me brevi attigif* 
fe fuffecerit. Majores etenim noftri de his multa memorix digna cogno¬ 
vere , luce veritatis infignita exinde fua poderis feripta reliquere. 

5. Et quoniam ea quxde prxfato Vvilfrido feripta "habentur, non fimul 
in uno , fed in diverfis Audoribus fparfa efle probantur ; rogatus a non¬ 
nullis , quibus me contradicere incongruum duxi ; immo , ut verum fa¬ 
tear , iplius fandiflimi Patris diledionc compuKus , ea qux fparfim de 
ipfo feripta funt, noftro opere in unum componere inftitui. Equidem 
Beda , nobiliflimus gentis noftr* hiftorix feriptor , in ipfa hiftoria dc eo¬ 
dem Patre per diverfa loca nonnulla diflerit : & beatx memorix Odo 
fandx Dorobernenfis Ecclefix Pontifex de vita &C converfatione ejus 
quemdam libellum edidit, poftquam reliquias ipfius Sandi de loco , in 
quo primum pofitx fuerant, excepit s & ad Ecclefiam totius Brittanix 
matrem> qux in urbe Cantuarberia fita cft, magno devotionis honore 
tranfvexit. Horum igitur dida per omnia fequens , pxne nihil quod eo¬ 
rum audoritate roborari non pofllt, nihil autem ex toto quod contra¬ 
rium fit, didurum me fore confido. Sane quicumque hxc vel legere,vel 
audire dignatus fuerit, precor ut ifta me non ita fcripfiffe accipiat, quafi 
antiquis , quxeumque funt hac dc re , mea velim feripta prxferrc : fed 
potius cogitet & amicis meis me (ut dixi) rogantibus morenj gerere , ic 
Sando Dei aliquod obfequium mei amoris & reverentix exhibere vo- 
luifle. v • 

INCIPIT VITA 

San&iflimi ConfdToris atque Pontificis Chrifti Wilfridi, 
cujus fellivitas colitur ifu Idus O&obris. 

4. A Nno igitur Incarnationis Verbi Dei fexcencefimo tricefimo quar- 
'x\to /regnante in Cantia filio glbriofiflimi Edelberti Regis Cantua- 

Bd iij 


Ahn. Chr- 
ncc ix. 
ArR. kxiv. 


Vvilfridi 
hi ftoria un¬ 
de acccpn 




Vvilfiidu* 
naius anno 
<) 4 » 


Digitized by {jOOQle 



1 9 8 VITA S. WILFRIDI EPISC. autlore Eadmero. 

ann.Ch*. riorum Eadbaldo , & in Nordumbria fuccefforc nobiliffimi ExUriiii 
Apr xxiv Rc S is Nordanhumbrorum fan&iflimo Rege OsValdo , de inclyta gen- 
?r. xxiv. ^nglorum p ro f a pi a p UC r Dei W ilfridus nobilitate natus , & 
e vcftigio czlcfti eft prodigio mundo nobiliflime defignatus. Cum enim 
beatus puer intcmpcftx nodis filentio matris prodiret ab alvo, colum - 
fndicc co na f u pr a domum, in qua nafcebatur , cxlicus emi fla , omnes cir- 
iamna. C °” cumfulx nodis tenebras radio fuz lucis abfterfit. Quique igitur vicino¬ 
rum tanti luminis magnitudine fubito terrore turbati, ii domibus pro¬ 
ruunt , & ftupore affedi fmguli quod primo capere poterant arripiunt, & 
in turbam coadi turbato murmure ad ignem concite currunt. Ad do¬ 
mum ufque pervenientes , flammam , ut coeperat, radios emittentem in¬ 
veniunt ,* feci domum & quaecumque vicina nil lxfionis pati mirantes ad- 
fpiciunt. Nimio itaque ftupore paventes, Pape ! inquiunt, quidnam figni 
hoc nobis innuere putas i nimirum divini eft numinis omen. Et domum 
irruere volentibus occurrerunt mulieres de domo, dicentes: Suftincte, fii- 
ftinete , precamur , quo ruitis ? ad caufam ignis cognofcendam quem prae 
oculis habetis tantopere tenditis ? non aliam efle quam puerum nunc ma¬ 
ternis vifccribus editum pro certo noveritis. Quo cognito , greflii reflexo 
in fua redeunt, magnalia Dei fua devotione venerantes. Quid ad hzc di¬ 
cendum ? antiquum Moyfi famulo Dei oftenfum in rubo miraculum vi¬ 
demus , cum eccc in domo pueri Dei ignis zftuat, nec comburit; flam¬ 
ma emicat, nec aliquid confumit. Et illud quidem antiquitus factum 
quid figni protulerit, jam mundus agnovit: hoc autem in fe ipfa experta 
pzne totius Anglici regni nobilitas didicit. Re etenim ipia probatum eft, 
quod ficut olim Dominus populum fuum ex ABgyptia fervituce liberatu¬ 
rus ipfius liberationis minifterium Moyfi per ignem rubi demandavit: fic 
& nunc idem Dominus alium populum fuum a tenebris vitiorum edu- 
durus , quem ejufdem cdudionis magifterium habere delegerit , per 
emiflum czlicus ignem defignavit. 

ipntro 5. Primordia ergo vita: beatiftimus Pater Wilfridus tanex nobilitaris fi- 
gr«v». gno accipiens, cum eflet puer bonae indolis , eidem nobilitati fua indu- 

ftria morum nobilitatem fuperaddere ftuduit. Unde aetatem moribus tran- 
fiens , nil puerilis levitatis , nil infolentiae in- filis moribus admittere vo¬ 
luit : fed ita fe tempore adhuc tenerz aetatis modefte & circumfpede m 
omnibus gerebat, ut merito a majoribus quafi unus ex ipfis amaretur, 
veneraretur, aroplederetur. Vultus enim magnx venuftatis, fed in habitu 
vultus erat ei mulco vcnuftior mos probitatis. Facundx, ut id aetatis tenor 
admittere poterat, munia lingua:, non garrulitati vel detradioni aut con¬ 
tentioni , led iis quz Dei fiint fummo ftudio dedicare curabat. 

Eandedz 6 . At poftquam perfedioris ztatis attigit metas, defunda matre fta- 
txtoSuu* tu * c naca ^ es relinquere fines , quo liberius poffet Domini fervitiis operam 
disfaraun. dare. Quod ubi patri fuo retulit , libenter ejus votis ac defideriis czicfti- 
bus annuit, cumque falutaribus coeptis infidere jullit. Ubi vero quartum- 
decimum zcacis explevit annum , comitatus munimine Dei venit ad Re¬ 
ginam Eanfledam nomine: a qu* benigne fufeeptus Sc aliquamdiu 
magno cum honore detentus , innotuit fibi propofitum fuz mentis in eo 
quampotiflimum efte , ut relido fzculo Dei le manciparet obfequio. Quo 
Regina venerabilis agnito , multum ejus animi virtute lztata , confiiium 
fimul &C auxilium tantz rei perficiendz devoca mentis alacritate largita 
eft. Et quoniam eumdem virum monafticam fingulari vitam przferrc co¬ 
gnovit ; eum , ut ipfi placuit, ad infulam Lindisfarnenlem venire, & 
Monaftcrio Monachorum fociari fecit, quo confticutus, diligenter ea quz 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. WILFRIDI EPISC. tutiore Eadmero. i 99 

quas monadicae caftitacis ac pietatis erant edifeere curabat & agere. Et a.vn.cm*. 
quoniam acris erat ingenii, didicit quanto citius pfalmos & aliquot codi- ® 
ces , necdum quidem attonfus , verum eis quae tonfura majores funt vir- ‘ R ‘” IV ' 
tutibus, fcilicet humilitatis & obedienti* , non mediocriter infignitus. 

Propter quod a fenioribus & coartancis fuis judo colebatur affectu. 

7. In quo Monaderio cum aliquot annis Chrido ferviret , animadvertit Romam 
paullatim adolefcens , minime perfedam efle virtutis viam , quae tradeba- cogitat, 
tur a Scotis : propofuitque animo Romam venire , &C qui ad fedem apo- 
ltolicam ritus ecclefiadici fi ve monadcriales fervarentur videre. Quod 
cum Fratribus referret, ejus propofitum laudaverunt , eumque id quod 
mente difpofuerat perficere fuadebant. At ille confcdim veniens ad prac- 
didam Reginam , indicavit ei defiderium fibi inefle Apodolorum limina 
vifitandi. Qua: deledata bono adolcfccntis propofito, mifit illum Cantiam 
ad Regem Erconbertum , qui erat filius avunculi fui, podulans ut 
eum Romam honorifice tranfmictetct. quo tempore ibi gradum archicpif- 
copatus Honorius unus ex difcipulis beati Papa: Grcgorii fervabat, 
vir in rebus ecclefiadicis fublimiter inditurus. Ubi cum aliquantifper de¬ 
moratus adolefcens animi fagacis , diligenter iis qua: infpicicbat difccntlis 
operam daret i fupervenit ill6 alius adolefcens nomine Bi scop , cogno¬ 
mento B en edictus, de nobilibus Anglorum , cupiens & ipfe Romam 
venire. Hujus ergo comitatu Rex beatum 'Wilfridum fociavit , atque ut 
illum Romam fecum perduceret juffit. 

S. Qui cum Lugdunum perveniffent;, a venerabili D A-le i n o cjufdcm Lugduni 
civitatis Archiepifcopo honorifice fufeepti funt. Wilfridus a Pontifice dc- * 

tentos , Benedidus Romam ufque profedus cd. Delcdabatur etenim 
Antides prudentia verborum drenuiifimi juvenis, gratia venudi vultus, 

• alacritate adionis , condantia necne maturitate intentionis. Unde quae¬ 
que ncceflaria habebat, ipfi cum fociis ejus , dum fecum effe volebant, 
abundanter tribuebat. Quin & beato Wilfrido partem non modicam Gal¬ 
li arum regendam obtulit, ac filiam fratris fui virginem , fi conjugem du¬ 
cere vellet, ei fe daturum fore promifit, quatenus ipfe illi in patrem, 

& ille ipfi cflet tali conjundione in filium. At ille gratias agens pietati, 
quam erga fe , cum peregrinus exfideret, dignaretur habere ; rcfpondic 
fibi magis propofitum alterius convcrfationis inefie , & ob hoc relida pa-. 
tria Romam ire ccepiffe. Quibus Antides auditis, dato itineris duce , fi- 
mul & iis qux tantae viae neceflitas pofcebat , copiofe impenlis , ipfum 
Romam tranfmifit, obfecrans & multa prece contedans, quatenus de 
Roma rediens ad fe declinaret. 

9. Ut autem Romam venit, beatiffimi Apodolorum Principis limina Romam 
orandi gratia petiit: & egreflus, germani beati Petri^ eadem caufa du- 
dus , Oratorium ed ingreflus, humique prodratus hac prece fertur pium 
Apodolum , quem mente praefentem videbat, palam rogaffe. Piiflime 
Apodolorum Dei, frater beatiffimi apodoli Petri, en ego peregrinae pro¬ 
vinciae civis ad tua limina veni , veniam pro peccatis meis podulaturus. 

Precor te igitur per pietatem, quam ceteris praedare totius orbis atteda- 
tione probaris, ut veniam peccatorum , quam per te obtinere confido, 
non quaeram in vanum , ne mihi tanta: progreflio Tfiae procedat incaflum. 

Verum ut experiar vincula me* impietatis per merita tua folvi , folve, 
quaefo,impedimenta ingenii mei & linguae me*,quatenus verbi Dei my- 
ftcria corde percipere , 8c diferto elocutionis modo eadem aliis valeam 
infinuare. O fides famuli Dei, 6 infigne pietatis indicium Apodoli Dei, 
b larga benignitas, &: benigna largitas clementi* Dei 1 Non eitius.oratio- 


Digitized by t^OOQLe 



2.00 VITAS. WILFRIDI EPISC. auclore Eadmero. 

Akn.Chr. nis verba complevit, quam vivaciflimum mentis ingenium te promcifli- 
d cc ix. naum elocutionis modum fefc pcrccpffc cognovit. Redit in fe, gratio>- 
Ar». xxnr. p u$ m j ricur ^ feipfum qui fuerat jam non ede. 

aBonifacio io. Romae igitur degens, orationiqueac meditationi rerum ecclcftaftica-- 
«bicdoftus. rum quotidiana, ut ankno propofuerat, initantia mancipatus, pervenit 
ad notitiam viri fandilfirhi atque dodiifimi, Boni faci t videlicet Ar- 
ehidiaconi , qui te Confiharius erat Apoftohci: cujus magifterio te ami¬ 
citia felix , quatuor ab eo libros Euangeliorum, rationabilem Palchae ter¬ 
minum , a^aque nonnulla quar in patria fua nequiverat, didicit.- 
Daifinum 11. Ecclefiaftica igitur difciplina magnifice imbutos te apoftolica bene- 
xe»ific, didionc perfufus ,'in iter rediit , Da lfinum Epifcopum de foo reditu 

valde fulpcdum larcus adiit, eique tribus annis fida focictate acLhaefic. A 
qfio actonfus, in tanto eft amore habitus , ut illum fi ! bi heredem face* 
re cogitaret. Sed ne hoc fieri poflet, Antiftcs eft crudeli morte perem* 
tus , &: Wilfridus ad fuae potius, hoc cft Anglorum gentis Epifcopatut» 
•refervatus. Siquidem Regina Francorum ca tempcftatc farvama Ecclefi* 
•Chrifti tempeftatem intulerat. Nam darmoniaci furoris igne fuccenfa, for¬ 
tunis omnium bonorum inhiare, inhians rapinis te depraedationibus aeftua- 
re , aeftuans atroci multos examinatione damnare , te damnatos immani 
mortis feritate necare. Unde ut alia taceam , quae in innumeros quafi mi¬ 
nores crudelia exercuit, odo ecclefiarum Patres enfe peremit, cum qui¬ 
bus te praedidum venerandum Antiftitem pari huic vitas poena mortis 
exemit. Quem ufque ad locum fux.neci difpofitum Vvilfridus fecutUs €ft, 
aoemc». cupiens pro eo , fi concederetur, aut certe cum eo, fi permitteretur, fima) 
um c P e gladio m ori. Verum ne id fieret, Epifcopus modis omnibus interdixi#, te 
ne tantum flagitium flagiciis luis gladiatores adjicerent, Chrifti mifetatio 
fandique viri peregrinatio interdixit; quodque tunc temporis magno terrori • 
qaamplurimis erat, fua fcilicet Anglorum natio interdixit. Corpus tamen 
occifi debito honore tumulavit, ficque Angliam profpero curfu repedavit» 
inBritan- 12. Prasfuit co tempore genti Nordanhumbrorum chriftianiffmms Rex 
fusdegitln Os wius , fuccelTor beatiflimi Regis te martyris OlValdi, qui Ofwius 
curia. 6 fiUum fuum Alfridum regni focium fibi confticuit. Fuere autem utFiqutf 
Reges in Chriftiana Religione ferventes, Ecclefiarum diligentiffimi cul¬ 
tores , te catholicarum dodrinarum ftudiofiflimi auditores ^ amatores, fe- 
datores. Cum ergo beatus vir Dei "Wilfridus in patriam ellet reverfus, 
fama fanditatis te prudentiae ejus, fama eloquentias te apoftolicae dodrinae 
ejus , circumquaque mira celeritate innotuit, neenon ad aures praedido- 
rum Principum ingenti cum laude procellit. Sanditas quoque & infignis 
amor Chriftianitatis,qui Regum corda repleverat,notitiam Sandi nequa¬ 
quam fugere poterat. Ex hoc curiae Regis Alfridi praefentatus, humand 
fufeipitur , brevi , quod antea folo auditu in eo fciebatar, rc ipfa cognos¬ 
citur , te co regali amicitiae familiariter adfociatur. Probitas etiam inte¬ 
gerrimae vitae , quam fama primo vulgaverat i te prudens fimplicitas fim- 
plexque prudentia, quam in illo ad omnes humilitate vigebant; non 
modo Regi, verum te omnibus cum carum exhibebant. Tribus c*. hoc 
annis regalem curiam fovit, te virtute animi gratiam , gloriam , hono¬ 
rem fibi comparavit. Unde te regio munere audus tam mobilibus quam 
immobilibus rerum bonis, etiam inter animales homines clarus erat. Su* 
per haec quoque Ripenfi Ecclefia cum iis quae fui juris exftiterant , regali 
munificentia donatus eft. Ex eo autem fumma cura procurabat , quate¬ 
nus opes fine magis tranfirent in vidum indigeritium, quam fervaret eas 
more avarorum opes fuas recondentium. 

ij. Interea 


Digitized by i^OOQLe 


i 

)■ 

l 

» 

(■ 

i 

t 

i 

1 

ts 

i- 

s 

ii 
l 
> 

I 

J 

f 

i 

B 

i 

B 

I 

I 


u 


? 


«• 


i 


3 


If 

S 

*■ 

i 

t- 

* 

S 

5 l 


f 

i 

a 


rs 


VITAS. WILFRIDI EPISC. auftore Eadmero. xoi 

iy Interca venit ad Regem Epifcopus occidentalium Saxonum , nomi- ann.Ckr. 
ne A ubertus , vir fandus Si ecclefiafticis difciplinis apprime inftitu- ® cc IX - 
tus , qui Sc eidem Regi magno fuerat familiaritatis amore conjundus. 

Hic rogatus a Rege Wilfridum ad Prefbyteratus officium promovit, ut- ordinatus, 
pote quem Sacerdotio fungi digniflimum e fle cognovit. Mota eft autem 
ea tempcftke quoftio de obfcrvatione Pafcho , quas magna & frequens Pafch* 
eatenus exftiterat, probantibus fimul &c confirmantibus eis qui de Can- 
tia & Galliis advenerant, quod Scoti diem dominicum Pafcho celebra- Tod™ S ‘' 
rent contra morem univerfalis Ecclefio. Nam Scoti ufque ad id tempo¬ 
ris fcripturarum ferie hac de re difputante non plene cdodi, fope do- 
jfninicum Pafcho diem celebrabant ciim cflet dominica dies in palmis, ea 
re quod ipfa die decima quarta luna eflet, quae terminus eft diei pafcha- 
lis. Iftiufmodi fcdo vir fandiflimo vico Aid anus fuo tempore grande 
firmamentum fuerat in tantum , ut a eundis quafi oquo animo tolerare¬ 
tur , dum eximia in opere Dei morum ipfius converfatio confideraretur» 

Sed illo defundo^F inanus veftigia fcdo illius per omnia fequens , in 
epifeopatum ejus fubrogatus eft s quo nihilominus huic vita: modum fa¬ 
ciente, CoiMANNUs : in fedam amborum fedemque fucceflit, cujus 
temporibus gravior de pafchali obfervatione atque aliis ecclcfiaftico vita: 
difciplinis controverfia verfata eft. Quapropter meritoimovit haec quaeftio 
ienfus & corda multorum, timentium ne forte accepto Chriftianitatis vo¬ 
cabulo in vacuum currerent aut cucurriflent. Pervenit & ad ipfas Princi- 
|>um aures , Qfirii videlicet Regis filiique ejus Alfridi , quorum primus 
a Scotis edodus atque baptifmi facramentis imbutus, nihil melioris propo- 
fiti exfiftere pofle credebat, quam quod a fuis dodoribus acceperat: por¬ 
ro fequens potioris fidei privilegio primum procedens , Romana: & uni¬ 
verfalis Ecclefio ritum omnibus anteftare ratum habebat. Siquidem chri- 
ftianiflimus & dodiflimus vir^ilfridus , qui Sc Roma: ( ut prodiximus) 
ecclefiaftico difciplino multa documenta acceperat, Sc penes Dalfinum 
Galliarum Pontificem Lugduni nonnullis imbutus exftiterat; eum fuo 
magifterio rationabili atque catholica eruditione informaverat , ac in¬ 
formatum omni fcrupulofitate fublata in vera: fidei ftabilitate firmaverat. 

Mota ergo (ut profati fumus) quoftione de pafchali obfervatione , dif* 
pofitum eft, ut Synodus cogi, Sc hoc quoftio deberet ventilari termi* 
natique. Veneruntque illo Reges ambo , pater fcilicet Sc filius , magno¬ 
pere deprecantcs , ut eis adefle dignaretur Spiritusdandus. Venit itaque 
jam didus Ailbertus Anciftes, Alfridi Regis amicus , cum beato 
^ilfrido & fuo Agathone Prefbyteris: contra quos Colmannus cum 
fuis Clericis venit , Sc Hildem Abbatiflam fedo fuo fautricem , cum 
aliis pluribus fecum in Synodum duxit. » 

14. Silentio itaque fado, pr imbrex OfwiuS profatione promiffa tali fer- Regeexpo. 
tur modo locutus :Hadenus, Patres venerandi, fchifina in EcclefiisChri- nencc » 
fti exortum eo quofdam minus veritatis ftudentes perduxit, ut bis in an¬ 
no (quod didu quoque nefas efle probatur ) fandum,PaRha,fit celebra¬ 
tum. cujus tamen rei caufam bene confiderantibus non ; adeo mirum vide., 
tur. Dum enim ipfi arietes iter diverfum arripiunt, greges etiam poft fe 
divifo tramite rapiunt. Ubi plane miferiam eft videre, cum ad regnum vi& " 
fibimet contrarii tendunt, qub communi propofito fidei properare con¬ 
tendunt : Sc qui viam individuam perveniendi ^d vitam folummodo 
Chriftum nofcuntur habere , abfonum valde abfurdumque fore dinofei- 
tur, ipfum Chriftum in fuis myfteriis velle diflona obfervatione dividere. 

Ea re in hanc me fententiam ipfa rationis neceffitas poCiflimum duxit* 

Alfa SS. Ord. S. B . Sxculum III. C c 


Digitized by t^ooQle 



toz VITA S. WILFRIDI EPISC. tutiore Eadmero. 

Ann. Chr. quatenus utriufquc partis defenfores una venire jutfio noftra conftringe- 
dcc ix. ret, quo utrimque ratione audita, quid fequendum , quid fugiendum 
Apr. xxit- ^ difcuffo errore queamus infpicere. Quapropter tu , Colmanne , qui 
prxeipue contra morem univerfalis Ecclefix Pafcha celebrare a nonnullis 
calumniaris, caufx eux, inquam, &c ego tecum fimilis obfervationis coar¬ 
guor , primo propugnator adtifte: quatenus audoricace qua nititur agni¬ 
ta , fi tanta eft, fiat amodo noftra fub eadem audofitate a tantis calum¬ 
niis obfervatio libera. Quod fi ea qua niteris minus firma audoritate vi- 
dus exftiteris j profero nec me , nec quemlibet meorum tux fedx ulte¬ 
rius fedatorem habebis. 

Colmanno 15. Tum Colmannus: Pafcha , inquit, a quarta-decima luna ufque ad 
5iccnic° U1$ v ‘ cc ^ mam celebramus, & celebrandum confirmamus, &: ita fieri oporte- 
’ re validx audoricatis firmamento comprobamus. Bcatiilimus etenim Jo- 
hannes Apoftolus & Evangelifta , Domini J e s u tam familiaris conviva, 
ut fupra pedus ipfius in Cxna recubuerit * eodem quo nos ordine illud 
celebravit , Sc in omnibus quibus prxfuit Ecclefiis celerandum fore fua 
audoritate pfxfixit. Hoc per fucceflionem prudentum & xqu£ fandiffi- 
rtiorum virorum ad nos ufque perlatum , hoc noftrorum doctrina majo¬ 
rum in nobis ftabili firmitate fundatum , hoc a nobis antehac inviolabili 
©bfervatione fervatum , &c firmamus nulla ratione non efle fervandum. 
iP ro Roma 16 ’ Qs? hacc & bujufmodi nonnulla dicente , juflit Rex Sc Ailbcrtum 
pro oma. p uae morem obfervationis in medium proferre , ut fciretur , quo princi¬ 
pio , cujufve niteretur audoricatis infticutione. Refpondit Ailbertus: Lo¬ 
quatur , oblecro, vice meaWilfridus Prefbyter, quia unum ambofapimus 
cum ceteris qui hic adfident eeclefiafticx traditionis cultoribus 5 & ille 
melius ac manifeftius ipfa lingua Anglorum, quam ego per interpretem, 
poteft explanare qux fentimus. Tunc Wilfridus ad juftiim Regis exorfus, 
Colmannum non modo audoritate beati Johannis fallo niti aperta ratione 
monftravic , verdm & contra Johannem & contra legem & Evangelium, 
necne dodrinam Apoftolorum , immo & contra univerfalis Ecclefix mo¬ 
rem eum fentire in pafchali oblervatione probavit. Quam probationem 
idcirco feribere fuperfedimus , ne in re huic opufculo non neceflaria ali¬ 
quod faftidium legentibus infcrremus.fi quis autem eam velit, in noftrx, 
hoc eft Anglorum gentis hiftoriarcquifitam inveniet. Hac ergo omilla, vitam 
beati viti, ut coepimus, ordine perfequamur, prout ipfe,dequo loquimur, 
nos adjuvare dignatur. Finito conflidu contcntionequc foluca, Ailbertus do¬ 
mum rediit : Colmannus vero fuxfedis epifeopatu dimiflb Scotiam petiit, 
, r quoniam ecclefiafticis traditionibus fuas traditiones poftponcre noluit, 
ordinatu» autem Domini "W ilfridus ex hoc magnx apud omnes eft ve- 

iaGalli», nerationi habitus: quippe qui & divinis eruditionibus prxclare imbu¬ 
etis , & dominicis comprobatus erat operibus magnifice fultus. Quapro- 
ptffit i &ege Alfrido totius plebis acclamatione ad Pontificatum eligitur: 

ipfe gravi reclamationis adnifu ne id fiat obfiftere nititur. Tandem 
importunitate omnium vidus , id a Rege petivit, ne fe inordinate or- 
Brittania permitteret : verum ut tanta res fecundum inftituta 
^ fe % canonum expleri valeret, ordinandum fefe * in Galliam miteeree. Venera¬ 
bilis nempe Deus ducit (andx Cantnarienfis EccleGx Archiepifcopus 
htiic vitx fubtradus fuerat, nec in tota Brittania Epifcopus aliquis 
canonici ordinatus fu per erat, excepto W i n e occidentalium Saxonum 
Epifcopo. Ailbertus Equidem , cujus paullo ante meminimus , felida Brit- 
tania Parifiacx civitatis epifcopdtum fortitus erat. Quum igitur ita fe r*s 
habebat, quod petebatur Rex promtiftimt annuit, & confilio patris fui 


Digitized by i^OOQle 


"f 

•’ ; a 


-V 



.J. , 



i i 


j 




i: 


t: 




r 

t 

t' 

Si¬ 

ro 


s 


ts 

«* 


3 ' 

0 


iTr 

3 

ii 


VITA S. WILFRIDI EPISC. Eadmero. zo? 

Ofwii beatum Patrem ad Regeni Galliarum direxit, rogans & oblecrans, Anw.Ch*. 
quatenus virum honorifice fufeiperet, atque in gradum pontificatus liia ® “ ” tv 
au&oricate fublimari praeciperet. Igitur, prout dignum fuit, a Rege hono¬ 
rifice fufeipitur, ad Ailbertum Epifcopum cum mandatis dirigitur , qui¬ 
bus ut fumma honorificentia fervum Domini ad ordinem epifeopatus 
promoveat jubetur, qui mandatis gratiofus obtemperans , eum cooperan- 
cibus undecim Epifcopis honorifice confecravit. 

18. Quo poR ordinationem fuam in tranfmarinis partibus demorante, Ceadda in¬ 
ii quorum ledae pravitas per eum pridem deteda fuerat atque dejeda , 
rependendarum injuriarum fefe jam tempus opportunum acccpiffe pu- 
cantes , Regem Ofwium fraudulenta calliditate convenientes circum¬ 
veniunt , circumveniendo in eam fententiam ducunt , quatenus 
Ceaddam Eboracae civitatis Epifcopum fieri jubeat, ne Ecclefia diu¬ 
tius carente Paftorc Fides Chrifti quamlibet jaduram incurrat: praefertim 

cum penitus, inquiunt, ignoretur, quo W ilfridus devenerit, quem adip- 
fius Ecclefia: regimen ordinandum in Galliam Alfridus direxit. Hac iplo- 
rum verfutia Rex Ofvius incaute praereptus , dato praefato Ceaddae ipfius 
Ecclefia: Pontificatu , mifit eum Cantiam in gradum Sacerdotii confe- 
crandum. Quo cum fuis veniens & eamdem fedem Pallore viduatam in¬ 
veniens , inde divertit, praedidum "Winc Epifcopum adiit, ut Epifcopus 
ab eo confecrarctur obtinuit. Adfumtis ergo duobus de gente Brittonum 
Epifcopis , qui contra feripta canonum erant ordinati, eumdem Ccad- 
dam pari modo inordinate ordinavit. 

19. Ordinatus autem Eboracenfi Ecclefia: praelatus ell, cum non poli Pendit»: 
multos dies beatus Wilffidus patriam redire inllituens navem ingreditur, I"' 10 "** 
& aliquamdiu felici curfu navis aequoreos fludus tranfvehitur. Jam autem ’ 
medio mari tranfito , & beato viro cum fuis Clericis in ea quae Dei funt 

corde & ore intento , ventis mutatis validillima tcmpcftas exoritur, qui 
magna vexatione qualfati , tandem in regionem aullralium S axonum, 
quam non noverant , projedi funt. Fludibus vero in finus fuos ita illuc 
tetradis indigenae adhuc gentili errore devindi advolant, navem & om¬ 
nia quae in ea erant in jus fuum vindicare volentes ; & id propofiti ob- 
ftinato corde tenentes , ut aut captivarent, aut morte fibi refillentes in¬ 
volverent. Quo vir venerabilis agnito copiofam eis pecuniam obtulit, &c 
quatenus ab intentione fua recederent humili pofiulatione admonuit. Ac 
illi ferociores ex illius verbis elfedi , nil fe ab eo pro ipforum dimilfionc 
fumturos fore proclamant, quin etiam non modo omnia fua, verum ic 
eumdem ipfum in jus proprium fe accepturos nulla caufa vetante confir¬ 
mant. Quid igitur negotii cenor intenderet focii Pontificis intelligcntes, 
praemilfa fupplicatione ad Dominum arma arripiunt, magis volentes mo¬ 
re virorum fortiter bello occumbere,quam ignava captivitate longioris vi¬ 
ta: fpatio fervando producere. Quod ubi i paganis cognitum,aciem ftrue- 
re , ac in populum Domini tela dirigere feftinabant. Stans quoque prin- • 
ceps Sacerdotum idololatriae coram paganis in tumulo excelfo, fuis magi¬ 
cis incantationibus fuos quafi benedicendo confortare , ac focios famuli 
Dei maledicendo fatagebat enervare. Cui operi cupa quantum fua inte¬ 
rerat, fummo Audio mente, voce manuque vacalfet j juvenculus quidam 
minifier hominis Dei, funda lapidem jecit, & eumdem magum trajc&a 
fronte dejecit , exftinxit. Rediit mox ad memoriam viri Dei antiquum 
per David fa&um in Goliam miraculum Dei , cum fubito mire pagano¬ 
rum tumultus exoritur, 8c in difeerptionem chriAianae partis vires om¬ 
nium exferuntur. Quid plura ? infurgunt acies, miles ChriAi fefe proRemii 
Atta SS. Ord. S. B. Suculum III. C c ij 




Digitized by QjOOQle 



io4 VITA S. WILFRI DI EPISC . fittttore Eadmero.' 

Ann.Chr. in preces : Domino autem pro fuis pugnante , inimica manus confufa Sc 
dcc ix. yi&a difcedit. Sed poft paullulum multiplicior in idipfum & immanior rc- 
■An. xiit. ^ ac j cm {j. ruit ^ te i a i n vacuum dirigit. Tela non vacua recipit, pars 
maxima ruit, & pars refidua fugit. Et quid morer ? jam tertio vidi cum 
fc ad quartum proelium cum Rege fuo praepararent , meritis beati Wil- 
fridi multo ante horam mare effluxit , navem extulit, &: Sandum Dei 
cum omnibus fuis , quinque folummodo ex fociis perditis , profpcre in 
Sandicum portum evexit. Quod inimici videntes , maxima confiiiione ia 
fua remeant, & fervum Domini lxta ferenitate vidorem abire gemebun¬ 
di deplorant. 

Ripumfe xo. Patrio itaque portu patriaque potitus , confeftim fibi rumor inno- 
icopic, tuit, qualiter fuae fedi Ceadda fubftitutus Antiftcs fit. Qui pro re nihil 
omnino perturbatus , placido vultu Sc hilari pedore Ripum perrexit: ibi- 
que fervitiis Dei intentus, magna mentis Habilitate per aliquod tempus 
in fecretiori habitaculo deguit. Sed quia civitas fupra montem pofita ne¬ 
quit abfeondi •, a multis & praecipue nobilibus frequentabatur , eximiae 
fandicatis ejus fama permotis. Rex quoque Merciorum, nomine Wl fa¬ 
ri u s , vir Deo valde devotus» famulum Chrifli adiit , cumque ut loco 
cederet fccumque maneret importuna vix prece deflexit: & compos fuae 
voluntatis effedus, ingenti beatum Patrem diledionis affcdu coluit, ter¬ 
ris & honoribus auxit. 

Scciefiatn ii. Metropolitana vero fedes totius Anglia:, dum hxc ita fierent ,Paftore 
ricnfcmad care b at > dehuido ( ut praediximus ) Archiepifcopo Deufdedit. Et quo- 
miniftTat. ~ niam tanta fedes abfque cpifcopali providentia efle nequibat, Rex Can- 
tuariorum Egbertus beati Wilfridi prudentia fanditateque audita,ad 
ipfum mifit quam humillima eum fupplicatione conteftans, ut Ecclefiatn 
viduatam fua dignaretur praefentia vifitare , ope confolationis erigere, 
contra fpirituales nequitias clypeo fuae admonitionis protegere, & quaeque 
tenor ecclefiafticae traditionis expeteret, in ea pontificali audoritate fta- 
tuerc. At ille tali in caufa reniti ras efle nequaquam exiftimans, regiae vo¬ 
luntati adfenfum praebuit. Ad Ecclefiam igitur venit , & quae per Spiri- 
tum-fandum agenda cognovit, fedulus inibi adminiflravit. Is primus erat, 
qui inter Epifcopos de Anglorum gente creatos catholicum vivendi mo¬ 
rem Anglorum Ecclefiis tradere didicerat: unde te perplura cacholica: 
obfervationis moderamina quaque per eafdem Ecclefias fua dodrina dif¬ 
fundebat. Quare fadum cft, ut crefcente per dies inftitutione catholica, 
Scoti omnes qui tunc morabantur inter Anglos , aut his manus darenr, 
aut ad fiiam patriam repedarent. 

ix. Beatus autem Wilfridus , prout ei facultas inerat, hac illae pro¬ 
pter verbum Dei difleminandum magna populi frequentia comitatus per¬ 
gere confuevcrat. Quod cum tempore quodam faceret, devenit in locum 
ubi natus fuerat atque nutritus, cujus loci indigenas verbo vita: caeleftis 
• enutriens , multos ab amore terreno avertit, te ad amorem omnipoten- 
Monafteri» tis Dei convertit. Unde fadum eft, ut plures ibidem Cellas Domino fer- 
conftrun. v j rc vo lentibus inftitueret; te quonam pado eorum vita componi debe¬ 
ret , unumquemque prudenter inftruerec. Sicque per tres continuos an¬ 
nos modb Cantuarienfis Ecclefia: difpofitioni , modo illorum-exhortatio¬ 
ni te illorum corredioni fuae providentia: curam impendit. Et licet epifeo- 
palis cathedra: proprium locum nufquam haberet, tamen epifcopali offi¬ 
cio ftudiofe intentus faragebat , qualiter diabolo fua vafa eriperet, te ea 
Domino Chrifto conciliaret , atque in fandae converfationis propofito 
corroboraret. 


Digitized by i^OOQLe 





VITA S. WILFRIDI EPISC. autfore Eadmero. to $ 

25. Emenfo autem (patio trium annorum, Theodorus a Vitaliano Amw.Chr. 
Papa Archiepifcopus confccratus &: mi(Tus, Cantiam venit: fufceptaque ? cc lx ' 
(ede pontificatus m metropoli civitate , mox (ccundum quod vigorem Ceadda 
ccclefiafticum decebat , ea quae circumquaque emendanda erant , fum- dif,cedcnt '* 
ma prudentia pontificali auctoritate in melius mutare (ludebat. Ut ve¬ 
ro coin perit Ccaddam contra canonum llatuta in epifeopatus gradum 
fuifle confecratum, publica illum increpatione redarguit, & quod de¬ 
gradari jure deberet paullo diftrictius minatus eft. At ille , ut erat magrne 
humilitatis & manfuctudinis vir , Si me , inquit , adferis contra (cita ca- « 
nonum ordinatum , libenti animo exordinari concedo , cum profecto « 
numquam tanti apud memecipfum exftiterim , qui loco hujufce regimi-« 
nis vel ad horam praecffe debuerim, fcd obedientiae caufa jufliis fubire, •« 
hoc licet indignus confenfi. Qua relponfionis ejus humilitate Theodorus « 
accepta , dixit eum nequaquam gradu Sacerdotii fe velle privare. Verum 
quia (ut diximus) inordinate ad tantumminifterium fuerat ordinatus,ipfe 
ordinationem ejus canonica ratione confummavit. Sed ille confiderans fc 
non jufte Epifcopatum alterius Epifcopi obtinuifle , paenitentia du£lus 
elegit potius tali honore carere, quam alterius cathedrae ulterius injuftc 
praefidere. Difceflit igitur epifeopatu , & ad Monafterium fuum, quod 
erat in Leftingefei, privatus feccflit. 

24. Porro Theodorus beatum Wilfridum in epifeopatu Eboracenfis in fcdem i 
Ecclefiae reftituit , necnon & omnium Nordanhumbrorum , fed & Pi&o- Thcodoro 
rum, quoufque Rex Ofwius imperium protendere potuerat. Sicque vir r4ftitUKur ‘ 
fan&iflimus &: animam fuam in patientia polfedit, &C multiplicatus honore, 

quod fuum fuerat, totius populi exfultatione recepit, quo tempore Re¬ 
gno Merciorum "Wlfarius praefidebat, cujus paullo ante meminimus. Qifi 
cum mortuo Jaramanno Epifcopo fibi fuifque alium a Theodoro da¬ 
ri peteret, non eis ille novum voluit Epifcopum ordinare, fcd praefatum 
venerabilem Ceaddam eis dedit. Beatus ver6 Wilfridus fuis redditus, 
egregia mentis inftantia operam dabat, quatenus & ea quae longa vetu- 
ftas aut incuria dilTolvcrat, in Ecclefiis reftauraret j & quas in fubdito- 
rum fuorum moribus oculos magni Dei offendere poterant, eliminaret. 

Quibus operibus quanto magis intendebat, tanto fe in majori virtutum 
exercitio conftringebat: ut fubje&is in ejus vita effet videre , qua dili¬ 
gentia deberent verborum ipfius documenta fufeipere. 

25. Iis autem quae deftru£ka repererat in integrum reftitutis , Eccle- Ecdefiam 
fiam indionorem beati Petri Apoftolorum principis ^ fundamentis con- 
fummavit, & eam multo decore fub immenfa Principum ac populorum pe * CK * 
frequentia confecravit. Ut autem ventiun eft ad fui fermonis officium, 

luce clarius vifa funt dominica in ea verba compleri: Non vos efiis qui Mstth. ». 
loquimini, fcd fpiritus Patris mei qui loquitur in vobis. Quod ea re pland li- t0 ’ 
cet confiderarc , cum & populus in Dominum magna fit dile&ione ex il¬ 
lo affe&us , & corda Principum tanto timore & amore Dei fint accerifa, 
ut non folum ea quae prius ad jura ipfius Ecclefiae pertinebant, ad vocem 
illius teftamentis confirmarent, fed Si quaedam de fuis ipfi Ecclefiae con¬ 
donarent. Triduo poft haec omni turba fecum detenta, pane vitae tam cae- 
lcftis quam terreftris eam copiofe refecit. Ecciefiam praeterea magnis mu¬ 
neribus & ornamentis decori domus Dei competentibus dicavit. Et cum 
haec opera laude digniffima faceret, uti mortiferam pedem laudem fu¬ 
giebat humanam : ac fic poficus in medio populorum , omnibus erat fpc- 
culum & informatio operum bonorum. 

16. His ita fefe habentibus, omnipotens Deus ut m€rita famuli fui 

Cc ii; 


Digitized by t^OOQle 



206 VITA S. WILPRIDl EPISC. autlore Eadmero. 

. A k».ch*. quanti penderet mundo dcmonftrarct ; qu* internarum lucc virtutum pri- 
dccu. ni o profudit, etiam exteriorum exhibitione miraculorum decorare vo- 
Ap *‘ x ”£ luit. Hinc cft , quod dic quadam cum venerabilis Paftorovcs Dei ver- 
confirman- bis & fidei facramentis imbueret, & antiquo humani generis hofti in eis 
doium tur- j us dominandi auferret, atque per facri chrifmatis undionem feptiformis 
tQ CaSut! grati* fpiritum jam baptizatis traderet; eccc per effufas turmas mulier 
nimio dolore afllida miniftro Dei occurrit , defundae funera prolis mifc- 
rabili deportatione in ulnis oftentans. Qpo vifo Pater obftupuic, hxfitque 
loco, paullumque ab incoepti operis minifterio fe cohibenti orbata mulier 
acri doloris nimietate turbata pronior incubuit , gemituque praepedita vix 
in h*c verba erupit: En, inquiens , bone domine , quem ad impofitio- 
nem manus tu* confirmandum in Chrifto portare decreveram , jam non 
folum ad confirmandum , verum primo ad refufeitandum a mortuis tu* 
fiindx pietati pi*que fanditaii apporto. Chriftum tuum prxdicas omni¬ 
potentem , quod precor operibus proba , & meum a morte filium unige¬ 
nitum fufeita. Et quanti hoc eft omnipotenti* fu* parvulum fufeitare, 8c 
mei doloris ftimulos effugare ? re vera nihili. Quapropter in hoc peto 
qu* pr*dicas rata dTe potenter oftende , ut ad meam confolationem 
unicum filium meum reftituas vit*. ingeminat querulas voces, cujus ve¬ 
hementi gemitu coadi fub uno convolant omnes. En plangor grandis. 
Tandem compaflus venerabilis Domini fervus, agit tacitas fando fub pe¬ 
dore grates , quod turba nondum perfed* fidei, novit rogare clemen¬ 
tiam Domini Chrifti: moxque folo fufus &c faciem lacrymis perfufus : O 
Domine Pater , ait, non ad merita mea, fed ad tu* pietatis opera, pre¬ 
cor , placatus attende, & aerumnis hujus mulieris opem tu* confolationis 
impende , reftituendo incolumem filium fiium per Jesum-Chri stum 
D ominum noftrum unigenitum filium tuum. Quo dido furrexit, & ca¬ 
put defundi dexter* manus extenfione tetigit: cui ad ejus tadum caput 
exagitanti vir Dei manum porrexit, & eredum vivum incolumemque 
eundis exhibuit. Vulgus in nimios admirationis ac laudis clamores exci¬ 
tatur, & fide pleniffima in Chriftianx legis obfervantia confolidatur. Puer 
redivivus in Chrifto per manus impofitionem confirmatur, matri cum 
gaudio redonatur eo pado , ut feptem annis materna cura nutritus viro 
Dei reftituatur. Quod poft prxfinitum tempus ne fieret , patre fuo inter¬ 
dicente exful ad externos fugit cum prole Brittanos, feiens videlicet pue¬ 
rum nequaquam contra viri Dei przceptum in proprio fecum poife ma¬ 
nere. quod tamen fiia fuga ei contulit. Poft parvi temporis die» Prxfc- 
dus quidam invitis parentibus puerum in manus Patris reduxit, quem 
protinus fervitio Dei mancipavit, & bene inftrudum pluribus imitabilem 
m fanda convcrfatione poftmodum fecit. Hinc quique perpendite , quid 
figni praetulerit fuper ejus cunabula czlitus eraiflum lumen radiantis 
fiamm*. 

Zceicfiatfi x 7 ‘ E a tempcftate Regnum gentis Anglorum gemino decore nitebat, 
florente, cum & Reges Chriftianitatis amore fervebanc , &c Pontifices divini ope¬ 
rationem myfterii fummo ftudio exercebant. Hinc regalis providentia hoc 
potiffimum per fe gerebar quofque fubditorum magis a pravitate morum 
abftrahere, quam cupiditate animi res eorum diripiendo diftrahere: nec 
ulla eis cura fuerat quam fubditis , fed quam bonis ipfi regnarent. Hinc 
nihilo minus facerdocalis apex fui officii plenifiime compos exfticerae , eis 
folummodo fui diligentia operam prxbens , ad qu* ipfius ordinis inftitu- 
tor & audor Deus ipfum inftituit. Haec propter fumma quies erat plebi 
legalia jura tenenti, certa frugibus & tranquillitate opima fuis cultoribus 



VITA S. WILFRIDI EPISC, autlore Eadxnero. ic 7 

non modo egeftatem colebat, fed & operi Dei ablque follicicudine ii- Ann.ch*. 
cularium rerum curam impendere permittebat. Claffica dira lilent, nec ^ pR c 
latronum incurfio formidatur. Quid plura ? ut 'eunda brevi edicam, pro¬ 
micat Eeclefia pacato fcedcre nexa. Quae ut diabolus vidit, propua libi 
malignitate invidit, & tradans fecum pacis interruptioni cauias invenit. 

Spiritu namque fuperbiae fuae invadit gentem Pidorum in tantum , ut ea 
gens ( quod femper ferre confueverat} bello a fe tentarct excutere ju¬ 
gum Anglorum. Praefuit eo tempore Regno Nor danhumbrorum Ecfm- 
dus filius Ofwii Regis, qui patri fuo in regnum fuccefferat, vir in ar¬ 
mis ftrenuus , & beati 'Wilfridi amicitiis vehementer adftndus. Hic ergo Ecfrido vi. 
Pontifici negotium Pidorum quod incumbebat expofuit, atque ut rebus <a ° riam <*= 
opem fuae intefccffionis ferret lupplici prece admonuit. Cujus dehinc be' ° b ' 
nedidione vallatus atque fandillima oratione comitatus, cum parva mi¬ 
litum manu Pidis occurrit, Pidofque occurfantes catervacim prollravit, 

Pidorum tumorem gladii ultione repreffit. Et quid morer ? dat ftra- 
g«n late, redeunt in colla catena:, ficque vidoria lacta potitus rediit, &c 
eximias propugnatori fuo gratias egit. Hoc modo genti Anglorum pax 
reftituta pet annos aliquot manfit. at Regno Mcrciorum poft haec in dif- 
fenfionem elato, Rex praefatus armis pacem revocare defiderans , obvius 
eidem Regi in bellum procellit, pugnam conunifit, quam quaerebat pacem 
duce fugato exercituque proftrato vidor obtinuit. Ea nimirum re huic Re¬ 
gi fic proceffit, quo Deus oftenderet preces beati "Wilfndi ante fe pe¬ 
nitus caffari non pofle. Nec mirum, qui enim in Evangelio dixit omnia 
fore poffibilia credenti, merito illi quem & fide catholicum , & in ope¬ 
ribus eidem fidei praecipuum ipfa Domini fapientia vidit, quae juftc pete¬ 
bat, poffibilia effe concedere debuit. Nam de illius fidei integritate quis 
dubitare, aut quis de perfedione operum ejus digne valeat difputare? 
Verumtamen paucis opera ejus quaedam deferibantur , quae &: integrita¬ 
ti fuae fidei teftimonium praebeant, & illius cordis devotionem imitari 
volentes quod imitentur prae oculis habeant. 

28. Ac primo dicendum quod optimis a puero moribus in^itutus, nui- virtutibus 
la quoad vixit eifdem potuit ratione abduci incommutabilis juftitiae -cui- ftudet - 
tor , nec favore remitti, nec detradione diduci, nec laudibus decipi, 
nec vituperationibus in zelum poterat commoveri. Per nodem divinis 
infiftcns obfequiis, corpus fuum quod ab omni contagione ex utero ma¬ 
tris fuae mundum cuftodicrat, tam vigiliis quam frigoribus mire afficie¬ 
bat , fingulis illud nodibus aqua frigida tinguens , nec prius ab hac con- 
fueeudine cellans, quam Johannes apoftolicae Sedis Antiftes eum pro ita¬ 
tis fuae gravitate huic propofito finem juberet imponere. Non hunc ardor 
aeflatis , non frigus hiemis ab inftantia capti operis Dei detorquere va¬ 
lebant. Prxterea quaquaverfum gratia praedicandi gratiam Dei pergens, 
paratus erat pro ipfa quam praedicabat veritate vitam dare , fi occafio 
competens offerretur , quae id fieri poftularec. Si quando aliquid delicia¬ 
rum quovis eventu , & hoc fumma cum parcitate , in efcatn fumebat, 
idipfum in fe poftmodum gravi inedia vindicabat. Haec inftitutio vitx mi¬ 
nimum elationis & maximum humilitatis in ejus pedore ftudium compa¬ 
ravit. Haec fubditis fibi exemplum fandae converfationis indixit, hxc eof- 
dem in artam continenti* viam induxit, haec quoque multos a fuo errore - 

converfos ad Chtifti gratiam duxit. Unde quam plurimi nobilium incita¬ 
ti , filios fiios Dei fervitio mancipandos viro tradebant mirantes , admi¬ 
rando ejus merita dignis laudibus approbantes , atque fuos ipfius probita¬ 
tis imitatores fieri modis omnibus exoptantes. Sed ficut faepe quod aliquibus 


* 


Digitized by i^.ooQle 



Ann. Chii. 

DCC IX. 

Apr. XXIV. 


Andre* 
Apoftolo 
templum 
* condic. 


Cxmenta- 
tio vitam 
teftirait. 


fitheldri- 
tam in vir¬ 
ginitatis 
propofito 
confirmat. 


t/sL jf. it, 


Per ErmP- 
burgamin- 
fimulatus 
apud Rege 


208 VITA S. WILFRIDI EPISC. tutiore EtdmcrO. 

provenit ad virtutis profedum, aliquibus procedit ad iniquitatis effedum: 
fic unde nonnulli in amorem &c venerationem famuli Dei profecerunt * in¬ 
de quidam in odium &C contumeliam ejus erumpunt. At athleta Dei cum 
iis qui oderant pacem erat pacificus, &c pdio ipforum fux rependebat ob- 
fequium manfuetudinis. 

ip. Praeterea in Auguftaldenfi opido templum mirabili opere fecit» 
quod ipfe in honorem freati.Andrex Apoftoli Domino dicavit, ad vicem 
videlicet beneficii rependendam , quod idem Apoftolus jam ei dudum 
impenderat. In cujus templi conftrudione non deruit invidia mortiferi fer- 
pentis. Nam dum caementarii linunt fuperiora parietis , praecipitante il¬ 
lum adverfitrio humani generis , unus eorum in praeceps corruit, & fic 
ut contritis omnibus membris jam defungi putaretur. Qui cum velut in 
exhalatione fui fpiritus laboraret, excurrunt omnes utpotc ad exfequias 
funeris ejus. Vir autem Domini Wdfridus cum corpore abfens praefen* 
tia fpiritus eunda dinofeeret, mox fefe in lacrymas dedit; & quofque 
adfiaentium quid evenerit ex ordine docens , pro falute fratris eos in¬ 
tercedere poftulavit. Ubi vero ad xgrum ventum eft , mox ad Patris ta- 
dum priftinam receperunt membra falutem s &,fi dicendum , letum eru¬ 
buit , cum per hominem vitx fe depelli, & homini vitam reditui vi* 
dit. Cujus mortis audor diabolus videns' virum tam internis animi 
virtutibus, quam exteriorum exhibitione miraculorum fuam confufionem 
augere , in nimiam fui furoris malignitatem accenditur, quibus modis 
poterat inquirens , qualiter confufionem fuam Verfa vice in eum retor¬ 
queret. 

30. Acceperat autem Rex EcfrIdus conjugem nomine Ab&L* 
d r 1 d a m , quae in voto virginitatis potius hanc vitam tranfigerc propo- 
fuerat , quam aliena libidine violari. Junda eft tamen Regi praefato lege 
conjugali, non conjundione carnali. Cujus rei gratia beatum Wilfridum 
tam per fe quam & per amicos fuos Rex convenit, orans & obfecrans, 
& maximarum rerum pollicitatione, in hoc ipfura allicere tentans , quod 
negotium Reginae perfuaderet, ut omitto virginitatis propofito regiae vo¬ 
luntati adfenlum praeberet. At Wilfridus fciens feriptum cfle, Vovete & 
reddite Domino Deo veftro , maluit Ecfrido hac in re non parere , quam 
fuum Domino facrificium auferre ,ne per hoc non modo virginis, verum 
& fuae animae mortis aeternae difpendia pararet. Ergo virginei voti fautor 
exfiftcns, vigilantis animi fagacitate procurabat, ne qua feminex men¬ 
tis inconftantia propofitum virgo poftponeret, & terrenis illecebris ani¬ 
mum devida fupponeret. Egit igitur fua induftria , ut virgo potius divor¬ 
tium conjugii a conjuge quxreret, quatenus libertate potita fxculum lin¬ 
quere , & talamis xterni Regis valeret feliciter inhxrere. quod quidem 
fadum eft. Nam ubi Rex comperit eam nullo pado a propofito pofle 
mutari, licet invitus , conccflit tamen ut relido fxculo , prout volebat, 
acciperet velamen infigne virginitatis. Qua licentia felix, accepto velami¬ 
ne a beato Wilfrido , qux mundi funt cum mundo deferuit, fprevit , at¬ 
que a fui defiderio cordis procul abjecit. 

31. Ermemburgis verb regali eft copulata conjugio. Per hanc igi- 
’ tur diabolus odium quod contra virum Dei habebat, exterere opportunum 
, exiftimans , animum illius injedis quibufdam fimultatibus adverfus cum 

inflammat, quoque ipfi fuarum infidias fraudum tendat vehementer in- 
ftigat. Cui fuggeftioni eo facilius ccflit,quo muliebris inconftantia mentis, 
intemperantia lubricx oftentationis , oppreflio ac rapina violentx damna¬ 
tionis , qux in ea magno cum tumore vigebant , fervum Domini in 

redar- 



Digitized by 


Google 



VITAS. WIL.FR.ID 1 EPISG. auflore Eadmtro. 209 

redargutionem fui multoties acerba inve&ione armabant. Quamobrem Anm.Cm». 
non parum intus offenfa, & infuper daemoniaco igne fuccenfa, glorix di- 
gnitatique ipfius magnopere coepit invidere , & quonam modo eum di- 
gnitate fua fpoliare ac foliatum abjicere poflet , occafiones quaerere. 
Confiderata ergo gloria viri, qualiter eum omni ex parte affluentia di* 
gnicatis circumfulfifTet ; Regem muliebri facundia convenit, quafi de 
quibufdam Tuis utilitatibus a&ura : re autem vera prima an animum ejus 
ad qua: vellet acclinare poflet habere , ex obliquo perquifitura. Quem 
ubi ad fuum votum efle perfenfit, ut hominem Dei in invidiam addu¬ 
ceret } fraudulentis Termonibus ejus gloriam Regi coepit admirando enar¬ 
rare. Nam expofita divitiarum abundantia. Coenobiorum multitudine 
aedificiorum magnitudine , fubditorum Principum turba, obfequentium 
militum copia, regalibus veftibus & armis inftru&a intulit: Et quid am¬ 
plius ipfe tibi, quam tu fibi* cotum Regnum tuum Epifcopatus ipfius cft. 
quin & fi tua poteftas ejus poteftaci comparetur, minor cft, Terminus 
enim Imperii tui fuis finibus coartatur j terminus autem Epifcopatus ejus 
tuos fines audoritate progreditur. Et, fateor, fidelibus &c amicis tuis eft 
timendum , ne fi aliquando inimici tui contra te arma fufeeperint, ipfe 
quam praedicat pacem fequendi fuos ab armis immunes retineat , tuque 
tuorum paucitate inimicis inferior vidus occumbas. Quapropter de ne¬ 
gotio ante,negotium trada; & ne iri ipfa geftione negpcii tua virtus de¬ 
cidat , quae obfunt gnarus praeordina. Sunt quidem 6 c alia nonnulla quje 
tibi honefte poflime perfuadere , tui honorft nullatenus efle , non dico 
fu^eriorem , fed parem quemquam in Regno tuo habere, qua: nec dici 
quidem opus efle rccognofco , quia non modo tua: prudentiae , fed &C 
cuivis imprudenti clara efle non nefeio. 

31. Talibus verbis Rex permotus, •& quafi fua: utilitati confuleretuf , ad pellitur 
ca totus arredus, melius fuis rebus confuli non polle putavit, quam fi E P ifco P*e 1 
vir Dei fuis omnibus privaretur , & Epifcopatus ipfius in plures Epifco- tU ’ 

' pos divideretur. Verum quia id agi praeter confenfum Cantuarienfis Ar- 
chiepifcopi minime poterat, verba malignae accufationis contra Epilcopum 
ipfius fedis Antiftiti Theodoro mandant, & ad fua: voluntatiseffedum 
deceptum inclinant. Venit igitur ad regalem curiam Theodorus, fua au- 
doritate regiam voluntatem luper Wilfrido impleturus, quod fadum eft. 

Nam protinus in locum ejus tres Epifcopos eoabfente ordinavit. Res viro 
celari non potific: & admiratione quammaxima dudus , hilari corde, ala¬ 
cri vultu, modefto greflu Regis palatium fubiit, caufam negotii perqui- 
fiturus. Cui hoc modo , ut fertur , ad inquifita refponfum eft : Nec te 
inprxfentiarum alicujus criminis admiflione notamus , nec tamen ftatu- 
tum de te judicium hac vice mutabimus. Ille verb talibus verbis non fii- 
bi fatisfadum efle confentiens, apoftolicam Sedem appellavit: 6 c pro eo¬ 
rum injuftitia indignatus , reflexo greflu aulam egredi voluit. Intuens au¬ 
tem quofdam fatis foedo fuis cafibus infultare cachinno : Et 6 , inquit, 
filii, felici profperitate ducatis tempora longa, fed noveritis, quantocius 
fors infefta refolvet haec gaudia veftra : nec prius hunc annum tranfifle 
videbitis,quam iftas quas fuper me derifiones habetis, acerbi maerore lua¬ 
tis. Qua: prophetia veritas fa&a eft. Nam poft non multum temporis AdTerfiu 
conferto gravi proelio inter Ecfridum & Ailredum regem Merciorum fux- riis fui * 
ta fluvium Treanta, occifus cft Elfuimus frater Regis Ecfridi , ju- 
venis circiter decem &: odo annos habens , utrique provinciae multum 1 ultionem, 
amabilis: ex cujus morte magnus & intolerabilis maeror Ecfridum ac fuos 
percutit: omnifque laetitia quam de expulfione beati Wilfridi habuerant, 

AftaSS. Ord..S, B.SdCulum III. Dd 




Digitized by t^.OOQLe 



iIO VITA S. WILFRIDI EP 1 SC. tutiore Eadmcro. 

amn.Chi. jufto Dei judicio in triftitiam verfa eft. Sic ex eo quo a fc fortiflirauin 
sccix. militem Domini repellere non timuerunt , numquam Ixta vi&oria potiti 
a», kit. ^ unc . p c( j q U j p r j^ s pajva manu militum ejus interceffione muniti ingen¬ 
tes copias ftravcrant, poftmodum cum ingenti copia a raro milite vi&i ca¬ 
debant. Nec injuria. Rcpulfo etenim eo per quem vi&ores exftiterant* 
toil erat refidui, quare paflim yinci non debuerunt. Verum ad ordinem 
ipftituti operis ftili officio redeamus. 

Vale rui* 31. Beacus "Wilfridus cpifcopalis cathedrae dignitate privatus ad fua re- 
difto Ro- ^iit i filiis ic fratribus fuis de cjiis infortunio valde contriftatis non pau- 
wam tfJir. ca ^iAeruic vet ba confolationis , patientiae, & verae caritatis, dicens inter 
alia , nihili efle pendendum, quod conftarct nonnumquam fore penden¬ 
dum. Ipfe vero poft haec Romam iturus, &: ne quod fcandalum Ecclc- 
fix Chrifti propter eum immineret caufam fuam ante Sedem apoftoli- 
cam expofiturus , ad mare venerabili Monachorum collegio dextra Ixva- 

? [ue ftipatus perducitur : navi imponitur , pia illorum imprecatione per¬ 
ungitur , profpero curfu ventis vela panduntur. At ubi paullulum navis 
proceffit, mutato vento pulfus eft Frefiam : ubi i barbaris ac Rege iilo- 
faftefia rum Aldgislo honorifice fttfceptus , ibidemque honorifice convcrfa- 
hononficc tUs ^ a b omnibus fummo cum honore * quoad ibi manere cordi fuit, ha- 
cxcipum. ^. tus ^ liect adhuc toca provincia idolorum cultui dedita deferviret; 

Vicem itaque benignitati eorum rependere volens , praedicabat eis ver¬ 
bum Dei, multa millia verbo veritatis inftituit * ac fonte felucari £ 
fuorum peccatorum fordibusflavit: ficqiie fufeeptores fuos &: a Domino 
fufeipi, Sc Dominum in fc fufeipere fecit; Erat aurem ante adventum 
beati viri terra ipfa magnae fellitatis magrtaeque fterilitatis $ & velue in 
modum rupis nimiae afpcricatis : ac per hoc quibufquc animalibus ad in-» 
colendum magnae incommoditatis. Verum ad prxdicationem viri Dei ea¬ 
dem gente Fidem Domini fufeipiente , ficut corda eorum fupernae dulce¬ 
dinis rore ad fertilitatem operum bonorum mollita, & inhabitatione Spi- 
ritus-fen&i funt accommoda fada 3 ica & terrae ipforum felfitas in dulce¬ 
dinem , fterilicas in fertilitatem , afpericas in mollitiem atque pinguedi¬ 
nem verfa , omnibus inhabitantibus eam diverlae commoditatis copias 
feutiffime intulit. 

Adrerfariis 35 - I nterea ii qui & a nequitia vifri amicum Chrifti propria dignitate, 
frufha con- polfeffione , terra proturbaverant, legatos filos tam fraudibus iniquiflimx 
^ anti ' delationis ligatos , quam Sc diverfis exeniis oneratos in Franciam diri— 
* gunt , quo viro Domini partijn fraude , partim munere laqueos decep¬ 
tionis & captionis, laqueos deprxdationis, perditionis & mortis inftituant. 
Sed ut laqueus eorum , qui muneribus fedufri laqueum infticuerunc fer¬ 
vo Dei , ipfos involveret ; quemdam Sacerdotem Domini , nomine 
Win fr idum , nuper a fuo Epifcopatu depofitum , & tunc in peregri¬ 
nationem pro Dei amore euntem , occulco judicio Dei fuis omnibus Ipo- 
liaverunt, vicinitate nominis propriaque malignitate decepti. Verum ubi 
hoc ab illis eft intellc&um , & quonam vir Domini ea tempeftatc dege¬ 
ret recognitum ; Ebroinus regalis curix & iftius nequitix princeps 
feripta cum magno munere Aldeillo Regi direxie , petens ut Wilfridum 
omnibus bonis cxfpoliatiun crudeli morte necaret. Rex autem nec pre- 
cibqf, nec donis fub fe cadere tanex nequitix adquiefcens , minam 
chartulam magna cum indignatione diruptam ignibus injecit: nequitix- 
que, ut dignum fuit, exprobrans , legatos abique honore dimiftos fta- 
tim remeare prxeepit. 

34. Securus igitur infidiarum Prxful , in ipfe provincia totam cum 


Digitized by 


Google 


VITA S. WILFRIDI EPISC. antlore Eadmero* zn 

nova Dei plebe hiemem feliciter exigens , deinde pergendi Romam iter ann.Chr; 
repetiit, & Galliam perveniens nota fibi Regis Dacoberti moenia DCC1X - 
fubit. Quem ipfe Rex -vifum mox recognovit , eumque multa cum \x- * LJago!* 
titia hofpitio fufeepit , & vocatis hominibus fuis , hac cos voce alloqui- b « r ° Rege 
tur : Vitum hunc quem ecce coram habetis , magnopere dile&ioni ve- „aa«ur. 
ftra: commendo, rogans ut illi in quocumque negotio vellri opus habue¬ 
rit adfiftatis, fiquidem me , ficut credere fas elt, fmcera mente ama¬ 
tis. 'Hujus etenim probitate &induftria vobis redditus, vobifque, ut in- 
praefentiarum videtis, regia fum dignitate prxlarus. Nam dudum, velut 
ipfi recordamini , cum popularibus infidiis fere .perditus diem , exful 
quaque liberationis mea gratia oberraflem , pelago quoque ja&atus ad 
ignavos Hibernos perlatus fuiflem 5 hinc me inde adductum magna Ue- 
nivolentia fecum aliquamdiu tenuit, ab omni periculo protexit , atque 
nativo folo incolumem ac rutum reditui pofle donavit. Quapropter per 
meam Sc Veftram vos obteftor falutem , uc fi qua in vobis elt fides , tan¬ 
tum fervemus amicum , & vicem exhibitae mihi dilectionis ac benivo- 
lentix communiter gratiofi procurramus * ei rependere. Ad hxc diCta * f pro cu- 
quique lxtantur , fuamque lxtitiam vehementi acclamatione teftantur. remu * 
Neque enim leve judicabatur inter illos queqiquam fubjcCtorum vel mu- 
tire contra praeceptum aut voluntatem Principis fui. Hinc fedes prae¬ 
dia , dignitates ic varia dona SanCto a Rege offeruntur, atque ut fui Re¬ 
gni dignaretur terras incolere ac incolendo juri proprio vindicare i multis 
precibus exoratur. 

33. SanCtus autem fui propofiti memor , regiae voluntati non ceflit: fed & i b er - 
quibufdam neceffariis rebus adfumtis , quin etiam fociato fibi quodam tharl ° Do - 
Praefule Deodato nomine , a curia reccffic. Inde Campania:IDucem ce ‘ 
Vocabulo Bertherum adiit, & ab eo nobiliter fufeeptus eft. qui poft: 
exhibita verae caritatis atque humanitatis officia , cum homine Dei refi- 
dens coepit ei enarrare , qualiter inimici ejufdem voluerint eum perdere, 

& fc ad intentionem ejus oblatis muneribus infteCtcre. At ego * inquit * 
non immemor quid fidelitatis & amicitiae qudhdam in pagano quodam 
Rege repererim , cum de patria mea pulfus apud eum exfularem nolui 
minus fidelis inveniri Chriftianus tibi Chriftiano , quam homo paganus 
mihi exfticit homini Chrilliano. Siquidem Rex Hunorum gentilis cum 
caufa tuendae meae falutis me fecum degentem retineret, iniit mecum 
foedus innomine dominorum* fuorum, quod me numquam inimidsmeis * ficata 
quavis occafionc proderet. Poft aliquot vcr6 dies nuntiis ad fc ex parto 
inimicorum meorum venientibus j & ingentem pecuniam ^ro interitu 
meo fibi pollicentibus : Dum, inquit, vitam meam fuccidant, fi ego 
pro quovis lucro terreno vobis cedens * initum foedus quoquo modo dif- 
lolvero. Si ergo homo infidelis , ut falfo deo fao fidus exfifteret, foe¬ 
dus rumpere noluit j ego gratia Chrifti, fidelis fidem quam vero Deo pro- 
mifi , violabo ullius terreni commodi caufa ? Abfit, abfit. immo in fua * */. mea 
fide te fufeipio , & quoad velle tibi fuerit, ut mecum maneas obfecro. 

Id quoque magnopere defidero a te petere «, quatenus fi quid in meis af- 
fc&Uofius amas, accipias, utaris, poffideas. Hac viri bonitate , fimul Sc 
benignitate vir Dei magnifice dele&atus, quid potius animo propofueric, 
viro aperuit: ficque multiplicatus rebus ac fociis, gratiofus ab eo dif- 
ceffit.. 

3 6. Romam verb ufque perveniens , ilico fama jam cognita fan&itatis Romr in 
ejus quaque percrebuit, & ei quamplurimos civium venienti in obviam ^™ t d u 0 ri rs " 
egit. Aderat , & magno vulgi favore fufeeptus in aulam beati Petri 
Atta. SS. Ord. S. Bk Statium IIL D d ij • 


Digitized by t^OOQle 



tu VITA S. WILFRIDI EPISC. aufforc Eddtneto. 

Ann chr veneranter addudus cfl. Pontificatum apoflolicx Sedis beata: tnemorix 
bcc ix.*' Ag ATHO tunc regebat , vir juftus &c fimplex , ac in rebus ecclefiafticis 
ai-r. hiv. non mediocriter follers. in cujus ac plurimorum Epifcoporum prseientia 
cum beati Wilfridi caufa effet prxfentibus accufatoribus ventilata, uni- 
verforum judicio abfque* crimine accufatus fu ille , & Epifcopatu dignus 
effe comprobatus eft. Quo in tempore cum idem Papa Rorox Synodum 
congregaret centum viginti quinque Epifcoporum adverfus eos , qui 
unam in Domino falvatore voluntatem atque operationem dogmatiza¬ 
bant ; vocari juffit beatum Wilfridum, atque inter Epifcopos confiden¬ 
tem dicere Fidem fuam , fimul & provincix de qua venerat. Cumque 
Catholicus fide cum fuis effer inventus, U ab rc faccrdotali dignitate pri¬ 
vamus i placuit ut Romanx Sedis decreto in Epifcopatum relticueretur, 
& in monumentum fux catholicx Fidei ejuldem Synodi gcftis hoc feri- 
4 „ ptum infereretur. Wilfridus * Deo amabilis Epifcopus Eboracx civitatis, 

„ apoftolicam Sedem de fua caufa appellans , 6c ab hac potcflate de cer- 
*„ tis inccrtifque rebus abfolutus, &C cum aliis centum viginti quinque Coe- 
u pifeopis in Synodo judicari a Sede cpnftitucus , pro omni aquilonali parte 
„ Brittanix &; Hibcrnix j qux ab Anglorum ac Brittonum nccnon Scotco- 
„ rum &c Pidorum gcncibus incoluntur , veram & catholicam Fidem con- 
„ feffus eft , 6 c cum fubfcriptionc fua corroboravit. 

Striam re- 37- Apoflolico igitur & fynodali decreto in Epifcopatum reflitutus* 
petens, im- acceptiiquc ab apoflolica Sede litteris , Regi Ecrrido Archiepifcopo 
c.rfonbus Theodoro dc fui flatus redintegratione diredis; fervus Dei magno fer- 
Dagoberti, vorum Dei reliquiarum munere ditatus * iter Angliam veniendi repe- 
Tnv. io. f . tiit » & quia noverat feriptum * £>»i ambulat Jimfliciier , ambulat confideru 
ter , regia via gradiebatur. Ecce autem extra quam putabatur, latro¬ 
num manus ad interficiendum parata , viro Domini haud grata procef- 
fione occurrit. Erant etenim qui Regi'D acoberto infidias tetende¬ 
rant , eumque gladio in inguine merfo necaverant. Hi ergo viro Dei 
occurrentes , animique furorem vultus fui ferocitate pandentes, proelia 
vibratis intentant commirAs haftis. quorum unus qui quafi loco Principis 
inter eos habebatur , excudo quod manu tenuerat telo , militi Chrifti 
foedo ore conviciabatur. Delator , inquiens, patrix petulans * & mori¬ 
bunde viator , tu quidem jatnpridem Gallica fceptra violafti , tii Gallica 
rura peffumdcdifti, tu Gallicam libertatem in fervitutem redegifti, cum 
# tyrannum a nobis jam olim exfiliatum tua inflantia in Regnum conditui- 
fli. Ac ipfius quidem crudelitas juflilfima morte punita , te quoque uc- 
pote maxfniun fux mortis audorem , te, inquam , eadem morte punien¬ 
dum effe declamat. Procumbe igitur peftifer, procumbe , & digna ul¬ 
tione mulcatus , eidem quam contra nos fovifli morti fuccumbe. Et Pa¬ 
ter contra : Si non jure , inquit, feci cum Regem Regno injufle depul- 
fum, quantum in me fuit, hereditarix dignitati prxfcci, & hoc ita pe¬ 
nes fe eifc jufliffimi Judicis xquicas habet \ fateor , poenas juflx ulcionis 
promtiffime pendam. Quod fi nequaquam hoc in rado contrarius , fed 
cum jure feci, velut ipfa mox innocentia mentis mihi teflatur } eo liben¬ 
tius , fi vultis occidere , mori defidero , quo me pro juflitia occifum mar¬ 
tyrii gloria coronandum fore confidero. Quibus didis, ubi viderunt vi¬ 
rum tanta mentis conflantia niti , nimio terrore perculfi arma projiciunt> 
terrx procumbunt, viri vefligia ofculis petunt, veniam quserunt. qua ad 

* Eadem fubfcriptio apud Bcdam & Vvillelnium. A^a Concilii exftancpartim apud Yvillelmuni, 
pirtim apud Spclmaunuiu. 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. WILFRtDl EPlSC. duthrt Eaimen). n, 

liium votum inventa ejus benedictione ditari , viae profperitati Pontificem 
cum fuis omnibus reddunt: ipfi certo itinere pergunt. 

$8. Perveniens vir Dei Brittaniam, Regi litteras quas ab apoftolica Se¬ 
de acceperat detulit, earumdem litterarum auctoritatefubnixusj in con¬ 
ventu nobilium luam caufam viva voce defendit, feque falfo accufatum 
ac injuria degradatum libera proteftatione oftendit. Rex autem quanto il- 
lurn majori veritatis ratione vallatum agnovit, tanto fe minori veritatis 
ratione fuftultum indoluit > moremque nequillimorum imitatus maluit in 
fua pertinacia contra aequitatem perdurare > quam aequitatis ratione fuam 
pertinaciam mitigare. Hanc vero fui cordis focordiam magnopere con¬ 
firmabar antiquorum delatorum inveterata difeordia , dum ipfi quos ipfa 
jam repletos poflidebat , venena fuas malignitatis regiis auribus infunde¬ 
bant, Propria itaque Rex ira caecatus & feducentium fe adulatione a ve¬ 
ro diftra&us, litteras apoftolici Papas tumido faftu defpexit, defpiciendo 
irrifit , irridendo a fe procul abjecit, ac in famulum Dei ncquilfimi dela¬ 
toris crimen injecit. Tanta Regis indignatione nonnulli clientes, immo & 
quique nobiles oppido permoti, unanima omnes contra Beatum confpi- 
racione infurgunt, ac multis eum contumeliis afficiunt 5 & quo regiae ma- 
jeftati fe ad plenum fideles exfifterc monftrent, indignationi ejus plene fa- 
tisfaccre cupiunt, &: Dei hominem a Regis confpe&u avulfum carceris 
imo detrudendum arripiunt. Er.membur.gis aurem bonorum omnium 
perfccutrix, & hujus fchifmatis indomabilis audrix, fefe in direptionem il¬ 
lius mediam immerfit, capfulam reliquiarum de ipfius collo procaciter ab» 
ftulit, cumque foeda garrulitate & feminea loquacitate derifum abjecit, 
Ergo inclytus heros fociis U opibus omni ex parte privatus,ad fuos,prout 
potuit, inter iniquorum manus fefe convertit, atque in his verbis brevi ad 
eos orationem fecit. Non vos, inquit, domini fratres & filii mei, non vos 
hasc quae nobis ingeritur injuria turbet, nec a veritatis tramite quoquo mo¬ 
do proturbet. Pras oculis femper habete , omnes qui volupt in Chrifto 
pie vivere > neceflario tribulationem pati oportere. Verum licet impii ad 
tempus piis praevalere videantur , tamen non fic femper erit. Erit enim 
tempus cum &c piorum tribulatio perenni laetitia remunerabitur, & impio¬ 
rum fiipcrba elatio perenni trifticia punietur. Sed ne tribulatio vos in im¬ 
patientiam agat , animadvertite quonam modo cana patrum feries multas 
pcrp.lfa tribulationes, per patientiam meruit Deo juvante vincere multi¬ 
plices hoftes. Nec id veftrae menti ullatenus volo abeffe , neminem fe¬ 
cundum Apoftoli di&um polfe coronari, Bili quiconcra diabolum ftuduc- 
rjt legitime decertare. Et certe hujus temporis certamina parvi penden- 
da, pcc multum diutina:per illa tamen aeterna felicitas & felix aeternitas 
regni Dei comparatur, quam felicitatem, quaefo, fratres, amate, eam de¬ 
diderat e , ad eam tendite, atque ad eam pervenire tota mentis intentione 
fatagite. Quod fi feceritis, profe&o nihil erit quare iftius vitae adverfa 
formidetis. Vix verba compleverat, ciim cccc in quorum manibus ftringe,- 
batur, acriori furore cx iplls verbis accenfi, cura in tenebrofo carcero vin- 
(ftum detrufcLunc. 

1$. Q conflantia viri i fic enim tui cordis, fanttiffime Pater, hilarita¬ 
tem in tanta tua adverfitate contueor , fic confidcro hilarem te effe fole- 
re, cum omnia profpera tibi videbantur arridere, tamen ne pietatis vifcera 
in tuis filiis aliquatenus perdidiffe videreris, eorum potius quam tuis 
aerumnis pias lacrymas impendebas: fic cum te carcer tenebrofus involve¬ 
ret , magis dolebas ab «orum auribus vitae verba feparari, quam tc prae- 
fcnciae corporeas lucis fpoliari. Interni etenim luminis fulgore nitebas, 
Atta SS. Ord. S. B. S a culum III. Dd ii) 


Ann. CHi.' 

Ucc IX. 
/PR. XXIV. 

x Rege fus 
conjicitur 
in catcc- 
icm. 


Regina in* 
fui tante, 


Verba facit 
ad fuos. 

x.Tim.yix. 


laudatur. 


Digitized by i^OOQle 



1T4 VITA S. WILP RIDI E PIS C. auflore Eadmeto. 

Amn.Chr. quo carcerales tenebras pro nihilo contendebas. Qiiare cum divina: lucis 
dcc ii. fplcndorcm Deus in te vigere confpexcrat, humanis tenebris ce nequa- 
apr. «nr. ( j Uain t | m p rem i permilic : fed eildem fugatis radium fux lucis domui 
quam inhabitabas immifit. Ac quidem merito. Nam quia pervigil acer¬ 
nae luci tam in nodis quam in carceris horrore adfiftebas, dignum duxit 
•fui luminis eftufionem lignare , operibus tuis & caligini tenebrarum nihil 
ede commune. Hanc luminis effufionem cuftodum vigilia procellatur, quae 
circa mediae nodis horam carcerem mire fulgentem non abfque gravi timore 
fefe vidillc cellatur. Sed hocteftimonio tenoncguilfc perpendit, quifandli- 
tatis ttix merita oculo fideli attendit* Beati Petri Apolloli carcerem cum 
cuo potius conlidero , teque fibi accepta liberatione evangclica in lumini* 
-oftenfione comparari vehementer exfulco. Quamquam poli hxc & ar- 
changclica Michaclis vifitatione fis a mortis periculo liberatus , ut eundis 
•ciarelcat, quod gloria regni Dei iimul cum ipfo Apoftolo fis coronatus. 
Oiftodis 4 °- ^ ntcr ^ iacc uxor OrFRiDi , qui beatum W ilfridum in cu- 

i'ui uxorem ftodiahabebat, acerrimo languore corripitur, jamjamquead vita: extrema 
fanat. -perducitur. Jacet fiquidem toto corpore debilitata , folutifquc compagi¬ 
bus omni membrorum officio dcllituta : perdito infuper fenfu , contradis 
emortua nervis vifccra fluitabant. qux res viro fuo magni doloris &: an¬ 
xietatis llimulos magne defedionis &c horroris caufas ingerebat. Quo in¬ 
fortunio motus virum Dei lacrymofis qucllibus adiit, vincula quibus gra¬ 
vabatur abfolvit , ad pietatis atfedum inclinavit, & edudum ergaftulofux 
conjugi medicum falutis adduxit. Adfuit vir Dei, ic. mox turbas qua: ad 
funus mulieris venerant, jullit amoveri. Hinc precibus ad Dominum prac- 
mhlls aquam benedixit , benedidam fuper jacentis corpus adfperfit. 
Mirabile didu ! non prius aqua infirmantis membra tetigit, quam omni 
languore depulfo mulieri perfeda fanitas rediit. Quo fado ab omnibus 
qui aderant grates Deo confona voce redduntur, ac merita beati Patris 
non carccre , fed omni honore digniflima praedicantur. Ne autem gratia 
evadendi carceris magis quam pietatis amore dudus hoc virtutis fignum 
ab aliquo fecilTe putaretur , extra remanere noluit, fed divinitatis lumine 
fruiturus, quantocius carceralis cuftodix fxpta revifit. Conjux vero Prx- 
fcdi qux fuerat fanitate donata , poft paucos dies fpreto fxculo in fervi- 
tium Chrifti facro ell velamine delignata. 

A!if>acpor- 4i- Prxfcdus autem ex eo tempore fervum Domini in magna venera¬ 
nt- tione habens, Regi per nuntios adito dixit: Per falutem &c regnum tuum 
te adjuro , quatenus Sacerdotem Domini Wilfridum a me diutius deti¬ 
neri non facias : quia fateor melius mihi efle mori, quam in eo aliquid 
injuriarum ulterius exercere. Quod fi hac adjuratione defpeda in tua 
fententia perfiftcre mavis, me fimulcum eo tormenta & mortem magis fu- 
* vviUtU 'bire velle cognofce , quam eum in tormentis habere. Ad hxc Rex vehe- 
mtu fatciii- .menter iratus juflit Sandum duci in urbem fuam * ad Prxfc&um. 

bcTJow' nomine Tydlin , utpote ferociorem , praecipiens illi ut compedibus ic 
Mira facit vinculis fortiter adftridum artiori cuftodia: manciparet. Qui juffioni con- 
ia carccrc. traire non audens, virum fufeipit, cuftodix tradit, vincula facit. Verum 
cum in hoc ut ligaretur miniftrorum manus elaborarent, aut rupta ab ip- 
fius corpore eadem vincula difliliebant, aut certe colligare non valentia 
.diffufa cadebant. & miro moderamine Chrifti eo minor in 'eum ligandi 
poteftas exftiterat, quoad ligandum hoftilis feritas immanius fxviebat. 
-Unde illi nimium admirati , fed regio terrore fuaque vecordia in barba- 
-ricos motus exagitati, alia & alia vincula parant, conatu fuo, caflo labore 
iimdicus confumendi. Eia tibi ligandi potcftate fublata quid furis, manus 


Digitized by t^OOQle 



VITA S. WILFRID 1 EPISC. auftere Eadmerd. wj 

infana ? quid tantopere niteris oppugnare , quem numquam poteris expii* Ann. cuil 
gnare ? quid toties &: toties ad vinciendum vincula mutas, & a tc vin-* DCC lx - 
cula quibus ex merito tux pravitatis es vinda , non potius mutas ? Collo Apr ‘ XI1 ^ 
Julii lora tua imponi verentur, quod ipfum jugo Chrifti fubjedum effle 
digna veneratione contuentur. Manica: tua: manibus ejus inferi metuunt, 
quia in fovendis pauperibus eas fuilfe exfertas attendunt. Trementes ca¬ 
tena: pedes nexare devitant , propter ea quod illos ad pacem prxdican*- 
dum veloces exftitiffle confiderant. Omnes ergo vires tuas fruftra difpen- 
dis, cum illum, quem nequaquam permitteris, torquere contendis. Bea¬ 
tus autem Wilfridus , licet carceralibus tenebris involutus , quofquc ta¬ 
men adventantium lumine verbi Dei , prout ei licuit , illuminavit, edo¬ 
cuit , ac baptifmate ab omni criminum labe mundavit. 

4Z. Hxc interim Rex dum fuis comitatus ad expletionem fuas volu- Rcginacx- 
ptatis fe quaque deduceret, atque in magna hilaritate frena laetitiae laxa- Ht i is c01£e ~ 
rcc; ecce repentino turbantur gaudia cafu. Dum etenim regia conjux tu- pca * 
mens nimio fallu impietatis raptis audet abuti reliquiis , ilico vindex ira 
fubit. Siquidem eafdcm reliquias ferens , cum ficut perdix alacri mente 
lafciva garriret , contigit ut mox repleta dxmonio , licuti vulpecula, per¬ 
dita mente infana ganniret : quemque fua prius petulantia volens coluit, 
hunc pollmodum in fui corporis habitaculo nolens fovit. Hxc propter 
quibulque in ftuporem arredis acceifit mater Regis, furentem increpabat & Rege in* 
hujufmodi verbis: Anne patent, inquit, foror , anne patent veteris com- ctc P ito » 
mifla piacli ? Wilfridum tuis falfis criminationibus a fede fui epifeo- mat ' e ’ 
patus pepulifti $ & nunc vice mutata in fedem tui pedoris daemonem re*- 
ccpilti: ut per hoc intclligas , quid peccati illo in fado commifilli. V^il*- 
frido Sandorum reliquias de collo non fande tulifti j &: ecce ut collum 
tuum fuo dominio dxmon fubderet meruifti. Wilfridi fandiffima verba 
& beati Petri audoritate fuffulta defpexifti: &c ob hoc dxmone cor tuum 
pofflidente verborum tuorum jus perdidifti. "W ilfridus divinitatis lumine 
plenus carcerales tenebras per te in eis pofitus non veretur : & tuus ani¬ 
mus dxmoniaco furore repletus , per hoc jam nunc dignifflima ultiohe 
torquetur. Rex aderat oppido conturbatus, & ingenti luroris igne fuc- 
cenfus , ventum naribus quali fumum emittebat. Quem etiam matex fua 
tali voce eft allocuta : Jam tandem , fili, jam tandem memor efflo tui. 

Ultio divina tuam quam nimis diligis conjugem , ut cernis , affligit. 8 c 
fateor , crede mihi , quia bene promeruit tali fupplicio fatigari i coquod 
diabolica indignatione fuccenla , fervum Domini Wilfridum non timuit 
miris afflidionibus infedari. Quapropter hanc vindidam fibi irrogatam 
ne dubites, obfecro, propter tc effle collatarm Quod fi hac corrigi fpon- 
tc contemfcris, cave ne tua propria corrigaris invitus. Ergo folve virum 
a carccre , quem nullius fui criminis caufa novimus detineri : & fi eum in 
Regno tuo manere nolueris, jube illum Regno decedere , ne fi diutius carcere !i- 
fuerit tentus , tunc eum primo dimittere velis, cum fueris majori poena beMtur - 
multatus. Iliis Rex ipfc admonitus, annuit ut carcerem vir fandus exi¬ 
ret. Fadum ell, &: c tenebris lux mundo procellit. Malens autem fer- 
vus Dei bonum pro malo, quam pro malo malum reddere, oravic Domi¬ 
num , Se Reginam confellim dxmone fugato fanitati rellituit. 

43. Hinc patriam cognataque rura deferit, vclut advena terras auftrales ABirtvTal. 
petiturus, eo veniendi iter invadit. Et cum Veritatis prxeonia nulla queant 
fallacia violari; famulo Dei primo quxrenti regnum Dei, nihil eorum qux maid «ce- 
vitx neceffitas exigebat, deeffe valebat. Unde contigit, ut hunc euntem P tu *> 
quidam ByxtValdus, regia ftirpe progenitus, magno cum honore 

Dd iiij 


Digitized by Q^OOQLe 




VITA S. WILFRJDI EPISC. aufiorc Eadmero, 

Ann.Che. obvius exciperet, & aliquantifper fecum detento quxque opus habebat 
dcc i*, benigne impenderet. At invidia diabolica diu impendi ferre non potuic. 
/m. xxi*. pjjjdj&um etenim virum veneno fux perverfitatis infecit , quoque mili¬ 
tem Chrifti fua munificentia exutum a fe fuilque omnibus eliminaret ef¬ 
fecit. Erat namque frater iEoELREDi Regis Merciorum , qui fororem 
* Regis » Ecfridi habebat in conjugium. Timens igitur ne fratris animum 
offenderet, fi eum qui fratrem conjugis fux infenfum habebat,fecum te¬ 
neret » non veritus injuftitiam , Wilfridum abjecit, non tamen abfque 
,contumelia , ut per hoc fciamus eum non immunem fuifle in hoc fa&o 
a mente maligna. Nam prius tam a fe quam ab ^Edelredo Rege fuifquc 
uxoribus , necne voluntatis eorum fautoribus multipliciter affli&us, inju¬ 
riatus , multis quoque terroribus ad violationem fidei fua: atque ad expio- 
brationemcatholicae &: apoftolicx traditionis pro qua maxime impetebatur 
incitatus, impulfus, nec proftratus \ ad ultimum cum dedecore pulfus cft. 
d Kcn. 44- Oro™ er g° humano fruftratus auxilio, quo tenderet,quo fe verte- 
twinum ret ad hofpitandum ignorabat: hoc folum fiduciae prx fe gerens, quod a 
refugit. j) eo ne q U aquam deferi poffet. Qua fiducia magnifice fretus , quidquid 
ci incommoditatis accidebat, fumma cordis alacritate perferebat: quo¬ 
que magis adverfitatibus feriebatur , co amplius in opera Dei toto ftudio 
j ferebatur. V enit tandem ad curiam Regis cujufdam ,quiKENT v iNus b 
vocabatur : ubi fatis humane fufeeptus & bene , verum brevi habitus eft. 
i quo & Nam quemadmodum alias, fic &: ibi daemonis inftin&u femineas paffus 
puhus, cft iras. Siquidem regia uxor foror erat Ermemburgis, malorum fere om¬ 
nium quae contra virum Dei fiebant au&ricis. Haec igitur a fua uxore in 
mentis malignitate non minor , beatum Praefulem multis contrarietatibus 
afflictum a fuis omnibus expulit. Quid diaboli furor immanis, quid tan¬ 
topere adverfus famulum Domini faeviendo vagaris ? quid ei laqueos tua: 
fraudis inne&ere tentas , & tentando illum variarum calumniarum tem- 
peftace fatigas ? quid eum ab humani cordis aedificatione fle&erc niteris, 
&: ob hoc Chriftianorum focietati conjunctum efie non pateris ? Eccc 
cum illum ^ Chriftianis depellis , ad paganos liberaliter ibit, velis , no¬ 
lis : ic qui times ne quorumdam Chriftianorum mentes tuis deceptioni¬ 
bus per ipfius convcrfationem quoquo modo evacuentur , longe quam 
putas per ifta efficis , ut integra provincia penitus tua dominatione pri¬ 
vetur. 

ad Regem 4f. Namque divertit poft hxc ad provinciam auftralium Saxonum, qux 
Vvicdo. adhuc illo tempore paganis adhuc cultibus infudabat : ibique verbum fi- 
rRt!'pcxdicabat, credentibus lavacrum falutis miniftrabat. Erat autem 
Rex gentis illius, Edilva.lh nomine , non multo ante baptizatus in 
provincia Merciorum, &: Regina nomine E au e baptizata in fua , hoc 
eft provincia Huicciorum. Itaque beatus "Wilfridus concedente , immo 
inultum gaudente Rege , primos provinciae Duces ac milites facro fonte 
abluebat , Prefbytcri vero fui ceteram plebem. Antehac enim tota illa 
provincia divini nominis te fidei erat ignara, praeter Regem atque Regi¬ 
nam. Erat tamen ibi Monachus quidam de natione Scottorum , nomine 
Dic v lu$ , habens Monafterium permodicum in loco, qui vocatur So- 
finham , filvis marique circumdatum ; & in eo Fratres quinque vel fex in 
humili ac paupere vita Domino famulantes. Sed nullus provincialium 
Vel eorum vitam «mulari, vel praedicationem curabat attendere. Evange- 

0 Ofdridam fcilicet, au* i» folatietm E fovini I Hanc locum intaftum prxtcrmifit Vvillcl- 

fratru ecafi Ethelrede nupjerat, p/uem inter mari- mut, a Fridcgodo expolitum. 

& fratrem cempenent , « y*illelmo. 


Digitized by LxOOQle 





ai 

5 . 

4 

i 

53 

* 

i 


* 

f' 


3 


L 


k 


U 

I> 

— 

5 t 

k 

» 

st 


Af. 

M- 

0 


. 1 , 

•Jl 



'0 


VITA S. WILFR.ID1 EPISC. «uclori Eadmm. i,f 

lizans autem genti Epifcopus , non folum eam ab xrumna perpetua: ann-^mr. 
damnationis, verum & a clade infanda temporalis interitus eripuit. Si*- DCC IX - 
quidem tribus annis ante adventum ejus in provincia nulla illis in locis v**viM ir ‘ 
pluvia ceciderat. Quamobrerti* fames acerbiflima plebem invaferat, ac precibus 
impia nece proftraverat. denique ferunt, quia fa:pe quadraginta fimul 
auc quinquaginta homines inedia macerati , ad praecipitium aliquod fivc mfis, 
mare procedebant j &: jundis mifere manibus pariter omnes aut ruina pe¬ 
rituri , aut fludibus abforbendi decidebant. Verum ipfo die quo baptis¬ 
mum fidei gens fufcepit, ad preces eximii Patris pluvia ferena , fed co- 
piofa defeendit. Refloruit terra , rediit viridantibus arvis annus laetus ac 
frugifer : ficque abjeda fuperftitiorie , antiqua exfufflata idololatria * cdf 
omnium & caro cxfultaverunt in Deum vivum , intelligentes eum qui 
verus eft Deus, & interioribus & exterioribus fe bonis gratiae caeleftis di- 
tafle. 

4 6. Ahtiftes quoque cum in provinciam veniflct, fcant&mqUe fahiis pce- tj U0 s pik 
nam ibi vidiflet j docuit eos pifcando vidum quaerere. Nam mare & ** nd j 0 “ r ~. 
flumina eorum pifeibus abundabant, fed pileandi peritia genti nulla j ni- " m ° ‘ 
fi ad anguillas tantum inerat. Retibus igitur anguillaribus undequaque 
colledis & ab hominibus Antiftitis in mare miflls, meritis fui Patris diviha 

funt largitate adjuti, ceperuntque diverfi generis pifces trecentos, quibus 
trifariam divifis , centum in opus pauperum difpcnderunt, centum eis 
quibus retia acceperant contulerunt, centum in fiios ufus retinuerunt; 

Quo beneficio multum Antiftes cor omnium in fui convertit amorem: &C 
eo*praedicante fiducialius caeleftia fperare coeperunt j cujus minifterio tcr- 
tcftria bona ceperunt; 

47. Quo tempore Rex ElidWalh donavit fervo Domini terram odo- sdefeienft 
ginta feptem familiarum , vocabulo Selefei > quod Latine dicitur Infula Monafte - 
vituli marini, ubi fuos homines qui exfules vagabantur , recipere poflet; 

Hunc ergo locum cum accepiflet Epifcopus Wilfridus , fundavit ibi 
Monafterium, ac regulari vita inftituit, maxime tamen ex iis quos fecuni 
adduxerat Fratribus; quod Monafterium ufque hodie fuccelfores ejus te¬ 
nere nofcuntUr. Attamen fedes cathedrae epifcopalis in Ciccftram po- 

ftea mutata eft. Inclytus autem Pater Wimidus illis in partibus annos 
quinque , hoc eft ufque ad inorteta Ecfridi, mira fanditate & prudentia 
praeditus > officium Epifcopatus omnibus valde carus & honorabilis ad-‘ 
miniftrabat: ad quem illi Rex cum praefata polfeifione omnes quae ibidem 
repertae funt facultates cum agris &: hominibus donavit. Omnes Fide Chri- 
fti imbutos unda baptifmali lavit : inter quos fervos utriufque fexus nu¬ 
mero ducentos quinquaginta baptizavit, quos ut baptizando a fervitutd 
diabolica Uberavit, fic etiam libertati donando humana: jugo fervicutia 
abfolvit. 

48. Poft hic cflm CeoValLa, qui ab exfilio meritis 8£ interventio- Vcft*in- 
nibus beati Wilfridi fuerat revocatus , Regno potitus effet Geviflorum i 
Vedam infulam bello capere , ac expulfis indigenis homines fua: ptovin- ftoiucra- 
ciae cogitabat eidem infula: fubftitucrc. Fuerat autem eadem infula cate- tur *. 
nus tota idololatriae dedita. Ubi vero ad certamen ventum eft , voto fe 
memoratus Princeps , quamvis nondum in Chrifto regeneratus, adftrin- 
xit, quoniam fi vidor infulam cepiflet, quartam ejus partem fimul & praeda: 

Chrifto Domino daret, quod ipfe vidoria ufus taliter folvit, ut hanc 
beato Wilfrido utendam pro Domino offerret. Et quoniam menfura ejuf- 
dem infula:, juxta a:ftimationem Anglorum, familiarum eft mille ducenta¬ 
rum i data eft Antiftiti pofleffio terrae familiarum trecentarum. At ipfe 





Digitized by i^OOQle 



Ann.Chr- 

SCC IX.. 

Arii. xxiv. 


EcfiiJi in 
tentum vi- 
da abfens 


Theodoro 
reconci¬ 
liatur , 


11$ VITA S. WILFRIDI EPISC. aufiore Eadtotrd. 

partem quam accepit , commendavit cuidam dc Clericis Tuis , cui no¬ 
men Bernu inus ,. qui erat filius fororis ejus , dans illi Prdbytcrum 
nomine Hildilam, utrifque prarcipiens , quatenus in ipfa infula qui- 
bufeumque valerent, verbum ac lavacrum vita minidrarent. qui minide- 
rio pradicationis adfumto , meritis &: interccflionibus beati Patris faaque 
initantia, Chridiana Fidei jugo prafatam infulam fubjecerunt. 

49, Anno incarnati Verbi Dei fcxccncclimo odogefimo quinto, cum 
Ecfridus Rex Nordamhumbrorum temere cx*crcitum ad vadandam Pido- 
rum provinciam duxiflct, hodibus fugam fimulantibus in angudias inac- 
ccfforlim montium cd perdudus , atque cum maxima fui exercitus copia, 
quam fecum abduxerat, exdindus. Et quidem jufte, qui cum virum vitae 
nullo pacto in amicitiam fuam vel in jura potedatis fua dignatus ed ad¬ 
mittere , merito debuit eo dcfpcdo ab eifdem hodibus mori, quos prius 
eodem fibi familiariter accepto meruit feliciter fua ditioni fubjicere. Ip- 
la autem hora qua ipfe Rex gravi bello inPidorum provincia premebatur, 
fervus omnipotentis Dei Wilfridus in Suth-Saxoniafacris Miflarum cele¬ 
brationibus intendebat. Cumque dido Surfum corda , refponderetur 4 Habe¬ 
mus ad Don i/iurn i raptus in mentis exccflum vidit eodem momento per 
fpiritum Dei Ecfridum capite cafum morti procumbere. Qua vifiond 
perterritus, majori ed per modicum terrore perculfus. Nam cum fcqucn- 
tia Milia profequeretur, &C in prafationc Fer cbrijlum Dominum noftrum di¬ 
ceretur abipfo, adfpexit, &: ccce duo maligni fpiritus animam Regis ^nte 
ipfius oculos miferabiliter attulerunt , deque horrendo gemitu fufpirantem 
fecum ad inferni claudra tulerunt. Ilico Accam Prelbyterum fuum vo¬ 
cavit , & ei eunda qua viderat enarravit. Ad qua Prelbytcr vehementi 
duporc attonitus, vix illius verbis auditum patienter credere potuit. Ju- 
dus autem diem & horam regia interfedionis notavi*, & eam ipfam fuif- 
fe pod aliquot dies rei geda attedatio comprobavit. 

50. Fama igitur circumquaque Regis obitum denuntiante, veloci rela¬ 
tu ad aures Theodori mctropolitana fcdis ^ntiditis pervenit: qui deli- 
dum quod jam olim in famulum Dei commiferat, confenticndo videli¬ 
cet eum tantis perturbationibus , ut prafati fumus , injude affligi j hoc, 
inquam , delidum humili fatisfadione corrigere volens , mifit propter 
eum , Sc ad fe honorifice perdudum taliter ed allocutus : Fili, immo vir¬ 
tutum meritis fandiffime Pater , ego qui ad hoc pra ceteris conditutus 
eram ,. ut omni injuditia qua in hoc Regno emergere poflet, obviarem} 
propria fragilitate fubadus, plurimis tibi contra jus adverfantibus, fateor, 
multum peccando confenfi. Sed mihi culpam fatenti & intimo corde pa- 
nitentiam agenti piu$,quafo, venia largitor adfide. Ultima ergo mea, fi- 
put tu cernis, nunc indant tempora vita : ac per hoc quod deprecor an¬ 
nue , & fuppliciter a me podulatus intercede pro me. Territus his ver¬ 
bis Jesu-Christi Domini fervus, rcfpondit: Et quidem multis mc 
tribulationibus te confentiente afflidum , Pador venerande , non nefeio. 
abfit tamen , abfit, ut hpc te quavis malitia indudum fuifle crediderim, 
verum ut autumo ea potius intentione id fecidi, quia volebas me per 
ipfas tribulationes in patientia exerceri: quatenus anxietatibus adus, per 
iter patientia poflem perfedionis culmen attingere. Quapropter multo 
magis tibi pro tua bona intentione grates agere debeo, quam tu apud me 
inde veniam quarerc : prafertim cum numquam venia rite* petatur, nili 
unde aliqua offenfio contrada efle putatur. Sed quoniam te circumquaque 
oculatum indar caledis animalis ede non nefeio, perfpicaciter atque fub- 
tiliter qua funt videnda te condderare perpendo. Ea propter fi putas ce. 




» 



Digitized by 


Google 


VITA S. WILFRIDI EPISC. antiorc iadmer* u 9 

Pater dile&ilfime , aliquid peccati contraxifle in iis, quae contra me fieri An». Ch*. 
confenfifti 5 quantum mea mente libens indulgeo, & indulgens etiam “ p& c 
liiper ce mifcricordiam Judicis v.enire fupplici devotione depofeo» Ex hoc 
firmilfima fan&iifimaque inter ipfos venerabiles viros pace fundam , pa- 
ftorali auctoritate mutuo fefe Chrifto conciliavere > & Iretitia fpiricuali jo- 
cundantcs, qua: Dei funt unanima adfertione tra&avere. 

yi. Praeterea Theodorus mifit litftras Alfrido, qui in gente Nordan- 
humbrorum defuncto Ecfrido fungebatur s in quibus libi rhetorica fecun- sedemre. 
diafuafit & perfuafit, quatenus beato ‘Wilfrido ex corde amicus fieret, ftituitur. 

* cumque in fede Ecclefiae fuae, de qua injufte depofitus fuerat, honorifici 
reciperet. Ailredo 4 etiam regi Mcrciorum > necne qurbufdam aliis fu- 4 

per eodem hegotio mandavit, quibus ea de re mandare non incongruum 
judicavit, qui omnes unA cum Regibus mandatis pari confenfibne Caven¬ 
tes, multa cordis alacritate nobiliflimUm Domini famulum fefe in propria 
recepturos remandavere. Quin etiam Rex Alftidus nuntiis A latere fuo di- 
re&is, debito venerationis obfequio virum revocare praecepit. Regali ergd 
invitatione,necnon pontificali praeceptione conventus ad fuam Ecclefiam re¬ 
diit. O quam felix ille dies omnibus per id locorum commanentibus exftitit* 
quantamque mentis laetitiam eundis in circuitum populis habitantibus at¬ 
tulit, qui beatum Wilffidum ab exfilio revocatum primus videre prome¬ 
ruit. Quis hujus laetitiae formam plenie capiat i quis eam cordibus aliorum 
per fui oris officium infundat i Crebra Monachorum examina obviam Pa¬ 
tri procedunt, Clericorum agmina cum totius frequentia plebis fuo Pa- 
ftori certatim oecurfare contendunt, fc omnes elata voce Dominum be¬ 
nedicentes eum fufeipiunt j ac in Ecclefiam ducunt- In qua ille roboratus, 

& a qua poft modicum eliminatis quae cenfura aequitatis auferri debere 
monftravit, quidquid terrarum aut redituum juri Ecclefiae competebat t 
brevi recuperavit, nihilominus quoque divinitatis vetba fubditorum cor¬ 
dibus quotidie per illum infunduntur , 6 c in eis fons aqtiae falientis in vi¬ 
tam aeternam exoritur. Chrifti Fides cum bonorum operum redhibitione 
recalefcit, opus autem perfidiae &C. malignitatis ubique frigefeit. Quamo- 
brem pax finccra cordium , tranquilla opulentia rerum * alacritas magna 
in Dei fervitium , jocunda dele&atio , delectabilis jocunditas procellit in 
Dominum, quae omnia magnam contra ipfum invidiam diaboli concita¬ 
vere. Verum miles Chrifti jam bene inftru&us armatur A verbi Dei, jamque 
plurima expertus tentamenta diaboli, quo in bello excitatior , co ad de¬ 
jiciendum difficilior erat: moremque fortiffimi bellatoris imitatus , non 
modo fe , fed & fuos commilitones hoftem cadendo dextra laevaque pro¬ 
tegebat. Sicque diabolo impenetrabilis, per quinquennium in fui ftatus 
dignitate permanfit. 

ya. Sed 6 inexterminabilis Invidia diaboli! 6 violenta damnatio ejus: 
quam difficile ad fubterfugiendum ex confuetudinc admiiTum jus poffeflio- «ntircfi!” 
«is ejus ! Dum enim viro virtutis quid novi in pacis fubverfionem objice- ftens, ruri 
ret non inveniret, antiquarum diffenfionum perfuafores in priftihos mo- [“ s ur e,peU 
tus excitat, & celeriter per eos Regem pace difcufla in iram contra Pon¬ 
tificem armat. Nam verbis delatorum accenfus, in varias & multiplices 
poffeffiones ejus ccepit fubita cupiditate aeftuare , & eas juri Ecclcfiartim, 
quibus datae fuerant, non jure auferre. Cui quoniam Wilfridus epifeo- 
pali audoritace contraire non cimuit, gravi contra fe Regem iracundia 
inflammavit. Unde fadum eft , ut Rex illum omnibus fuis fpoliaram a» 

» Has litteras refert Yvillelmns, non tamen cas quas T Beodorus ad Aldftidui» dirciir- 



Digitized by i^OOQle 



Ann. Chiu 
dcc xx. 
Arx. xx it. 


in Synodo 
accufatur 
inobcdicn- 
tia. 


Refponfi» 

dari», 


tto VITAS. WILFRIDI EPISC. Anciore Eadmero. 

Regno Tuo pellere proponeret. Ad quod peragendum ut Archiepifcopum 
Cancuarienfem pro.pofiti fui exfecutorem haberet, oppofuir illi quod fta- 
tuta Pontificum ipfius fcdis non fervaret , ic praecipue venerabilis Theo¬ 
dori , qui nuperrime vita dccefferat. Et quoniam netas erat ilium Epifco- 
pum Anglici Regni in au&oritate haberi, qui ftatutis Cantuarienfis EpiG- 
copi vel leviter contraire auderet i "Wilfridum fefe hac de calumnia non 
omnino cxcufarc valentem in Regno fuo Epifcopum efle nolebat. Siqui¬ 
dem Wilfridus ea ftatuta Theodori fufeipiebat, cilquc debitam obedien- 
tiam exhibebat, quae a canonibus inftituca & primis atque poftremis Ar- 
thiepifeopatus temporibus lui in pace conftituit : verum ea qua: tempori¬ 
bus interrupta pacis, ut fertur, pro libitu, non pro ratione ftatuerat, nullo 
pa&o fufeipere nec eis adienfum prxberc volebat. Quapropter quafi ino- 
bedientix & contumacia: macula contra fedem totius Britcanix matrem 
in eo reperta, priflina eft au&oritate privatus, &c apud Birtvaldum Ar¬ 
chiepifcopum ,’ qui Theodoro fuccelfcrat, pro negotio accufatus. Abjedus 
orgo ad fidelem amicum fuum Regem Merciorum nomine Ailredum 
feceflit: a quo gloriofe fufccptus , fub protectione Dei & illius aliquanto 
tempore converfatus eft. 

53. Inter fixe rogatu Regis Alfridi Birtvaldus Archiepifcopus prateepie 
generale Concilium Epifcoporura totius Brittania: congregari in campo 
qui dicitur Eafirefeld. cui Concilio ut Wilfridus fuam prxfenciam exhi¬ 
beret mandatum eft , fimulque promiflum omnem fe juftitiam de injuria 
quam fibi querebatur illatam recepturum , fi tamen injuriam fibi fa&am 
certa ratione oftendere pollet. Quid plura > venit ad Synodurr*, fcd ne¬ 
quaquam invenit jus fibi promiftum. Quidam enim Epifcopi regite volun¬ 
tati faventes, mox in confilio virum Dei falfis calumniis exagitare, &: qui¬ 
bus poterant contrarietatibus perturbare coeperunt. Cumque ea qux obje¬ 
cerant , nulla veritate fubnixa probare valerent i tandem fuis objc&ioni- 
bus id adjecere , illum decretis Cantuarienfis Archiepifcopi Theodori mi¬ 
nime parere. Quibus ille : Decretis, inquit , venerandi Patris Theodori, 
qux in pace & canonica au&oritate promulgavit, confcientia tefte de¬ 
vota mente fubdi, eifque (ut juftum eft) per omnia obtemperare volo, Cc 
fecundum ea judicari pro ratione nullatenus abnuo, attamen precor mihi 
dicatis quidnam fit , quod jam per plurimos annos litteris ab apoftolica Se¬ 
de dire&is inobedientes exfiftifis, & tantopere me accufatis , quod eas 
inftitutiones Theodori non recipio , quas ipfe non audoritate cauonica, 
fed difeordia di&ante compofuit, ut vos ipfi optime noftis. 

54. Ad qux cum verba penitus ratione carentia turbato murmure jacu¬ 
larentur, juvenis quidam curialis viro Domini bene familiaris circumflan¬ 
tium multitudini fefe immerfit > ac ad illum perveniens ei totius tumul¬ 
tuantis Concilii caufam aperuit, ut fibi provideret fuafit: confeftim per 
viam quam venerat clanculo curiam rediit. Prxmonitus igitur & prxmu- 
nitus relatione fidelis amici, tanto conftantius xquitatis libi defenfionem. 
adfcivit, quanto & ipfos judices fuos fcienter contra juftitiam agere fci- 
vit. Stat igitur inter verborum jacula fecurus, quoniam fux libertas con- 
fcientix fuerat ei dextra lxvaque impenetrabilis murus. Quod ubi com¬ 
pertum habuere , quem verbis lupetare nequibant, inje&is minis ad fuum 
velle detorquere quxrebant. Quibus cum refponfa dare ad illorum vota 
minime vellet j Scito , inquiunt, qubd jufta damnationis fententia punie¬ 
ris , nifi cito ea qux tibi funt objeda dato rcfponfo deleveris. Ac ille: Ad 
majus quod mihi a vobis obje&um efle incelligo , fcilicet me decretis 
gloriofi Cantuarieijfis Ecclefix* Prxfulis nolle parere, jam relpondi; Sc 

hoc 


Digitized by 


Google 



VITA S. W1LFRIDI EPISC. authre EtJmerd. m 

hoc ipfum,fi vultis i iterum iterumque refpondeo, quod ejus canonicis in- Ann:Chk. 
ftitutionibus per omnia fubjici volo. Qua: verba fraudulenta mox callidi- ® “ * *j y 
tace ex ore ejus rapuerunt, &c hoc ejus dixerunt canonicum inftitutum 
elie, ut fuperbi &: inobedientes deprimantur, humiles vero 6 c obedientes 
extollantur. Tu autem &: contra dominos tuos in fuperbiam es elatus , & 
niliilo minus Archiepifcopo tuo inobediens comprobatus. Quapropter Ripom ref 
lEqua ratione judieatum &: ftatutum eft , ut omnibus tuis fpoliatus , eia- le S* tur - 
tionis & inobedientiac poenas exfolvas. Quo audito horror Sc ipfos inimi¬ 
cos ejus invafit, dicentes impium efle , virum quaquaverfum nationibus 
honorabilem fic abfque ullo certo crimine omnibus fuis fpoliari. Unde 
Rex & Archiepifcopus a nonnullis interpellati, Monafterium quod ipft 
beatus Wilffidus in HRipis ( ut fuperius diximus) conftruxerat, ei curr^ 

<jmn ibus qua: ad illud pertinebant concedere, ea conditione propofita, 
ut illic quietus fedetet, &: abfque licentia Regis facptaMonaftcrii non exi¬ 
ret , ncc curam epifcopalis ofticii ulterius aaminiftraret.* 

5j. Hac igitur mutati judicii clementia coram omnibus accurato fer- Dtgradtii 
mone expolita ad hoc laboratum eft , 8e Wilfrido quali utile conlilium pa ‘ 
datum , quatenus ipfemet pro pia fubfcriptione fc degradari ab officio 
epifcopali eligeret, quo liber a tumultu fatcularium contemplationi vita: 
cadeftis intendere polfet 2 prarfertim cum ei felicius elfet privatim (ut di¬ 
cebant ) in Dei fervitio lolum converfari, quam infudantem minifterio 
•pontificali jurgiis hominum quotidie fatigari. Senfit prudentia viri hujbf- 
modi conlilium quali de fonte manavit : &c admiratus fraudem illorum, 
tali omnes oratione confutavit. Virtus , ait, veri confilii qua: numeratur 
in leptem donis Spiritus-fandi, nihil in fe duplicitatis admittit: ac fic 
quo fimpliciori fonte procedit, eo locum in animo famuli Dei quo fufei- 
piatur , liberius invenit. Veftra autem conlilium quod limplicitate Spin¬ 
eus fandi carere quivis intelligere poteft , tanto a me longius abjicio, 
quanto ex iis qua: in me primo congelfiftis unde procedat aptius videt*. 
Mendacia nempe qua: contra me malitiofe compoluiftis , non potuerunt 
cx fe procreare donum fpiritus veritatis. Quare fecundum conlilium ve¬ 
rum proprii ccnfura judicii me gradu facerdotali non dejiciam , quia fa¬ 
teor quod licet indignus , opera tamen pontificatu non mediocriter digna 
adjutus Domini gratia feci. Hinc eft, quod ecce per annos quadraginta 
intemerata: Fidei veritatem quibus potui pra:dicavi * & contradicentes irv- 
vida ratione devici, devictos ab omni veritatem docendo errore corre¬ 
xi , corredos lumine verbi Dei perluftravi, ac membris Ecclefia Chrifti 
copulavi. Haec tamen non ego, fed Deus ipfe per mc. Ritum inluper ec- 
clefiafticae obfervationis multis per Angliam locis Scotica traditione de¬ 
pravatum apoftoliea fultus audoritate correxi. Haeccine aliaquc perplura, * 
quorum in praefenti reminifei piget, hoc meruerunt, ut quafi legum pro- : 
ditor patri a'que delator nufquam tutus efle permittar? Praeceptis faltem 
apoftoliea: Sedis, qua: me jam fimili injuria accufatum atque damnaturrt 
cxcufaverc , & abfolutum efle conftituere , obtemperetis , n ncc pro amo¬ 
re, nec pro timore Dei quietum efle permittere vultis. Sed, ut puto, illa 
pra:cepta aut obliti eftis, aut certe Icita aut cognita pro nihilo ducitis. 
Quapropter licet fenio fim confedus , re tamen vera noveritis me Roma: 
coram apoftoliea Sede probaturum efle calumnias , quas mihi pro Regis 
indignatione imponitis , veras non efle: ncc minus vere me praedicatu-* 
rum efle fciatis, quali ftudio facerdotale minifterium geratis , qui magis 
vultis injuftitix hominum favere , quam juftitiam Dei tenere. Qttod fatis 
eft manifeftum, dum me contra aequum & verum tanto.ftudio impugnatis, 

Atta SS. Ord. S. B. S xenium III. , E e 


Digitized by i^OOQle 



12 ,2, VITA S. WILFRPDI E PISC. au flore Eadmero. 

ank. chk. quem veritati te juftitiae ftudere aperta ratione videtis , te infuprr nihil 
Bccii, adverfi pro iis, quibus me accufatis, coufcientia tefte meritum ad hoc 
Apr. xxit. tcncac j s perducere , ut contra jus in me ipfum fententiam damnationis 
edicam- Sed hac in re noveritis, quod vobis nequaquam confcntiam , fed 
fiducialiter appello Sedem apoftolicam. Verum autem quifquis mecum 
agere vult, a me hodie invitatus mecumfilluc ad judicium pergat. Tali¬ 
bus verbis Rex in iracundiam vehementer accenfus , violentia Tui exerci¬ 
tus eum opprimere , te ad fubcundum judicium fuum cogere cogitabat, 

(i Archiepifcopi confcnfum in hoc potuiffet habere. 

f 6 . Poft haec concione foluta vir Domini ad Regem Ailredum re¬ 
diit , te totius negotii fummam libi aperuit, qui tantae fraudis malignitate 
ftupefadus , injuriam ei illatam vehementer indoluit. Alfridus quia Wil- 
lEridum ad fuum velle tradarc non potuit, ne tamen in hac parte nihil 
poffe putaretur, difpofuit ea quae iplb fervis Chrifti ad vidum paraverat, 
omnino convellere , diffipare , diftraherc , te eum ipfum locum habita¬ 
tionis eorum penitus defertum efficere. At etenim difpofitio Judicis qui 
humano furori cedere nefeit , locum famulorum fuorum in manibus pec- 
Confirmat catorum nequaquam ire permifit. Denique Pater "Wilfridus priufquam 
fuos. eundi Romam iter arriperet , ad locum venit, Fratres ut fe per omnia 
Deo commendarent admonuit, & ne hominis iram timerent magnopere 
juflit, dicens, nil penitus eis poffe nocere , fi Deum protedorem mere- * 
rentur habere, haberent autem, fi eum vere diligerent, eique femper fin- 
cero corde fervirent. At ilii verba fui Patris obediendo fufeeperunt, &C 
in Deo contra omnes adverfarios Deum protedorem habere meruerunt. 
Romeab- \ 7 ' Cum autem beatus W ilfridus Romam venifTct, magnifice tam ab 
foiritur. Johanne apoftolicae fedis Antiftite , quam te a populo Romano fufee- 
ptus eft. Adventus autem fui caufa cum coram Apoftolico multifque 
Epifcopis ventilari deberet, praefentibus accufatoribus fuis locum fele de¬ 
fendendi accepit. Itaque furrexit, caufam fuam coram pmnibus a dixit; 
quod dixit, fic fe habere firma veritatis ratione probavit. Unde commu¬ 
nis judicii fententia viri Dei innocentia comprobatur, atque accufandum 
falfae calumniae reprobantur. Super haec quoque venerandus Papa Johan- 
nes a eundis exoratur , quatenus apoftolica fandione , te juftitia Jufti de¬ 
bito honore fublevetur, te injuftitia ei refiftentium congrua damnatione 
prematur. Juvit autem caufam illius ledio Synodi venerabilis papae Aga- 
thonis , quae quondam in fui praefentia ( ficut diximus ) ada eft, cum in 
confilio Epifcoporum ipfe medius refideret. Nam cum re exigente Syno¬ 
dus eadem juitu Papae legeretur, te coram nobilibus plebifque frequentia 
diebus aliquot recitaretur; ventum eft ad eum locum, ubi feriptum erat: 
Vvilfridus Deo amabilis Epifcopus Eboracae civii&tis apoftolicam fedem 
•> de fua caufa appellans, te cetera quae fupra pofuimus. Quod ubi ledum, 
ftupor apprehendit audientes , te filente ledore coeperunt alterutrum re¬ 
quirere , quis ille Vvilfridus Epifcopus effet. Tum Bonifacius apoftolici 
Papa: confiliariuS , te alii perplures , qui eum temporibus Agathonis Pa¬ 
pae ibi viderantdicebant ipfum effe Epifcopum, qui accufatus a fuis, at¬ 
que a Sede apoftolica judicandus nuper Romam advenit: qui jamdudum, 
inquiunt, zque accufatus huc adveniens, mox audita dijudicataque cau¬ 
fa te controverfia utriufi^ue partis, a beatae memoriae Papa Agathone pro- 
• batus eft contra fas efTe a fuo Epifcopatu repulfus. Unde etiam tanti apud 

m Epiftolam ejus Johanni Papz io fui purga- demini* emintntijjimi* Ethelredo Regi Mtr _ 
tionem oblatam refert Vvillelmus: necnon licte- citrum, & Alfrido Regi Detritum Bemiatritm. 
ras Johauais Papz in gratiam Vvilfridi direfias 

< 6 * 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. WILFR1DI EPISC. tuRorc Etdmm. «j 

€um habitus eft, ut ipfum in Concilio quqd congregarat Epifcoporum, ctRCx A»j. 
utpote virum mcorruptx fidei & animi probi, refidere praeciperet. Quibus °cc «cl¬ 
auditis, omnes una cumiplo fummo Pontifice dixere, virum tanta: audo- Auo ' x * v ' 
ritatis, qui per quadraginta prope annos Epifcopatu fundus erat, nequa¬ 
quam damnari‘debere i fed abfolutum ad patriam , utpote immunem ab 
omni culpa , cum honore redire. Scriptum eft igitur Regibus Anglorum 
ALilredo Alfrido , ut fi anathemate pledi nollent, illum fui Epifcopa- 
tus fede recipi abfque retradatione facerent, eo quod ipfum injuria de- 
pofitum effe omnes ratum haberent. 

j8. Poft hxc famulus Domini magnis Sandorum reliquiis locupleta- Meldis ar¬ 
tus , U multa multorum veneratione perfundus &c exhilaratus, patriam g rotans > 
remeandi viam repetiit. Cumque in partes Galliarum deveniffet , fubita vaUfcjt/ 
infirmitate corripitur, qua crefcente tanto dolore vexatur, ut equo mi¬ 
nime vehi valeret, fed miniftrorum manibus in grabato portaretur. Sicque 
delatus in Meldum civitatem Gallix, quatuor diebus ac nodibus fimilis 
mortuo jacebat, halicu folummqylo pertenui vitx fe funditus fubtradum 
non effe demonftrans. Cum vero ita fine cibo &c potu, fine voce & audi¬ 
tu, quatriduo perfeveraret s quinta demum die cum jam jamque moritu¬ 
rus a fuis plangeretur , fandus Michael Archangelus a Domino mitticur, 
per quem fanitati priftinx reftituatur. Cui Pater intendens, ac vclut opti¬ 
me cognito'pro poffe fuo vultus alacritate adgaudens , tacitus jacebat, 
quidnam fibi dicere vellet operiens. Stans itaque Angelorum Princeps 
• • hujufmodi verba viro locutus adferitur : Wilfridc concivis digniflime, 
furge, quid jaces? nam licet inter cives cxlorum numereris, tamen prop¬ 
ter orationes filiorum tuorum hoc tempore non morieris , prxeipue per 
merita & interceffiones beatx Mari/: genitricis Dei & perpetux virgi¬ 
nis. Oravit enim pro te> propterea qubd quxdam opera fibi placuerint fa- 
da per te» Scit nempe quid operis Petro feceris , quidque ipfius fratri 
Andrex conftruxeris. Quapropter nunc quidem a morte revocaberis , ac 
Vitx falutique reftituerist fed paratus edo,quia poft quadriennium rediens 
vifitabo te. Patriam v^ro perveniens , maximam poffeffionum tuarum, - 
qux tibi funt ablatx, portionem recipies, atque in pace tranquilla vitam 
terminabis. Quibus didis vifio Angeli colloquentis ab ejus confpedu clap- 
fa eft. At ille protinus ac fi de gravi fomno expergefadus furrexit, fcdrr, 
•pertifque offulis circa fc choros pfallcntium flentifimque Fratrum adipexic, 
ac modicum fufpirans , ubinam effet A c c a Prefbytej; interrogavit. Qui 
ftatim vocatus intravit, & videns eum melius habentem ac loqui valentem, 
flexis genibus cum omnibus qui aderant Fratribus Deo gratias egit. Et 
cum parum confediffent, ac ae fupernis judiciis trepidi aliqua confabula¬ 
ri ccepiffent , juffit Pontifex ceteros ad horam egredi, dehinc ad Accam 
Prcfbyterum conyerfus, quxque viderat ordine retulit, tremenda illum 
adjuratione conftringens, ne dum huic vitx fupereffet, cuiquam homi¬ 
ni vifionem ipfam ediceret. 

59. Convaluit igitur Epifcopus eundis gaudentibus , ccrpcoque itinere tn patriam 
Brittaniam venit. Epiftolis autem quas a Romajix Sedis Antiftite acce- ^"rurab 
. perat in conventu nobilium ledis , Bixtvaldus Archicpifcopus & Alfrido, 
iEiLREDus quondam Rex , tunc autem Abbas , eis hbcntiflyne fave¬ 
runt. qui videlicet vEilredus accitum ad fc Coenkedum , quem poft fe 
Regem fecerat, hortatus eft , uc fervum Domini ex animo femper cole¬ 
ret , eligeret, foveret, & contra omnes adverfarios indefeffus ei propu¬ 
gnator exfifteret. Rex annuit. Alffidus verb Rex Nordanhumbrorum, fi- 
cuc Regni, fic & indignationis fracernx malens fucceffor effe , quam. 

Afta SS. Ord.S. B. S xenium III. E e ij 




Digitized by QjOOQle 



m 

ii 4 VITA !s. WILFR1DI EPISC. dutfore Eadmero: 

An^.chr. juffioni apoftblicae dcpofito rancore mentis adfenfum praebere; ambagibus 
ver lx . quibufdam objedis nitebatur oftendere , fft)i penitus non effie pollibile, 
Am. xxiv. q UQ< j praecipiebatur explere. Verum omnium fccrcta cordium ferutans la T 
picntia Dei nequitiam ejus attendit, attendens examinavit, examinans 
damnavit, ac corpus illius acri doloris invedione fic debilitavit , ut pro r 
tinus ledo reciperetur, te omni paene membrorum officio dcftitucrecur.. 
Qui, cum fe mori cognofceret, adhibitis teftibus promifit quod li Deus, 
vitam libi concederet, te juffis apoftolicis vellet obedire , te Wilfrido 
&a fueeef- omni tempore inclinatus exliftcre. Sed ipfe quidem fine retradationea vi-. 
fote > ta recellit' JEd ulfus quidam ei in Regnum fuccclfit, prardcceffib- 
rem fuum crudelitate & cordis obftinationc prxccdcns. Nam fandus.Wilr. 
fridus ad ejus curiam de Ripis veniens , per nuntios an paci adquiefccret. 
inquifivit. QuibuS ipfe pro antiqua te infita fibi nequitia dure relpondens { 
Per meam , inquit * falutem juro , quia nifi infra fpatia fex dierum meo 
Regno decefferit } quofeumque de luis invenire potero , vita privabo» 
Hax propter fada conjuratione contra ^m , Regno quod duobus mcnfi- 
pet ofre- Fus tenuit depulfus eft. Poft quem regnante Osredo filio Alfridi cum. 
dum In sy. Synodus effiet coada juxta fluvium Nid , poft aliquantum utriufquc parcis 
dcnfi refti- conflidum , tandem eundis faventibus beatus Wilfridus in Sedem luse 
tuitur. C l ’ Ecclefia: receptus eft». cujus familiari amicitia Rex Ofredus magno affie- 
* du copulatus , per omnes Imperii fui terras prarccpit, quatenus nemo illi, 
in quolibet negotio contrairet: fcd ficut famulo Dei.per omnia omnes, 
obedirent. quod fadum eft. Siquidem quatuor annis quibus ipfe Pater fu- 
pervixit, «emo qui fibi contradiceret fuit , non quifquam fua dida fper- 
nere * non finiftre vel leviter audebat interpretii» Omnis enim invidia 
quaquaverfiim tum amore , tum timore jacebat oppreffia. Ipfe Pater quod 
lui minifterii cura petebat, circumquaque fideliter exfequens *. quanto 
magis diem fuae vocationis imminere, cognovit * tanto follicitius inflabat* 
ut talentum fibi creditum Domino fuo fcenore multiplicato reportaret. 
Morbo 6o - Et j im tempus angelica revelatione promiffum inflare praffienfir* 
correptus, cum eccc gravi corporis languore invaditur * & fatigatus ledo recipitur». 
Veneranda Fratrum agmina, necnon te plebis cum fuis primatibus pars 
maxima in unum confluit, ledum jacentis flebiliter ambit: fitqile pavor 
grandis, ne forte recedat ab illis. At ille.fe de labore ad requiem * de 
miferia ad beatitudinem , de triftitia ad perennem laetitiam migrare per-, 
pendens, triftia corda circumflantium quibus poterat verbis confolaba- 
fuoshorta- tur > dicens eos lugere pro fe nullo modo debere, quem non ludibria* 
wr- fcd fumme jocunda poft mortem adire ccrtiffimum poffient habere. Ipfaru 
vero feriem verborum qux in eorum confolationem, fimul te in fandae vi¬ 
tae propofitum fervandum exhortando locutus.eft, quis explicet ? Nani 
quanto magis incommutabilitati verx confolationis te aejernae vitae appro- . 
pinquabat, tanto plenius ejus dulcedinem hauriebat, te hauftam quo¬ 
rumque adfiftentium auribus infundebat : te ut ejus facra infufionis virtu* 
tem audientium corda conciperent, quae verbis dicebat, mirabili figno- 
rum efficacia in ipforum pculis fic effie comprobabat. Quae lignorum effi* 
cacia eo magis virum comitabatur , quo vitae hujus cranfitoria fragilitate 
Sanitates deceden%, lummae Veritati aeternaliter copulabatur. Unde fateor dicer? 
operatur, meum non effie , quot infirmi per eum infirmum fint ab omni infirmitate 
ianati , quot daemoniaci liberati, quot, paralytici folidati , quot caeci . 

m Adnicente poriflimum Elfieda forore Alfridi, mum, Principe fecundo a Rege, ex Mouaftico 
Abbitifla Streaneshalenfi poft Hildam : confpi- Anglicano. 

•ante etiam viro inluftri Bcrfrido, apud Y villel- 


Digitized by i^OOQle 



Vita s. wilf&jDi episc. um*Mm™, n S 

illuminati , quot fur di mutique curati j quot aliis calamitatibus afflidi asn.Ch i. 
'operante Deo per eum magnifice recreati. His aliifquc de cauiis maxima 
hominum multitudo de longinquo properabat, eique fe ac fuos proxi- • 

mos pio (ludio commendabat : quos ipfe fando mentis affedu Deo 
commendans ■, hortabatur Dei mandata fincera caritate amplc&i , cif- 
que per omnia debitam obedientiam cum reverentia exhiberei 

61. Inflabat igitur tempus &c hora , qua: a nullo mortalium poteft pta:- Suos con- 
teriri , totaque infirmitas qua: famuli Dei corpus premebat , vitalia fubic. folatu *» 
Agmina diverfi ordinis adftant, & vota laudis Deo pro illius obitus ex- 
fpedatione perfolvunt s ac lic£t ob defolationem fui nequaquam lugerO 
non poffent, fpe tamen maxima confolantur , quia fe fpirituali ejus prae» 
fentia numquam deftituendos fore confidunt. Ipfe vero Pater circumflan¬ 
tium filiorum nimia caritate tenuiter refpirans * defeflum caput paullifper 
erexit, atque in his verbis cos alloqui ccepit. Gratia divini amoris ut in „ 
vobis jugiter maneat, Fratres dulciffimi, tota virtute operam date, quam « 
gratiam ut feliciter mereamini perpetualiter obtinere, fraterni amoris of- « 
heia ftudiole invicem exercere ftudete. Nil quod vos ab iftiufmodi offi- « 
ciofa caritate feducat attendatis * ne ab ea qua: in Chrifto eft fineeritate « 
cadatis. Maligni infidiatoris quos Fidelibus tendit laqueos noftis * qua:- « 
rentis eorym animas deceptoriis captare figmentis, quae figmenta , ficut a « 
me faepe audiftis, omni follicitudine cavete , & prout me facere vidiftis, « 
a. vobis procul abjicite. Haecfacite, &C Deus pacis erit vobifeum. Et nunc* «* 

Fratres mei dilcdiffimi, nolite moras inferre migranti. Vos equidem, vos « 
jam olim me ad vitam euntem revocaftis: fed modo parcite, quarfo. Juvat « 
enim me depofito carnis onere Agnum Dei fequi. Ultra vobis in hac car- « 
ne non apparebo , donec Chriftus refufeitet me vobifeum in fine fieculi« 
hujus. O vifceramea,Valete. Urgeor, & jam defungar,&: 6 Fratres,vigila- « 
te ne vos fomnus perpetuae mortis involvat. Haec ait , & durae quieti« 
membra proftravit. Fratribus autem pfalterium ex ordine decantantibus, 

&: jam ufque ad verfum pfalmi centefimi tertii pervenientibus * Emitte J}*- 
ritum tuum & cretbumur, fpiricum fuum in manus Creatoris feliciter emi- anno 70?. 
fit j 8c fic Agni Dei convivium perpetuo recreandus adivit. Tranfiit au¬ 
tem a anno Incarnationis dominicae dcc v ii i i * qui eft annus vita: ejus a 
Lxxv, Epifcopatus vero xiv. Scpultus fane eft inMonafterio fuo ,quod stultus 
ipfemet in Ripum a fundamentis inftituit, ac Deo in honorem beati Pe- Ri P‘* 
tri Apoftolorum principis confecravit. ubi ut fe nequaquam vitam perdi- 
diffe , fed in melius mutaffe mortalibus probet 5 quae in hac vita pofitus 
fecerat, huic vita: fubtradus miracula, cum res exigit, facere non ce(Tat. 

6z. Veftes illius, prout ante mortem difpofuerat, diftributae fiint. Un- Veftts ejus 
de interulam ejus fandiflimi corpoVis (iidore madentem cuidam religiofa: dmr *‘ 
Abbatiffa: minifter deferendam accepit, quam mulier quaedam paralyfi 
diffoluta , ut tangere mereretur , obnixe rogavit. Sed haec quidem ipfam 
‘yeftem tangere non meruit, verum aquam , ubi eadem veftis intinda 
fuit, in potum accepit, ilicoque fanata eft. Poft haec quidem inimici ho¬ 
minis Dei , prqpriae iniquitatis igne fuccenfi , domiun in qua ipfe huic Domos ab 
vita: modum fecerat , injedo igni fuccendere conati funt. ac virtus de- ‘ 6 “ iu * fa * 
fundi viventem terruit ignem , domum illa:fam fervavit, hoftes fugavit, 
taliterquc illum veraciter vivere demonftravit. 

* DtfttoEtut eft in Monafierio fuo quod habebat Dies obitus Titi tCal. Maii ex didis, & ex ita- 
in provincia Vndalum fub regimine CuDiaidi lendario vetufto Miflalis Gtmeticcnfis, a Robcrtd 
Abbatis miniflerio Fratrum perlatus in primum Londoniz Fpifcopo concedi ante ancos fejccntos. 
fuum Monafterium quod dicitur in-HRt um . pofi- B acui a Abba* inter ceteros corpus Vvilfrtdi fin~ 
t ufque in Hcclefia S. Petri juxta altare , ex Beda. dent invelvijf* fertur in Monadico a noli cano. 

jtftaSS. Ord. S. B. Siculum IJI. E e iij 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. WlLFRlDI EPISC. auftore Eadmero. 

Ann.Chr. 65. A die vero depofitionis eju$ jam anno trahfcurfo , convenit unde- 
p c c ix. cum q ue maxima populi multitudo, utpotc piae depofitionis illius memo- 
CuUus^n* excubias celebratura. Cum ergo turba pernox fua Domino vota per- 
eum auge- folveret j & paterna: confolatioms affc&um irrecuperabiliter fefe in illo 
Ult perdidifle defleret 5 adfpiciunt, &c ecce lux caditus ab Oriente demifla to¬ 
tum locum famuli Dei miro fplendore irradiavit, omnemque no&is & tene¬ 
brarum horrorem fua pra:fentia effugavit. Quod videntes magnifice funt 
exhilarati , fixum animo prae fe habentes * non multum dc corporali Pa¬ 
tris abfentia cfie dolendum ; cum de fpirituali ejus praefentia quam aper¬ 
ta lucis oftenfione fibi adeffe didicerantmulto maxime fcirent effe gau- 
dendum. Ex hoc itaque vehemens omnium circa bcatiifimum Patrem 
X^ilfridum veneratio crevit, id quoque certum omnino tenentes , quod 
ficut ipfe fan&ilfimus Pontifex in hac tranfitoria vita temporaliter degens 
omnibus erat mitis &C affabilis ; fic & nunc in illa perenni vita cum Chri- 
fto aeternaliter vivens * omnibus diligentibus fe pius fit & exorabilis. 

64. Magnitudo itaque fignorum qua: ad corpus ejus. Dominus de die 
in diem operabatur , merita ipfius long£ lateque declarabat j & infigni 
fama permotos ad Memoriam illius innumeros populos aggregabat. Qua¬ 
propter locus ipfe multo tempore fummi honoris cft habitus , & quibuf- 
que infirmitatibus preflis ad recuperandam fanitatem valde faluj?ris. Do¬ 
minus quoque hoftiles incurfus omni ex parte fedaverat j quia devotio- 
dcin negk- nem populi fui quam ad venerationem famuli fui habebat, perturbatum 
flus ' iri nolebat. Ubi vero pro affiduitate confluentis turba: quidam vicini tae¬ 
dio affici, ac idcirco a loci vifitatione paullatim cohibere coeperunt; con¬ 
tigit ut ipforum exemplo , alii a fervoris fui devotione deficerent , nec 
locufn ipfum amplius more folito vifitarent. Sicque fa&Um eft,utqui pri¬ 
mi ad ftudium piae a&ionis alios Audio fuo accenderant, pcftmodum fua 
defidia a pietatis opere quamplurimos difccdere cogerent. 

Monaft«io Harc inter, accidit, ut hoftilis incurfus ipfam provinciam occupa- 
ditoto, r«c , occupans inibi multa hominum millia necaret , ac omnia loca Mo- 
naftcrio beati Wilfridi circumjacentia ad inftar folitudinis devaftaret. 
Monafterium ipfum pervafum & dirutum , quod prius exftiterat hymnis 
& canticis gloriofum * modo erat ferarum &c inimicorum fordibus igno- 
miniofum. Corpus interea ipfius Antiftitis Chrifti omni honore privatum, 
inter ipfas fordes primo fepulturae fuae loco manfit immotum. Sed omni¬ 
potens Deus qui fua pietate & juftitia nequit privari , quorumdam bene 
religioforum mentes in confiderationem tantae rei excitat, atque ad de¬ 
mutationem illius affectum effedumque miniftrati Regebat ea tempeftate 
corpus CS- Chriftianitatem in Anglia vir bonus & fandus Odo Cantuarienfis Eo 
tr an flatum c ^ lx Archiepifcopus , utpote totius Brittaniae Primas s qui cum fua fol- 
•b Odone, licitudinc difpofitionibus omnium Ecclefiarum invigilabat, ipfas Ecclefias, 
prout ratio poftulabat , vifitare folebat. Qua follicitudine adus, cum 
quodam tempore Eboracenfem provinciam adiffet, &c ea pro quibus ve r * 
nerat ftrenue peregiffet 5 ad Ripum pergic, Monafterium beati Wilffidi 
confideraturus. Aderat, & horrida folitudine vifa lacrymij manat. Quo il¬ 
lis in partibus demorante , ii quorum corda ( ut dixi) Deus ad demuta¬ 
tionem cadeftis thefauri tetigerat, rati fe opportunitatem ad expletionem 
fuae voluntatis accepifTe, prxmiffa fupplicatione ad Dominum , quod diu 
mente tra&avcrant, opere implere fatagebant. ficque fadrum eft, Nam 
ftatuto die ad locum veniunt, terram ubi corpus beati Wilfridi fepul- 
tum jacebat aperiunt , omnia offa reverenter cum pulvere levant, & ea 
venerabili Odoni Cantuarienft Archiepifcopo praefentant: quatenus ipfe 


Digitized by 


Google 


VITA S. WILFRIDI EPISC. auftore Eadmero. izj 

ea Cantuariam fecum deferret, & in Ecclefia Chrifti, cui prxfidebatj ann.Chr. 
pro voco reconderet. Monafterio etenim ipfo quo condita fueraijt, fe- 
eundum quod prxdidum eft , in folicudinem nuferandam reda&o , nul¬ 
lus inibi locus refederat, in quo locari fervarique tuto valerent. Quocirca 
arbitrati funt, nufquam tutius aut juftius ea fervacum iri poffe auc debe¬ 
re , qu&m in Ecclelia Cantuarienli , ea videlicet caufa , quod & illo 
tempore Cantia magna pace vigebat, 6 c quia ipfe beatus vir olim fraude 
quorumdam fupplantatus , cum convcrfari non poffet in Ecclefia Ebora- 
cenfi, eidem Ecclefia: Catuaricnfi per facerdotale officium curam impen¬ 
deret. Julium fiquidem illis vifum fuit, ut illic mortuus in pace quief- 
ceret, ubi vivens in pace quievit. Prxtcr ha:c quoque affe&us facri amo¬ 
ris , quem ad venerandum Odonem habebant, maxima caufa fuit. Nam 
cum illum talia dona diligere noverant , in hoc fe ejus dilc&ioni morem 
gerere veraciter intelligcbant. Ne tamen locus quem ipfe beatus W^il- 
tridus dum in corpore degeret, pra: ceteris amavit j ipfis reliquiis penitus 
privaretur ; aliquantula earum pars eft ab eis cum pulvere retenta, atque . 
in loco convenienti repofita. Porro venerabilis Odo tanto munere locu- 
pletarus Cantuariam rediit: ubi magna totius civitatis exfultatione fuf- 
ceptus, &C in aulam Dei facra cum laude perdu&us, fen&iffimas beati 
"V/ ilfridi reliquias quas advexerat, in majori altari , quod in honorem 
J e s u-C h r i st i Domini noftri facratum erat, collocavit, a Qua de re * v 
pofteritati, ne ulla dubietas nafceretur , ipfe Pacer qui cafdem reliquias 
fufeepit, tranftulit, ac ( ut diximus ) in aleari recondidit •» in Prologo ip- 
fius operis, quod de vita & converfatione ejus fcripfit, haec qua: diximus 
brevi fententia promulgavit. 

66 . Nos quoque qui offa ipfe de,praefato loco accepimus, nulla de his aianfran- 
dubietate flu&uare permittimur. Nam in ipfo loco cum multis annis illi- [oeode^ 
baca fervarentur,&: jam ab illo tempore quo illic primo locata fune, cen- comiori, 
tenarius annorum numerus nonnullis anuis fuperarctur; aequoDei omni¬ 
potentis occultoque judicio civitas Cantuariorum fere tota igne cremata, 

atque Ecclefia Chrifti inibi conftituta eodem eft incendio conflagrata. 

Cujus conflagrationis anno tertio jocunda: fimul gloriofx memoria: 
LanfAancus, Cadomenfis Coenobii Abbas, ipfam Ecclcfiam regendam 
fufeepit: qui poftquam eft in ipfo Patriarchatu prima: Metropolis Anglo- 
rum nobiliter ufquequaque roboratus , quidquid ipfius Ecclefia: vetufti 
operis refederat, nova omnia conftru&urus evertit. Cum ergo praedi&um 
altare fubverteretur , reliquiae beati Wilfridi repertae ac levatae funt,atque 
in ferinio collocata:. Verum cum poft aliquot annos Fratrum voluntas in 
eo confentiret, ut magis fixo loco clauderentur ■, fepulcrum eis in aqui- 
lonari parte altaris fadtum eft , & in eo funt quarco Idus Odobris reve¬ 
renter inclufa:. 

67. Nos quoque his ita de ipfo Patre quoquo modo digeftis , jam tan- Auaoris 
dem feribendi ordinem concludamus , & Deo ac Domino noftro Jefu- e P llo 5 u *» 
Chrifto gratias de omnibus fuis perfolventes, finem huic opufculo impo¬ 
namus. Verumtamen id in fine adjiciendum putavimus, ut fi quis haec 
legens vel audiens, indignitatem Sc ingenii mei fetuitatem remota pietate 
perpenderit, & ea re iis quae de tanto Patre dicta funt fidem prxbere 
contemferit \ noverit quia omnia , qua: de eo utcumque defcripfimus, au¬ 
ctoritate venerabilium virorum , Odonis videlicet Archiepifcopi &: & fide *- 

1 

» Lege hac de re Eadmeri fragmentum J$>ud Gasr alium Monachum io libro dc oombuftionc & re¬ 
paratione Ecclefia: Dorobcrnenns. 

E e iiij 




Digitized by t^.OOQLe 



n8 VITA S. WILFRIDI-EPISC. aufore Eadmerd . 

Ann.Chr. Bed Prclbyteri, roborata probamus,nil in eis cx noftra parte ponentes, 
Apk ni quod propriis oculis intuiti fumus. Illud tamen quod dixi de damna- 
' M v ' tione Regis Egfridi 2 , fateor nufquam legi: fed tot talefquc viri ita fc 
habuifle confirmant , ut eis nolle credere magnae impudentiae e fle credi¬ 
derim. Sit itaque laus & gratiarum aftio omnipotenti Deo Patri & Filio 
& Spiritui fcndo per omnia faecula faeculorum , Aracn» 

Epitaphium ex Beda* 

• • 

V V i lfr i d us hic magnus requiefcit corpore Praefui, 

Hanc Domino qui aulam du&us pietatis amore 
Fecit, & eximio facravit nomine Petri, 

Cui claves caeli Chriftus dedit arbiter orbis» 

Atque auro ac Tyrio devotus veftiit oftro. 

Quin etiam fublimc crucis radjante metallo 
Hic pofuit tropheum, necnon & quattuor auro 
Scribi Evangelii praecepit in ordine libros , 

Ac thecam e rutilo his condignam condidit auro. 

Pafchalis qui etiam follemnia tempora curfus 
Catholici ad juftum correxit dogma canonis, 

Quem ftatuere Patres s dubioque errore remoto 
Certa fuae genti oftendit moderamina ritus. 

Inque locis illis Monachorum examina crebra 
Colligit, ac monitis cavit quae Regula Patrum, 

Sedulus inftituit. multifquc domique , forifque 
Ja&atus nimium per tempora longa periclis, 

Quindecies ternos poftquam egit Epifcopus annos * 

Tranfiit, 8 c gaudens cxleftia regna petivit. 

Dona, Jefu, ut grex Palloris calle fequatur. 

* Et tamen Beda venerabilem at fiijpmum Regem Egfridbm iocat initio libri primi de hiftoria 
Monaftcrii fui. 


DE SANCTIS ECCLESIA 

HAUGUSTAL DENSIS 
ET EORUM MIRACULIS 
LIBER, 

Au&ore anonymo Canonico regulari, medio feculo x 11. 

Ex mf. Bibliotheca. Bodleiana Oxonia in Angit*. 

OBSERVATIO PRSVIA. 

cjupjue difcipult fanlti Ace* commendationem pertinet 
Itbertfte , in quo eorum miracula aliorumque recitamur. Eum proinde hic 
exhibere vifum efl , pramifts nonnullis de Ecclefia Haugufialdenfi. jtf- 
™*rdu* T>nor ejufdem loci libros duos compofuit de ftarti & Epifcopis Ha- 
XT guftaldeniis Ecclefix , cujus fitum deferthit his verbis in lib. / cap. s. Eft in 

XNorthanhumbrorum provincia.haud procul a Tina flumine ad Auflrum fita villa qua- 



9 

MIRAC. S. WILFRIDI EIHSC. EBORAC.&c. ii 9 

dani, nunc quidem modica & raro cultore habitata ; fed, ut antiquitatis veftigia teftan- Ann.Chr.- 
tur, quondam ampla & magnifica. Haec autem a rivulo ibi decurrente & quandoque ad 6 c c 1 *• 
modum torrentis exuberante Heftild nomine, Heftoldcfdam, quafi prxdium Heftild ApR - XXIV - 
■vocatur. Beata vero Regina Etheldreda, Annx Regis orientalium Anglorum filia, 
lan&o Wilfrido jam exfiftenti Eboracenfi £pifcopo , praedidtam villam cum circumja- - 
ccnte regione circa annum dominica: Incarnationis dc lXxiiii in perpetuam elec- 
mofynam dedit , ut eam epifcopali cathedra fublimaret, quam ipfe primus & poli eum 
alii jure ecclcfiaftico fedcrent.d* cap. s. Ut autem quidam ferunt, ab Oriente mare, a 
Meridie Tcfafluvius, ab Occidente Wctcrhala , a Scptemtrione Alna fluvius, Haugu- 
flaldcnfis Epifcopatus termini fuerunt. Profuerunt huic 'Ecclefia Epifcopi duodecim, 
quorum primus Vvilfridus. qua per Demos anno dominica Incarnationis dccc xiih 
everfd ex cap. 19, per Eardulfum Lindisfarncnfem Epifcopum & ejus fucceflores Ha- 
guftaldenfis Epifcopatus apud Cellram reftauratur anno bccc ixxx 111, ex lib. 
xap. 2. demumque ‘Dunelmum tranflata fedes eft anno dccc x c v. Sic Hauguftalden- 
• Jij_ Ecclefia ornamentis & cultoribus fere Jpoliata manfit ad faculi duodecimo initium : 

& qua a primordiis fodalibus Benediftinis paruerat, poft longam a Danorum tempore 
folitudinem Canonicis regularibus ceftit anno m c xm , infra. 

* R jEseNtis diei veneranda feftivitas, Fratres cariffimi ^ tahto prologus. 
a nobis eft fulcipienda devotius &: feftivius celebranda, quanto 
in ea fpecialius confolatio noftra , fpes noftra , noftra infuper 
gloria commendatur. Noftra namque , noftra fpecialicer eft ifta 
Feftivitas , qui in his facratiflimis locis fub eorum patrocinio vivimu$, 
quorum honori dici hujus gaudia dedicavimus. Dignum quippe eft ut 
eorum laudibus voce, corde * adu, affedu * omni quidem tempore infifta- 
mus : fed hac pociftimum dic uberioris laetitiae praerogativa reddamus vi¬ 
tulos labiorum noftrorum > pinguiffimum feilicet facrihcium laudis Domi¬ 
no immolemus j in qua facratiflimarum reliquiarum praefentium quam ea- 
. tenus fides tenuerat , probavit experientia , exploravit vifus, attredavit 
manus,interior is quoque hauftu dulcedinis guftavit affedus. Vere verax il¬ 
la prophetica probatur fententia, ki memoria xterna erunt Jufti, quorum 
plerumque etiam offa mortua crebris miraculis pullulant de loco fuo : & 
eorum memoriam quam vetuftas abfeonderat, vel aboleverat negligentia, 
manifeftis non definuht perpetuare indiciis. Hinc eft quod fandi Patres 
.noftri, quorum reliquiarum prxfentia gloriamur, antiqua miracula novis 
cumulare non ceffant, ut fibi fervientium femper augeatur devotio, fpes 
certificetur, caritas nutriatur, & dc perceptione praefentium munerum fir¬ 
ma fit exfpcdatio futurorum. Scimus quorumdam oculos quos nox caeci¬ 
tatis obcluferat , eorum meritis lucis hujus beneficium meruiffe *, claudos 
pedum officium rcfumfiffe > in tribulatione politos citum divinae confola- 
tionis fenfiffe folatium , deftinatos ad fupplicium in ipfo mortis articulo 
fubita ereptione orationum fuarum percepiffe eftedum. Ex quibus pauca 
quaedam ad eorum gloriam, quorum follemnia celebramus, opera: pretium 
eft proferre in metuum: ut ex corporalibus beneficiis fpiritalia , ex tem¬ 
poralibus aeterna , ex terrenis fperemus caclcftia. 

z. Audientes, Fratres cariffimi, Sandos iftos ereptum excis lumen fuis 
precibus reddidiffe j fi fig|e mentis noftra: oculos infipientix caligo fufea- 
verit, ad eorum fecurflBIgiamus auxilium , ut fandiffimis eorum meritis 
verum fapientiae lumen excitate deterla referatis oculis hauriamus. Sic 
cum noshoftcs noftri fpiritales obfederint, tentationum tormentis mu¬ 
rum virtutum quatientes perpetux mortis metum incufferint * recolentes 
obfeffum quondam in hac Ecclefia quam potenter eripuerint inopem 
populum de manu fortiorum ejus , egenum 8c pauperem. a diripientibus 
epm$ fpiritalem nihilominus obfidionem, fi ad eos infpiritu humilitatis te 



Digitized by 


Google 



»50 MIRAC. S. WlLFRIDl EPlsC. E 80 RAO&& 

ann.Chr. in animo contrito clamavcriftUis, noverimus diftolvendam. Si aculeis caf- 
ap*. xxiv nis VC ^ nx ftiniulis urgemur in vitium ; nulla defperatio vocem devoca 
orationis obtundat, fcicntes quod ea pietas quae hominem adjudicatum 
morti dc fub manu ferientis eripuit, etiam nos jam jamque vitiis abforben-» 
dos lacrymis ac precibus provocata eripiet. Scilicet facrofanda Hagulfta- 
denfis Ecclciia fub antiquiflimis fundata Regibus , diu epilcopaiis fedis 
honore refplenduit, Sc optimis femper abundans Fratribus, ipfis etiam fx- 
culi poteftatibus terrori fuit. Verum ubi eam beatiflunus Praefui l f r i- 
fcus addudis fecum ex partibus tranfinarims artificibus , miro lapideo ta- 
bulatu, ut inpraefentiarum cernitis,'renovavit, & ad devotionem rudis ad* 
^huc plebis conciliandam, piduris Sc calaturis multifariam decoravit?mox 
™ eam fama altius, extulit, &; ad ejus facratilliina limina revifenda, non folum 
vicinas, fcdfic extraneas nationes adfeivit. Qjjia verb Antiftcs ipfe fandif/ 
fimus pra: ceteris quibus praefuit Ecclefiis hanc crebrius vifitavit, devo¬ 
tius coluiti accidit ut poft mortem quoque; ejus plebs univerfa ita ad cura 
in hac Ecclefia quafi ad viventem confugerent, in omnibus neceflhatibus 
fuis quafi praefentem confulercnt, in tribulationibus Sc anguftitf ejus auxi¬ 
lium non tam peterent quam exigerent. Quorum devotioni ac fidei favens 
Praefui fandilfimus, femper invocantibus praeftb fuit, petentibus largiens, 
maeftos confolans , laborantibus opem ferens miferis : adeo ut fubtrada 
^raefcntil corporali, uberius illis gratia proflueret fpirttalis. Unde non im¬ 
merito hujus facratiffimae feftivitatis eum credimus die participem, quem 
tot indiciis probamus nos habere praefentem. 

A Dolescens quidam cum furti ac latrocinii in hac civitate arguere- 
ow j£\ tur a Praefidibus, vinculis mancipatus diuquc refervatus, cum non eflet 

fridofecuri q«i fidejufforiam pro eo porrigeret cautionem*, tandem adjudicatus morti 
fuMoau*. ad fupplicium ducebatur. Ad commune itaque refugium, fandum videli¬ 
cet Wilfridum ceterofque hujus Ecclcfiae Patronos,quia corpore non po¬ 
tuit , corde devotiffimo convolavit , pedibus quidem quo trahebatur pro¬ 
grediens , fcd oculos ad Ecclefiam cum fumma animi contritione retor¬ 
quens. Ventum eft tandem ad locum fupplicii. Confluxerat ad fpedacu- 
lum illud non minima multitudo , quae in modum cororue miferum am¬ 
biens, carnificem feftinare compellunt. Stat ille vultu terribilis, manu for* 
tis , mente crudelis , elevatoque utrifque manibus gladio jubet captivum 
cervicem producere , & unum ferientis cxfpedarc conatum. Ille levatis 
paullulum oculis & Ecclefiam intuens : Adjuva, inquit, nunc, Wilfride 
quia fi modb nolueris, paullo poft non poteris. Qtxorum verborum fimpli- 
citatem cum omnes riderent, irriderent nonnulli } ipfe quoque carnifex dif- 
folutus in rifiim ferire diftulit, ne depofita ad tempus feritate ferientis co¬ 
natum illa diflolutio retardaret. In qua morula duo juvenes equis velociA 
fimjs vedi ocius advolant, ac more patrio cautione pro eo prarftita ado- 
lelcentem neci eripiunt, abfolvunt vinculis, Sc liberum abire permittunt. Qui 
licet beatiffimum Wdffidum in ipfo mortis periculo folum nominaverit, 
nemo tamen ceteros qui in praefenti Ecclefia re^efeunt, Sandos miraculi 
hujus cooperatore* exiftimet non fuifle, cum ipR> corde omnes invoca¬ 
verit , fperaverit in omnibus, ad omnes oculos pia fide erexerit. Confide¬ 
remus itaque, Fratres cariffimi, ad hos fandiffimos Panes noftrosqua fpc ' 
nobis fit in -animae periculis fugiendum , quam non*fit nobis in qualibet 
tentacionis vehementia de eorum auxilio defperandum. Si igitur vinculis 
pravae cujuflibet confuetudinis adftridi alicui lidorum fpiritalium traditi 
fuerimus feriendi, experiamurque quod ait Paulus, Non quod volo ago; SC 


Caput I. 3 
lur invo¬ 
cato S.Vil- 


Digitized by i^OOQle 



MIRAG S. WILERIDI EPISC. EBORAC. &c. 

video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis mea, & captivum ann.Chr. 
me ducentem in legem peccati ; eredis in caelum oculis , & fufis ubertim la- DCC **• 
crymis horum Sandorum auxilium poftulemus , fcicntes quod apprehcn- ^ PR ' XXIY ' 
dent arma & fcutum, & exfurgent in adjutorium nobis, fugatifque ho- 
(libus difrumpent vincula noftra, ut liberis paiTtbus viam mandatorum 
Domini dilatato corde curramus , dicentes cum Propheta Domino iDiru- 
fifii vincula mea, tibi facrijicabo bojtiamlaudis. Hoc fane miraculum ad tan¬ 
torum pervenit notitiam , ut verbum adolefcentis in tanta neceflitudine 
probatum, verfum fit in commune totius plebis proverbium. 

4. Eo tempore quo Rex Scortorum Malcolmus* Northanhumbriam 1 r. 
crudeli caede vaftavit, femper Ecclefiae Haueuftaldenfi, ob Sandorum qui ^ aIcofmus 
in ea requielcunt reverentiam, pacem iervavit. Sed cum aliquandonuntu RexHau- 
ejus circa ipfius Ecclefiae fines inciderent in latrones, fpoliati & vulnerati g nft aiden- 
reverfi ad Regem, populo innocenti crimen hujus crudelitatis imponunt. dTiTparans, 
Ad quam delationem Rex iratus infremuit , & ob tantam ingratitudinem * 
locum ipfum cum populo fe penitus everfurum juravit. Quid plura ? ad 
imperium Regis crudelis adeft exercitus, paratus ad praedam, promtus ad 
caedes, adflagitia pronus, qui nec rogatus paret, necquiefeeret faturatus. 

Nec latuit populum Hauguftaldenfem Regis ira. Sed quid ageret ?' nulla 
rcfiftendi copia , nullum fuga: praefidium , nullum in quorumlibet homi¬ 
num focietate folati um. Una & fola fpes omnium virtus toties experta 
Sandorum. Conveniunt igitur ad Ecclefiam juvenes & virgines , fenes 
cum junioribus , mulieres cum parvulis, aut divina virtute eripiendi, aut 
certe ante Sandorum reliquias feriendi. Jam Rex cum valida manu ad¬ 
erat, jam vicina Tine fluvii loca occupaverat, fcciffetque fu* crudelitati fa¬ 
tis, nifi nox fuperveniens tranfitum impediflet. At Prelbyter qui Ecclefi* 
praefuit, quofaam ex Clericis cum reliquiis ad Regem dirigit, ut & cri¬ 
men objedum purgarent, & populo innocenti pacem rogarent. Indignatus 
Rex vocat Galwenfes homines ceteris crudeliores , nuntiifque audienti¬ 
bus, Mox, inquit, ut dies illuxerit, tranfeuntesflumen irruite in eos. non 
parcat oculos vefter neque mifereatur , non ordini, non fexui, non aetati; 
quidquid non poterit gladius , ignis abfumat, nec dimittatis ex eis ullas 
reliquias. Hacc dicens, cum furore nuntiis reditum imperavit. Quibus re- 
greffis ad Ecclefiam, & referentibus qua: audierant, tumultus miferabilis 
oritur, clamor ingens,ploratus & ululatus multus. Mulieres detedo capi¬ 
te propriis manibus crines lacerant, pedus diverberant, ejulatumque dirae 
vocis emittentes horribile fpedaculum intueotibus praebuerunt. Viri pro- 
flrati folo moderatius Sandorum auxilium precabantur. Porro Sacerdotes 
& Clerici nunc pfalmis, nunc precibus faciem Domini placate (ludebant. 

Alii W ilfxidum, alii Cuthb e r t u m, Acc a Malii, nonnulli Alch- 
mundum cum gemitu Sc vociferatione congeminant. 

j. Prefbyter refolutus in fomnium , tali vifione meruit confolati. Puta- sanflisau- 
bat fe templi fatpta egre/Tum, explorandi gratia huc Jtque illuc oculos « llocon - 
circumferre. Et ecce apparuerunt duo viri vefte fplendida , vultu venera- bns, 
bili, tonfura & habitu pontificalem fpeciem praeferentes , (edentes equis, 
a parte meridiana ad Ecclefiam tendentes: venicntefque ubi (labat Preflby-* 
ter , defiliunt equis. &:, Heus, inquiunt, vir bone, (erva jumenta noftra, 
donec fada in Ecclefia oratione revertamur ad te. Annuit ipfe , nec fine' 
magna admiratione eorum exfpedat regreflum. Poft modicum igitur cum 

m IsMacheotzfucceffit anno u mu. cujus fa- neDunetmoiifiMonacho iolibro Ac geftisRrgum 
ftum hoc locorelatum commemoratur a Simao- Anglorum ad annum 739. 



• i? iMlRAC. S. WILFRID 1 EPISC. EBORAC. &c; 

/nn.Chr. rcvercercncur , unus illorum altius ingemifcens ; Heu , inquit, unde hic 
J c 5 ' X - ^ plor in Ecclcf * a » g emitus > h ic clamor, hic metus? milerabile fpe£ta- 
pr. xxiv. cu j um j m - s fufpifjis & amaris lacrymis profequendum. Cui Prelbyter: 
Non mireris , optime Pater , omnes enim nos ad fupplicium dati fumus, 
deftinati ad mortem, aeftimati a Rege Scotiae quafi oves occifionis. Nam 
audientibus Clericis noftris , praecepit exercitui fuo * cum inhabitantibus 
iocum hunc facratiflimum abfque miferationc delere. Tunc Sandus fere- 
niore vultu intuens injeum} Ne timeas, ait, neque formides a facie eorum 
quum ego vobifeumfum ut eruam vos. Videns enim vidi affii&ionem eo¬ 
rum qui funt in Ecclefia, & gemitum eoruip audivi, &c veni liberare eos. 
Ecce enim albefeente aurora extendam rete meum ab ortu Tine fluminis 
ufque ad oftium ejus, quod nullus eorum tranfire poterit, nec mali quid¬ 
quam vobis inferre. Tunc Prdbyter: Quis enim es tu, vir beatiflime , qui 
in tam ncccifarium auxilium miferis advenifti ? Refpondit: Wilfridus vo¬ 
cor, &: cccc hic mecum eft fandus Cuthbertus, quem tranfiens per Du- 
nclmum adduxi, uc fimul ad Fratres noftros qui in hac Ecclefia requief- 
cunt venientes, fervemus fimul locum iftum & gentem. Dixerat, & mox 
Prclbytcrum fomnus pariter cum vifione reliquit. Qui furgens imperavit 
filentium, habuitque exhortatorium fermonem^d populum, jubetque cos 
animarquiores efle , feientes quoniam refpexit Dominus in orationem hu¬ 
milium , non fprevit precem eorum. Non enim ,.ait, confundet nos 
fpes noftra,quam habemus in Sandos Domini, fub quorum vivimus alis, 
quum oculi eorum fuper nos , & aures eorum ad preces noftras. Haec di- 
( cens, Clericos pfalmis, ceteros precibus fpe alacriori rogat infifterc. 

ab eftcftu <>• Prclbyter autem tacitus de vifione cogitans, retis parabolam intclligc- 
unpcduur. re ponabatur. Et inundationem quidem vicini fluminis interpretaretur,nifi 
aeris parum tunc jocunda ferenitas ab hac fententia revocaret. Quid plu¬ 
ra? jam nodurnis tenebris finem dabat aurora, quae folito candidior emer¬ 
gens fpem conceptae confolationis ademerat *; cum ecce; nebula quaedam a 
parte occidentali confurgcns , omnem praemifli fluminis alveum ab ortu 
ejus ufque ad oftium occupavit. Qua: paullatim fibi fefe conftringens,ad¬ 
eo imbrem denfata caligabat, ut fi forte quis dexteram produdiijs exten- 
diflet, manus ipfa abforpta tenebris, fibi invifibilis redderetur. Igitur Ga- 
l^enfcs ingrelficaliginem, & per avia quaeque currentes,amnem occiden¬ 
talem per viam qua: ducit ad Cumbriam tranfierunt, & circa vefperam fe. 
in confinio propriae regionis invenerunt. At Rex tam GalWenfcs quos mi- 
ferat, quam ablceflum nebulx quam horrebat exfpedans, quid ageret du¬ 
bitabat. Sed cum fe nebula attollens altius lucem quam abfeonderat de- 
texiffet, fubita inundatione flumen intumuit , conatumque Regis triduo 
impedivit. Tunc Rex in femetipfum reverfus, vocatis Proceribus fuis. 
Quid agimus?inquit, recedamus hinc,quum San&i ifti domi funt. Rece¬ 
dente itaque terribili populo, perfopuit in Ecclefia Hauguftaldenfi gratia¬ 
rum a&io & vox laudis, lacrymae lacrymis, Clamor clamoribus; fed timo- ' 
ri fecuritas, dolori gaudium luccedcbat. Celebrans poftremo cum magna 
cxfultatione Miflarum follemniis, unufquifque cum gaudio ad fua remea¬ 
vit. Sed nos. Fratres cariffimi,quibus magis incumbit animas curare quam 
corpora, & aerias magis quam terrenas poteftates cavere i quoties ille qui, 
eft Rex fuper. omnes filios fuperbise, impia: virtutis fatellites in periculum 
noftra: falutis armaverit, & terribilis vitiorum exercitus in nos globarim ir¬ 
ruerit ; accedamus cum fiducia ad horum Sanftorum patrocinium , cum 
imis-fiifpiriis fupplicantes,ut inftar Helifaei Prophetae omnes hoftes noftros 
percutiant caecitate,& referatis oculis cordis oftendant nobis,quodplures 

$obif- 


Digitized by i^OOQle 



ii 

ia. 

5 : 

'i 

ia 

5 . 


I* 

"Si 

ivi 


f;. 

i 



.t 


E 

2 


3 

21 

: : u 

Il¬ 


ii 

iiii. 


'it' 

11 - 

ao¬ 

rta 

a;a 

;ii 

? 

3 

if* 


MIRAC S. WILFRID 1 EPISC. EBORAC &c.z09* 

nobifcum fune quam cum illis. Nemo fane aeftimet, quod prctiofi Sandi ann.Chr. 
Domini, quorum reliquiae hic continentur, quafi minus fufficiences alios ® 
adfeiverint: led ut potius fides confirmaretur credentium , devotio auge* 
retur, commendaretur infuper loci fanditas , pro quo non folum prarien- 
tes Sandi , fcd Sc hi qui videntur abfentes, certis indiciis probarentur eflit 
praefentes. Sed te devotioni eorum canfulendum fuit te fidei, qui in tan¬ 
ta neccflitate pofiti , non modo ad eos quos in fuis adeffc reliquiis credi¬ 
derunt verum etiam ad eos quos abeffe corpore , fed fpiritu adeflfe non 
dubitabant, pias manus erexerant, plenas fidei preces emiferant. 

7. Erat praeterea iq Vicinia hujus Ecclefiac vir nobilis te magnarum 11 L 
opum Aid anus nomine , habens utique nomen magnum juxta nomen ^“ c r “ d * a 
magnorum qui tunc fuerunt in hac terra. Hic fandam Hauguftaldenfem puuitus. 
Ecclefiam diebus maxime follemnibus frequentare folebae. Accidit autem 

ut die quadam ad domum quamdam divertiflet, in qua virgo quaedam de¬ 
cora facie te venufto adfpedu fub parentum cura degebat. Injecit mox 
oculos in eam homo, te vidus concupifccntia , primo verbis puellae con- 
ftantiam explorabac. Cumque votum non confequeretur erfcdus, exarde- 
fcente hinc ira, hinc concupifccntii, erigitur in fu per biam, vertitur in fu¬ 
rorem : te quafi quibufdam furiis agitatus , oblitus Domini, oblitus fui > 
nec Sandorum praefentiam reverens , nec fuae animae parcens ; invadit 
puellam, &vi extradam domo, uc lupus ovem , fuae libidinis fubdendam 
abduxit. Eft in civitate Hauguftaldenfi Ecclefia in honore fandae Do¬ 
mini Genitricis exftruda in orientali parte majoris Ecclcfiae, tanto inter¬ 
vallo divifa , ut te atrium interfit, te via patens tranfeuntibus non defit. 

Cum veniffet itaque infanus ille praedam quam impie ceperat, crudeliter 
auferens, inter has duas fummae venerationis bafilicas ; fuperveniens fra¬ 
ter puellae» nitebatur eripere locum contcmtui, fe fuofquc derifui. Sed.ille 
cujus cor in fuperbiam, fanguis, nomen, cenfus extulerant» cujus medul- - 

lam libidinum flamma fuccendorac; homicidium copulavit inccftui , fe- 
quentem averfa halla transfodiens, in defenforem pudicitiae poenam quam • .j 
ipfe meruerat impudicus retorquens. Sed mox laefae caftitatis te homicidii 
ira ultrix adfuit, te fuperbum in femee redire coegit. Statim enim manus 
ejus circa haftam diriguit, te ufque ad finem vita: fuae omnibus digitis te 
atida te contrada permanfit: Tandem vero auditu vifuque privatus, mife^ 
ram vitam miferiori fine conclufit. • r 

8. Frater quidam laicus abrenuntians (aeculo, exemplo patris nofliri A-' iv. 
brahae egreflus de terra te cognatione fu* te domo patris fui, ut plenius & n^' r b „ r c 5 r s " 
perfedius dividas paupertate , delicias parfimonia , fanguiois nobilitatem fanatu:. 
Voluntaria fubjedione muraret; auftralibus Angliae partibus fedem hujus 

plagae Aquilonis prxpofuit : rclid 'que tam propriis quibus abundavit^ 
quam excdlentiffimi cujufdam viri opibus, quibus-in magna poteftate prae¬ 
fuit , hujus fe Coenobii obfequiis mancipavit. Hic ergo non parvo tempo*- 
re ob necefiarios labores quibus vehementer infudabat, malens in humi¬ 
liori loco laboribus fatigari, quam fublimioris ordinis caufa minoribus uti* 
licacibus occupari; extra congregationem Fratrum fobrie , juftc te pie in- 
tonfus a te barbatus degebat. Unde adum eft , ut ab omnibus vocaretur * 

H uco cum barba. Accidit autem quadam die, ut idem vir venerabilis 
cum Fratre quodam fuccifam magnae molis arborem, a praerupto vallis ad 
locum vehiculis expeditiorem conaretur efferre. Cum pondus oneris vires 


3 


jgs 


» Hinc patet Frattes laicos tanc temporis in- probitatis fpecimcn dcdiflcnt. Lege Prxfatipneip 
ton/is fuific capillis, eofque in Monachorum ot- huic tomo przfixam. 
dincmaccepticoron& etiam tum tranfiiffe, ubi fur 

A fla SS. Ori. S. B. Suculum III, F f 




«s . 


Digitized by i^OOQle 



zio* MIRAC. S. WILFRID 1 EPISC. EBORAC.&rc. 

ann.Ch*. impellentium cxccffiffet, non parcens fibi vir ferventiffimus, totas in fe vi- 
Dee **• res colligens, &: cum vehementia molem impellens , rupturam folliculi 
apx.xxit. v i t alia teguntur incurrit, adeo ut tribus digitis via in ipfo hiatu patef- 
cerct. Secutus dolor maximus, perpetuum languorem Domini famulo 
minabatur, ille intra fe revolvens loci paupertatem fua infirmitate one¬ 
randam , fe defiderati laboris frudu privandum } ex interiori triftitia cor 
compungitur, mens conteritur,oculidiffolvuntur infletum. Recolens tan- 
dem quam prafentes haberet, quibus, perfacile erat fandis orationibus 
fuis pnftinamin eo reformare virtutem * produdus ad Ecclcfiam, ex cor¬ 
de puro, & confcicntia bona, & fide non fida, aVipe Sandorum reliquias 
proprium incommodum, onus Fratrum, detrimentum Ecclefise cum maxi¬ 
mo dolore expofuit, &C ut fui mifercrentur cum magna devotione rogavit. 
Surrexit homo ab oratione fanus: ad ncceflarios Monafterii labores re- 
verfus, ne minimum quidem illius infirmitatis indicium in fuo corpore ul¬ 
terius invenit. Vixit nam poftea multis annis. Erat autem parcus in verbo, 
in cibo fobrius, mediocris in habitu ; pauperum, peregrinorum, pupillo¬ 
rum diligenter curam agens, res Ecclefiae quarum cura ei delegata eft, fi¬ 
deliter & utiliter difponens. Cum enim domus a paupertate quam in ini¬ 
tiis fuis pertulerat emerfiflet, clauftralibus fe fubdidit difciplinis, & multo 
tempote Cellarii fundus officio , in fenedutc bona &c plenus dierum ob¬ 
dormivit in Domino. Hac funt miracula pauca de multis qua omnibus 
hujus Ecclcfia probantur efle communia, quibus loci hujus fanditas com¬ 
mendatur, quibus inhabitantium augeatur fides, & devotio excitetur. Un¬ 
de ad ea quibus Angulorum virtus appareat evolvenda permittentes ani¬ 
mum nofttum modico tempore refpirare , ficut vera relatione didicimus, 
tranfeamus. 

v 9. Opera pretii eft non pracerire filentio,quemadmodum beata Domi- 
B. M«i* ni Genitrix in eodem vico Haguftaldenfi de quodam impiiffimo his no- 
UtotVa? ^ r * stem P° r *bus triumphaverit. Defundo,Rege Henrico, quifratri.fuo 
bolo radi- fucceffit \jTuiiELMo, cum Stephanus Anglorum ufurpdflct impe¬ 
rium , Rex Scottorum » D avi d zelo zelatus pro Regis filia , cui cum 
tota Anglia facramento fuerat obligatus, contra Stephanum armatulit, coa- 
do exercitu Northanhumbriam cade incendioque depopulans. Verum Ec- 
clcfix Haguftaldenfi tantum detulit, ut norl folum nihil quod ejus juris 
fuerat a quoquam pateretur attingi j fed & quotquot illuc confligere ic 
filorum aliquid transfenre potuiflent, fua decerneret pace gaudere. Hinc 
eft quod cum impiiffima gens G^lwcnfium inaudita crudelitate favirent, 
nec fexui parcerent, nec atati 1 noftrates qui erant cum Rege pietate 
commoti, plures de eorum ereptos manibus ad Haguftaldunum , quafi ad 
certum fua falutis. auxilium tranfpofuerunt. Conftruxerat quondam beatus 
'V^ilfr.idus in eodem vico Ecclefiam in honore beatiffima virginis 
Mari.* opere rotundo, quam quatuor porticus quatuor refpicientes mun¬ 
di climata ambiebant. Hac fub pcrfecutione Dacorum deftruda, a Pre- 
fbytero quodam fuerat reparata. Veniens igitur ea tempeftatc nequiffimus 
quidam adolefcens illius impuriffima gentis, tentat aliquid, quia vi non 
poterat i vel furto auferre. Sed eundis fua fervantibus, peffima ejus volun¬ 
tas frudu caruit. Tandem ad Ecclefiam beatiffima Virginis crudelis effira- 
dor accedens, inani circuitu explorat ingreflum. Inventam vero feram qua 
oftium claudebatur, arrepto lapide manu facrilega quafi eam fradurus in- 
vafit. Hadenus injuriam fuam Virgo fuftinuit. In ipfa quippe hora populo 
infpiciente peffimo damoni traditus, prafumtionis fua pcenas juftiffimas 
• Simcon id fa&um etiam refert anno mc x xx v i ii, in libro jam citaro. 


tus. 



Digitized by i^OOQle 



i 

ii 


in 

sc- 

ii 

a 


* 

5 

II 

j- 

i 


3 


p 

i 

:S 

'i 

U 

3 

35 


!• 


K- 

a 

C 5 

b 

& 

$ 

3 - 

do 


MIRAC. S. WILFRIDI EPISC. EBORAC. &c. m* 

folvic. Difcurrebat infelix huc aeque illuc clamans & ejulans: fpumanc la- ann.cht. 
bia, rcceant oculi *; lingua nunc emittitur, nunc difeerpitur dentibus, nunc IX - 

barbarum aliquid frendit: jadantur horrendis motibus brachia, facrilcgis ^ 
manibus veftes carnefque dilaniat. Cum vero aliquot diebus populo horren- rece ut 
dum fua:infelicitatis fpedaculum praebuiflet, tantum ulterius non fuftinen- 
tes horrorem , tradum a vico , &c amne tranfmiffo relidum , tamdiu ne¬ 
quam fpiritus vexavit, donec txcuflam animam traderet inferis , corpus 
beftiis avibus deftinaret. 

io. Miracula Sandorum qui in fanda Hauguftaldenfi Ecclefia requicf- y r 
eunt, ea quae lingillatim ab eis gcfta cognovimus litteris tradituri, a fan- s. Accx 
diffinio Pontifice Acc a fumamus exordium, qui in regimine fandae Hau- «comium, 
guftaldenlis Ecclefiae beato fucceflit W ilf&ido, comes peregrinationis 
ejus, tribulationum particeps , exfilii focius, confcius fecretorum. Primo 
enim in Clero fandiffimi Bos an i Eboraccnfis Epifcopi religiofiffime in- 
fticucus , tandem fub dodrina fandi Wilfridi omnem ufque ad ipfius pa¬ 
tris obitum explevit aetatem. Cum quo Romam profedus, ecclefiaftica in- 
ftituta &c Patrum canones plenius didicit, atque in facro pedoris fui arma¬ 
riolo devote recondens , loco congruo & tempore opportuno fibi fubdi- 
tis fervanda contradidit. In quo etiam itinere praefatus vir Domini Wilfri- 
dus magna: illius revelationis, qua ei citum reditum, iter profperum, vitae 
tranquillitatem , honoris &: poffeflionis reftitutionem , certum fui exitus 
diem, per fandum Archangclum Michaelem gratia divina promifit; prae 
ceteris mortalibus beato Acear referavit arcanum. Inthronizatus vero quan¬ 
tae fueric devotionis in Deum , quantae in proximos benevolentiae, cujus 
circa fubditos difciplinae, quantum circa officia divina follicitus , in facris 
Scripturis quam ftudiofus i venerabilis Bedae Prefbyteri teftimonio didici- 
fti. Teftes lunt etiam adhuc libri, quos idem Dodor tanti Pontificis defi- 
deriis favens , praemifiis ad cum Prarfationibus a fcripfit, in quibus devo- * 
tionem ejus & in divinis eloquiis follertiam fatis gratanter expreifit. Sed 
ut quid fanditatis ejus teftes alios quzrimus i cujus prae manibus habemus 
(ut ita dicam) figna loquentia, quae & manibus tangere, & oculis cernere 
perfacile eft, in quibus divina radiare miracula, & immaculatae vitae illius 
certa manere veftigia, ne infidelis quidem negavit. Quis, rogo, fandiflimas il - 

ejus veftes , quibus facrae ejus reliquiae in terra trecentis annis fuerunt ob- 
Volutae, ab omni corruptione' fervavit illaefas , nifi mirabilis Dominus in 
Sandis fuis, qui ad commendandam vitae illius incorruptionem , gratiam 
integritatis, quam caro meruerat viventis, ad indumenta tranftulit in fe- 
pulcro jacentis i Habetis certe cafulam ejus fericam, (imiliter & dalmati¬ 
cato , fudarium quoque lineum, in quibus venuftas antiqua fervatur , pri- 
ftina fortitudo perdurat: quibus natura ceilit, terra non nocuit, vetuftas 
non obfuit. Sed cur , ait aliquis , ob carnis mcytum veftibus adferis prae- 
ftitum,quodipficarni novimus effc negatum?Non enim caro, fcd in pul¬ 
vere ofta in ipfis indumentis fub terra inventa funt involuta. Sed abfit ut 
hoc carni dicamus efte negatum. Non eft certe negatum , fed dilatum. 

Carnis enim incorruptio non eft hujus mortalitatis, (ed futurae aeternitatis. 
Glorificatus proinde eft Sandus Domini: in temporalibus fuis temporaliter 
glorificabitur, in zternis fuis aeternaliter , quando ftiortale ejus induet im¬ 
mortalitatem , & corruptibile ejus induet^incorbuptelam. Habemus inte- 
rim in veftimentis ejus indicium fanditatis illius , fignum incorruptionis, 

m Lege Elogium venerabilis Bed« infra ad an- dem obiifle anno dcc u, iiii Kak Odlob. 
hum , & Richardum Priorem in lib i cap. if, SucceiTorem habuic Frethbercum ab anno ocA 
ubi ait, Accam fede fua pullum anno Domini xxxmi in annos triginta duos, 
acc xxxxt , fupervixilTe annis odo , ac tan- 

Affa SS. Ord. S. B. S*suium III* E f ij 


Digitized by i^OOQle 



iit* MIRAC. S. WILFRIDI EPISC. EBORAC.&c. 

amn.Chk. pudicitia: innocentiam. Quis enim non animetur ad carnis munditiam 
d e c i x. obtinendam , quam gratam Domino , amicam Angelis , hominibus reveren- 
dam intelligit? quam eundarum virtutum communem quamdam pulcritu- 
dinem , omnium vitiorum potentem quamdam debellatricem agnofeit» 
cui natura cedit, quam obftupefeit artas , qua: imitatur xternitatem , re- 
furredionis infignia prxfcrt? Nec defuit tamen circa facratiflimas reliquias 
ejus gratia fanitatum, ubi & cxcos illuminatos, prxfumtores territos, clau¬ 
dos novimus effc curatos. 

Vii. ir. Fuit in regione vicina huic, vir quidam Raven nomine,qui medio- 
Cxco hunc erem fub nobili quodam ac prsedivite agebat vitam > homo pro modulo ca- 
reddmun. p ac j cac j s f uae fi m plex & redus, &; prx ceteris fandis beatiffimo Accx mul¬ 
tum devotus. Hujus oculos fubito caligo excitatis oppreffit, cotumque 
adimens officium intuendi , triennio ei diem vertit in nodem. Fruftra re¬ 
medium fperabatur a Medicis, cui medicina fervabatur cxleflis. Reverfus 
tandem in femctipfum xger, &c fidei ac devotionis infemet revocans gra¬ 
tiam, Quid, inquit, facio ? quo aufugit animus meus ? quamdiu dormiet 
fides mea? quamdiu tepefeet devotio mea? quid trepido? quid diffimulo» 
furgam,furgam, ibo ad Accam meum, fi forte audiat & mifereatur fervu- 
li (ui, nodemque vertat in diem, & poft diuturnas has tenebras, defidc- 
rata: lucis gaudia reprxfentet. Et jam inflabat beatiffimi Acca: natalitius 
dies, quo ab his corporeis tenebris ad veri luminis fplendorcm lxcabun¬ 
dus evafit, qui a regionis hujus incolis fingulis annis cum magno celebra¬ 
tur honore. Tunc opportunum ratus quo fuffragium peteret quod fpera- 
bat, duci fe jubet ad Ecclefiam. Inflat precibus homo , facrum «rebrb 
deofculatur altare, rigat lacrymis pavimentum, &; fic maximam nodis par¬ 
tem ducit infomnem. Tandem fatigato fopor irruit, videtque pei vifimt 
adfiftentem fibi Sandum Domini, facie fplcndida , velle decora, pontifi¬ 
calia praeferentem infignia , vultu hilari blandicncem , atque dicentem: 
Magnam, 6 homo, in Sandis hujus Ecclefix habes fiduciam ? Et ille: Vere. 
Domine, nam unicum ac fpeciale refugium meum fandus Acca Epifco- 
pusefl. Cui SandusiNon fruftra, inquit, neque ad infipientiam tibi. Ego 
enim fum Acca Epifcopus, cujus precibus te noveris effe fanatum. Surgit 
homo jam videns, & ftupefadus rcfpicit intuentes. ALftimabat cnimfevi- 
fum videre. Denique alloquens illum qui probius adfidebat i Tune es? 
inquit. Et ille : Ego utique. Videfnc me? Plane, inquit, video, fi tamen 
non fomnio. Exfiliit ille , miraculumque effert in publicum. Sonat in ore 
omnium: Raven, Raven videt. Surgunt omnes, immolant in tabernaculo 
Domini hoftiam vociferationis, cantant, & hymnum dicunt. Perfertur ad. 
dominum vici fama miraculi: qui volens fe gratum Sando praebere, virum 
ipfum emancipatum cum omni pecunia fua Sando tradidit, ipfiufque Ec- 
clcfix obfequiis quoad viveret deputavit. Utinam, Fratres cariiflimi, eadem 
fide, pari devotione, nec impari fpe, in animae periculis ejus imploremus 
auxilium, confiderantes in quibus lacrymis, qua precum inflantia homo 
carnalis carnalem obtinuit fofpitatcm. Vos qui fpiritalcs eftis, contra fpiri- 
talcs animae infirmitates, lacrymarum tanto Patri offeratis libamina , ora¬ 
tionum facrificia immoletis, vigiliarum & pfalmorum holocauftomata cari¬ 
tatis igne in aram cordfc fuccendatis. Sed filentio non arbitror prxtereun-- 
dum, quemadmodum caeca muher rcliquiarun»fandiffimarum ejus fit la¬ 
nata virtute. 

VIII. bJ ollis, Fratres, quemadmoduma venerabili viro JE dri co, qui pri¬ 

mus Canonicorum regularium in hac Ecclefia fecundum apoftolicx tradi¬ 
tionis formam vitam luam morefque inftituit, fub fando altari dux thecae 


Digitized by 


Google 





'a 

3 . 

». 

* 

& 

i 

& 

i 


Q 

3 . 


i. 

3 

t- 

<• 

3 

B 

» 


i- 

3 - 

i 1 

J 


MIRAC. S. WILfRIDI EPISC. EBOR AC. «,-* 

referantur invcntx, quaru* altera fandi A cc^e, altera beati Alchmun- anh. CriRj 
d i a reliquiarum offa quaedam mixta pulveri fecundum fidem inferipti tituli Dcc ,x - 
continebat. Verum ne pretiitm thefauri quem pius explorator invenerat , in- AccieT* 
ventorem lateret, virtus miraculis comprobatur. Mulier quxdam capta ocu- Alchmundi 
lis , fed mente devota, Ecclefixlimina diebus nodibufquc terebat. Sed quia ' cl,c s uia; ll " 
paupercula dudoris quandoque fruftrabatur folatio, Frater prxdidus com- » 
patiens miferx, fxpc grefTus ejus data manu regebat. Quadam vero die dum 
folitum pietatis beneficium prxftaret egenti, fubiit animo fandarum reli- P iJ? xccl ' 
quiarum quas invenerat explorare virtutem. Igitur facrum ingreflus repo- 
ftoriutn., rada oratione unum producit ex offibus,aquaque perfudit. Acce¬ 
dens deinde ad exeam, jubet ut in fandiflimi Prxfulis Accx meritis ac vir¬ 
tute confideret. Annuit illa, ac facri peculii bajulum genu flexo ac dcmifTa 
cervice adorat. Tunc ille lavacro falutari linit oculos, ac figno Crucis im- 
preflo rogat beatiflimi Patris adeffe potentiam. Mira res ! ad tadum undx 
cxleftis confertas mox palpebras vis quxdam divina disjunxit, fenfimque 
cedente caligine lux diu aefiderata fucceflit. Exfultat uterque.: illa quia 
commodi corporalis, ille quia frudus fpiritalis experiebatur effedum. 

ij. Itaque Frater ille venerabilis ipfa experientia fadus audacior ,te qua- viltt/ 
fi de fide in fidem proficiens, de fandiflimi Prxfulis virtute fecurior, quoties Gutluti * 
offerebatur occafio, toties cxleftis potentix gratiam *. Accidit namque ut fa- nam! 
bcr qui folus civitatis hujus incolis eo tempore artis fux beneficio fervie- 
bat, circa guttur morbo inteccutaneo laboraret, adeo ut te loquendi offi- re 4 ulreIrt 
cium vis tumoris adimeret, te meatus per quos cibus ad interiora defeendit 
obcluderet. Periclitabatur civitas, dum ille falutis, ifti artis necefTarix di fi. 
pendium formidarent. Sed ceteris defperantibus fxpe prxdidus Frater dc 
cxleftis gratix remedioprxfumebat. Numquid non,inquiens , vis iliaqux 
tenebras vertit in lucem) hunc perfacile non deponet tumorem ? Allatam 
igitur aquam qua reliquias facras perfuderat, in os patientis effudit. Mira 
res t invafit morbum unda Cxleftis , te mox quali aquam non cxcepilfet * 
fed ferrum; ab inferiori parte tumoris cutis rumpitur, fanies pernicipfa cx- 
pellitur, paullatimque detumefeente gutture, via voci, cibo femita aperi¬ 
tur. Sicque fadum eft , ut eodem miraculo fanitas homini, ars neceftaria 
reftitucretur civitati. 

.14. Noftris etiam temporibus viri duo qui in Fratrum obfequiis a puero X* , 
vixerant, debitis donati ttipendiis, cum jam domo, familid, pecunia quo¬ 
que haberentur clariores $ fide& bonis moribus fadi funtfuis civibus cario¬ 
res. Convehit utrifque fandx refurredionis te dominicx paffionis invifere 
loca , ut ibi peccatorum veniam mererentur , ubi fanguine Chrifti totius 
mundi funt peccata deleta. Accendunt fe mutuo, propofitoque crebra con¬ 
fabulatione tempore congruo, figno Crucis muniti, patrocinioque Sando- 
rum te Fratrum orationibus fe devotiffime commendantes, defideratum iter 
arripiunt. Qui cum corpore transfretafTcnt, ex aliis partibus adventantes 
peregrini in unam cum eis focietatis gratiam coaluerunt. Cumque fux ci¬ 
vitatis Patronum diebus fingulis(ut fierifolet) familiarius invocarent, prx* 
didi viri fandum Accam cotidianis precibus frequentabant, te inter amica s.Accede- 
colloquia cujus efTet meriti fociis infinuabant. Spernunt te fubfannant ver- rifot P unu 
ba eorum. Clericus quidam quem cumfororefua eorum comitatui cafusad- tus * 
junxerat,8£ quifnam effet ille Acca nec fcire fe dicens, fimplicitatis &rufti- 
citatis juvenes arguebat, quod eum Sandum dicerent, cujus ipfe nec virtutes 
ahdierat, nec in catalogo Patrum nomen invenerat. Infeliciffimus qui 

m Alchmundus Frethberto Aecae fuccelTori fubrogaras eft anno scclztiii, confecratut 1 id > 

Xal.Maii,exRichardi lib-i cap. 16. • . 

AttaSS. Ord. S. S. Sacnlum IIT, Vi ii; 


n 


Oigitized by 


Google 



Ann.Chk 

DCC IX. 

Apk. x*iv. 


* fttpfle 
veiba. 


XI. 

Danoru.n 

tcmpeAate, 


bibliotheca 
& Vit* 
Sanftorum 
confumt*. 


SanAorum 
reliqui* re- 


HauguAaL. 
denfis Ec- 
clcfia ean¬ 
dem refti- 

tuta. 


ai 4 * MIRAC. s- WILFRIDI EPISC. EBORAC.&c. 

ix. fecundum fuam focordiam dc San&i metitis Afputabac , putans feriptum 
* non effc quod ipfe non legerat, nec virtutibus tioruifle beatum quem lpfe 
‘ non audierat. Ridebat & illorum infeientiam, qui fimplicibus eorum fim- 
pliciter fidem verbis adhibentes, cum cis beatiffimum Accam fibi adefle pre¬ 
cabantur. Blafphemiis ergo blafphcmias addens, in Sandum Domini ridens 
invehitur. Illi ulterius maledici * non ferentes > indignationem fuam jufbis im¬ 
precationibus prodiderunt. Deteftatut tota illa multitudo biafphemum, £c 
fu» cum focietate judicantes indignum, ab iliis divertere compulerunt. Il¬ 
lis procedentibus maledidus fubfticit, & flati m pelfima paffionc percuflus, 
cadens in terram volutabatut fpumans. Mifera facies hominis fororem folvit 
in lacrymas. Sed quid faceret? timebat focios, quos exacerbaverat frater: fub- 
fiftens nullum ei folatium adferebat. Dolor exigit ab illis flagitare remedium, 
quibus fepraebuerat nimia perverfitate infeftum. Currens confcquitur proce¬ 
dentes iacrymis, & gemitu infortunium procedatur: rogat eos aliquid peri¬ 
clitanti praedare coniilium. Negant omnes ,8£ biafphemum juftc percuifum 
gratulantur. Unas tamen juvenum mifcricordia motus; Adhuc credis fan¬ 
dum Accam in hoc pdfTe tibi periculo fubvenire» Ad nomen Sandi aperit 
oculos, vifoque juvene, voce qua potuit. Credo, ait, credo, & vere & ex 
corde credo, &te illi fidei me* ob fidem trado, cantum ora prome. Oravit 
juvenis, & eadem fere hori ifte ab oratione, ille de terra futrexir. Poftremb 
i npofitus jumento venit ad focios, non jam blafphemiis, fed ex parte fandita- 
tis devotus adfettor. Nullus deinceps in beati Aecae laude firrventior, nullus 
in fide virtutis ejus certior j nullus in periculis fluminum, in periculis latro¬ 
num, in pa-iculis montium de ejus auxilio vel confoiacione fccurior. Exper¬ 
ti vero in itinere plurima beati ConfefToris beneficia, vifitatis locis fandi/fi- 
mis juvenes profper£ remearunt ad propria , munera fatis honcfta Sando j 
populo miraculum reportantes. * 

ly. Poft dcfolationem Nordanhumbrorum, quam irruentibus in Angliam 
Dacis xnifcrabilicer incurrit, ficut cetera: hujiR Ecclefue, harc Hauguflal- 
denfis j ut verbis propheticis utar, mulco tempore fine Sacerdote, fine ephod, 
fine theraphim gemebundarefedit. Tunc plorans ploravit in node, & lacry- 
i ma: ejus in maxillis ejus. Quidquid de lignis fuerat, ignis abfumfic. Biblio¬ 
theca illa nobiliflima , quam Praefui fandus condiderat, tota deperiit. In 
qua denique dcvaftationc monumenta, quae devita bc miraculis Sandorum 
fandi Patres ad pofteritatis notitiam ftilo tranfmiferant, conflat effc confum- 
ta. Deinde cum defervente Tabie perfecutionis , pacis ferenitas arriderer, 
floruit in Ecclefia Dunelmenfi Prcfbyter quidam multis adornatus virtuti¬ 
bus , qui ab omnibus aquilonalibus Anglis Patris loco colebatur, qui ita fer- 
monibus ejus inhiabant, ut quidquid audirent ab eo quafi divinum oracu¬ 
lum fufcepiflenc. Vocabatur autem Aliiredus filius Weftou , quem 
Ctiam ob dodrinx & fapientisc gratiam , Alured Larva, id eft Do- 
dorem nominabant. Hic divina revelatione commonitus , per facra loca 
qu* fa*vitia barbarorum vaftaverat difeurrens , multorum Sandorum reli¬ 
quias dc tumulis eruens ad D unelmcnfem cranftulit Ecclefiam. Veniens ve¬ 
ro ad fandam Hauguftaldenfem Ecclcfiam, cum fandiffimiAcca: reliquias 
fiaftuliflet, praevidens forte in fpu-irn, (nam & fpiritum prophetia: dicitur 
habuiffe) quid religionis, quid honoris ea ipfa Ecclcfia erathabitura j facras 
illas reliquias abfporcare noluit, vel non potuitifed eas intra Ecclefiam ho- 
nefte recondens , venerationi locorum , devockmj pnefemium , profedui 
futurorum divina gratia diiponcnte confulit. Porro cum fubRege Eovar- 
do Nordanhumbria paullulum refpiraflet, &: reliquia: difpcrfionis in fuis 
recepta: fcdibus ad ruinas xdificandas fefc accinxiflent j iterum regnante 


Digitized by i^OOQle 


MIRAC. S. VVILFRlDl EPISC. EBORAC. Ac.iiji* 

MTill i ei. m o cum W aicherus Epifcopus interfedus cflfet ab An 1 * Anw.Chk» 
glis,calamitacis fuga, defolatiofubfecutaed. Succedit "VPalchcro Guliel- 
?.ius habitu Monachus, qui Clericos ab Ecclefia Dunelmenfi eliminans, p *' SX1 
Monachos fubrogavit t &: aliis quidem poflefliones extra Ecclciiam ordina¬ 
vit , alios id fufeipere contemnentes expellere non cundavit. Inter quos prx- 
di£li Aluredi filius qui ceteris praeerat, cum nihil ab Epifcopo fufeipere digna- 
retur, adiit venerabilem Archicpifcopum Thomam, qui primus a Nort- 
mannorum Eboracenfem rexit Ecclefiam , rogans ut ei Hauguftaldenfcm 
Ecclefiam concederet reaedificandam. Annuit votis ejus Pontifex venerabi¬ 
lis , & ei Ecclefiam prxdidam regendam commifit. Vcnicns ad locum homo 
invenit omnia defolata, muros Ecclefix fine tegmine, fbrderc feno, filvis 
iupercrefcentibus horrere; litura, imbribus & tempeftate dejeda, nihil pridi- 
ni retinuilfe decoris. Erat autem talis terrae illius delolatio, ut fere biennio ex 
folo venatu & aucupio fe fuamque familiam fuftineret. Intendit itaque animo 
Ecclefiam renovare, & primum a parte orientali incipiens erexit altare, & 
exledibus facrificiis convenienter aptavit. Sed ipfo poft modicum infedo 
negotio vita excedens, frudum laboris fui filio dereliquit. Qui licet peccator 
fccusquam oportuit vixerit, circa Ecclefias tamen Chrifti renovandas, or¬ 
nandas , ferviendas devotum fe & lollicitum exhibebat. 

1 6. Hic itaque Ecclefix Haugudaldenfi rcnovandx cotum animum cu- Rciiqni* 
ramqu: impendens, fuccifa quxfupctcreveratfilva, purgatis ab omni forde loco<Ieccni 
parietibus, totam Ecclefiam tegulis texit, & licis intus &c extra parietibus, an-1'*' Icp °’ 
tiqua eam pidura & venuftatc decoravit. Strato autem in parte orientali ex 
quadris lapidibus pavimento, altare fubnixum columnis loco congruo collo¬ 
cavit. Indigne autem ferens facras reliquias loco inferiori obrutas, placuit 

ei casevullas tumulo digno honore retro altare majus in theca operta pallio 
honcllius reponere. Extrada igitur e tumulo ofla, donec circa locum in quo 
reponenda erant neceflaria paiarentur, in porticu aultrali fuper altare fandi 
Micbaelis linteaminibus fubdratis compoiiiit, & ad eorum cudodiam fra¬ 
trem fimmadolefcentem,podmodumin hac Ecclefia optimxvitx& bono¬ 
rum morum Canonicum,nomine A ld re d um , dc ejuS fimplicicate fecu- 
rus dimilic. Incuens adolefcens in prxfencia fua facras reliquias, interiori qua¬ 
dam fuavitate compundus, aliquam reliquiarum illarum particulam concu¬ 
pivit. Non enim, inquiens, hac fota Ecclefia tanto debet munere gloriari, 
cum tanta odium multitudo multis poilit fccclefiis fatis effe. Horrens tamen 
tale fanduarium manu tangere , feptem pxnitcntiales pfalmos cudi lacry- 
mis & compundione prxmiiit: &(icfada oratione accedens ad porticum, 
obviam habuit in ipfo ingreflu tanti caloris incendium, ut ad odium forna¬ 
cis ardentis nihil tale fe perpeti pofle putaret. Territus ille regreditur, cre¬ 
dens fe tanto indignum beneficio. Profternitur iterum, lacrymatur, pedtis 
tundit, & pfalmos lacros repetens, accefium tentavit. Sed vehementior mox 
calor cgrdftis e porticu, introeuntem repulit, 8 c fpem quoque introeundi 
ademit, nam tertio id attentare non prxfumfir. H is auditis frater ejus qui Ec¬ 
clefix prxerat ,refolutus inlacrymas, cum magna devotione & compundio¬ 
ne facratiffimas reliquias pallio pretiofiffimo involutas 8c in ferinio conve- 
nientiflimo collocatas fuper tabulam lapideam, quam in hoc decenter prx- 
paraverat, cum debi$o honore repofuit. 

17. Crefcente podea circa Sandos ipfius devotione Prc&yteri, erepit intra 
fe de fui indignitate, de Ecclefix fimdicace, de Sandorum reverentia didri- 
dms cogitare :& indignum fe judicans tantorum .Patrum occedui, timens 

«Thoinasfcnior,junioris nepos, Brjecuoriun- Pontificibus Eboracenfibus. Accepit Epifcopatum 
dm erat , auftore Thoma Stubbefio in libro da anno Domini hui in annos triginta. 

Ff liij 


Digitized by t^OOQle 



zi6*M1RAC. S. WILFRIDI EPISC. EBORAC. 

ann.Chr. infuper ne poft ejus excefliim, etfi«ionminus dignis,certe minus follicicis, 
sccn. Ecciefia traderetur ; aelo domus Domini luccenfus, ad virum vencrabi*- 
Ecdefia IV ' lem juniorem Thomam* EboracenfcmArchiepifcopum adiit, &c utCa- 
Canonicis nonicis regularibus Ecclefiam committeret, illifquc Te &c fua contraderer, 
fuppliciter poftulavit. Cum vero votis ejus Praefui venerabilis annuiflec, * 
concc^ a. 0 j^ c j na ajc religioni convenientia , lignea tamen, propriis conftruxit mani- 
*»rvh bus , & ad nucum praedioli Pontificis , primo Fratres duos honeftae vitae, 
quorum alter in Eboracenfi, alter in Beverlacenfi Ecciefia laudabiliter con- 
verfatuseft, in Hauguftaldenfcm introduxit Ecclefiam. Poft mortem vero 
Thomae fuccedens ciTuRSTiuus, Asketillo cuidam Canonico de 
Huntendunenfi Coenobio ipfius Ecclefiae curam commific, & ut regularis 
ibi vita fervetur, in perpetuum fanxit. Erat autem vir ille elegans & afta- 
bilis,dodus omnium fc conformare moribus divitum , pauperum. Cle¬ 
ricorum , militum , rufticorum fibi gratiam conciliare. Hujus temporibus 
in tantum tam in fpiritalibus quam in temporalibus Domini domus profe¬ 
cit , ut in brevi bonis & honeftis viris regularem profeflis vitam abund»- 
*6>bicn»- rct, officina * regularia decenter conftruda lapidibus,& tegulis ligneis 
vi teda , gratum incolis praebebant receptaculum. Ipfa infuper Ecciefia pre- 
tiofis decorata ornamentis, & fandi Andre* alioiumque Sandorum dita¬ 
ta reliquiis, tam advenientium quam inhabitantium devotionem adauxit. 
Cuifucceffitvit quidamreligiofus & optime litteratus Robertus, cog¬ 
nomento Bifit , in eadem Ecciefia profeflus. qui magis religioni , quam 
exteriorum adminiftrationi aptus , poft aliquos annos abrenuntiavit curae 
paftorali, fuccefforemhabens Richardum, virum fane ab ipfaadolen- 
centia honeftae vitae & gravitatis: qui etiam cum eflet in faeculo , ob infi- 
gne caftitatis &c fobrietatis fere Monachus putaretur. 

18. Interea Fratribus quibus toties Sandorum enituerat virtus, interior 
crevit devotio , ac magis amor excitabatur. Sentiebant eos non folum in 
reliquiis fuis, fed etiam in miraculis efte praefentes , a quibus in triftibus 
confolabantur, in laetis regebantur ; cum tentarentur, fublcvabantur, per- 
fecutionc emergetite defendebantur , in qualibet neceffitatc fugientes ad 
eos exaudiebantur. Et quia eorum meritis divitiis in dies temporalibus au¬ 
gebantur , etiam eorum temporalem gloriam aemulabantur. Indignabantur 
vili tedos ligno, nihil gloriae & honoris plebis praeferre confpedibus, qua: 
ejus beneficiis faepius jocundabatur. Et primum fingulis concaluit cor intra 
eos, in meditatione eorum exarfit ignis. Demum conferentes invicem, 
& crebrius de his conferentes fermonem, accendebant fe mutuo, & quo¬ 
modo res manciparetur effiedui diligentius inquirebant. Tandem conve¬ 
nientes fuper hoc fermone Priorem , fuo defiderio fandi viri devotionem 
in id ipfum excitabant. Omnium igitur voluntatibus in unum convenien¬ 
tibus aggrediuntur opus defideratum , his quorum hoc intererat libenti 
animo &c promto corde neccflaria praebentibus. Paratur theca congrua:’ 
magnitudinis , argentoque & auro vefticur. Inferuntur locis convenienti¬ 
bus gemma: > & pro artificis induftria opus fummo decore variatur. Con- 
pinguntur etiam duae minores non parvi decoris, quamvis non ejufdem 
Anno ii /4 pretii. Anno autem ab incarnatione Domini millefimo centefimo quinqua- 
gefimo quarto > paratis omnibus , Prior diem folleipnem quo facrae reli¬ 
quiae transferrentur conftituit quinto Nonas Martii. Interca Fratres pfal- 
mis orationibus exercitiifque fpiritalibus tanto fe operi praeparabant. &c 
jam praefixus aderat dies , cum circa horam tertiam convenientibus ia 

* Id fa&um Kalendis Novembris anni m c juniori fuccei^t Turdi mu anno iniequeeti, ex 
xiii docet Richatdus in lib. i cap. S. Thomse cap. ii. 


Digitized by i^OOQle 




'4 


> 

«i 


•u 

■2 

'5 


u 


i 


3 ! 


J 


3 


I- 


9 

SS 

%■ 

31 

t 

JJ 

> 

•1 


A 


IS- 


MIRAC. S. WILFRIDI EPISC. EBORAC. &c! 117* 

Ecclefia Priore cum Fratribus,ante fandum altare nudis pedibus profternun- Ann. Ch«. 
tur:pfalmifque pxnitentialibus preces congruas adjungentes, refponforium ** iy 
quod in honorem Sandorum Confeflorum in Eccleiia frequentatur, alti- .* 
fona voce decantant. Finita vero poft cantum oratione follemni, proce- ^«miCTu”* 
dunt Fratres albis induti 8c difcalciati, revcrendafque reliquias cum loculo 
in quo hadenus fervabantur ante gradum altaris exponentes, extradis in¬ 
de facrofandis pignoribus, fubftratis honefte palliis in pavimento cum 
fumma reverentia collocarunt. Erant autem quatuor Sandorum orta fingil- 
latimafe divifa, 8c venu ftiflim is palliis involuta. Quatcum coepiflent evol¬ 
vere , occurrit miri odoris fragrantia , quae omnium perftringeret nares, 
omnium corda mulcerct. Qua vifitatione divina Fratres attoniti , primum 
fcpultos eos cum aromatibus arbitrabantur. Sed cum hujus rei nullum ap- ® 
pareret indicium, intellexerunt Sandos Domini ex odoribus paradifi, qui¬ 
bus fruuntur in aeternum, fuis fandis reliquiis hanc gratiam indidifle. His 
itaque plurimum confolati , primi eorum facras explorant exuvias. Inven¬ 
ta lunt orta caelefti decore corufca, colore fimul fic odore mani fertam cx- 
fpirantia fanditatem: qux fic omnium in fe convertebant adfpedum, fic ex¬ 
citabant aftedum, ut eum fpiritaliter non dubitarent efie prxfentem, cujus invent* s. 
reliquias tanta perfufas gratia, tanta majeftate venerandas fentirent. Et ne Acczrcii- 
effet porteris de nomine fandi Confefioris cundatio * is qui condiderat ^ UIX ’ 
feripti atteftatione fcrupulum omne purgaverat. Inveniunt namque in ipfo 
involucro fchedulam continentem s 

Anno dominicjE Incarnationis septingentesimo q^a- 

DR AGESIMO , REVE REND Ai MEMORIA AcCA EpiSCOFQS DE¬ 
CIMO TERTIO KALENDAS NOVEMBRIS DE MUNDO AD CAE¬ 
LUM TRANSIIT, ANNO EPISCOPATUS SUI VIGESIMO Q^A R» 

TO, ET HIC Ejus R E L I Q^U JE IN PACE PAUSANT. 

Hac igitur facratiflima vifione, etfi non fatiati, plurimum tamen refocil- 
lati, cxleftia pignora pannis mundiflimis iterum involventes, digno cum ho¬ 
nore recondunt. Et ne temporum futurorum deficiente fchedula , Sandi 
nomen &c meritum fubduceretur memorix j in membrana fimul fic plumbi la¬ 
mina eadem feribentes fic fculpentes, reliquiis appofuerunt. 

Deinde ad fandi Alchmundi reliquias infpiciendas fefe contulerunt. &s . Aich- 
Quibus cum pari gloria fic honore repertis, fchedulam qux nomen ejus & mundi, 
officium continebat legerunt. Etferipturx ipfius textus erat: ' 

Anno Dominpseptingentesimo octa ces i mo, Alchmun- 
dus Hagustaldensis Ecclesia Praesul, cu i annis tre- 
decim prafuit , septimo Idus Septembris defunctus 

EST, Q^IU PRO MERITIS SUIS ATERNA Bf A 11TUDINIS PAR¬ 
TICEPS FACTUS EST, ET HIC IN PACE PAUSAT. 

Scabant autem Fratres circa thefaurum a illud cxlefte, inccnteque ferutantes « 
omnia, omnia quibus corpus humanum compingitur indumenta repererunt. 

Et quia hi qui quondam Sandos condiderant, aliquas minucias ex ortibus 
beati Accx pro devotione fuftulerant, nihil tale circa beati Alchmundi reli¬ 
quias fadum mirabantur. Cur enim hoc acciderit, aliis exciderat, alii nec 
audierant. Unde nos veterem tranfiationem ejus adjungentes novx, caufam 
hujus integritatis evolvere non pigebit. 

19. Tempore illo quo Prefbyter Alurcdus, de quo fu peri us fecimus men- Alia Alcfc- 
tionem, ab omnibus Northanhumbrorum tcclefiis, Principibus etiam fic trS * 
plebe, Patris loco coleretur} vir quidam de minoris ordinis Proceribus in pof- 
fdfione Ecclefix Hauguftaldenfis manens, erga ipfius loci Patronos magna 

* s Sic thefaurum neutro genere ufurpatura ah Auftoribus medix x tatis alias adnotatum. 


Digitized i^OOQle 



nS* MIR.AC. s. WILFR.IDI EPISC. EBORAC.&c. 

anm.Chk. devotione tenebatur. Erat autem homo fimplex, fide magis quam fcientia 


B C C IX. 


prxditus. Hic cum node quadam membra fopori dediflet, adftititei invifu 
Apr. xxit. rcvcrcn£ li vultus fenior, pontificalibus decoratus infigniis, cxlefliluce prae¬ 
fulgidus. qui cum baculi pafloralis quem manu gerebat levi pulfu virum quafi 
a fomno excitans tetigiflet ; Vade, inquit, cito, & dic Aluredo Prelbytero 
Dunelmenfi, ut populo Haguflaldenfi in unum collcdo, eruat e tumulo cor¬ 
pus meum, fublatuipque altius in Ecclefia loco honeftiori recondat. lufle 
enim ab hominibus illis honor exhiberetur in terris, quos Chriflus inter An¬ 
gelos glorificandos judicavit in caelis. Obftupefadus ille, & cum lucis fplcn- 
dore,tum vocis illius audoritate attonitus, cumfpiritum pauliulum refum- 
filTct, quifnam ille etict humiliter & reverenter inquirit. Tunc fandus; Ego, 
• ait, fium Alchmundus, qui quartus a beato W ilfrido Hauguflaldenfi Ecclefix 

prxfui, qui poft certamen quod certavi, poti curfum quod confummavi, poft 
fiftem quam fervavi, per Chrifti gratiam juftitiae coronam adeptus, juxta ve¬ 
nerabilem & fandum prxdcceflorem meum Accam fcpultus fum: ubi Pre- 
fbyterantedidus te aditante corpus meum diligentius quaerat, abfque dubio 
repertu rus. Haec dicens,in fua invifibili & incomprehenfibili felicitate fefe re¬ 
cepit. Expergefadus vir nihil baefitans de oraculo, Prefbyterum adiit, Sceo or¬ 
dine quo obvenerat referens vifionem,quid Sandus prxcepertt intimavit. 
Ille haud incredulus vifioni, julhs obtemperat > dieque conftituto cum popu¬ 
lus quem vocaverat follemniter ad veniflet, oratione praemitia ,cum Clericis 
ad locum quem deftinaverat Sandus, acceflit. Ubi cum altius jam foditient, 
nullum tumuli veftigium invenerunt. Et jam venerat hora tertia, & illi nihil 
profecerant. Adftabat ille cui haec caelitus fuerant revelata immobilis: fide 
ceteros ne defperarcnt hortabatur. Ufque ad horam igitur fextam inflantes 
operi, nullum tanti laboris frudum perceperunt. Tunc c populo qui jam lon¬ 
ga exfpcdatione fatigatus adflabat, ridere nonnulli , quidam velut fpe tanta 
rruflrati dolore alium delufum phantafmatibus hominem jocabantur ; alii 
Prefbyterum quod fidem fomniis prxbuitiet tacite arguebant. At ille vir ni¬ 
hil his motus, in fua perflabat fententia, & in eodem loco Sandi corpus inve¬ 
niendum fide plenus adflruebat: arreptoque inflrumcnto, &: alios, quos jam 
ditiolverattxdium, adfodiendum excitans; Hic, inquit, hic abfque dubio, 
hic jacet Alchmundus, hincfacras ejus reliquias hodie eruemus. N on fefellit 
hominem fpes tanta: fcd cujus fides non defecerat, amor noa tepuerat, circa 
horam nonam defiderato potitus thefauro, fuis fidem fecit promiflis. 

xo, Colledis itaque facratiflimis otiibus venerandus Brefbyter ea pannis 
munditiimis involuta, in convenienti ferinio collocavit. Et quia facra Mitia - 
rum follemnia celebrare hora tardior non finebat; in orientali Ecclefix porti¬ 
cu, ubi beati Petri Apofloli memoria frequentatur, ea nodecelefle munus 
quod acceperant ponendum & confer vandum decernunt. Intcmpeflx autem 
nodis filentio Prefbyter ipfe cum Clericis fuis circa reliquias Sandi facras 
excubias celebrans, accenfus devotione, decrevit aliquam fandorum offium 
portiunculam fecum deferre Dunelmum , ut fic confuleretur affedui, Sc 
Sandi ipfius honori cumulus adderetur. Sed ic hoc fibi deberi arbitrabatur, 
ut quem is Sandus tanti operis defignaverat exfecutcy:em, dignam non nega¬ 
ret mercedcm. Ceteris itaque alto foporedepreflis, acceflit ad loculum, & 
unum ex otiibus, quibus intervenientibus per certos articulos fcervis digitus 
fuerat arte creatrice compadus, auferens, libi reponere & refervare curavit. 

xi. Interea nodurnis tenebris finem dedit aurora, &: faerx celebritatis ex- 
fpedatio citius folito populum excitavit. Accurrit utriufque fexus non parva 
multitudo, cupiens tanti Patroni precibus commendari, Sc facris reliquiis ali¬ 
quid fui prxbcrc volens obfequii. Hora vero tertia paratis omnibus qux 


N«ta. 




Digitized by t^.OOQLe 



IJ 


MIRAC. S. WILFRIDI EPISC. EBORAC.&C.119* 

tantae follemnitati congruere videbantur , venerabilis Preflbyter eos qui ad Ann ’ Cl,R - 
tantum opus putabantur idonei, ut loculum fuis deferrent humeris, defigna- atk. xxi-.. 
vit. qui pro tempore accedentes, cum appofitis manibus fandiffimum levare 
tentarent, quafi fixum folo immobile permanebat. Vulgus more fuo eorum 
id peccatis imputans, amovendos eos arbitrabatur. Eliguntur alii: & eorum 
conatus carens cffedu, plebem admiratione percellit. Et nc forte hi quoque 
putarentur indigni, fuccedunt alii, qui & ipfi fruftralaborantes, abfquedc- 
fiderii fui frudu recedunt. Obftupefadi igitur omnes, &: animo confternati, 
quid decerneret Prefbyter exfpcdabant. Ille admirans , & fcmetipfum in 
caufa elTenon attendens,pernodandumin orationibus, fupplicandum cum 
lumma devotione Sando, & ut hujus immobilitatis fuse ratio non lateret, exi¬ 
gendum ipfius fanditatis oraculum aeftimavit. Dixit, & fadum eft ita. Clero 
ergo & populo circa reliquias excubante & orante, eidem 'ito cui prius (rtam 
ei in ipfa Ecclefia vigilanti jam fomnus obrcpfcrat) Sandus apparuit, & feve- 
riori intuens oculo ; Quid eft,inquit, quod facere voluiftis? itanc me defe- 
dum membris Ecclefiae invehendum duxiftis, ut beato Apoftolo Andrca: 
facroque ejus altari mutilatus adfiftam,cui tot annis integro corpore ac mente 
fervivi ? Et oftendens ei manum, cui unius digiti, quafi pars media videbatur 
abfeifa; Surge, inquit ,&conteftare in populo, ut digitum meum reftituat il¬ 
le qui abftulic, quaccnus membra mea in quietis fuae loco cum fua integritate 
repaufent, &c hi qui in honore meo tam devote convenerant, defideratum 
fui laboris frudum obtineant. Mane autem fado fui gens in medio plebis ho¬ 
mo, cum in eum omnes curiofius intendilfent, clara voce cxleftc propala¬ 
vit oraculum, magna ultione pledendum adjiciens,qui Sando tantam irro- 
gaffet injuriam. Tunc Prefbyter venerandus, licet caraiila pignora Sancio re- 
ftituenda fentiret, fetamencum tanto miraculo ob honor enfSandi depre- 
henfum exfultans , fado in plebe filentio, omnia quae fecerat, & qua inten¬ 
tione fecerat, nihil cundatus ex pofuit. Cumque in prxfentia populi quod fi- 
bifervaverat protuliffct, eundis congratulantibus, & mirabilem Dominum 
in Sandis fuis praedicantibus, loco fuo reftituit. Oratione tunc demum & di¬ 
gna fatisfadione prarmifla, ad juflum Sacerdotis feretrum Clerici levi motu 
levantes, cum hymnis & canticis fpiritalibus, ut tantum decebat Pontificem, 
inEcclcfiam detulerunt quarto Nonas Augufti: celebratoque pro more cum die % Au- 
devotione follemni facrificii falutaris officio, ad fua finguli cum gaudio re- B ufti 
mearunt. Ex illa die & deinceps ex facrisejus reliquiis nihil quifquam aufus 
auferre, intadas & integras, ficut eas Fratres invenerunt, pofteritatjs notitiae 
fervarunt. Dicsifte omnibus annis celebris habebatur a populo; fed quia no¬ 
va hac tranflatione perada, decretum eft utriufque gloriam fub una celebri¬ 
tate colendam; nos utramque hiftoriam credidimus conjungendam,adjicien¬ 
tes quid miraculi olim per beati viri merita in ejus hac follemnitate acciderit. 

az. Quidam e Fratribus, Huco fcilicet venerabilis, de quo fuperiusmen- xm. 
tionem fecimus, ad loca vicina proMonafterii utilitate profedus, impen- J ratcina «- 
dente jam ipfo die follemni regredi feftinab#. Habuit in comitatu fuo. p t U f. crc 
quemdam Ecclefiae famulum fidelem & devotum, & Fratribus in omnibus 
quae ad ipfiun fpedabant perutilem. Vcnientes autem ad flumen, quod civi¬ 
tati fubterfluit, locatis in navicula quibus infederant equis, Uthredus (hoc 
enim nomen viro) arripiens gubernaculum, & ftans in parte poftetiori na¬ 
vem regebat. Sc ccce equus unus ab anteriori parte profiliens, navem undis 
fere fubduxit. Nam jumentum plerioribus pedibus fortius infidtum inni- 
tens, proram in ima depreffit: fed mox fuae levitatis repulfu refiliens, cum 
fe altius extuliflet, eam partem cui redor navis infedit, undis immerfit. lUe 
lapfusepupi abforbetur a flumine. Clamant qui aderant, accurrunt, lugent. 


Dig zed by t^ooQie 




Ann.Chr, 
DCC IX. 

Apa. xxiv. 


Nota. 


frideberti 
corporis 
inventio, 


ItAlberti. 


» 


zio* MIRAC. S. WILFRIDI EPISC. EBORAC. &c. 

difeurrunt huc atque illuc, infortunium fuum fufpiiiis te lacrymis proteftan- 
tcs. Sed quid facerent i non funiculum, non virgam, non ramum, nec quid¬ 
quam omnino quo mifero fubvenirent, habebant. Dolebant tantum, te ille 
latebat fub undis. Quod folum fpei fupererat, levant ad Eccleftam oculos, te 
fibi Sanctorum merita precabantur adefle, prxeipue tamen beatum Alch- 
mundum, ad cujus follcmniafeftinaverant, ut his eum periculis eximeret o- 
rabant. Interea juvenis quem jam fuffocatum putabant, ad profunda demer- 
fus, integer memoria, imperturbatusfenfibus, quidquid in ripa loquebantur, 
claro percipiebat auditu, confeflionem fuam, acfiCUm Sacerdote loquere-» 
tur, ei qui pbique prxfens eft faciebat. Demum in beatum Alchmundum co¬ 
tum intendens animum> prout talis necefiitas permittebat, ut fui mifererecut 
fupplicabat. Porro illi qui difeurrebant in ripa, quafi de morte ejus jam de ex¬ 
trahendo te fepeliendo cadavere cogitabant: te ecce vident hominem emi¬ 
nus ftantem, lanceam tenentem manu, te quafi eorum curfum te difeurfum 
admirantem. .Clamant onjnesut accederet, te ipfe haut fegnis accurrit. Ar¬ 
reptam unus lanceam ubi ultimo vifus fuerat impulit flu&ibus. quam illemox 
oculis intuens, & nihil oblitus fui, utraque manu apprehendens, inventi ca¬ 
daveris luo pondere fecit indicium. Accurrunt ad adjuvandum ceteri i &ec- 
cc emergens ab imis homo defeendit in ripam. Ubi modicum paufans, te un¬ 
das quas haufcracexfpuens, ad Monaltcnum cum fociis properavit. Ibi ap¬ 
plicatus ad ignem, cum naturalis calor quem membris frigus ademerat, ad ea 
materialis ignis redilTct acceffu i receptis viribus Domino te fando Alchmun- 
do in Eccleiiam gratias adurus intravit. Ubi beati Alchmundi meritis ita con¬ 
valuit, ut eadem die amne tranfmilfo, ad fua incolumis remearet. Ab illo 
tempore lingulis annis, quoad vixit, cum oblatione die eadem ad Eccleiiam 
veniens, erepfcrifuo muneribus quibus potuit congruam acceptis beneficiis 
vicem rependere non omiiic. His forte non inutiliter infertis, ad tranilationis 
ordinem redeamus. 

2,5. Accedentclque ad tertium, cum te ipfum non impari gloria reperif- 
fent, fchedulam quas ejus nomen te meritum proderet requirunt 1 te ecce in¬ 
venerunt unam continentem haec: 

Anno a? Incarnatione Domini septingentesimo se¬ 
xagesimo sexto Fridenbertus Haugustaldensis Ec- 

CLESIjE A NTISTES , DE HAC MORTALI CARNE MIGRAVIT 

AD VERA LUCIS PERHENN ITATEM , DECIMO KaLENDAS 

Januarii , episcopatus sui anno trigesimo quarto, 

ET HIC EST IN PACE. 

Renovata igitur ut in prioribus ipfa atteftatione, te ipfum honcftilfime invo¬ 
lutum illis quos infpexerant appofucrunt. Qui cum fimiliter quarti fafciculi 
divitias explorarent, inveniunt olfa non minori a ceteris decore fulgentia, 
eadem diligentia condita te involuta: fedcur nomen non appofuerit ille qui 
condidit, incertum habemus. Forte autem quia vulgus omne fciebat qua- 
tuor ibi fuifle Epifcopos, quprum eos nomina minime latuerunt- Nam ante 
hanc tranflationem multis annis cum adhuc puerulus elfem , Accam, 
Alchmundum , Fredenbertum, Albertum a , ibi limul re* 
quiefeere nihil harfitans populus totus clamabat. Forte ergo cum trium nomi¬ 
na appofuilTet, fufficere credidit, cum ceteris nominatis alius non putari pot¬ 
iet quam Albertus. Hos quatuor cum fumma devotione palliis pretiofilfimis 
involutos, ficut fimul inventi funt, limul irynajori loculo collocarunt. Poftre- 
mo ferinium quo venerabilis Accx b Epifcopi reliquiae tegebantur aperientes, 

S Tiibertom appellat Richardus Prior inlib i cis, maxime in lib. 4 cap 17 , & in Vita S. Cuth- 
ca P' l6 ’ * berti Saeculo i. 

• legendum E a t &, de quo Bcda variis in io- 

inve- 


Digitized by t^OOQle 



MIRAC. S. WILFRIDI EPISC. EBORAC. &C.11I* 

inveniunt offa ejus cxlcftcm odorem fpirancia. Quem cum omnes qui ade¬ 
rant territi &£ ftupefadi haufiffent, refoluci in lacrymas, tanti fc patroni pre¬ 
cibus devotiffime commendarunt. Invenerunt in eadem theca vas plumbeum 
minutias quafdam ex beati Fredenbcrti continens, &c cjufdem odoris fragran¬ 
tiam redolens. Tunc Tonuit in ore omnium gratiarum actio & vox laudis: ap- 
plicantcTque minorem quam ornaverant thecam, beati Pontificis reliquias 
tum vafe plumbeo quod invenerant intulerunt. At interna fimiliter ornata, 
cum fandi Babillx Epifcopi & Martyris facris reliquiis quamdam partem pul¬ 
veris de corpore fandi Aatx Epifcopi pofuerunt. Eredaque fecus altare ta¬ 
bula, tribus innixa columnis, (culpturis & piduris decentiffime variata, (la¬ 
tuerunt in medio ferinium majus, quod quattuor Epifcoporum facra pignora 
continebat; a parte ejus auftrali illud quod fandi Aatx venerabilia offa tege¬ 
bant , ad Aquilonem tertium, cum his qux impofuerant, (latuerunt. Quibus 
rite peradis, Sc Miffarum follemniis cum debito gaudio celebratis, populus 
dimittitur, plebs Fratrum folitx paci redditur acquieti. 

14. Quxritur quis fuerit ifte Aata, & quibus temporibus Haguftaldenfem 
rexerit tcclefiam. Nos quid de his vel antiquitas fenferit, vel ex Chronicis &: 
Hilloriis probari aut conjici poterit, (lilo tradere non taedebit. Dicit fandus 
Beda hunc effe Aatam, qui quondam Mailrofenlis & Lindisfarnenlis Abbas 
jeverendiffimus, bcatiffimum Cuthbertum, fandumque Boifilum, plurefque 
niagnx perfedionis viros meruit habere difcipulos. Eo autem tempore quo 
beatus exfulabat W llfridus, Rex Ecfridus qui eumexpulerat, ejus invi¬ 
dens glorix, Eboracenfis Eccldix dioecefim, cui folus prxfuerat W ilfridus, 
favente fibi Theodoro Cantuarienfi Archiepifcopo, cui tota infula manus 
dederat, primo duobus, poftea tribus divifit Epifcopis. Nam huic fandiffimo 
Aatx Berniciorum commifit provinciam, fedem ei conftituens in Ecclefia 
Hauguftaldcnfi, adjiciens ei etiam Lindisfarnenfis Ecclefix principatum. Bo- 
fam vero Eboracenfi prxfecit Ecclefix, Deirorumei regendam concedens 
provinciam. Ordinati funt autem a beato Theodoro Eboraci cum Epifcopo 
Lindiffx Adedo. Tribus autem annis emenfis, idem Theodorus Tunber- 
tumad Ecclefiam ordinavit Hauguftaldenfem: Aata autem in Lindisfarnen- 
fi refedit Ecclefia. Hxc de Hiftoria venerabilis Bcdxnoftris verbis tranftuli- 
mus. Dicit poftea , Johannem fucceffiffe in cathedra Haguftaldenfi Aatx. 
Patet proinde poft Tunbertum, beatiflimum Aatam ad priorem rediffe fe¬ 
dem , conftituto in Lindisfarnenfi cathedra fando Patre Cuthberto. Dicitur 
autem quod ipfe Pater ad Haguftaldenfem fuerit eledus Ecclefiam, obtinue¬ 
rit tamen, ut Aata ad fedem, cui prius fuerat ordinatus, redeunte, ipfe potius 
in ea in qua Monachus Chrifto fervicrat, quieti filx confulens, officium Pon¬ 
tificatus exerceret. Defundo autem Aata, ut Beda teftatur, Johanncsfan¬ 
dus fucceffit. Hxc omnia exfulante beato W ilfudo fada, fatis manifeftum 
eft.Qup redeunte,Johannes ad Eboracenfem transfertur Ecclefiam,ipfevero 
Haguftaldenfem recepit. Ipfo vero poft quattuor annos recepti Epifcopatus, 
ficuc ei Michael Archangelus revelaverat,adcxleftiatranflato, reverentiffi- 
mum Accam habuit fuccefforem. Ita fandiffimus Acca poft W ilfridum,licet 
Epifcopo vivente, Epifcopusin Haguftaldenfi cathedra ordinatus ,quem vi¬ 
rum manfuetiffimum ac fimpliffimum Beda commemorat, ibi vivendi finem 
fecit, de quo quid modernis accidit temporibus, huic operi inferendum pu¬ 
tavimus. 

ay. Tempore Thom je junioris, viri utique fuavisanimi & jocundi fer- 
monis , jam introdudis in Ecclefiam Haguftaldenfem Canonicis , Clerici 
Eboracenfes multum jam exaltati & dilatati, xgre ferentes nullius fe Epifcc- 
porum Tuorum habere memoriam , cum Paulinum Rofenfis , ilfridum 
Atta SS. Ord. S . B. Statium III. F f ^ 


Ann. Chii. 

t>£ C Ii-. 

Apr. xxi \. 


Scrinia ubi 
rcpofit*. 


xtv. 
S. Eata 
quis. 


XV. 

S. E:tc 
tranfiatio 
Eboracum 
impedica. 


Digitized by t^OOQle 



zzz* MIRAC. S. W.ILFRIDI EPISC. EBORAC. &c. 

Ann.chr. Ripenfis, Johannem Bcvcrlacenfis Ecclcfia polfiderct , & aliquem illorum 
«cc it. transferre populis oblidentibus elfcc impoflibile ; conveniunt Archiepifco- 
apr. xxiv. p Um (altem beati Accx reliquias (ibi permittcret,ingloriumadftrucntcsEccle- 
liam Haguftaldenfcm quinque, Eboraccnfem ne unum quidem habere Epif- 
copum. Confidcrantes enim vulgi Hagultaldenfts imbecillitatem, Fratrum, 
qui nuper advenerant paupertatem, illis vim inferre tutius arbitrabantur. Ille 
ut erat mirae benignitatis, facile in eorum confcnfitfcntentiam. Comitanti¬ 
bus ergo fc Clericis qui Sandum adveherent, venit Haguftaldunum. Non 
erat qui contradicerer, non erat qui aperiret os & mutiret. Fecerunt tamen 
Fratres quod potuerunt. Indant precibus, &: non gladiis, licet adverfus rap¬ 
tores oracionibus pugnant. Prodernunt fe ante loculum,qui thefaurumil¬ 
lum exledem fervabat: plorant, rogant nc fe defereret, ne divitias Ebora- 
ccnfcs fux paupertati prxferret, ne locum, quem vivus excoluerat, & fua di¬ 
taverat fcpultura,fui prxfcntia deftitueret. Defiderium pauperum exaudivit 
Dominus, prxparationcm cordis eorum audivit auris ejus. Prxparant eve- 
• dioni necciraria, fcd prxparationcm eorum irrilit Dominus, diflolvic cohfi- 
lium, conatum elufit. Et jam dies quo propofitum effedui manciparent inda- 
-bat. fed node prxccdenti cum Prxful quietis ac foporis gratia fefe lcdulo 
rccepiflct, videt in fomnis adlidcntem fibi virum pontificali majedate infi- 
gnem^vulcu feveruni) immcnfa luce corufcum. Expavit Antiftes, Sc terro¬ 
rem quem oculis ac facie prxtcndcbat vix fuftinens, quid elTct adurus trepi¬ 
dans cxfpedabat. Ille terribiliter intuens intuentem, fic eieft locutus: Cur 
convenit vobis meam infedare quietem, & a loco ubi cum Fratribus meis 
dormio &c requielco, ad alias transferre nationes ? non hoc Domini volunta¬ 
tis , fed tux eft prxfumtionis, cujus jam nunc poenas exfolves. Et elevans vir¬ 
gam paftoralcm quam manu tenebat, perculfit bis humerum ejus, & multum 
comminatus ei difparuit. Territus ille verbere , clamore fomnum excuflit. 
Ad quem &: Clerici qui aderant excitati, accedunt ad eum: invcnientefque 
eum trementem & pavidum, caufam fibi propalari depofeunt. Refert ille vi- 
fionem, &c mane vocatis ad fe Fratribus confitetur reatum, veniam poftular, 
& fc nihil hujufmodi deinceps tentaturum promittens, orationum hoftias pro 
Fe immolari precatur. Hinc Fratres plurimum exhilarati funt, & Clerici fua 
fpefrudratanon parum confufi. Tribus itaque diebus Sandi manum perpef- 
fus, quarto demum fanante eo qui perculferat, infirmitas ab co, ipfeavico 
difccllit. 

H;.'S ancti aldhelmi 

EPISCOPI SCHIREBURNENSIS 
APUD WESTSAXONES 

ELOGIUM HISTORICUM\ 

Ancti Aldhelmi Malmesburienfis Abbatis primum , dein 
Efifiofi Scbtreburnenjis , Vitam in litteras retulere prater BedamS. 
E g yr 1N u s Vviccicrum Epifcopus ejus aqualis i S. Osmundus 
Sarisberienjis Epifcopusfeculoxi » E adm erus Cantuarienfs,& 
Willelmus Malmesburienfis Monachi feculo infequenti . Egvvini de S. 



Digitized by 


Google 



DE S. ALDHELMO EPISC. SCH 1 REBURNENSI. 213* 

Aldhelmo lucubrationem laudant Pitfeus & alii , ofinundi fetum Francifcus Ann.Chr. 
Godwtnus j fiuum ipfius memorat WiUclmus in lib. 2. de Pontif Schirtburn. 
his verbis . Primus Schueburniae fedic Pater Aldhelmus, quem hic tantum 
loco ordinis nomino, namque quod ejus Vitam nufquam plene digeftam 
reperi , fpedantque ad eam quamplurima , quae fi in pofteros celavero, 
delinquo cogitavi annuente Deo in extremo hujus opufculi libro cum 
ejufmodi maceria liberiori congredi otio, iftas de Sanlfo Aldhelmo fcriptio- 
ncs litteris non femel per amicos in Angliam mijjis confequi necdum potutmus. 
fi quid forte poftea nantti fuerimus , in Supplemento iftius Saculi referemus. In» 
terim ex Venerabili Beda & ex ipfi Vviflelmo alitfque auctoribus , hamo ex ip- 
fius Aldhelmi fcriptis, qua ad ipfum pertinent , ut res feret, depromemus. 

x. Ad S, Aldhelmi genus quod attinet , fuerunt inquit Vvidelmus ', qui di- Genus * 
cerent, eum I n a Regis nepotem fuifle ex Kentenio fratre. Sed non pia- P* tn “' 
cuit nobis pro vero arrogare , quod magis videtur opinioni blandiri vola¬ 
ticae , quam Habilitati convenire hiftoricae. praefertimr cum nufquam ab an¬ 
tiquo feriptum reperiatur , & chronica palam pronuntient, Inam nullum 
fratrem habuiife praeter Inigildum , qui paucis annis ante ipfum decedit. 

Non eget Aldhelmus ut mendaciis adferatur : tanta funt de illo quae in* 
dubiam depromant fidem, tot funt quae non veniant in licem. Ita Vvitiel- 
mus in lib.i de Regib. Angi, cap.2. qui tamen in libro fingulari. deifttus Sanlti 
geftis Kentenium Aldhelmi patrem agnofeit. nam Harpes fidius qui hunc librum le¬ 
git , ita ex eo feribit in Hiftoria Anglicana , faculo S. Aldhelmus ex illuftri 
Saxonum genere patreque Kentenio natus , qui Inae Regi Vifi-Saxonum 
(anguine valde conjundus erat , ortus eft. Sunt qui confticuunt Kente- 
nium Inae fratrem, ejufque Aldhelmum filium:quorum fententia jullisdc 
caufis rejicitur. Sed hanc ille quantamcumque fuerit ftirpis nobilitatem, 
animi generofitate, dodrina: virtutumque magnitudine longe fuperavit. 

3 * vero ra[ *one jtudiis dederit operam , & monafttcum inftitutum arri- Scudiafub 

puerit, (ic Vvillelmus in libro de antiquitatibus Coenobii Meldunenfis de feribit. Ma,ldulfo 
s_ r ■> 1 /* , « „ 1 j J 1 eremita, 

Maj ldulius vicam eremiticam ducebat iub caltello de Blaaovu , quod 
Saxonice dicitur Ingclborne-caftcll. Civitas quondam ibi fuerat, quae penitus 
deftruda fuit ab alienigenis. Caftellum fc munitum cuftodivit, quod per 
multum tempus ftetit fine habitatione propinqua. Regia enim habitatio, &: 
ejus manerium tam paganorum quam Chriftianorum, non longe fuit a ca- 
ftello apud Kairdurberg, quod Saxonice dicitur Brohambergh, nunc vero Bro- 
kemberg. Praedidus Eremita petiit a caftellanis tugurium fibi fieri fub caftello, 

& obtinuit, non enim ibi erat magna hominum frequentatio. Hic dum fibi 
peceftaria deficerent, fcholares fibi in difciplinatum adunavit, ut eorum li- 
beralitace tenuitatem vidus emendaret. Brevi aucem tempore fcholares in 
conventum non exiguum coaluere. Horum confortio & exemplo fandus 
Aldhelmus ad plenum informatus , artem Dialedicam adjecit erudire. 

Unde hinc fugiens, ad pedes Hadriani Philofophi, Abbatis fandi Au- 
guftini Cantuarienfis , per aliquod tempus ftuduit, & fufficienrer edo- Abbate”" 
dus Meldunum repetiit, qui poftea cum fociis fuis fub Maildulfo Mona¬ 
cho attonfus eft , vivente Maildulfo poft tonfionem ejus annos x 1 v. Ex - Mona- 

ftat inter Bonifacianas epiftola 41 Scetti cujufdam ( quem ArtWilum Scotiae chus ‘ 
Regis filium Ujferius in Notis ad epiftolas Hibernicas opinatur ) ad Aldhel¬ 
mum , in qua epiftola Scottus ille , Idcirco te , inquit, fiducialiter ita ob- 
fccro , quod a quodam fando viro de noftro genere nutritus es, nempe i 
Maildulfo, ut dictum eft. 

4. Poftquam igitur Monachum induit, ait Harpesfeldius ex VvidelmOy 
omnibus id viribus agebat, ut quod nomine pollicebatur , rebus ipfis 
Alfa SS. Ord. S. B. S a culum III. F f i j ^ 


Digitized by t^OOQle 



1X4* DE S. ALDHELMO EPISQ SCHIREBURNENSf. 

Ann.Chr. pracftaret. Quare pedem numquam e Monafterio , nifi ncceflitas aliqua ur- 
dcc ix. geret, extulit, legendo orandoque omne tempus abfumfit, ut ( ficut ip- 
^ l x A T I 1 » ie alicubi in cpiftola teftacur) legendo Dei loquentis vocem audiret, oran- 
>» do Deum ipfum compellaret. Vidus tenuis & oppido quam parvus erat, 
ut fpiritui carnem fervirc cogeret, quam alia mirabiliter aufteritate fre¬ 
nabat. Vicino enim cuidam tonti, qui nomen ejus poftea ferebat, fe ad 
humeros nodu immergere (olitus eft , ibique eoufque confiftcrc , donec 
totius Pfalterii, quali penfum quoddam nodumum, precationes abfol- 
v iflet. 

AhbasMo- 5 - Abbas fadus, Malmefburienfe Monafterium Meldunenfe a Mail~ 
nafterium dulfo Eremita appellabant , ex humili ad amplifliroum ftatum provexit, tefie 
fe amplifi* Ile Imo in lib.t de Regibus An glorum cap. 2 , favente Lcutheri». Vveft-Sa- 
cat. xonum Epifiopo , qui Aldhelmo ejufdem loci Monacho Coenobium pro jure 
tunc Epifcoporum regendum contradidit. De qua re , ut omnem fermo 
nofter dubietatis dcprccctur offenfam , verba ejus hic aliqua attexam, 
„ nempe ex charta Leutherii , qua integra in Menaftico Anglicano refertur. Ego 
„ Leutherius gratia divini Epifcopus, Pontificatus Saxonix gubema- 
„ cula regens, rogatus fum ab Abbatibus, qui fub jure parochia; noftrx cce- 
„ nobiali Monachorum agmini paftorali follicitudine pratefle nofcuntur, uti 
M terram illam , cui inditum eft vocabulum Maildulfesburch , Aldhelmo 
3> Prelbytero ad degendam regulariter vitam conferre largirique dignarer. In 
„ quo videlicet loco a primo aevo infanti se atque ab ipfo tirocinio rudi- 
„ mentorum liberalibus litterarum ftudiis eruditus, &c in gremio fanda: ma- 
„ tris Ecclefiar nutritus vitam duxit. & ob hoc potiifimum hanc petitionem 
„ fraterna caritas fuggercre videtur. Quapropter praedictorum Abbatum 
„ precibus annuens , ipfum locum tam fibi quam fuccefioribus fuis normam 
,, sancta Regulae follcrti devotione fequentibus , fraterna petitione 
» coadus , ultroneus concedo. Adum publice juxta flumen Bladon , vi 1i 
"fic „ Kalend. Septemb. anno Inc. Domini dc lxxv *. Cum igitur induftria 
Abbatis, additVviUelmus, accederet favori Pontificis j tunc res Monafte- 
rii in imipenfum efferri , tunc Monachi undique aggregari. Currebatur 
ad Aldhelmum totis compitis, his vita: fandimoniam , his litterarum 
fcientiam defiderantibus. Exftant in Monaftico plures donationes Aldhelmo 
Abbati Meldunenft faci a. 

Bsfilica» & Ad hac Aldbclmus templa duo , unum S. Maria , alterum S. Michaelis 
«difica" 13 conc ^diJTe fertur, trabemque quamdam contractiorem operi precibus aptavijfe. 

Nec foiism ades proprias curavit : quin etiam juvantibus Principibus , Fro- 
menfe feu Formenfe & Bradefordienfe Monafteria erexiffe memoratur. Porros 
Ina Vveft-Saxonum Rex Glaftonienfe aliaque Monaftcria sedi fi cavit Ald- 
helmi confilio , cujus ille praecepta audiebat humiliter , fufeipiebat gran¬ 
diter, adimplebat hilariter , ut Vvillclmus auCloreft. 

Rorrix Ser- 7 ’ Omnium vero , inquit Harpesfeidius , celeberrima funt, quae Roma: 
himai*tf' ^ accidifle memorantur,quum Sercium Papam ab inceftusnota, qua 
boar!* 1 ” laborabat, exprefio infantis , qui vix nonum diem attigerat, fermone, 
quo ftupente populo Sergium ab omni hac culpa longe remotum pro¬ 
nuntiabat , admirabiliter liberavit : cum cafulam , ut appellant, quam 
abfolutis MifTarum facris, quas Roma: nullo die praeter mi lit, exuerat, fo- 
laris radius admirabiliter fuftinuiflet. quae Melduni ad Audoris noftri, 
id eft Vvillelmi tempora refervata eft , ut & marmoreum quoddam alta¬ 
re , quod confradum precibus confolidavit. Qua: ego certe , addit Har- 
pesfeidius , aliaque non attigiftem , nifi ab Audore noftro commemorato, 
quem temere rejicere non licet , ita prodita dfent: & ( quod magis 


Digitized by t^OOQle 



DE S. ALDHELMO EPISC. SCHIREBURNENSI. iz 5 * 

multo movet) nifi hxc &C fimilia antiqua: illi Aldhelmi theca:, qua bea- Ann.Chr. 
tae ejus reliquia: confervabantur , diu ante Audoris noftri faeculum egre- JiIh* x' T 
giis caelaturis affabre infculpta fuiffent. Ut res fe habeat de calumnia a Ser¬ 
gio depulfa , Romam cerie profectus futffe •videtur Aldhelmus , fi difiickon d 
V ville Imo relatum infra ipfitts e fi Aldhelmi. Exftant verfus quidam ali cujus 
Aldhelmi pofi Bonifacianam epifi olam fecundam , in quibus Auttor fe Britan¬ 
nia relidi a Romam adiiffe , ibi'que refidere feribit. At cum in epiftola fe Boni- 
facii Prtfulis difcipulum dicat, alterius Aldhelmi tum verfus tum epifiolam 
ejfe neceffe efl: cum Aldhelmus atate fuerit Bonifcio fuperior. Et quidem d 
Sergio Papa privilegium pro libertate Monaftcriorum Tuorum impetravit, 
ab Ina Rege de in confirmatum , tefiante V ville Imo in Itb. i de Regibus Angi, 
cap. 2. 

8. Ea fuit Aldhelmi apud fuos exifiimatio , ut Patres Concilii cujufdam in Concilii 
Regno Mere iorum habiti, cui ipfe interfuit, ei dederint in mandatis, ut li~ j|^j“' ontra 
brum contra errores Brittonum feriberet adhuc Abbas. Accidit vero ut cum ad feribit. 
Concilii i idictum locum fe conferret , Hildelita Abbatiffa & Sanctimoniales 
Berkingenfes librum de Virginitate , ab ipfo poftea metrice redditum obtinue¬ 
rint. Ita enim in Prafatione ipfis dire dia loquitur : Jamdudum ad pontifica¬ 
le proficifcens conciliabulum fraternis fodalium catervis comitatus , al- 
mitatis veftrae feripta mea: mediocritati allata fatis'libenter fufeipiens &c. 

Et in fine .Fateor caritati veftrae, quod hoc opufculum, licet minufculum, 
paftoralis curae farcina gravatus , negotiorumque terrenorum ponderi¬ 
bus oppreffus , ita perniciter , ut fategiftis , didare vobifque deftinare 
nequiveram. 

9. Anno dominicae Inc. feptingentefimo quinto, occidentalium Sa- Epifcopus 
xonum Antiftes Hacddi caeleftem migravit ad vitam , inquit Beda in Hi* s^Hirebur- 
fioria lib. s. cap. ip. quo defundo Epifcopatus provinciae illius in duas pa- "u” SCtca ~ 
rochias divifus eft. una data cft Danieli, quam ufque hodie regit i. altera 
Aldhelmo , cui annis quatuor ftrenuiffime praefuit; ambo & in rebus 
ecclefiafticis, &: in fcientia feripturarum fufficienter inftrudi. Huc Jpedlant 
Vvillclmi Malrnesburienfis verba in lib 2 de Pontificibus Anglorum. In di* 
vifione Weft-Saxonici Epifcopatus hoc obfervatum palam eft , ut qui 
"Wintonia: federet, haberet duos pagos , Hamptonenfem &: Sudreien- 

fem: alter qui Schircburniae, haberet Wiltunenfem , Dorfctenfem &: 
Beruchenfem , Somerfetenfem, Domnonienfem, Cornubienfem. Schire- 
burnia eft viculus, nec habitantium frequentia , nec pofitionis gratia 
fuavis : in quo mirandum U paene pudendum, fedem. epifcopalem per 
tot duraffe faecula , nimirum ad pontificatum Hi manni , qui medio feculo 
x 1, ex Canonum decreto , quibus fiatmum erat , ut fedes Epifcoporum ex 
villis ad urbes migrarent j tribunal fuum tranftulit a Schircburnia Salefbe- 
riam , pofi quam repugnante Edvvardo Rege itiud Malrqesbur^am transferre fiu- 
fira cogitaverat. Ina Rex Vvdi-Saxonum Aldhelmum renitentem Epileo-ina Rege 
patu honoraviffe dicitur apud Vvilielmum in lib. 1 de Regibus Anglorum cap. co g ent «* 
z , licet vitam tanti viri cita mors inviderit. 

10. Vix enim annis quatuor Epifcopatu fundus, animam czlo thurifi- ol >j* 
cavit anno dominicae Incarnationis feptingentefimo nono , in vigilia fan- J unu ’ 
di Auguftini Anglorum Apoftoli, odavo Kalendarum Julii: quo die in recen- 
tioribus Martyrologiis , etiam Benedidlinis , locum habet. Ejus obitum fuperno scpultu* 
monitu agnovitfanttus Egvvinus Vvicciorum Epifcofihs t qui concito gradu ad Malme&u, 
locum ubi fiicrum corpus jacebat properans, illud cum magna veneratione & honore ri ** 

ad pradi dum MonaHcrium adduxit y ibidem que fepultu ra tradidit, inquit Cap - 
gravius apud S urium. Regnante bgvvio hege B. Aldhelmi conus de terra 
Adta SS. Ord. S. B. Saculum III. Ff iij ^ 



Ahn.Chx 

Dcc IX. 
Ivi AII XXT 


Scriptis 

clarus. 


k miracu¬ 
lis. 


Pangendis 
te canendis 
carminibus 
(tutis. 


116 * DE S. ALDHELMO EPISC. SCHIREBURNENSI. 

elevatum in ferinio collocatum fuijfe ait Vvillelmus inlib.2cap. 7 de gefiis Ast- 
glorum i & quidem pridie Kalend. Aprilis, quo die in Martyrologio BenediEtino- 
Anglicano ponitur ejus Tranjlatio. Reliquias ex theca pretiofa in urnam lapideam 
tranHulit S. DunHams, ne capft pretium Reliquiarum au ferendarum occafionem 
frastaret , ut ferihitex Vvillelmo Harpesfeidius. Trivilegium ah Edvvardo Re¬ 
ge anno m ixv Abbatia Mtldunenfe concejfum dicitur ob reverentiam fandi 
Aldhelmi ejufdem Coenobii quondam Abbatis, deinde Schiraburnenlis 
Pracfulis, cujus corpus gloriofum in eadem Ecclefia venerabiliter requiefeit, 
A: multis patratis miraculis cluccfcit. 

11. Aldhelmi eruditionem magni fecit venerabilis Bcda in lih. s cap. 19 bis 
verbis : Aldhelmus cum elfet adhuc Prclbyter &: Abbas Monafterii, quod 
Maildulfi-urbcm nominant , fcripfit jubente Synodo luae gentis librum 
egregium adverfus errorem Brittonum , quo vel Pafcha non fuo tempore 
celebrant, vel alia jfcrplura ccclefuftica: caftitati & paci contraria gerunt: 
multofque eorum qui occidentalibus Saxonibus lubditi erant Brittones ad 
catholicam dominici Palchae celebrationem hujus ledione perduxit. Scri- 
pfic & de Virginitate librum eximium , quem in exemplum Sedulii gemi¬ 
nato opere , Sc. verfibus hexametris & prola compofuit. Scriplit & alia 
nonnulla , nempe librum metricum de octo vitiis , anigmata , & epijtalat 
quafaam , utpote vir undecumque dodilfimus. nam & fermone nitidus, 
& feripturarum ( ut dixi ) tam liberalium quam eccicfiafticarum erat eru¬ 
ditione mirandus. Quo defundo, Pontificatum pro eo fufeepit Forthere, 
qui ufque hodie fupercft , vir &: ipfc in Scripturis fandis multum erudi¬ 
tus. Hactenus venerabilis Reda , cui adjungendus Vvillelmus in jam citato lih. 
1 de Regibus An glorum ap. 2. Erat vir ille, fcilicet Aldhelmus , cum religione 
fimplex , tum eruditione multiplex , & qui famam virtute praeiret, libe¬ 
ralium artium epotator: ut cflct mirabilis in lingulis, & in omnibus lin¬ 
gularis. Mentior fi non hoc teftantur codices de Virginitate , immortalis 
ejus ingenii indices, quibus meo judicio nihil dulcius , nihil fplendidius. 
quam vis, ut eft noftri faxuli defidia, quibufdam pariant naufeam , non at¬ 
tendentibus , quia juxta mores gentium varientur modi didaminum. De¬ 
nique Graeci involute , Romani circumfpede , Galli fplendide , Angli 
pompatice didare folent. Sane quoniam dulce videtur majorum inhaere¬ 
re gratiae, eorumque exemplis infignire memoriam , non invitus evolve¬ 
rem , quantos hic Sandus pro Eccleliae noftrae privilegio fudores infum- 
feric, quot miraculis vitam infignierit : nili quia alias avocamur , & fada 
ejus etiam lippienti meracius appareift oculo , quam noftri polfint adum¬ 
brari penicillo. Innumera ligna quae modo apud ejus fiunc Memoriam, 
oftendunt praefentibus praeteritae illius vitae fandimoniam. Habet ergo il¬ 
le laudes fuas , habet meritis partam gloriam. De miraculis fanEti Aldhel¬ 
mi ratum eft etiam Beda teftimonium fuperius relatum. 

n. Ceterum Harpesfeidius ex Vvillelmo hac litteris mandavit de Aldhelmo: 
Primus lane fuit noftratium , qui Latina carmina condiderit. Qua de re 
ipfc idoneus teftis eft , dum icribit: 

Primus ego in patriam mecum , modo vita fuperfit , 

Aonio rediens deducam vertice mufas. 

In quibus etiam patrii lingua fcice &; eleganter tam componendis quam 
aut pronuntiandis aut canendis eminuit, quorum aliquot E l f r e d i Re¬ 
gis tempore , ut ipfe Rex teftatur , vulgo canebantur. Qui quid ea de re 
retulerit , memoria fane cum primis dignum eft , fuilfe videlicet illius 
feculi populum adhuc rudem , agreftem , Sc rebus facris.perfundorie de¬ 
ditum : neque diuturnam aliquam in templis moram tulilfe fed facris 


I 


Digitized by 


Google 



DE S. ALDHELMO EPISC. SCHIREBURNENSI. 127* 

Miflarum myfteriis celebratis, domum mox confercim convolafle. Hoc Amn. Ch» 
vir prudens Aldhelmus cum pcrfpicerec, abeuntibus in ponte quo tran- ?. cc ,x - • 
xeundum erat in rura , ie objicit, canendique peritia eorum aures de- bas p|c . 
mulcet. Ob quam cum cflct populo gratus Sc plaufibilis, videretque qux bemiuoffi- 
ca nerentur , magna cum voluptate inaures animofque eorum influere j Cl ° rctmet - 
magis feria & ex facris Scripturis petita fenfim adfpergit, coque pedeten- 
tim eos traducit, ut cum majore animarum Tuarum fiudu facros dies 
tranfigerent. 

15. Ex opufculis ab Aldhflmo editis exftant pleraque typis excufa. Liber ad- Scripta 
•verfus Brittones, quem fuo avo deperditum querebatur VviUtlmus t eft epiftola 44 c i UScdlta - 
inter Bonifacianas , fic inferipta : Domino gloriofiflimo occidentalis Regni 
fceptra gubernanti Gerunt 10 Regi, fimulque eundis Dei Sacer¬ 
dotibus per Domnoniam converfantibus , Althelmus fine meritorum 
prxrogativa Abbatis officio fundus, optabilem in Domino falutem. Nu¬ 
per cum eflem in Concilio Epifcoporum ex tota Brittania , innumera¬ 
bilis # %ei Sacerdotum caterva confluxit, ad hoc praefertim congregata, 
ut pro Ecclefiarum follicitudine &c animarum falute ab omnibus decreta 
Canonum & Patrum ftatuta tradarentur , & in commune Chrifto patro¬ 
cinium prarftante confervarentur. His igitur rite peradis , omne facer- 
dotalc Concilium meam parvitatem pari praecepto &c fimili Tententia com¬ 
pulerunt , ut ad veftrae pietatis prxfentiam epiftolarum apices dirigerem, 

&c. £)ui Gcruntius unus fuiffe videtur ex illis decem Regibus , mos occiden¬ 
talibus S axonibus poft Kenvvalchium imperaffe docet Beda in lib. 4 cap. 12. 
nam Domnonia Vveft- S axonum Regno attribuebatur. Cetera Aldhelmi opufcu- 
la repaiuntur in tomo S Bibliotheca Patrum prater epiftolas quafdam ineditas , 
ut epiftola ad Heddam Dorciceftrenfem tpifeopum a V ville Imo laudata; 
epijloli ad Eadfridum ab Ufferio edita inter Hibernicas. In anigmatibus Aid- - 
belmi a Murtino Delrio primum vulgatis praponitur Prologus metricus , in quo 
obfervavit auctor acroftichon duplex,fic ver fit redditum: 

Aldhelmus cecinit millenis verfibus odas. 

Poft Prologtm fequitur in veterrimo nofiro codice Langobardicis litteris exarato 
aliud Acroftichon in editis omijfum , quo exprimitur nomen Jesus. 
carmina tanti fecit fandus Eulogtus Martyr Cordubenjis , ut Adhelelmi Epi- 
grammatum opera ex Pampilonia cum aliis melioris litteratura libris fecum 
retulerit, ut in ipfeus Vita tradit Alvarius. 

14. Suum tpfius ftudium in fandum Benedictum tjufque Regulam Studiumin 
prodit Aldhelmus in libro metrico de Virginibus , ubi beatijfimum Patrem lau - 
dat. qued primus monafiica vita:, quam ipfe Aldhelmus profitebatur, certami- que Regu. 
naftatuerit y docueritque 

Qualiter optatam teneant Ccenobia normam, 

Quoque modo properet diredo tramite fandus 
Ad fuperos fcandens cxlorum culmina cultor. 



Ff iiij ^ 


Digitized by t^OOQle 



OOC* COO* *OM *OM 

c* ^5C*^*OiOC*>iO*0(^C*«O^C^C*O^^C^>(>*^<|00<5C*«0 4fO 40 C*40 «O 


c»«a»VITA sancti richmiri 


Janu.xvii. 


ABBATIS APUD CENOMANNOS 

IN GALLIA, 

Au&ore anonymo , ejus fere aequali, 

Ex mf. cod. Cenomanncnfi & lumario Bollandiano. 


RVATI0N1-S 


I M. 


Vit* con¬ 
ditor. 


S» Richmi¬ 
ri mcmo> 
lia, 

Monafte- 

riun. 

* h Ltir 


i, jgfc Ichuuus. alius a S. Rigomaro ficu Rigomero S. TenejHna p4- 

i®0§$& tre fP lrita ^ itidem apud Cenomannos in Gallia , /cnptorem Vita fert it ut 
eft anonymum, fui temporis fere aqualem, Ht ejni fuperftite Arrio 
Abbate Richmiri fuccejjore huic jc:-ip'tem manum admovit, tx nam. 
iS, In mf. codice que ufi famas, prajixaerat htc injcrtptto: Yica lunet i R cnmiri Sacer¬ 
dotis eximii, qui tempore Thiod ric. Regi h ancorum 6 c Gilberti EpiC- 
copi in Ducatu Ceuomannico rcgnliruer ac fandte convcrlatus , mulco, Chrifto lu¬ 
cratus cft. . 

. i. S antius Richmitus pratefmittitur in vulgatis antiquorum Martyrologiis, nec fe¬ 
re Cenomannis notus eft nee quo loco jaceant ejus reliquia, ab ullo refcire potui. 

j. tA/onaflerii a Richmiro conditi , cui & ipfe prafuit, nomen ignotum , uti & fi- 
tus. Is ex agro Turonico , ubi fantlo Albino M onajterium pofuerat, in Cenomannicum 
profeftus , primo fubflitit in loco qui Turris-Dominica dicitur, vicus haud longi a 
Ledo * fluvio, tum feceffit ad proximum fluvidum Vocabulo G and udum , ubi Mona- 
fterio exftrufto Monachos quadraginta rexit , & fupremum diem abfolvit. Turrim- 
Dominicam exijtimabam ejfe opidulum Cenomannorurn, vulgo Cour de Minche appel¬ 
latum. Id enim perfuadebat & fitus loci prope a fluvio Ledo , & nominis convenien¬ 
tia. Verum litteris non femel tum in urbem Cenomannicum , tum in pradittum opidu¬ 
lum dire His hoe folum didici, Richrnirum eo in loco ne quidem ejfe notum , uti nee 
fere apud Cenomannos. M onafterium fantti Richmiri de[trnilum fuiffe videtur ponti¬ 
ficatu Gauz.ioleni Cenomannenfis Epifcopi , de quo in mff. nAttis ejufdem fedis Pon¬ 
tificum hac leguntur : .Triginta & lex Monafteriola in ipfo Epilcopatu erant, quando 
ipfe Gauziolenus prxdiftum Epifcopatum tyrannica poteftarc adfumfit. in quibus Mo¬ 
nachi fub Regula degentes, fanctc ac regulariter vivebant. Sed quando ipfe defun¬ 
ctus eft , ( quod pudet dicere ) pauci & quali in his nulli Monachi remanferunt: 
quoniam inde ille cos ejicere indefmentcr fluduit , & laicis ac fa:cularibus hominibus 
ipfas cellulas beneficiario jure poilidendas tradidit. 

PROLOGUS AUCTORIS. 

• 

Eligiosorum Viras it a&us narrare virorum, Deum 
indubitanter laudare eft , qui dat San&is luis virtutem , & 
mirabilia facere rquem nos in San&is fuis, it per eorum ope¬ 
ra imitari, laudare, magnificare, praedicare, ac multipliciter 
omni tempore glorificare oportet, nam idem Dominus, dives 
in omnibus qui invocant illum. Idcirco, Fratres, quaeque ipfe per religio- 
fos viros operatus eft , filentio non funt premenda Vel occultanda, fed po- 
fteris feribenda & omnibus praedicanda } funt etiam imitanda , non difli- 
mulando tranfeunda: quatinus eorum exemplis it meritis informemur, 


Digitized by 


Google 


t 




* 

k 


11 


jJ: 




VITA S. RICHMIRI ABB. CENOMANNENS. 


interccffionibus muniamur , precibus adjuvemur , ut confortes eis in eae- CiucaA*. 
lcltibus fedibus effici mereamur. dcc x. 

Janu.xvh. 


INCIPIT VITA 


i.T) Eatus igitur R ichi mirus ,Turonici pagi indigena, non exiguis Richimirus 

' D parentibus procreatus, fed digni germinis digniffima proles effulfit; de>. Theodori * 
. cufquc quod fumfitcx genere, felicis vitae meritis ampliavit. Ea verb tempe- co Rege," 
liate , quando TheoDericus a Rex Francis principabatur, & G i l- « 
bertus dignus Deo EpifcopusCcnomannicam regebat Eccleliam,auditi 
fama praedicti Epifcopi de Turonico , ordinadfque Fraterculis , quo» jam 
infuo proprio incondita fuper fluviolum fiib fanda Regula congregaverat, Cei ^ an 
licenccr venit Cenomannicum : vcnienfque ad jam didum domnum Gil- nos p«u!* 
bertum Epifcopum , indicavit ei ordinem fuae rei, petivitque ut daret ei 
aliquem locum , ubi cellulam fiib fanda Regula aedificare poflet, Fratref- 
que aliquos in ea congregaret, te regulariter vivere doceret. 

Quo praefatus Epifcopus audito laetatus eft, atque gaudio magno re- saeerdo» 
pictus, .Deo immenfas gratias referens, qui de tali viro eum confolari di- 6*»*, 
gnatus eft. Voluit namque ei tunc memoratus Epifcopus aliquem locum 
dare locupletem ad hoc opus perficiendum, quod ille renuens ait: Non 
quaero locupletem nec plurimis aedificiis fublimatum , fed pauperem, in 
quo ego pauper pauperem Chriftum fequi te imitari mercar. At ille ordi¬ 
navit eum Sacerdotem , te dedit ei licentiam in dioeccfi fua praedicare , te 
animas Chrifto lucrari, atque locum perquirere in quo habitare deleda- 
retur, S c quo cellulam luam conftrucrc fecundum fuam eledioncra vellet, 
dedit etiam comites reliquos Sacerdotes qui eum deducerent, atque cum 
*co pergerent quo ipfc eligeret. 

4. Taliter autem ipfc circuicns diverfa te paupercula atque inculta lo- in loco in. 
ca , pervenit ad ultimum luper fluvium Lid c , in loco qui dicitur modb 
Turris-Dominica, qui tunc incultus erat locus, te dcnfiffimis frutedis oc- * ” ruic * 
cupatus : fed aptus aliund*c propter convenientiam atque pifcationcm ad * 

. ftirpandum te cellulam inibi aedificandam. Mirabantur tamen illi qui cum 
eo ibant, ut quid tam pauperculum te incultum locum eligeret. Tum ipfi 
renuntiant hoc domno Epifcopo, qui feftinus mifit ei ea quae tunc tempo¬ 
ris neceffaria erant , etiam amplius quam ipfe fufeipere vellet. 

5. Stirpantc autem eo in prxdicto loco una cum Monachulis fuis &: fo- A fcmina 
ciis, te manibus propriis fodiente ac laborante, venit quaedam femina, adquirit! 
nomine Cata , quae in circuitu cjufdcm loci magna habebat praedia , vifi- 

tans eum , quia vidua Deum timens erat,, te lervos Dei oppidb dilige¬ 
bat} vinum verb nimis diligebat, te propterea pauper effeda erat. Quam 
cum praedidus fandus Richimirus cx bonis , qux ei domnus Epifcopus 
miferat, refocillaret, te ipfa vino acftuarc coeperat, ait ad eum : Facia¬ 
mus mutuum contradum , id. eft, tu mihi da vinum , te ego praedia te 
mancipia , unde hunc locum una cum confilio te adjutorio Epifcopi 


* Is eft Theodcricus CUlodovci fecundi filius, ctndita Gnbrtninfe accepUTe dicuntur. qua voce 
qui Gilbercum fcu Engilbcrtum Ccnoraanncn- non facili obvia territorium alicujus vici aut opi¬ 
fera Epifcopum , non ArchicApcUtmmn , ut A da di intelligebant homines medix aetatis. LegcFor- 
illius /edis Epifcoporum przfcrunt, ( nondum mulas Veteres fecundum legem Romanam, &Bi- 
enim iftud nomen tura audiebatur •,) fed familia- gnonii Notas ad cap. I. 

ri/fimum & domcfticuna habuit. c Lcidum leu Lcdum vocant Latini, vulgus le 

b Hxc vox non raro legitur in Adis Sandorum Ltir, qui fluvius Meduanx immergitur apud Aa- 
Cenomannenfium. S. Alneus locum ab Innocente decavos. , 

Epifcopo in conditaCtLiiuinft i S. Frambaldus i» 


Digitized by v^.ooQLe 



pcc X. 
Jamu. XVII 

Alium lo¬ 
cum pciit» 


ubi condit 
Ecckliam 
& Mona- 
(tcrium , 


i3 o* VITA S. R 1 CHMIRI ABB. CENOMANNENS. 

Circa An conftrucrc & ditare queas. Ad quod condidum Sandus Dei lxtatus eft, 
fpoponderunt ininvicem ita fe effe faduros. Taliter autem memoratus 
Sandus ejus res peragendo adquifivit maxime omnes. 

6. Demum vero Dei nutu invenit alterum locum, non tamen longe ab 
eodem loco , fuper fluviolum qui vocatur Gundridus , cujus fontem ejus 
famulus , eo praecipiente Dominoque difponente , nominavit Gundridus, 
unde at&uentior aqua quam folit» eflet, currere coepit: & poftea ipfe fan¬ 
dus Richimirus eum manibus propriis curavit, ut abundantiorem aquam 
emitteret, quod U nutu Dei cveniffe nulli dubium eft. Ipfe enim tunc 
locus eremus erat, & numquam olim ibi habitatio hominum fuerat, fed 
ferarum & belli arum : & ubi tunc erat habitatio ferarum ac beftiarum, 
modo eft habitatio fervorum Dei ac Sandorum atque Angelorum con¬ 
ventus. 

7. Reperto autem &: emundato prxfato loco, mutavit ibi una cum confi- 
lio & auxilio prxdidi Epifcopi habitationem fuam. Cui domnus Epifco- 
pus operarios &c magiftros omnis generis dedit, qui fabricarent ibi Eccle- 
fiam in honore Apoftolorum , & Monafterium conftruerent Monacho¬ 
rum. Quod & Domino auxiliante ac prxdido Epifcopo opem ferente ci¬ 
to perfedum eft. Ad cujus Monaftcrioli confecrationem fupradidus Epif- 
copus veniens, non tamen illud confecrare voluit, antequam omnia qux 
ipfe adquifierat, & deinceps adquirerc' poterat, live quidquid adeumdem 
locum a bonis & Deum timentibus hominibus ab illo die traditum atque 
condonatum fuerit, totum libi &c Ecclcfix libi comraiflx fubjcdum ac tra¬ 
ditum follem ni traditione fieret. 

Perada autem eadem follemni traditione , dedicavit illud in honore 
fandi Petri & omnium Apoftolorum : cui etiam ex rebus fux led» Eccle- 
fix non modicum adjutorium fecit. Tradidit etiam prxdidus fandus Ri-* 
chimirus una cum propinquis fuis cellulam, quam in pago Turonico olim 
xdificaverat, cum omnibus rebus & appendiciis fuis, vel quidquid in pago 
Turonico eodem die habere videbatur , vel deinceps adquirere potuilfet. 
His igitur rite peradis, non minus quam quadraginta Monachos admini¬ 
culo ixpc didi Epifcopi congregavit, eolque regulariter vivere-perdocuit. 

8. Quadam autem die dum in eadem Ecclefia fandus Richimirus offi- 
rSTumi c ‘ um ^ mnum a g erct » & Mifliam celebrare voluiflet, quidam cxcus ccepit 
ne dona” 1 * excelfavocc mifericordiam deprecari. Cui vir Dei ait: Vade, & da uni Sa¬ 
cerdotum puriter confelfionem tuam ante , & hoc perado requiefcc fub 
fanda meditatione pia deprecatione inter hoc Apoftolorum altare &c 
Sandorum Reliquias. Cui poft peradum officium , mox ut fignum crucis 
fuper oculos ejus intulit, lux eftulfit: &c fic oculorum excitas tanti medi¬ 
ci precibus 6c meritis fundicus fugatur, &c lumen datur, ita ut clare videret 
omnia. 

9. Ncc hoc filendum eft miraculum , quod fequenti claruit in tempo¬ 
re. Dum vero pallores ejus pecora vigiliis cuftodirent, unus eorum vul¬ 
neratur a vipera, qui femivivus cucurrit ad fandum Richimirum flens &L 
ejulans, atque dicens: Succurre mihi. Pater piiflime, ne peream a veneno 
viperx. Ipfe autem, ut pius pater, tangit de falivafuavulnusviperx, &: de¬ 
dit ei aquam benedidam bibere, & fanatur tanti viri medicamine. 

10. Ncc pigeat audire quod Chriftus fuis prxftat fidelibus : quia hxc 
qux falutem prxftant, & audientes informant, neminem oportet filcre. 
Quadam autem die dominica , dum ad civitatem Cenomannis propera¬ 
ret, & officium prxdidi Epifcopi audire ejulque benedidionem percipere 
defideraret ; contigit dum portam civitatis intraret , ut clauli carccre 


S. Petro di¬ 
catum. 


Csccu pec- 


Sanat Ixfu 
i vipera. 


Captivos 

libciat. 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. RICHMIRI ABB. CENOMANNENS. z 3 i* 

clamarent ne eos ptxteriret , fed aliquid eis praedaret; ipfe vero , ut di- c.rcaAn. 
durn cd, fcdinans ad officium memorati Epifcopi, ei iterum fibi fuccurri “ c c x - 
petunt. Tunc fandus vir Richimirus recordans Domini fententix qui ait: J ANU-XT11 ' 
In caj eere fui, & non vifiujlis me ; ne inobediens praeceptis Domini appareret, ij. 

revertitur ad eos , te claufo &c obferato odio carccris introire non quivit. 4> 

Tunc fifus de Domini mifericordia, quia magnis ejulatibus inclufi clama¬ 
bant, fecit fignum crucis fuper odium, & mox odium aperitur, te rei exfi- 
lientes aufugiunt. Quod vero fignum fandus Richimirus abfeondere vo¬ 
luit , fed nutu Dei divulgatum ed. 

. 11 . Ipfe audita Mifla, te percepta Epifcopi benedidionc, pro qua vene- s.™aimo- 
rat, voluit filenter ac nemine fciente cellulam fuam repedare, ne Fratres nialibus . 
fui abfque eo diu effient. Quidam autem eum cognofcens nuntiavit Epifco- a,"is prac" 
po : podquem ipfe mittens, nimis dure revertitur; fednc inobediens fieret, ficitur. 
venit ad Epifcopum. Tunc fepedidus Epifcopus, accepto confiho Mona- 
fteriolum quod ipfe in honore fandi Albini a , ad portam fux civitatis, ut „ 
ad odium fux fcdis Ecclefiae fecerat, atque pro amore Dei a novo funda¬ 
verat, in quo Sandimoniales fub Regula pii Patris Benedicti viventes 
pofuerat, te quod de rebus fuse fedis Ecclefix ditaverat; fub cudodia ante 
didiSandi,eo tamenipfam obedientiam invito fufeipiente, effie condituit; 
vt Sandimoniales inibi regulariter viventes, ejus dodrina & confilio vitam 
mercarentur aeternam : quoniam ejus fimilem, licet multos Dei fervos ha¬ 
beret fecum, invenire minime quivit. 

u. Ceterum quid Dominus per fervum fuum Richimirum fieri voluit, ^Egram 
non cd filendum. Qusedam autem ex prxdidis Sanctimonialibus pudulam fanat - 
magnam cervicibus habens,'nimiis cruciabatur doloribus, in tantum ut ejus 
vitam nemo fperaret. Quae dum adduda elt ad fandum virum, ejus tadu 
falivae te precibus communiter peradis fanata ed. 

13 . Denique cum praedidus fandus vir ad propriam quam memoravimus Csecovi- 
cellulam cum licentia te benedidione Epifcopi reverfus effiet, quid eve- fumrcddw ' 
nit memorabimus : quia hoc quod claruit, minus non ed praedicandum 
miraculum. Igitur quidam ex fuis Monachulis, nomine Do do , conver- 

fus dudum a faeculo, captus erat oculorum lumine: qui per annofa tempo¬ 
ra, dum quadam effiet node luce oculorum privatus, ut ejus cognovit ad¬ 
ventum, petiit Ce ad eum adduci, ut ejus medicamine lumen mereretur re¬ 
cipere. qui dum adveniffet, & fandus Richimirus eum interrogaffet quali¬ 
ter hoc acciderit, ait: Quadam node pod Completorium peradum , hoc 
mihi nefeio quomodo accidit, fed fado crepufculo carui lumine. Tunc 
fandus vir prxeepit Fratribus, communem, ut folitus erat, facere devo¬ 
tis mentibus orationem, te ipfum ante fandum altare prodratum jacere. 

Finita vero oratione, ad tadum facrati olei cxcus pridinum Domino ad¬ 
miniculante vifum recepit. 

14 . Deinde non multo procedente tempore, magnum ejus meritis Febricitan- 
odenditur miraculum. Quidam vero ejus Monachus ,Silvahus nomi- tem fanat - 
ne, quartanis nimiis vexabatur febribus , binis jam tranfadis annis, fed 

dum ad ultimum jam ejus defperaretur a Fratribus vita , divino tadus 
confilio petiit, ut fandi Richimiri eulogias percipere meruiffet. Cumque 
hoc fando viro nuntiatum effiet, te ille ei libenti animo prxditiffet; mox 
infirmus fanatur, te pridino datui redditur. Quantos autem a febribus vel 
reliquis variis infirmitatibus fanaffiet , longum cd enarrare. 

• 

* Ifti Monafterio quod modo in Ecclcfiam pa- TufFeienfi, quod feminarum tunc erat, nunc au- H 
rochialem eft rcdaftum, prima Abbatitfa praefuit tem virorum. 

Abidelgama , Giiberti foror, accita ex Canobi* 


1 


Digitized by t^OOQle 



VITA S. R1CHMIRI ABB. CENOMANNENS. 

Circa An. iy. Illud namque non cft filendum ncc oblivioni tradendum, quod relir 
dcc x. gioni profccic. Erat enim ei femper vilis cibus & vcftitus , fcd maxime 
Veft 1 V* * q uadra g cfimal1 tempore. Cum ergo fandx Quadragefimx dies adveni- 
& C yi«uV. U * tent, erat ei aridus cibus , panis tantum hordeaceus, quem etiam manu 
molebat : quia labore manuum Tuarum femper vivere defiderabat , ne 
aliorum labores in Tuos converteret ufus. quoniam voluntas boni operis 
hoc exigebat; & quantum in Dei fervirio laborabat, non illi fufficicbat. 
M-iha ejus 1 6. Cum enim illius bona& virtutes quas Dominus per illum operatus 

fa&a omif- e ft. ^ p er f in g U i a non valemus commemorare , relinquamus ilia Audori 
noftro, qui dat Sandis & Eledis Tuis facere mirabilia folus: eique conti¬ 
nuas agamus gratias, eum laudemus, eum praedicemus, glorificemus, at¬ 
que magnificemus; pofterifque Magiftri noftri arbitrio,quidquid de eo 
amplius inveftigare voluerint, 8c dignum feribendo dixerint, relinqua¬ 
mus. Nobis ergo fufficiat, ut fciamus eum Sandum efle, & virtutes praedi¬ 
atas &c alias fetide multas: cujus meritis nos pius Dominus in Tuo (ancto 
fervitio cuftodiat, &c ab omni pravitate defendat, & vitam fempiternam 
concedat. 

Ototns 17. Obiit quippe memoratus fan£tus Richimirus fcxto-decimo Kalendas 
xvi. Ca! ; Februarii, &c Tepultus eft in prxfata Cellula Tua a fandis Monachulis &c 
lebniam. ^ re ijq U j s £> e j fervis. In cujus etiam funere fuis condignis meritis binx 
virtutes Eunt; unus quidem cxcus illuminatus eft, &c alius claudus grdfum 
recepit. 

/rtiat Tue- 18. Poft ejus vero obitum, quidam ex difcipulis ejus, nomine Ar- 
ccffor. Rtus, Monachus ex*ejufdem Coenobio , a fupradido Epifcopo a ibi Ab- 
* ba inftituitur ordinatur, qui ufque in prxfentem diem regulariter cam- 
dem regit , ordinante Epifcopo, atque lub ejus ditione degens cellulam. 
Suprafcriptus quippe fandus Richimirus, licet fit claufus corpore tumulo, 
plurimis tamen virtutibus reddit frudum : quoniam ad ejus lepulcrum in¬ 
firmi fanantur , claudi curantur, leprofi mundantur , peccata minuuntur, 
crimina delentur , medicinx innumerabiles corporis & animx a Domino 
ejus meritis vifibilitcr atque invifibiliter multipliciter prxftantur, ipfo au- 
xiliante qui vivit &: regnat Deus per immortalia fxcula fxculorum, 
Arnen. 

* Richmirus proinde obiit ante annum dcc Herlemondo Epifcopatuifa morte fiua refigna- 
x». quo circiter anno Giibcrtus feu Engilbcrtus ycrat. 


S- 


VITA 


Digitized by i^OOQle 



1 


yiTA S- VVLMARI ABBATI Sc,.,.a. 

DC C X. 

S1LVIACENSIS APUD MORINOS PRIMI, 

Audore anonymo pervetufto. 

Ex mf. ccd. Gcr&rdmontenfi , ad quem correttw Sursus. 

C B SERVATIONES P R JE V I M. 

T.lPBB^C Itam 5 . VtKARi * oAbbatis ab Anonymo antiquo fcriptam interpola- Vir* Scri- 
v it nAnonytnui alter, putato fiilo edidit Suriat ; nos integram hic reddimus, ptoresduo. 
tx Bibliotheca Ghrardimontenfi acceptam beneficio amici nofiri Simonis * s ' Vv f t * T 
< 4 W$F Guillemoti Subprioris Cji/leniani. Jnterpolatorem legimus in mf. cod. Bi - 
lliotheca nefit & Xftrmarxnfis ; at tot infertum navis & erroribus, eunMt confultb re¬ 
jecerimus. Illud exemplo Jit , quod Vvlmarum dicat ex Altimomtenfi Monafierio fe 
recepijfe in eremum cum bcncdi&ione B. Aiubcrti Epifcopi Camaratenfis ■> Folquinuin 
Morinorum Epilcopufn in ctofiruenda ibidem Ecclefia adjutorem fniffe j Ceathralam 
Britannia infula Regem religionis ergo Romam proficifcentem , a Dagobetto Franco- 
rum Rege armis impetitum, de adverfario triumphum egijfe-, & alia id genus tam in¬ 
digna refutatione quam relatu. Sane circiter annum dc lxxx, quo ex ho-montt 
infolitudinem fecefit Vvlmarus , Camaracenfi Ecclefia praerat Vindicianus Autberti 
fntxefor: nec nifi pofi fefquiftculum Folqutnus Morinorum fedem iniit. Valeat pro¬ 
inde Interpolator, qui fi quid verum dicit, ex-antiquiori eAnonymo accepit. , 

x. Commendatur S-. Vvlmarus in Jmcere <tAdonis Martyrologio ad xv Kalend. Vvlmari 
Julii his verbis: Eodem die Monafterio qqod Harta * nuncupatur , natalis S. Wlmari memoria. 
Epifcopi * , admiranda: Funditatis viri. Inejufdem. Martyrologio cwnrraBo : Monafte- * l - 
rio quod Area nuncupatur,natalis S. Wimari Confefloris , admirandae, &c.Et tamen 
tertum efi, Vvlmarum noflrum decefife x 111 Kalend. Augufti, quo die Vfuardi Mar- 
tyrologium Anrtoris itate ftripium fic prafert, dubium an primaria manu : In pago 
Bonome:ifi S. Wlmari ConF. Et ipfo die contrartius Adonis Martyrologium mf. Na¬ 
tali* S.Vlmari Abbatis. Hic dies ad depofitiontm, ille ad elevationem pertinere vide¬ 
tur , & quotannis Dominica p*fi feftum eAdfcenfiouis ritu duplici celebratur , tacito 
■ nomine filevationis aut Trastfiationis. Hares feu Are* Monaftcrii nomine forfitan in- 
telligendum venit Silviacenfe virorum, aut certi VilerUnfe feminarum t de quo mox 
'agendum. Malbrancus lib. 3 deMorin.cap. 27, citat Privilegium Adalardi Abbatis 
Bertiniani aftum Atia Monafterio , quod deS.Iti/berga Coenobio interpretatur, fito ad * UUt 
Legum * fluvium , pando infra Aream * opidum. * Airt 

3. Plura Monafisria erexit S. Vvlmarus tum virorum, tum puellarum. Quippe ex Monafte ^ 
Monafterio Altimontenfi egreffus, perrexit in pagum Mempifcum feu Menapiorum i ria 
tfr filvam ingreffus ;fe abdidit in cavam arborem , ubi Ecclefiam p 0fit a conftrux it. Lo¬ 
cum incola appellant Eicke, qua vox Germanica quercum fignificat : quo iniocoVvl » 
qnarus battenus Patronus colitur. Inde in natale folum fe reddidit, ubi tria Monafte- 
ria, virorum unum, duo virginum tdificaffe dicitur: quamquam in utroque ipfius Vita 
'duorsm tantum mentio farta videtur. Vileriam in Silviaco, vulgo Vierc aux bois ap¬ 
pellant locum s ubi conditus Parthenon, modo excifus , uno lapide ab opldo S. Vvlma¬ 
ri, quod Saulmerium fiu Samerium, vernacule Sarner vocant. Hic Vvlmarus condidit 
Virorum Coenobium , & (fi tecentioribus credimus ) aliud puellarum. Supereft etlam- 
tiunc Monajkerium virorum. Congregationi S. Mauri nuper unitum , quod, opido no - 
tnen& augmentum peperit. Locus olim Silviacus Cognominatus , nunc opidum Samet 
oppedatur, quod nomen a fanrto Vvlmaro, truncato (ut moris ejt ) vocabulo .trartum 
exifiimv: itant pro Saiht-Wliner, incoli Samcr ufurpaverint. Rertius proinde dixeris 
opidum S Wlmari, quam Samerium. Ex fiat in Bibliotheca Cluniacenfi * charta Eu- *t*l jjji 
ftachii Comitis Bononix de Monafterio S. Wlmari,dara anno m c v i i inftripta Hu- 34 °» 
goni fanftx £luniacenlis Ecdcfiae Abbati, in qua hac verbo: Locum illum S. Wltrtari, 

Atta SS. Ord. S. B . S oculum III. G g 


Vvlmari 

memoria.' 

' * l. Harca 
* l. Coo- 
fefforis. 


* Is lis 

* Air* 

Monafte- 


■S 4°* 


Digitized by 


Google 


Vvlmarus 

Bonomcn- 

fis. 


dimilFa 
uxore alte, 
ri nupta, 


AUtrnon- 
teofe Coe¬ 
nobitam pe¬ 
tit. 

b 

Bubulcum 

agit. 


Difcit litte— 
xas. . 



tH VITAS. WLMARI ABB. SIL VIACENSIS. 

Circ* An. pio cujus corrcdionc diu multumque laboravimus , prxfcrum quia pater meus ad<- 
dcc x. huc vivens locum fcpulturx ibidem fibi elegit ,confilio & auxilio vellro in melius com- 
Jut. xx. fnutarc ac reformare fummopere cxfpe&amus. %tbj icitur Confirmatio per Pafchalenr» 
Papam 11 . Abba* loci in Synodalibus comitiis primum inter «Abbates dicecefanos locum 
habet. AmiDus Abbas S. yvlmari Tranjlationi S. ‘B er tini interfuit anno itui, 
fuprk ad unnUm Joj, 

i. Anctus Ulmariis, in inferioribus Gallia: partibus haud long£ 

a maris licorc in pago Bononicnfe in villa Silviaco nuncupata, 
ex Chriftianis atque inclytis parentibus eft editus. Pater ejus 
Ylpeatus nomine, mater D u p a , frater vero ejus W a- 
m a rus nuncupabatur. Sed praefatus vir fandus Wlmarus tempore juven¬ 
tutis fuae conjugem duxit nomineH oicorholdam», qua:erat defpon* 
faca ab alio viro nomine W ilmaro. Ipfe Wilmarus accufavit prardi- 
dum Dei famulum propter memoratam feminam ad Principem Franco¬ 
rum , & cjufdem ju Ilio ne Principis adeptus eft W ilmarus fponfam fuam 
fuperius memoratam. * 

z..Sandus ergo Wlmarus poftquam reliquit Conjugium, petiit Monafte- 
rium redo ftamite, quod eft litum in pago Hainonenfe, Alti-montis b no¬ 
mine , ibique a Patre Monafterii fufeeptus eft libentiflime. Tum primi¬ 
tus Redor Coenobii cjufdem injunxit ei caufa obedientiac boum Fra¬ 
trum curam gerere , ac ligna ad eorum officinas minifttare. Ilie vcr£> 
promto animo injuttdam libi obedientiam exercebat. Sed poftea ut erat 
vir fultus adminiculo fandi Spiritus ,«inftigante eodem Spiritu ad fcho- 
las perrexit, alphabetum fibi lcribi poftulavit: nam antea illiteratus fue¬ 
rat. Quadam die confueto more pergebat B. Wlmarus ad filvam cum ve¬ 
hiculo , deferens, fecum in manu tabulam ac legens, pergebatque ante bo¬ 
ves , licut mos eft bubulcis: quo intpnto ledioni ac diligenter ferutante 
fubfticic paulifper vehiculum. Nec mora poft tergum relpiciens , vidit il¬ 
lud retro ftans, regreflufquc adfumlit illud , ac peregit opus incoeptum. 
Poftquam vero talis ejus intentio nota fada eft Abbati Monafterii, praece¬ 
pit illi ut ad fcholas pergeret, &c diligenti cura litteras difeeret; memoratam 
vero obedientiam alii commifit viro. Tunc demum Clericus effedus eft, 
& coepit deinde omnibus elfe obediens a minimo ufque ad maximum. 

5. Non arbitror praetereundum elfe hoc quod folitus erat facere vir Dei 
Wlmarus.Nodurno quippe tempore omnibus paufantibus filenter accipere 
calciarios Fratrum, ac lavare & ad loca nota iterum ferre purgatos lple- 
bat. Cumque id opus indefinenter exerceret, admirati funt omnes & ve¬ 
hementer ftupefadi, quifque hoc ageret illos latebat. Confilio inito fuo 
indicaverunt Abbati, Abbas veri) Icrupulofuis rimans, ac diligentius cu¬ 
piens probare quis talem obedientiam Fratribus exhibuiffet, dimifit qua¬ 
dam node fuos calciarios coenofos. Sed prarfatus Domini famulus Wlma¬ 
rus more folito venit ad ftratum Abbatis , volens ejus calciarios deferre ad 
abluendum. Time Pater Monafterii extenfa manu arripuit cum ac tenuit, in- 
rogans bis aut ter quis e flet: ille vero filuit. Sed poftquam nequivit oppi¬ 
lare talem obedientiam , compulfus nimium patefecit humiliter dicens: 
Ego fum Wlmarus filiolus tuus. Tunc inquit Abbas ad eum : Fac quod 
vis. Ille vero adfumtis caldariis peregit confuetum opus quod defiderabat, 
fed nulli revelabat hoc miraculum. 

4. Deinde perftitit Dei miles in agone viriliter pugnans contra vitia, 


Tonfitra 

monadica 

infigimur. 

Fratrum 

calceos 

mundat. 


f.efbyter 
ob virtutes 
«rdtuatur. 


a Surio HtJIoraldam, Interpolatori JJoftorhil- nienfi ad Sambrara fluvium condidit S. Vincen- 

tius feu Madelgarius, de quo egimus Sxculo t, 
b Altitpontenfc Monafteriumjn pago Haano- -ad ann. 6-;j. m • 


; 


* 


Digitized by i^.OOQLe 



. VITA S. WLMARI ABB. SILVIACENSIS. ijj 

/erviens Deo in humilitate & manfuetudinc: ubi non mediocriter degens Cmc*As» 
prxbcbat ceceris exemplum ac teftimonium boni operis imitandi, &c ad j ut . , x . 
hoc ufque Deo fuftragante protelavit, ut ad onus facerdotale a Fra¬ 
tribus dignus judicaretur , ficuti & adeptus eft. Deinde cceperunt eum 
omnes cum fumma reverentia venerari &: multas laudes debite ei im¬ 
pendere. Sed vir Dei non adquiefcens adulationibus hominum , timens 
hic retributionem accipere &infututo privari, ficut.de quibufdam Domi* 
nus in Evangclio dicit*, receperunt mercedem s eremum more antiquorum Mattii, 4 . 
Patrum petiit , nihil hxfitans, nec ferens fecum amplius nili minifterium 
facerdotale & bipennem. 

y. Poftquam* vero egreflus eft de Coenobio in quo diu habitavit, per* *' e " d u '“ n 
rexit tramite re&o in partibus Aquilonis in pago nuncupato Mempifco», 
devenkque ubi erat immaniflima lilva, in quam ingrelfus cavam offendit * * t ' [ 
arborem. Introgreffus habitavit in ea tribus diebus & totidem nodibus, ne- ~ 
minem videns, nec cibum omnino fumens. Tunc pius mifericorfque Domi- ubi fuperno 
nus qui eft infpedor omnium , rcfpexit ejus devotiffimum animum &c fui ^f c "|ur. 
corporis afflidionem , mifitque Angelum fuum per vilionem ad quemdam 
virum fidelem, increpans eum & dicens : Tu quidem hic delicias " 4 
tibi praeparas , & fervus meus illo in eremo fame periclitatur. Qui ex¬ 
pergefactus diluculo fux intimavit vitori per ordinem , qtialitcr fuerant * 
per Angelum nuntiata : attamen teftabatur fe ignorare locum, ubi fa¬ 
mulus Domini morabatur. Enimvero, inquit ejus conjux , vade fine ulla 
dubitatione , & fac ut tibi injundum eft ; ego vero praeparabo tibi pa¬ 
nem &: alia necelfaria : fi autem a Deo ille eft , comitabitur ibi ufque 
ad deftinatum locum. Tunc ille accepit fumtus , & cum adfccndillet 
equum , dixit ad eum uxor ejus : Sine ergo equum ire in quamcumque 
partem voluerit, quia Dominus te pcrduCct ad locum ubi ejus fervus 
converfatur. Qui ita faciens , Deo annuente pervenit ad illam arborem, 
ubi fervus Domini J e su fedens orationi vacabat. Cum autem procul, 
virum Dei adfpexiffct , inquit ad cum : Dic mihi fi tu es fervus J e- 1 

s u-C hristi ; Sum, eique inquantum valeo , militare defidero. lpfc 
vero poft hxc imperterritus acceflit ad eum*, fimulquc refedionem cum 
gratiarum adione fumferunt. Poft refedionem autem inquit ad Dei fa¬ 
mulum : Si Domini noftri Jes u-C hristi fervus es, eique militare de- 
fideras, perge una mecum , & ego tribuam portionis mcx hereditatem 
tibi , ubi cellulam conftrucre queas , & tunc liberius poteris pluri* 
rimos lucrari. Sed ifta facere j Dei fervus primitus renuit : ille tamen 
in* prece perftirit fupplicando ut ita faceret. Quam deprecationem 
compulfus, Chrifti miles attendens ait : Vade modo & cras rever¬ 
tere , & ego tuam implebo petitionem. Sequenti autem die rever- 
fus eft fecundum juflionem viri Dei. Beatus vero Wlmarus prout polr 
licitus fuerat, cum eo perrexit : ille autem vir fidelis prout fpopon- 
d tf , omnia adimplevit, &c congruum ei locum dedit. Ibi vir Dei Ec- Ecc | eCain . 
defiam conftruxit , & plurimos in eodem convertens ad Dei cultum conftruU 
inftruxit per multa bona exempla. Deinde commifit ei filium fuum mc- wlotl * 
moratus vir, ut cum litteris imbueret, & in Dei omnipotentis fervida 
educaret. Pofth.xc tradidit ei fuam hereditatem, nccnon & ejus germa¬ 
ni & alii quamplurimi illuftres viri. 

a Mempifcufpngus ditio eft ad Scaldim & Le- maropolim ; fic didlus a quercu, nam vox Ger- 
giam fluvios: locus vero in quem feceflit Vvlma- manica Eicht quercum figmiicat. Lege tomum a. 
rus, creditur efle vicus Eicltc prope montemCat- Flandrix iiJuft.pag. 460, ' 

torum, vulgo Mcnt-cajftl , Ipram inter & Audo- . . * 

Gg «j 


Digitized by i^OOQle 



i5* VITA S. WLMARI ABB.-SILVIACENSIS, 

CifecAAM. 6 . Praeterea coepit athleta Chrifti in Dei omnipotentis fervido undique 
TulVx m ditare , Sc Dominus per eum multas operari virtutes. Sed cum longe la- 
Notior fa- teque ejus fama percrebuiflct, coeperunt ex vicinis locis multi ad cum con- 
aU eumfefe ^ uere » ac ^ umma cum reverentia venerari. Sed ille non facile accommo- 
reddi"* '' dans animum ad humanos rumufculos vel laudes, iterum adlumta memo¬ 
rata farcina latenter inde progreflus in partibus occidentalibus , in pa¬ 
gum Bononicnfem ubi natus fuerat, Domino J e s u-C hr isto opitulante 
, pervenit,& ingreffus eft quamdam lilvam longe de illa villa in jqua natus 
fuerat plane non plus uno miliario •, ipfa vero filva ejus fuerat hereditas: 
ubi conftruxit tugurium, mihi credite , fatis rufticum, in qpo'militans die 
noduque erat ferviens Domino orationibus, vigihis, jejuniis, in frigore Sc 
nuditate Sc in multa patientia. 

vramaro 7. Eodem tempore memoratam filvam ambulabat ejufdem viri germa- 
hus nomine W amarus, reperitque anachoretam Chrifti ante tugurium 
ftantem ac manibus laborantem, nefeiens tamen quod ejus germanus cf- 
fet, interrogavit eum: Quis es tu, aut unde venis, vel quid agis ? Eremi¬ 
ta vero Chrifti non patiens eum diu in tali haefitatione commorari, ger- 
•effe manum ejus fe profeifus eft fore*. Ille vero hilaris Sc alacer inquit ad 
eum: Si tu es ^lmarus frater meus, una ad domum matris noftrae vifi- 
Matremyi- tare & confolari eam defcendamiit, quia longo tempore madla eft de 
«iereicnuic. £ua abfentia. Quam petitionem S. Wlmarus fprevit dicens : Non ibo, tu 
vero Sc ipfa quantum vires fuppetunt , mihi aliquam alimonia: con- 
folationem impendite ; ego autem quantum praevaleo in confpedu 
Dei omnipotentis memor ero veftri. Pofthaed recedit vir prafatus 
ad domum nuntians hoc genitrici , Sc congratulabantur multum in¬ 
vicem. 

& fratre d- 8. Quadam vero die praefatus Wamarus pergens ad fratrem fuum,de- 
bana ac- f ere b at fecum cibaria ,Sc nequivit eum reperire, Sc coepit magnas emitte- 
eufilubel- rc voces Sc acclamare B. WImarum : ille vero hoc audiens , fadus eft 
,4 * ci obvius, prohibuitque ei amplius talem clamorem facere. Tunc fufpcn- 

dens in una arbore tabellam Sc malleolum , juflit ut quandocum- 
que veniret annonam defcrdns , tabellam percuteret , Sc non talem 
clamorem emitteret : quod in eodem Coenobio ufque hodie per¬ 
manet. 

tcctefiam 9. Illo tempore in eadem eremo conftruxit fandus Wlmarusin ho- 
adifica* norem fandae Dei genitricis Marii Sc beati Petri Apoftolorum Prin¬ 
cipis Ecclcfiam. Deinde coeperunt ad cum profluere viri ftmul Sc femi- 
mina:, ut potarentur de ejus immarcefTibili fonte. Beatus autem vir in- 
ftruebat cos regulariter degens , Sc adunavit praeclaram congregationem 
& Mona- illam urriufque fexus: femota , tamen fuit habitatio virorum a fexu fra- 
mafquefc- €&• Alebat quotidie cibo fpirituali unaque temporali fub regulari habi- 
xus. tu degens Sc Chrifto ferviens. Tunc vir Dei B ert an am 3 neptem fuam 
fiertanam AbbatifTam conftituit, ut vigilantiflimam curam gereret de illis Sandinflb- 
Monacha- nialibus, Sc diligenter cuftodiret a lupo invifibili, Sc eas corroboraret in 
fici* ’ necn<?h * n esitate Ave etiam in bono opere : ipfe verb erat Paftor 

Monachorum , non mercenarius , ficut Dominus de femetipfo dicit in 
Evangelio : Ego fum V a flor bonus. Bonus Paflor animam fuam dat pro ovibus 
fuisj mercenarius autem , Scc. 

to. Sub eodem tempore quando idem vir Dei Wlmarlis fuam conftruxit 


* In alia vita Hirmmbtrtsm, qux colitur x v 11 Kalend. Novcmbr. De utroque Cccnobia di- 
dium fuprl. 


Digitized by t^OOQle 



VITA S. WLMARl ABB. SILVlACENSIS. xyj 

Bafilicam anno Incarnationis dc lxxxviii a K e a d w a l a Rex Occiden- ClicA Ai*, 
talium Saxonum Romam de Britannia pergit. Cum vero ad praefati Regis 
notitiam ejus bona opera ac religio fanditatis fama multorum volitante per- a 
venit, curavit ipfe feftinus ad eum venire , ac triginta folidos ad ornan- Anno m 
dum Ecclefiam contulit, inquiens ad Dei famulum: Audivi qubd fxs vir * Ceadwa- 
prudentiflimus, ideoque precor te intercedere pro me ad Dominum, vi- la mv,filUr * 
de licet haec ideo dicens , quia nondum venerat in Chrifto regeneratus; 
tamen in Deum credidit. Deinde benedictione accepta a viro Dei mi¬ 
niaro ,\Domino Jesu-Christo ducente Rtunam pervenit, ibique fa- 
cro fonte baptizatus repletufque bonis operibus dc hoc farculo migravit ad 
Chriftum. 

ir. Erat B. Wlmari confuetudo frequenter yifitare ac confolari illas sandjmo- 
Sanctimoniales : fi aliquando illis contingeret deficere alimenta , fufurra- nial £ d do " 
bant erga Dei famulum. Sandus vero Wlmarus indefinenter reficiebat 'iam in" 
eas inquiens : Abundanter miniftrabit vobis Dominus alimentum , ficut Dcu «- 
per Evangelium pollicetur dicens : Primum quarite regnum Dei , & hac em- uattb. 6 . 
■nia adjicientur vobis. Sed ficut vir Domini praedixerat, ita fiepius contigit 
evenifle Nam aliquando antequam exhortatio finiretur , tabella percutie¬ 
batur adnuntians eulogias advenifle. illa: vero adipicientes hoc, promtiori 
animo crediderunt quidquid illis de caeleftibus praedicabat. 

iz. Alio quoque tempore venit quidam fur & accepit ejus equum , & F “ rein 
xeaballicavit per totam nodem errans per devia , &: non potuit ad locum cxcl “ 

-deftinatum pervenire ; mane autem fado ftetit ante portam memorati vi¬ 
li. Contigit autem ut duo ex difcipulis ejus egrederentur ad laborandum, 

& invenirent illum fedentem fiiper equum , & apprehenfum deduxerunt 
ad Dei famulum , retuleruntque ei eum reum e fle de ejus equo , cu¬ 
pientes eum in cuftodia mancipari. Sed abnuit hoc miles Dei, & pro- 
fefllis eft eum falvum facere uique ad certum judicium. Illis vero abeun¬ 
tibus coepit latroni praedicare verbum Dei, hc monere ne ulterius tale 
fcelus perpetraret* Tunc B. Wlmarus illum artam viam edocebat per 
quam pauci ingrediuntur , ficut Dominus dicit in Evangelio : Angufta eft u»tth: f. 
ruta qua ducit ad vitam , &c. Vilis erat in habitu, ac vilior in vidu; prom- »4* 
tus in oratione, afliduus in ledione; frequens in opere , &: laus Dei pror- 
fut non recedebat ab ipfius ore , juxta qua: Pfalmographus ait * Benedicam 
Dominum in omni tempore &c. 

13. Tunc longe lateque diffufa eft ejus fama , & concurrebant quam- 
plurimi ex propinquis regionibus ad eum , & ipfe fovebat eos efca cor- 21 

porali, ciboque fpirituali corroboravit illos in Dei fervitio : ipfi vero mul- bus. 
tas offerebant eulogias. Sed vir Dei ut erat largus difpenfator , quemad¬ 
modum ait Apoftolus: Hilarem datorem diligit Deus , omnia pauperibus * C *M % 
propriis erogabat manibus. Sed ego faftidium vitando aliorum, ficut fu- 
perius fpopondi, pauca ejus miracula ftilo feribente prstftrinxi, plurima¬ 
que praetermifi : fed in iftis quae Deo fixffragante patefeci-, libet intueri 
qualiter ifte miles pugnavit in acic pofitus adverfus omnia nequitiae fpiri- 
tualia , quantafque perfecutiones paflus eft , & quantam huinilitatem ha¬ 
buit in Monafterio omnibus obediens fadus, ceu fuperius textum eft: 
quantam famem & frigora aliafque quamplurimas neceflitatcs in eremo 
fu(linuit, & quam pius & mifericors fuit, qui noluit ulcifci de fuo ini¬ 
mico , fed cum praemio dimifit. 


«Hic calculus confentit cum Venerabili Beda , qui CeadYvalara Regem anno dc ixxl IX* 
Rom* in #ibis obiiffe dicit inhift-lib. j caf.7. 

Gg iij 


Digitized by t^.OOQLe 



CincAA n 

DCC X. 
Jut. XX. 
Morbo 
correptus, 


San&imo. 
nialibus 
confpcftu 
iuuna ne¬ 
gat. 


^ VITA S. WLMARI ABB. SILVIACENSIS.' 

14. Quo demum Tene ac pleno dierum cum pius Dominus vellet ejus 
patientiam ac laborem remunerari, accdfit ei infirmitas temporalis: coe¬ 
pit autem Tuos corroborare difcipulps, & fuum denuntiare obitum. Deni¬ 
que cum forent aegra ac imbecillia ejus membra ac fortiter compedita j ejus 
tamen animum dcvotilTimum non ligaverunt a bono opere , nihil praeter¬ 
mittens de confucto labore ufquc ad extremam horam. Pollquam hoc ad 
facrarum Virginum notitiam pervenit, petierunt ac fupplicaverunt humi¬ 
liter ,ut liceret eis illum vifitare. Sed vir Dei B. Wlmarus repletus Spi- 
ritu-fando praefeiens immiijere haud longe obitum fuum , omnino tefia- 
tus cft non fe in perpetuum jam feminam videre. Eadem vero node om¬ 
nipotentis Dei famulus B-Wlmarus Deo omnipotenti innumerabiles gra¬ 
tias referens & laudem ejus nuntians migravit» de hoc farculo ad Domi¬ 
num , fadufque cft plahdus magnus &: ululatus virorum feminarumque 
in ejus Coenobio : quia reccflerat ab cis tam egregius Paftor,tam praecla¬ 
rus dodor & tam prarcipuus magifter. Etenim tam fanda erat illius de 
gloria exfultatio, quam pia dc morte confufio : quia & pium erat illum fle¬ 
re , & pium erat dc illo gaudere , quia jam eum Dominus in fuo collo¬ 
cavit gremio. 

ij. Deinde, ficut mos in iftis regionibus,impofucrunt illud fandumcor- 
pufculum feretro ut ad Ecclefiam ferrent: illae vero Sandimoniales con¬ 
fluebant undique per fepes , cupientes mortuum cernere , quem non me¬ 
ruerunt vivum vifitare. Et cum effer lux mundum per totum micans, ne¬ 
bula velavit ejus venerabile corpus: & ficut ipfe praedixerat, quia femina 
cum videre non debuiflet; ita adimpletum cft. Candelabra quoque ante¬ 
cedunt , & turba quae fubfequens erat poterat cerni: loculum vero in quo 
vir Sandus vehebatur, nullo modo videre poterant propter denfitatem 
nebularum. Humatum cft corpus B. Wlmari cum magna reverentia cum 
hymnis, pfalmis canticis perfonantibus in pace , Deo fuffragante, in 
jpropria hereditate b , ubi nunc Domini pietas per multa miracula corufcat. 


a In alia Vita , terticdecimo viJelicet Kalend. 
Augufli ,& quidem circiter annum neci. fiqui- 
dem anno tc ixxxviu Monafterii Silvia— 
cenfis fundamenta pofuit, ex num.10. Certe an¬ 
nis minimumviginti apud Silviacum morarteum 
oportuit, ut duo triave Monalteria numerofo difci- 
pulorum coctu impleret. 

b Interpolator habet: Tandem ergo delatus a po¬ 
pulis in fuo Coenobio , ut que in fua propria hereditate 
daufus eft ftpulcro. Non eigo Bononiae, ut putat 
Malbrancus in ]ib. 4 de Monn. cap. 45; fed in Mo- 
nailcrio Silviaccnfi. quamquam lpiius Reliquia; po- 


ftea Bononiam rranflarse funt. Addit Interpolator 
pornam Clenci feu Cutionis cujufdam nomine 
MaRFRIDI , qui prterat Ecclcfta B. Murtini, 
qua ad Septentrionem dtflans uno pane miliario ab. 
juncta erat d Monafteno beati viri. Is in die fello 
S. V-vlmari parochianos fuos feno fecando occu¬ 
pari juflit. AtHelnu fluvtusfuper cujusirriguuhu 
agebar.tur, fulitb aucrcfccns aftuavst , ac fenum 
quod ibtdtmfecatum fueratftapiens difperdidit , & 
ad litus maris ujque projecit. Quo miraculo terri¬ 
tus Marfridus relipuit, in S. Yvlmarum exinde 
fadtus religioftor. 


APPENDIX. 

De Reliquiis S. Vvlrnari. 

r*» Ancti V-vlmari corpus e Monaflcrio Stlviacenfi 'Bononiam fuiffe tranjlatum, 
A decet nos hijloria Tranflationis SS. Vvandregifili & Anjberti Bononia Blandinium 
fatta anno dcccc xciv. Cum enim (ferardus Abbas Blandinienfis , vir fantius* 
duce Arnulfo Comite , S S. Vvandregifili & An/berti Reliquias ex Ecclejia Bononien- 
fi in Blandinienfem transferre tentaret •, eccc, inquit Auftor Blandinienfis Monachus, 
in noftrates gravis fed irio fufeitatur , diccnres, corpus egregii Confcllbris Vlmari, 
atque Abbatis a nobis efle fublatum : cujus rei materiem excitabant duo Clerici, 
quorum alter dicebatur Notgerus , alter Helgesus, unus eorum S. Vlma- 
ri Prnepofitus , alrerque /Cdicuus. Ubi vehementer motus in eos Epifcopus Vviflfre- 
-dsss, lacrilcgii eos ccypit prguere , & ignominiofo crimine cos denotare. Gloriofus 
vero Abbas cum hanc nec fatisfa&ione, nec contradidionc calumniam valeret delere. 


Digitized by 


Google 


VITA S. WLMARI ABB. SILVIACENSIS. »; 9 

ad hoc res perdura eft , ut figillo rupto & loculo fradto oculata id fide niterentur ex- Circa Ah.'- 
plorare. Videns autem Abbas eos fibi nullo modo adquiclcerc, neque coeptam pertina- DCC x - 
ciam deponere , id pro omine imminentis fibi laetitiae praefagus accepit. Unde & cun- J UI " xx ‘ 
&is coram aditantibus dixit: Vere fcio, beate Wandregi/ile, hic tuam vigilare virtutem 
pro confociandis tibi collega: tuiWlmari facris artubus laborem iltum impendere, quod 
Sc fadtum eft. Aperto ergo facrofandto loculo corporis S. Wlmari, bina membrorum 
pii ConfclToHS„pcculro Dei beneficio promeruit, & unum Epifcopali benedictione gra’- 
tias agens Deo fulcepit. H is ergo Reliquiis gratanter fufccptis, &c. Reliqui* i(l* a Cal- 
vi niflit (jandavi dijjipat* funt. 



• • 


SANCTI SUIDBERTI EPISCOPI, “ 

* Martii u 

FRISONUM ET BORUCTUARIORUM 
, Apoftoli, 

£ L O G I U M HISTORICUM. 

N coUettione Suriam edita efiVita S. Suidberti, feu Suich- Vita Mar- 
berhti, Switbertive Epifcopi , cum litteris ipjius Canoniz,ationis; cel * inofu E- 
Monachii in Saxonia iterum typis excufa. Hac Marcellinum SanEH P ° 

(utprafertur) Jocium mentita auftorem , viris eruditis non paucis^ 

Baronio , BeUarmino , alit [que probata > dein [equi oribus fufpeffa ejfe coepit. 

Demum detrattd pftudo-Marcellini larva rejecta eft a multis: nuper vero in Mar¬ 
tio Bollandiano tam validis momentis confutatum eft impofioris hoc figmentum, 
ut nemo tam apertis pfeudo-MarceUini mendaciis fidem habiturus fit inpofterum. 

Fuerint nonnulla fortaffu in commentis iUis genuina S. Suidberti gefta : ca vero 
Jecernere d falfis & incertis, nemo prudens tentaverit. Iuvat nonnulla proferre ar¬ 
gumenta , quibus manifefta fiatfalfi Auttoris impofiura : tum res gefix S. Suid¬ 
berti ex probis A ultoribus ( quoad ejus fieri poterit) referenda : pofiea de litteris 
Canonizationis itidem falfis dicendum. 

x. Pfeudo- MarceUini falfitatem arguit primo flentium veterum feriptorum. Probaturr, 
qui cum de S. Suidberto agerent , nufquam MarceUino feriptionk fecerunt men- c * f,lcndo 
tionem. R a D B o d u s Trajctti fuperioris ad Rhenum Ipifcopus foculo x , com- vetcrum * 
pofuitfermonem Ms. Suidberto , in quo hac leguntur : Revocanda funt nobis 
ad memoriam. Patris noftri opera ... Sed quia nobis quaedam funt occulta, 
quae eum fecifle poft Deum lbla novit antiquitas, ... feripta Venerabilis 
B e d a Prelbytcri proferantur in medium. Hic locus erat , fi quu alius , ci¬ 
tandi M arce limi: nec merito dixiffet Radbodus , occulta ejfe fatta Suidberti 
MarceUini iegiffet commentaria, in quibus fatta Suidberto attnbuta annorum fe¬ 
rte commemorantur. Condidit etiam Radbodus carmen de eodem Sanfto, nec in et 
uUum Marcellina fabula veftigium apparet. Johann es d Leidis C arme lita, 
qui vivebat anno M cccc xcv , in lib. 2 Chron. Belg. cap. is> ubi Suidberti 
gefta perfringit , Vita d MarceUino feripta nequ aptam meminit, fthtod flentium > 

/ane majoris eft roboris in T a 1 * h E M1 o , qui neque in lib. * de viris Hlstft. 

Ord. S. Bentd. cap. 166 i neque lib. cap. 182 , ubi de S. Suidberto agit) neque 
in lib. de Script. Germania Marcellinum Suidbertina Vito auttortm nominat ufi> 
quam. His adde Sigebertum , aliofque Indices Scriptorum Eccleftafticorum ; adde 
J§ iohannem de 'Beka in lib. de Epifi. Ultrajett. Primus , ni faUer, VviUelmms 
Heda , homo faculi proxime elapfi y mentionem fecit Vita aMarccllino confitta, - 
in Gregorio tpifeopo Ultrajcffiuo.. 



/ 


Digitized by 


Google 






i 4 o DE S..SUIDBERTO EPISC. IN FRIStA: 

Ann.Chr. i. Verum etfi veterum aliquis Marcedinum cita/ftt lauda/fetve, non tome» 
»cc xiii. continuo admittendo ejftt ipfius auBoritas. Non fiatim cuivis fe prodit fucatu*» 
Martii l ’-mendacium , nec cuique e» competit fagacitas , ut prima fronte mpofioretn 
nonunc*' ° q ueat odorari. In Marcelltna fabula perfonam fuam male lufit ABor. Lege - 
adfumto ratinS. Liudgeri EpifcopiVita ab Altfrida firipta Marchclmum virum pium 
Maicciimi .^ f 4n tf um t g Cnere ortum Anglorum ,^aS. Epifcopo JJ^illibrordo a 
pueritia fandis inftrudum moribus fiorfanin Monafierio TrajeBenfi, S. Liud- 
gero comitem a Gregor io Abbate datum, bc cooperatorem verbi Dei. Legerat & 
in S. Gregorii Abbatis A Bis cum dem Marchelmum a S.Liudgero commendatum. 
Habita fui temporis ratione Marcellinum fcripjit pro Marchelmo , cujus perfo- 
• nam ac nomen Jibi adfingerevtfuni efi opera pretium , ut figmentis de S. Suidfer¬ 
to a fe referendis colorem daret. Hinc fpecioja illa Prafatio ad S. Gregorium Traje- 
Benfim ( ut falso prafert) Epifcopum , in hac verba: Venerabili bc dilefto jj» 
Chrifto ctomino bc Patri, domino Gregorio fanda: Trajedenfis Ec- 
' clefia: Epifcopo, bc F rifonicx gentis prxdicatori eximio ,Maroeuinus 

Prefbyter gentilium praedicator inutilis. Jguain Prafatione itadefe/cnbitj Vi¬ 
res corporis attenuatae ac fere confumtae funt, utpotequi fexagihta quinque 
annis pro modulo meo indefinenter prxdicationibus bc converfionibus Pa¬ 
ganorum infudavi,quinque ante pontificatum SS. Willebrordi bc SViber-* 
ti, & quadraginta tam fub S. W illebrordo quam fub S: Svriberto, bc de¬ 
cem bc fex fub egregio Pontifice bc Martyre S.Bonifecio prxdeceflbrc tuo, 

• & quacuor jam fub te, qui me Daventriam bc ad paganam gentem Tranfife- 

lanam cum diledo confratre bc patriota meo Levino Preibycero mififti.... 
a me gefla ipfius confcribi dccrcvifti bc mihi ftri&£ prxcepifti, eoquod a ju¬ 
ventute mea in Anglia cum illo converfatus fui, bc cum ipfo bc S. Wille» 
brordo bc ceteris confratribus meis ex Anglia in Germaniam deveni bc S, 
Sviberto mimftravi. Totverfus, tot figmenta. Gregarius nnmquamfuit Traje» 
Benfis ficu (ut vocant) UltrajeBenfis Epifcopus, prout in ipfius Vita probabimus 
ad anu. 7S1. Deinde MarcheunusJeu Marcedinns, Anglus utique, feddpueritia 
infiitutui d S . Vidi brordo, necdum fortajfe natus erat anno dcxc, quo Suidber- 
tus cum VviUibrordoin Germaniam trajecit, tantum abefi,ut cum id» in Anglia fit 
converfatus d juventute , aut illo Pontifice pradicationi evangelica incubuerit, 
Quippe. Gregorius ReBor Eccltfia TrajeBenfis , cum S. Ronifuto Praceptorefuo 
RomamprcfcBus anno d c c xxxvin, pueros, id efi adolefient es duos cum 
confenfii Magiftri in difcipulatum fuum , Marchclmum fcilicct bc Marcwi- 
num, degente Anglorum fecum inde adduxit, quod argudftnto efi, Marchel¬ 
mum eo tempore f uniorem fuijfc, quam ut ante annos triginta 0B0 cum Suidberto 
in Frifiamtrajicere potuerit. Accedit quod ipfi Marchelmo Ecclefix Traje&enfis 
cuftodi Liudgerus revelavitfimkium futura fua dignitatis pontificalis pranun - 
tium , quod Maxchelmus ipfi expofuit. Atqui /omnium ifiud ejufque interpretatio 
evenit Liudgcropofiannum unum aut alterum quam Sacerdotio initiatus erat, hoc 
efi anno fere ncc xxc , ut in ipfius Vita dicemus Suculo proximo, guo fanh 
tempore Marche Imus fuperd/fet annos centum , fi cum VviUibrtrdo & Suidberto 
f Britannia in Germaniam jam adolefcens accejjijfet annno dcxc. Ne quis vero 
contendat aliam effit Marcelli»i ^ aliam Marchelmi perfonam ; attendat eamdem 
fimmi txpofitionem qua Liudgero faBad Marchelmo efi, Marcedino tribui in falfis 
litteris Canonixmtionis Suidbertina , qua , uti & ipfa Vita Suidbenina , ex 
eadem officina prodierunt. 

tncndis StiiS d' Bis de pfeudo- Marcedino pramijjis , alia quadam errorum capita congloba - 

mea u. ^ j MVat} m fingula difeutiendo & refutando, mendaci heminipol §!• 
dus.adjicere videamur. Errat pfeudo ■ Marcedinus , quod Egbertum mijjionis 
Suidbertina auBorem vocat Eboracenfem Archicpifcopum. deinde quod 

Judocum 


Digitized by t^OOQle 



' DES. SUIDBERTO EPISC IN FRISIA. t 4 t 

Jadocum & "W^innocum Regis Anglix filios appellatcap. 4. quodeap. 6 Wil- ann.Chr. 
Jibaldum &C. Wunibaldum cum Vvtllibrordo miffos in Germaniam dicit , qui nec xm. 
necdum nati erant, quod Vviebertum a Radbodo cafum cap. 7. quod Suibertum Martu u 
ordinatum anno d c xcv. quod Vvinfridum feu Bonifacium fuijfe per annos 
tredecim Canonicum Trajettenfem adfirmat cap. 14. quod Suidbertum Radbodo 
Friftorum Duci fupervixijfe adferit cap. 13, alidque permulta errata peccat , qua 
enumerare per fingula pane ridiculum foret. Mitto quod Principatum Hollan- 
dix, Lotharingiam, Ducatum Brunfwieenfem nominat: quibus nominibus fa¬ 
tu prodit impoftor ,fe non ante multos annos , certe longe poft Marchelmi tempora 
vixijfe ,necfortajfe ante feculum x 1 v, ut colligitur tum ex iis qua diximus num. 

2 , tum ex iis qua ad litteras Canoni&ationis ab eodem nebulone conficias dilluri 
fumus. Iam S. Suidberti res gefias quas memoria Reda Venerabilis commendavit, 
commemoremus, a capite aggrediendo Suidberti mifliokem. 

, y. Fcgbertus Angas nobilis , faftus in H ibernia Monachus , Germania populos Ecgberto & 
d Paganorum fuperftitione revocare cogitans , cum fociis navali itinere in Frifiam G«mani* 
contendere coepit ,fupernis licet monitis deterritus. Exorta tempefiate fere pajfus ITdWint 
naufijgium, fubtraxitfe illi profedioni, remanere domi paffus eft, uti fu- tus i mp c- 
fms tnipfiusElogio dicemus adann. 729. At vero unus de fociis ejus vocabulo 
Wicberht, cumeflet&ipfe contemtu mundi 8c dodrinx fcientia infu 
gnis,( nam multos annos-in Hibernia peregrinus, anachoreticam in magna borante, 
perfedione vitam egerat 5) adfcendit navem, &c Frcfiam perveniens, duobus 
annis continuis genti illi ac Regi illius Ratbodo verbum falutis prxdica- 
bat: neque aliquem tanti laboris frudum apud barbaros invenit auditores. 

Tum reverfus ad diledx locum peregrinationis, folito in filentio Domino va¬ 
care coepit; & quoniam externis prodefle ad Fidem non potefat, fuis amplius 
ex virtutum exemplis prodelfc curabat, ut tradit Beda Hi fi. lib. y cap. 10, qui 
hac addit cap. n. Ut autem vidit vir Domini Ecgberht > quia nec ipfe ad prxdi- 
candum gentibus venire permittebatur, nec Wmbercht illas deveniens in wiiiibror- 
partes quidquam proficiebat; tentavit adhuc in opus verbi mittere viros fan- duscum 
dos & induftrios, in quibus eximius Wilbrordus Prcfbyterii gradu & JJJi, “ to 
merito prxfulgebat. Qui cum illo adveniffent, (erant autem numero duode- mittitur, 
cim, in quibus Suidbertus, ) divertentes ad Pippinum Ducem Franco¬ 
rumgratanter ab illo fufccpti funt. Et quia nuper citeriorem Frefiam,7>4- 
jettum fciUcet fuperius , Doreflatum,&alia loca inter Rhenum & Mofamjacen¬ 
tia , cxpulfo inde Radbodo ceperat, illo eos ad prxdicandum mifit j ipfe quo¬ 
que imperiali audoritatejubens,nequis prxdicantibus quidquam moleftix 
inferret, multifque eos qui Fidem fufeipere vellent, beneficiis attollens. Un¬ 
de fadum eft opitulante gratia divina, ut multos in brevi ab idololatria ad 
Fidem converterent Chrifti. Hac profettio contigit anno pc xc, ut ad Vitam 
S. Vvillibro/di dicemus anno 7 39 - 

6 . Ante vero quam pergamus ulterius , inquirendum efi quo ex loco mijfus in Slli(lbertlis 
Germaniamfit Suidbertus. lddifcimusex Beda in lib. 4 cap.32, ubi refertqueddar? Abbas Da- 
fanari oculi miraculum , Reliquiarum S. Cuthberti contatlu faftum. Eft autem fa- corcnfis * 
^dum, inquit, inMonafterio quod juxta amnem Dacore conftrudum, abeo 
cognomen accepit: cui tunc vir religiofus Suidbertus Abbatis jure prx- 
fuit. Fuit hoc Monafierium inCumbria provincia, hodierna Scoria finitima Jitum 
-prope ripam Ithuna fluminis , vulgo Eiden, ad amnem feu rivulum D acor, i quo 
Monafterio nomen D acorenfi, ubi nunc Dacre caflrum cernitur. Legerat hunc Beda 
locum , aut certe alia de Suidberromonumenta pfeudo-Marcellinus , qui ait Suidber¬ 
tum decimoquinto xtatis fux anno Monafterium Beardanenfe ingreflum, 
poft annos novem prcfbyteralis ordinis dignitatem fufcepijfe: dein poftquam 
annos fedecim in eodem Monafterio exegijfet , Eboracum invitatum ibi per 
Acia SS. Ord. S. B. Suculum III. H h 


Digitized by t^.OOQLe 



Ann.Chjl. 
pce x-iii. 
JhIailth i. 


confecra- 
tur Epjfco- 

put. 


Quanti 

habitui. 


Boru&ua- 
rios ad 
Cluiftura 
adducit. 


Vietden £e 
Monafte- 
riura aedi¬ 
ficat; 


Vverdae 

plurcs. 


141 DE S. STJIDBERTO EPISC. IN FRISIA 

biennium refdijfe , dcmumque creatum fuijfe Abbatem Daorenfts Monallerii, ex 
quo in Germaniam trajecerit. Jjftx ditia in medio relinquimus , uti & nomina, 
parentum S. Suidberti, quos fabulator ille Sigebertum Comitem & Bertam appel¬ 
lat. Beda verba cxlib.s cap. 12 jam adducamus. 

7. Accepta a Pippino pr2dicandi verbi facultate Fratres qui erant in Frefia 
vccbi minifterio mancipati , elegerunt ex fuo numero virum modeftum 
moribus &: manfuetum corde , Suidbcrcum, qui cis ordinaretur A milies. 
Quem Britanniam deflinatum ad petitionem eorum ordinavit reverendifli- 
mus "V^ilfridus Epifcopus, qui tum forte patria pullus, in Mcrciorum. 
regionibus exfulabat. Non enim eo tempore habebat Epifcopum Cantia, de¬ 
fundo quidem Theodoro, fed necdum Ber&hwaldo fuccclforc ejus ,qui 
trans mare ordinandus ierat, ad fedem Epifcopatus fui reverfo. Mortuus eft 
Theodorus anno dc x c , uti vidimus Suculo 2 , ex Beda lib. s cap. S ; qui cap. 9 
feribit, BcrtValdum five Brithwaldum Theodorifucccjforem e\c&um fuijfe anno 
dominica; Inc. dcxcii, die primo Julii; ordinatum autem anno lequcn- 
te,tertio die Kalendarum Juliarum, Dominica, a God^ioo Metropolitano 
Epifcopo Galliarum , Hc fcdilfe in fede fua pridie Kalendarum Septemb. 
Proinde eodem anno dc xc i i, quo Brithvvaldus in Galliam ordinandus accef. 
ferat, conferat us eft in Britannia Suidbertus. 

8. Huc fellat id quod dicit in fermone fuo Radbodus Epifcopus his verbis: Ce¬ 
terum nos nequaquam dubitare debemus , virum illum in omnibus Chri- 
ftianae Religionis ftudiis fuilfe exercitatum , utpote qui inter tam pretio/as 
EcclefiaeDei lucernas, qua; his diebus live in Anglorum, five in Galliarum 
gente mirifice corufcabant, oviumChrifti Paftor a facratifiimis ipfis ordinari 
promeruit. Nagmifidfetpaftorali exercitio plcniter inftrudus, nullo modo 
ejus cuftodiae tantae gregis Chrifti copiae crederentur. Porro nifi e flet miles 
quodammodo veteranus, & in agone martyrii fortis imperterritus, ne¬ 
quaquam in acie Chrifti fummus Tribunus, nequaquam Primipilus legionis 
divinae conftituerctur exercitus. Cetera qua Radbodus commemorat , ad com¬ 
munes locos pertinent, nec illuftrandis Suidberti rebus geftis quidquam conducunt. 

9. Suidbertus fubditBeda, accepto Epifcopatu dc Britannia regrefius, non 
multo poft ad gentem Boru&uariorum feceflit, ac multos eorum praedican¬ 
do ad viam veritatis perduxit. Boructuarii Beda ^ ComeltoTacito Bru&eri, olim 
inter Amifiam & Lttppiam amnes,poft e a inter Coloniam & H*Jj'os fte terunt , & 
quidem tempore Suidberti » 

10. Pergit Beda : Sex expugnatis non longo poft tempore Boru&uariis, a 
gente antiquorum Saxonum difperfi funt quolibet hi qui verbum recepe¬ 
rant ; ipfcque Antiftes cum quibufdam Pippinum petiit, qui interpellante 
Blitthrythe conjuge fua dedit ei locum manfionis in infula quadam Rheni, 
quae lingua eorum vocatur In-litorei in qua ipfe conftru&o Moifafterio, quod 
ha&enus heredes ejus poflident, aliquamdiu continentiftimam gellit vitam, 
ibique diemclaufit ultimum. Ex hoc loco Henfchenius in Comment. di S. Suid - 
berto §. 6 pluribus probat numquam a Pippino marito difceffijfe P leti rudem ob Al- 
paidis cum eo confuetudinem , utfingitpftudo-Marcellinus. Locus in quo Suidbertus 
Monaftertum condidit Pippino concedente yln-Yitotc^alits W erda di cius , unde Cae- 
nobig crdenfi nomen, pofteaS. Suidberti infula; »#»cCa:faris-inlula dicitur, 
ad Rhenum ft tus infra Coloniam Agrippinam , modo opidum & collegium Canonico¬ 
rum , vulgo Kcifers-Wert ditium , SS. Suidberti & VviUeici Reliquiis iUuftratum, 
exceptis nonnullis ojfbus , qua Colonia infa ce Ilo S. Margareta ad fervantur. 

11. Sunt in Germania epida non pauca W erdae nomine, quod Infulam fignifteat, 
infignita: tria tamen celebriora. Prima Weida S. Suidberti, de qua jam ditium. 
Secunda W crdaftve Werthina, aque in Colonienfidieecefiad Ruram amnem, in 


Digitized by 


Google 



DE S. SUIDBERTO EPISC. IN PRISTA. i 4J 

pago Ripuariorum, iUuftre Monafierium eftd S. Liudgero Mimigardevordenfiprimo Ann. Oh*: 
ipifopo adiflcatum , de quo Saculoproximo. Ttrua Werda vulgo VerdaFer- D c c XIIU 
da Fardium vcad Aleram flumen ultra V ifurgimjacet ,fede Epifcopali ornata ii C a- Verdje 
rolo Magno , Hadriani papa adfenfu: cui primus Antiftes datus Suidbertus Epircopus 
alius a noftro, itidem Anglus & Sanllus , quem Marcellinus cum feniori Vvillibror- s - Sui/bcr. 
di focio confundit, ali/que ab ipfo decepti : tametfi Suidbtrtus junior annis fere tus J umor - 
1.XXIH a feniori s obitu cathedra Verdenfi feu Fer denfi impojitus eft, cum Suid- 
tertus fenior nulli fidi fuerit addiHus. Eccleflam Vtrdenfem illufirdrunt pofl S. 
Suidbertum juniorem Epifcopi fanili Patto,Tanco & Kortilla feu 
Nortyla Rortilafve, ex Ordine Benedtttino, Amarbaricenfl videlicet Coenobio 
. adfumti, de quibus Saculo proximo. Ad hanc Eccleflam pertinere videntur nomina 
Fratrum Canonicorum de Monafterio 'Wehde ,in quibus Huadalricus 
. Praefui numeratur inter Fratres confchptos Monafterii S. Galli apud Goldaftum. AIiuJ Ra _ 

. Eodem tempore quo florebat Suidbertus junior, Suid.ber.tus alius praeratEc - tifponenfis: 
defla Reginenfi feu Ratijponenfi, ut di/cimus ex Eginhardo in y ita Caroli Magni 
.ad ann. 781. 

n. Suidberti feniori s obitum collocat pfeudo-Marcellinus annochrifli dcc xvii, Suidber- 
rechus anno dcc x i i i veterrimi Annales Francorum ab anno 708 ad ann. 800 q U u s a ^ ot 
producit , Tomo 2 Hifl. Franc. apudchefniumpag. 6, his verbis: Anno dcc x i i i mortuos. 
Depolitio Suitberhti Epifcopi. Diem non exprimunt antiqua Martyrologia, in 
quibus nulla S. Suidberti mentio. Kalendis Martiis S anili obitum reponunt pfeudo- 
. Marce llinus & Colonienfes tabula , quibus hac in re tuta fides. Ejus corpus, inquit 
tyfgidius Gtlenius lib. 4 Hifl. Colon, quiefeit in Infula Caefaris, & notabiles 
Reliquiae confervantur Colonia: in Sace|loS. Margaritae. Iohannes d Leidis in 
Chron. Btlg. lib.2 cap. 12 nihilominus teftatur, S. Suidberti corpus tranflatum 
fui fle in opido N uiitfeldorp in Ducatu Montenfi, ubi, inquit , cum veneratio¬ 
ne magna colitur. 

13. C eteritm ad S. Suidberti Canonizationem quod attinet, editafunt apud S urium De suid- 
littera, tum RixfridiTraje&enfis Epifcopi*^ Ludgerum Monafterienfis Ec- bcrtl cano - 
clefiae Epifcopum , petentis «/modum & ordinem Elevationis & Canonizatio- qu ,d f cn _ 
nis S. Suidberti in feripta redigeret; tum ipfms Ludgeri idipfumfuse exfequen * uendu». 
tisi immo potius utraque pfeudo- Marce di ni infeliciter mentientis. Pasjamrejece- 
runtviri dolii quamplures ,chriflophorus Brovverus inNotis ad Vitam S. Liudgeri, 
lohannes Morinus de Panit. cap.20 §.2; omnium vero eruditijftme/ocii Bollandiani 
in Vita S. Liudgeri Tomo 3 Martii. Huc movent ftilus ac genius aulloris fabulam 
totus Jpirans ;Indulgentiarum ac Canonizationis nomina prapropere ufurpata,qua 
vix ante faculum x 111 audita ; Monafterienfis Epifcopi , ftudii Bononienfis, 
Confratris pajfim, Angiers pro Andecava urbe, & quaedam alia recentiora item 
vocabula, jfiuid quod Leonis Papa eleltio a Cardinalibus falta dicitur > quod Udem 
Cardinales praferuntur Archiepifcopis. Confer litteras Pauli Papa I apud Baro¬ 
ni um anno 761 relatas, quibus fubfcribunt Epifcopi ante Cardinales. Multa alia pu¬ 
gnant cum veritate hifiorica: veluti illud quod Pippinus per Bonifacium Archiepi- 
fcopum au&oritatc Zachariae coronatus dicitur anno dcc lv, cum ante annos 
tres id contigerit, quod Leoni Papa tribuitur diuturna mora in Gallia ad canonizan¬ 
dum S. Suidbertum, cum ex Eginhardo conflet adann.804 Leonem Papam fubitb 
ad Imperatorem Carolum Magnum perveniffe, nec nifi dies odo manfifle apud 
illum j moxque Romam rcpedafte. De Canonizatione ( ut vocant) Sanlforum 
alias dicemus, quo ritu antiquitus peralta fit, quando primum petita Romani Pon¬ 
tificis licentia ad levanda e tumulis corpora S an Horum / quand0 demum follemnior 
canonizandi modus habuerit initium, a^ias diflutiendumerit. Interimverb conji¬ 
cimus S. Suidberti corpus e terra levatum fuifie aulloritate Leonis Papa IX, quan- 
flo Coloni* ab Hcrimanno Archiepifcppo exceptus efl; quo eodem itinere B. Ge« 

Hh ij 


Digitized by i^OOQLe 




M4 DE S. STJ1DBERTO EPISC. IN FRISIA. 

ann.Chr. rardum Tulli-Leucorum Antiftitem in numero San£forum computandum 
ftatuic. 

.14. Jpai* vero rtobit pauca refient veterum monumenta , quibus S. Suidbertum 
commendemus s non pratermittenda videntur es qua S. Radbodus T'ajeclenjis e pt~ 
fcopus de eo fcripfit, Sermo videlicet & Carmen verfibus 88 conflans , cujus aliquot 
verfus in/petimen ex Martio SoUandiano huc adducemus poft SermenempradiSium. 

SERMO S. RADBOD1 TRA JECTEN SIS EPISCOPI 
De S. Suidberto Epifcopo. 

Cturi, Fratres carilfimi, diem noftrx fpecialis jucunditatis 
in qua Patroni noftri beatillimi Switberti fanda admodum com¬ 
memoratio f acienda eft; oportet nos paratos elfe ad omne opus 
bonum promtolque habere animos, primo quidem ad audienda 
divinae legis mandata; poftmoaum vero ut quantum poflumus, ea fadisexfc- 
qui Audeamus, &fic demum alios docere polfimus. Hoc enim fecit Domi- 
AS. m. nus nofter J e s u s-C h r i s t u s , de quo ita feriptum eft: Coepit Icfus facere & 

docere . Alioquin irrita & inanis noftra eritdodrina, fi ea quae dicimus, nihil 
agendodeftruatnus. fjam quid prodeft alicui,fibene audiat,& malcagat? 
aut quid proficit illi, fi alii viam pedum oftendat, ipfe autem in via morum 
errare non delinat? Nos igitur veftigia Rcdemtoris noftri (equentes , quali¬ 
bet bona libentiftime audiamus, audita vero dignis adibus compleamus: & fic 
per ordinem adinftruendos proximos accedentes,confulamus eis rerum bona¬ 
rum dodrinis pariter & exemplis. Hoc ergo ut fine dilatione fieri polfit, revo¬ 
canda funt nobis ad memoriam Patris noftri, de quo fiipra diximus, opera: qui 
in omnibus qux docuit, prius a femetiplo auditoribus fuis exemplum dedit; 
neque umquam in Ecclefia aliud faciendum dixit, quam in quo ipfe faciendo 
praecellit. Verum ut fe imitari volentibus hoc quoque manifeftilfimum fiat, fa- 
da ejus Deo placita omnique audienti fatis neceftaria in publico recitentur: 
quatenus ex; cifdem plebs Chrifti aedificationem accipiat, ac de tanti viri glo¬ 
riolis precibus femper gratulabunda exfiftat. Sed quia nobis quaedam funt oc¬ 
culta, quae cum feeilfe poft D eum fola novit antiquitas, quippe qui ab Anglo- 
rum provincia in noftros fines venilfe probatur j feripta venerabilis B e d.* 
Prelbyteri proferantur in medium, qui in Rcgeftis Angloruminter cetera lic 
de hoc famdilfimo viro feriptum reliquit. 
m a. Tempore B. Wilhbrordi Trajcdcnfis Epifcopi, Fratres qui erant in 
» Frefia verbi minifterio mancipati, elegerunt ex fuo numero virum mode- 
w ftum moribus Sc manfuetum corde Swxtbertum qui in eis ordinaretur 
* Antiftes. Et cetera qua fupra ex Reda retulimus num. 7, fi, & 10. 

3 . Haec igitur qux fuperius de hoc fandiflimo viro digcfta funt, Bedam com- 
memoralfe, neminem ambigere credimus; nifi forte quempiam talem, qui 
aliis vacans negotiis, librum illum ubi ea feripta funt, aut non legit, aut certe 
legendo neglexit. Ceterum nos nequaquam dubitare debemus, virum iftura 
in omnibus Chriftianae Religionis ftudiis fuilfe exercitatum: utpote qui inter 
tampretiofas Ecclefia: Dei lucernas, qux his diebus fivein Anglorum, five 
in Galliarum gente mirifice corufcabant, ovium Chrifti Paftor a facratif- 
Umis ipfis ordinari promeruit. Nam nifi elfet paftorali exercitio pleniter in- 
ftrudus , nullo modo ejus cuftodix tantx gregis Chrifti copix crederen¬ 
tur. Porro nifi elfet miles quodammodo veteranus , & in agone martyrii 
fortis & imperterritus ; nequaquam in acie Chrifti fummus Tribunus, ne¬ 
quaquam Primipilus legionis divinx conftitueretur exercitus. Verum his 
allegonce praelibatis , moraliter quoque nos aperire oportet , qux fine 


Digitized by t^OOQle 


DE 5. SUID BERTO EPiSC. I MFRiS 1 A. 14 $ 

exercitia, quibus inexpugnabilem iftittn militem pnedanamfuiffe non du-. Ahn.Cus. 
bitamus. Quc>d quidem in paftoralibus primo dft deraonftrandum : in qui- x. 
bus five leo farviens , five lupus infidians , non mo^kum OHrifti ovibus 
detrimentum important: ubi li Pallor pervigil aut infidias caverit, aut ra¬ 
pinam fortiter refiftcndo excuderit, falvo grege adeaulas dominicas remea¬ 
bit. Si autem in quotidiano procindu politus, arma numquara depofiicrit} 
fed vel de callris hollem repulerit, vel rin campo aperoe -dimicans rite 
triumphaverit, intra fandae civitatis moenia poftlwec -tuuffime imperabit. 

4. Qua: nimirum utraque beatilfimum Switbcrtum fecilTe non ignora¬ 
mus. Nam dum in Ecclelia praefulatus officium gerens , Fratres fuos five 
a deceptoriis pcrfuafionibus retraheret, five a contentionibus publicis re¬ 
vocaret j quali leonem ferociffimum & quali lupum callidiffimum a grege 
dominico excludebat. Cum vero aut Regum potenti a preffos, aut qualibet 
Principum crudelitate vexatos gladio verbi Dei fcutoque fidei a tyrannica 
perfecucione defenderet ; profedo tamquam Dux egregius milites fuos ad 
caflra incolumes reducebat, ltaqdt fi nofife defideras , qua: fuerint nollri - . 
hujus Ducis in quotidianis congrelfibus arma ; non ^a fafcrefada, fed pla¬ 
ne fpiritualia cognofce. Neque enim ille erat oneratus ferro , fed potius 
fide, Ipe & caritate praecindus ; fundam David cum fuo lapide tenens, 

& terribilem Phililbeum in fronte percudens , omnemque Ilraelem a pe¬ 
riculo mortis eripiens. Porro autem ne exiftimes illum hujufmodi arma 
umquam deponere elTe folitum, iifdem erat in pace ornatus , quibus in 
bello liabat armatus. Semper enim erat humilis, femper manfuetus &c 
mitis; patiens in adverfis, modellus in prolperis. Erat quoque in pudici¬ 
tia Iplendidus, in abllincntia ftrenum, in vigiliis fobrios , in oratione ila- 
bililfimus. in judicio perorabat aequaliter , non perfonalrcer-.in compaflio- 
ne miferabatur humaniter, non tenaciter ; alienorum non erat appetitor, 
fed propriorum largilfimus erogator ; vitium in homine acriter perfeque- 
batur, hominem vero familiariter ampledebatur. Sermo ejus ut mei dulcis, 
praedicatio ejus admodum deledabilis, convivium ejus Ipiritualibus fercu¬ 
lis plenum, contubernium ejus angelicum. Mala omnia tamquam vene¬ 
na mortifera refpuebat, bona omnia tamquam paradifi aromata diligebat. 
Poftremo fi velut quemdam epilogum facere volueris , totus ille erat per- 
fcdus, & totus em Deo plenus. 

y. Haec erant. Fratres, Patroni nollri beatiflimi Switberti in adverfis dC 
profperis arma : cum his in omni agone dimicabat, ac. femper Sc ubique 
vinecbat. Non enim erat illi colludatio adverlus carnem & fanguinem, fed 
adverfus principes & potellates, adverfus mundi redores tenebrarum ha¬ 
rum, contra fpiritualia nequitiae in caelellibus. Agamus ergo gratias om¬ 
nipotenti Deo in die follemnitatis hujus facrolandi Antillitis , orantes fi- 
mul & pollulantes , ut cujus vitam gloriofam praedicamus in terris, ejus 
patrocinio perfrui mereamur in caelis > Amen. 

Carmen ejusdem Auctoris. 

L Ux nova.S titberius Francos luftravit & Anglos, 

Quo clarum Fidei lumen utrifque daret. 

Saxonicos adiit cultor memorabilis agros, 

Ut fererct Chrilli femen amoris ibi. 

Nec ilerili ac vacuo Frefonum defuit arvo, 

Idque novi fccic germinis clfe ferax. 

Jam quia tranfierat veterum nox caeca malorum, 

Gcepcrac & veri Solis adefifc dies, 

Hh iij 


Digitized' by i^.ooQle 



t+6 DE S. SUIDBERTO EPISC. IN FRISIA; 

ann.cmr. Qui totum radiis perfundit mitibus orbem, 
y A ; T f"; Ut mala confumcns, fic bona clarificans. 

O quantus quaiifque nitet Sol ifte per horas 
Biflenas facrac plebis apoftoliese! 

Qualiter his nimios fefc flagrante calores 
Intulit , ut qui illis flammea corda dedit? 

Inde cft quod gladios fic contemfere minaces t 
E flent ceu leti dulcia jura iibi. 

Hae fatu in fpecinten . cetera lege fi labet apud Bellandam. 

COCOCOaOCOCOCOCOCOCOCOCOCOCOCOCOCOCOCOCOC/XOCOCOCOCeCOCOCOC/OCOC/JCOC'''^ COCOCOCOCOCQ 
«W WW^COfSS?» OtOBtBWSOgSVfi 5|B0?C5Se«TO|BCW3H 

r«rVITA S URSMARI EPISCOPI 

AFXIL.ZIX. 

ET ABBATIS LAUBIENSIS IN BELGIO, , 
Audtore fubpari Aksohe Abbate Laubienfi. 

Ex mf. cod. Prioratus S. Arnulji Crijfietenfis. 
OBSERVATIONES P R M V I M. 


Vite Sed- *• E s t a S. Ursmahi Epifcopi & Abbatis Laabienfis . a difcipulu rt~ 

prores. lata in febe iulsss , An sus feu Anio ejufdem Canebit tam Monachus 

in ordinem redegit juffu Theodulfi Epifcopi & Abbatis Laabienfis , 
cui iAnfo in regimen Monafierii faccejfit anno dcc lixvi. Is in fine 
Vita a fe feripta tefiatur, S. Erminonem Vrfmari difcipklum & faece(forem dc 
virtutibus fui Magiftri anteceflbrifque vetfus compofuifle juxta elementorum ,id eftal¬ 
phabeti fummam. Anfonit f ilum rudem & impolitum exornavit fecule x Rathe- 
mus ex-Monacho Laubienfi Veronenfis Epifcoput: utrumque Herigi rus ejufdem 
• loci Abbas paulle pbjlmetrice reddidit; Fulcuinus denique itidem Abbas in Chroni- 

Laubienfi Vitam & Miracula S. V rfmari commemoravit. Ex fiat apud Andream Chefnium 
in Tomo t Hift. Erane, fragmentum cujufdam Anonymi, qui Ratherium interpolavit uti nos 
docuit exemplum apographi Laabienfis. Hic edimus Anfonem & Ratherium cum praditio 
fragmento & miraculis a Eulcuino de/criptis. De his Alitioribus quadam adnotare juvat. 
d |nfi>- i. De Ansohe hac feribit Fulcuinus in Chron. cap. ip. Anio Thcodulfum flui¬ 

tur in regimine, vir bonus & fandius, Abbas tantum, non Epifcopus , regens idem 
Coenobium fub jam praefato domino Imperatore Karlo viginti quatuor annis. Erat 
autem idem Anfo & pro capacitate ingenii fui litteris ftudens. Ex itat libellus vitae S. 
Urfmari ad praedcceiTorcm ejus Theodulfuin Epifcopum ab eo confcriptus; item 8cS. 
Ermini alius. In quibus quidem veritas hiftorix quantum a fimplicis eloquentiae viro 
deferri» potuit, ample&enda eft : de confufione autem verborum 8 c di&orum non 
noftrum eft judicare, quae illis tanta ineft , ut incertum iit, utrum ad iniinuanda quae 
noverat minus licet erudite quantum ad fxculares fuerit proclivis, an pro excellentia 
geftortim fponte parvipendent regulas artis. Et hic fub prxfato obiit Karlo , eo quo 
idem Imperator fadtus eft anno, idefianno Cbrifli o c c c. In hoc Auttore locos com¬ 
manes inconcinne addutlos aliquoties refecamus , elegantieri fiilo redditos a Ratherio. qui 
Anfonis fententias candidi exprimere inanimo habuit. Confer utriufque numeros fea fe- 
Itiones ex equo fibi refpondentes. 

Aatherius. ?• Rathbrius ex-Monacho Laubienfi Veronenfis Epifcopus medio faculo x , li¬ 
bellum Vitx S-Uriinari cum Cumis exfularct , ibi reperitiquem foloecifmis refertum, 
lalcuiaus. emendavit, nobffque tranfmifit, inquit Fulcuinus in Chron. cap. 20. Fulcuinus 
vero ipfe , sjui .obiit anno dominicx Incarn. cm xc, miracula B. Urfmari qux Ciis 
•maxime floruere temporibus deferipiit , tefiante Chronici coatinuatore. Poft hunc 


Digitized by t^sOOQLe 


VITA S. URSM ARI ABB. LAUBIENS. Auli. Anfont. l+7 

Herigerus Abbas fubftiturus eft, qui inter Mia fcripfit metrico ftilo Vitam S. Urf- Ann. Cha. 
mari, & cbiit in Icncdute bona anno u vn, D c c *”»• 

4. S.Vtfmarum commendant fincera Ffuardi &'Adonis Mdrtyrologia xm Kalend. ApR1L - XIX * 
Maii, quo die ita frfuardus nofler: In pago Hainoenfi S. Orfmari Epifcopi & Conf. Herigerus. 
Ado vero: In Coenobio quod dicitur ad Laubias depolitio B. Urfmari Epifcopi & S*Uifmari 
Conf. cujus gefta habentur. memoria. 

j Quare autem eum Epifcopum FuifTc dicimus , ait Fulcuinusin Chron. cap.f.Cxpe An £ 
a nobis quaefitum eft. nam textus deferiptionis ipfiusvitx Epifcopum eum fuilfc docet; p US ? 
loCum autem vel tempora ordinationis ejus, vel a quibus ordinatus fit, omnimodo fi¬ 
let. Sed & in chartis fiib ejus tempore faclis ac perantiquis membranarum pctaciolis, 
qua: continentur in Ecclcfia: noltrae archivis , inferiptum eum invenimus fub nomi¬ 
ne Epifcopi & Pontificis. Varia de hoc eft feniorum noftrorum relatio , dicentibus 
quibufdam, quod praedicandi gratia, ut competebat tunc rudimentis novellae fidei, ad 
compefcendos fuperfluos ritus gentis barbaries Epifcopus fuerit ordinatus : quod fa- 
dum quoque de S. Amando legimus, quibufdam dignitatem hanc loco tribuentibus 
opinionemque fuam ratione quadam tuentibus ,' quod videlicet locus regius regia 
munificentia conftrudus, regio palatio contiguus fcilicct Liptinis, nulli Committere¬ 
tur, nifi prius ordinatus effet Epifcopus. quam dignitatem & in plerifque fucceflorum 
ejus durafle , in fiibfequentib.is dicemus. Quid horum verius fit , Ledoris arbitrio 
committimus, nec in utramvis partem fando viro derogamus , dum quidquid horum 
fit, cum Aiifle Epifcopum non denegamus. Eadem refert Ak&or anonymus in frag- 
tnento Chefniano, infra. S. Anfcharius in Fita S.Fvillchadi Bremenfs Epifcopi tradit, 
Fvillehadum ante annos feptem quam Epifcopus cofifceraretur, vocatum fuifte Epifco¬ 
pum, ob pndicationem fcslicet Evangelii. an forte Frfmarus ejufque fuccejfores ob. id 
ditti Epifcopi? quamquam "Baldericus in Chron. Camerae. lib>. 2 > cap.37 > Frfmarumxtx 
fundoria tantum praedicatione facratum Epifcopum fuijft putat, Et erant tum in non* 
nudis Monafteriis Epifcopi & Abbates ,uti in ‘Prafatione obfervatum . 

6. Laubienfe Monafterium infignius omnium Monafteriorum Lcodienfis & Came- faubiecfe 
racer.fis diccccfea-n, fi Johanni Iperio credimus in Chron. Bertin. cap. 43 .incrementa Mona ^ e '‘ 
fua quidem S. Vrftnaro , at primordia S. Landiuno debet, ut in Fit a S. Landelini rium ’ 
vidimus Stculo 2 ad ann . 686. Quippe Landelinus licentia accepta a B. Pontifice Aud- 
herto, profedus eft in pagum nuncupatum Hainan, in locum fuper fluvium Sambram 

firusn, qui ex nomine rivuli decurrentis in praefatum flumen vocatur Laubacus ;& ibi 
conftruxit fibi & difcipulis fixis monafteriales habitationes: & quod ille annuente Deo 
fideliter coepit, poftmodum i fiiccefloribus qui per ejus minifterium in loco eodem con¬ 
gregati funt, feliciter eft peradum. Scceflurus autem , ui tradit "Baldericus in Chron. 
lib.2 cap. 37 > eo loci praefecit beatum virum Dei Urfmarum piis moribus pneditum, 
in fundoria tantum praedicatione facratum Epifcopum. Hoc igitur dodore & dein B. 

Ermino fucccdcnte effloruit locus, & ad Dei gloriam , ut ufquc in prasfens apparet, mos • 

plene adolevit ecclefiafticus. Floruere in ifto Coenobio quamplures viri pii & illuftres, viriillu- 
in his prater Vrfmarum S S. Ermino , Wlgisus,Abel & Theodulfus ftres Lau- 
Abbates & Epifcopi hoc ftculo ottavo ; quibus adjungendus S. D o o o ex-Monacho 
LaubienfioAbbas Waferenfis : de quibus agemus infra ad ann. 737. Mitto Rathe- 
rium, Vcroncnftm Epifcopum, & Fulcuinum Abbatem & Chronographum ficu - 
Io x •, Herigerum & Olbertum Abbates facula x 1 : quos aliquando Deo 
dante in libro noftrode viris Uluftrib. Ord, S. Bened. debitis yroflquemur elogiis. Locum 
Laubias feu Laubacumdefcribit Fulcuinut in lib.de (feft.Abb. Laubienf cap. 1 Tomo 6 
Spicilegii Acheriani. 

7. Alias Ecclefias alidque Monafteria excitajfe Vfmarus dicitur. In exordio regiminis An alia Mo- 
fui , inquit Fulcuinus cap. 4. Ecclcfiam quae ante id temporis erat inconfeCrata, confecra- nafter l* 
■vit, dedicans illam Domino in honOre Principis Apoftolorum Petri fimulquc Dodoris Urlmaru*. 
gentium Pauli Sc omnium Apoftolorum Chrifti, cumulans Templum donis & altare 
multiplicibus Sandorum patrociniis. Fada eft autem haec dedicatio anno qui eft 
fexcentefimus nonagefimus feptimus dominic* Incarnar, xvn Kalend. Septembri 

Quam Ecclcfiam nequaquam paflus pollui cadaveribus mortuorum, fecit aliam in ho¬ 
nore S. Mariae in montis vertice. Cui fubjaCct praedidum Monaftcriumj ubi cimiterium 
efler Fidelium, & ad quam conflueret populus, nam illicitus, ut nunC quoque, nificer* ^otA 
to tempore, apud aliam erat feminarum acceffus. Monafterium. quoque in Alna ipfc 
conftruxit & Laubiis fubjecir. Monafterium quoque didum Vaflarc verfus Tcorafci* 
faltum in finibus Fanix aedificavit, cui & Dodoncm praefecit virum admodum fan- 


Digitized by i^OOQle 



i+ 8 VITA S. URSMARI ABB. LAUBIENS. Auft.Anfine. 

Arh.Chk. &um ,&c. Et tamen fbripter Vita S. Landelini conditionem Coenobii Htriufque > silnert* 
ccc xiii. fis fcilicet & Vvajlerenfit , Landelino tribuit, confentiente 72 ai der ice pro Vvajleren fi in 
ArML.xix. chron.lib. 2 cap. ^. T^e Aldeburgtnfi Ecclefia ab Vrfmare etiam txftruUa te fatur 
fragmentum Ckefnianurn infra. 


PROLOGUS AUCTORIS. 



Omino meo dr vere domino Domini fervo chrijlttjue eletlo 
Theoduifo Epifcopo perfectorum virorum comparabili A n s u s 
fervus inutilis fervorum Dominiftlutcm . O pic Pater, mi domine, 
fera eft inquifitio tua & tarde data mihi fcribcndi optio Vi¬ 
tam S. Ursmari Epifcopi, cujus opus explere mihi injungis, de cujus 
* 1. cranfa. virtutibus multat labefadae funt a memoria ob tranfitum* nonnulla anno¬ 
na- rum curricula. Sed quamvis ex plurimis pauca queam prodere, quae aquo- 
ahufcnpu dam» feripta reperi, gravatus pondere peccatorum fari vereor , metuens 
narrat. illud propheticum tcftimonium : Peccatori autem dixit Deus: fpuare tu enar - 
* fas juflitias meas, & ad fumis teflamentum meum per os tuum ? Tamen ne ino- 

beaiens appaream , tutus tuis fandis orationibus vallatufquc , Vitam prae¬ 
fati jam Sandi feribere exordiar. Primitus fiquidem quidnam quod matri 
ejus fuerat revelatum de illo priufquam nafceretur , vel quid ipfe gelTerit 
in Epifcopatus faftigio fublimatus. Quamvis enim ad omnia illius nequa¬ 
quam potuerim pervenire} at ea in quibus ipfe confcius tantum fuit , ne- 
fciuntur. qiiia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipfo fuit, 
omnes virtutes fuas latere voluit. Nos autem fufficere credimus, fi tantum 
excellentiora notamus. Simul & legentibus confulcndum eft, ne quod his 
ix sevm pariat copia congcfta faftidium. Obfecro autem eos qui leduri funt, 
suif itte in u t fidem didis adhibeant , neque me quidquam nifi compertum & pro- 
batum fcripfiffc arbitrentur, alioquin melius eft tacere , quam falfum 
Uni. dicere. 


INCIPIT VITA. 


u TT E a tus igitur Ursmarus Epifcopus , dignus laude bonorum, 
• JD in pago Hainau vel Teorafcenfe, in villa quae vocata eft Fleon , oriun¬ 
dus fuit, qui a Domino eft eledus h, cado per praedeftinationem , priuf- 
Urfmatm < l uarn m terra nafceretur per originem. Gravida namque jam matre ejus 
caelitus de co, apparuit illi quidam puerulus , tum inquit ad cam fenex : Accipe 
praenuntia- hunc pueram quem nutries. Incubuerat, autem tunc magna fames in eadem 
regione. Refpondenfque mulier feni ait: Unde iftum nutriam,domine mi, 
cum mihi panis defit ob magnitudinem famis quam patimur in hac terra» 
At ille dedit in manu ejus panem Candidum , & dicit illi: De hoc pane 
nutries illum. Quae cum acccpiffet eum , crevit in terra manus illius ma¬ 
gna valde. Tunc eadem mulier inquit: Hoc quid eft quod video, vel quid 
fignificat ? Rcfpondens autem fenex ait illi: Filium es paritura, qui de Re¬ 
gno aliquam fuftinebit partem. Qui ita demum praedicando adultus fufti- 
nuit. Siquidem tantam i Domino gratiam confequutus eft , quatinus om¬ 
nes pabulo verbi Dei reficeret, &c. 

adultas iit- 3 * Editum jam puerum adultumque genitores ephebum indolem audo- 
teris imbui- ribus fandarum Scripturarum ad imbuendum tradiderunt: qui inftruxerunt 
naiticislr eum ^ cr ‘ s Ikteris divinaque lege, non mediocriter, fed perfede; minime 
ftitutis. feculariter, fed monaftcrialiter ac regulariter alitus eft, &c. 

a A11 ab Erminone, qui de ‘oertutrieu fui Terfus quofdamfcripfifle dicitur infra num.10.’ 

4. Oratio- 


Digitized by CjOOQie 



VITAS. URSMARI ABB.LAUBIENS. Anfom, 

4. Orationi frequenter incumbens, cum lacrymis & compundione cor- Ank.Chi*. 
dis deprecabatur Dominum. Dominus autem llliusexaudire dignatus eft 
preces : quoniam Epifcopum * jam ordinatum , tantam illi gratiam con- 0rationc 
tulit, ut pxne omnes anteiret mortales, & multi ejus exemplo vivere opta- mukorum 
rent. Qui, ob magnitudinem fux fanditatis fpiritalis effedus Pater multorum Pater effi « 
eft , Scripturarum dodor , Monafteriorum conftrudor, Paftor Ecclefia- “/.Tpteo. 
ram, cuftos animarum, redemtor captivorum. Siquidem a Pippino pote- po, 
ftatem redimendi acceperat, &c. 

y. Vir quippe ifte diffimilis fuit his omnibus , quos nilnc paflim cer- Multa pati- 
nimus noftris temporibus : neque audivimus quemquam , qui in cor- tur, maxi- 
porc tale aut tam prolixum pertulifTet martyrium , aut qui tantam cru- 
ciationem fuftinuifiet in vita praefenti. Nos autem idonei non fumus di¬ 
cere vel feribere , qualis fuit vita illius : praefertim cum novem annos & 
decem hebdomadas abfque alimento vixerit panis, ob aegritudinem corpo¬ 
ris. Prorfus de cibario quem ipfe fumebat, nullum arbitror hominem car¬ 
nalem vivere pofTe, nifi per fandum Spiritum qui ipfum alebat. Cibus autem 
t ipfc tantus * erat, quem fumere valebat abfque officio dentium, &c. »/.talis 

6 . Plane quoque arbitror efTe pro debito, quantum inclytus erat vir- Arrepticii 
tutibus ad purgandum energumenos. Erat quoddam Monafterium Monache 
quod vocatur Malbodium a , haud procul a Laubaco Ceenobio fuo , in Ilber *'- 
quo erant feminz Sandaemoniales , turba non modica. Unam Equidem 

ex his invafit ultor fpiritus , hoftis antiquus , ccepitque eam graviter 
vexare. Altera die ordinante Domino adruit beatus Urfmarus Epifco- 
pus. Cumque dixiffent ei de ea quae a diabolo torquebatur puella, ftatim 
juffit eam libi exhiberi. Quae cum effet adduda coram eo , at ille non 
de fua praefumens virtute , fed de Dei omnipotentis confifus auxilio, 
accepit librum, 8£ orfus eft legere exorcifmum fuper energumenae ca- Nota; 
put , ut per verbum Dei curaretur : ac deinde benedido oleo lini¬ 
vit oculos narefque ejus & os. Quo fado fpiritus immundus protinus 
fugit ab ea. Jam autem liberata puella a daemone , pavor tamen & hor¬ 
ror quem ipfe minaverat, adhuc inerat. Tunc vir Dei Urfmarus praece¬ 
pit fibi fal & aquam deferri : quibus benedidis juffit fpargi in omnibus Adul&fa- 
locis Monafterii: & fic ftatim omnis pavor cum audore fuo diabolo abf- ais doma 
Ceffit,&C. luftrat. 

7. Item alia energumena fanata,&c. 

8. S. Urfmarus habebat neptem in Monafterio fupraferipto , quam ipfe Gutturnio- 
parvulam commendaverat S.Aidecundi. Quae poftquam adulta cre- &™ a ” eptcra 
vifTet, nata eft infirmitas in collo ejus faeva nimis, quae vulgo dicitur 
gruttreria b : & dicebant ei Medici, quod non poffet adipilci fanita- * 
tem, nifi incideretur caro a ferro , & fic cum uncino ferreo traheretur. 

Haec autem facere cogitantes , contigit illuc adveniffe fandum Urftna- 
rum gratia vifendi , invenit neptem fuam graviter aegrotam. At ille 
vocavit ad fe Medicum , 8 c ait illi r Dic mihi , utrumne vales fanare 
eam ? At ille ait : Nequeo , nifi cum uncino ferreo incifa carne mor- 
bdm foras traham. Haec vir Dei agere renuit propter pietatem qua te¬ 
nere eam diligebat , &c quia periculofum erat. Sed imponens manum 
fuam fxpius fuper ipfam infirmitatem puellae dicebat ei : Vide, filia , ne * 
patiaris tibi ferrum imponi, credo enim in Deum, qubd ipfe te curabit 
ab ifta infirmitate. Qui node eadem ob recuperationem uberrimas preces 

m De Malbodio Parthenone , vulgi) Msubtu- b Ratherius habet: g«M fHtttris dicitur firmtM 

l» , in Hauonia diximus Sxculo i in VitaS. AI- Gsllic». 
degundisadann. (84. 

Att* S S. Ord. S. B. Sdculum III. I i 


Digitized by t^OOQle 




Akn. Chr. 
brc xm. 

AfRIL.XIX. 

item aliam 
moribun¬ 
dam. 


teftc Au¬ 
ctore. 


Erminone 
■ fuffc&o 
moritur. 


-N o T A« 


i|o VITA S.URSMARi ABB.LAUBIENS. Ju&. Anfone: 

fudit ad Dominum. Jamque ergo inluccfccnte die altero, puella a illa¬ 
tu 1'ofpcs furrexit., intantum ut nec vcftigium quidem infirmitatis in. ca 
remaneret. 

p. Per idem fere tempus in eodem Monafterio alia jacebat xgrota 
ds langore peflimo , adeout qui eam videre poterant , minime dubita¬ 
rent , quod in hac vita recuperanda non eflet. Qux cum audiffec ad¬ 
ventum tanti viri , ccepk dicere virtute qua potuit : Obfecro vos uc 
rogetis illum ad me venire , quia fcio me fore recuperandam fi vide¬ 
rim cum. Quo audito fandus Urfmarus qui diligebat vifitare infirmos, 
fine mora illuc properavit. Qui cum perveniffet Sc intuitus eam effer, 
elevans manum fignum crucis dominicx fuper eam dedit : inquan- 
tum ipfa nobis retulit, febris ilico fugata cft , &c mulier recupera¬ 
ta a cibo & a fomno , & deinceps convaluit , ficut multis vicibus ipfa 
nobis narrare confuevit., non dubitans fibi a Deo vitam condonatam per 
orationem S.Urfmari. 

io. Pofthxc igitur beatus Urfmarus EpifcOpns cernens paullatim co¬ 
tidie fuam crcfcere infirmitatem & diem vocationis fux imminere , cu¬ 
ram egit non parvulam , ne grex fibi commiffus relinqueretur orba¬ 
tus fine Paflore. Tunc audore Deo optantibus eundis fando E r m i- 
noni difcipulo fuo curam pafloraleminjunxitmonenfque illum, qua¬ 
tenus vigilanti ftudio pafcerct oves dominicas fibi creditas : qui poftea 
ita egit devotiffime. Sed Sc de virtutibus fui Magiftri anteccfforifque 
verfus compofuit juxta a elementorum fummam. Tunc demum fandus 
Urfmarus Epifcopus beatae memoriae- refblutus cft de ergaftulo corporis; 

S ui officio Angelorum evedus ad xthera , modoque remuncratus gau- 
et cum Angelis. Cujus difcipuli ex-fequias devote celobrantes 0 Se¬ 
pelierunt eum honorifice in Laubaco fuo Monafterio , in Ecciefia 
qux fita eft in cacumine montis , ad cujus radices fitum eft Mona- 
fterium , & xdificaca in honore fandx Maria b femper Virginis 
Dei genitricisubi prxftantur virtutes Se beneficia ad laudem Se glo¬ 
riam , Sec. 


4 IJ cft ad fummam tlimenttrum fer ulphabt- b T)c ifta Ecdcfia& de tempore mortis agen- 
tum diJlinSos , ut habet Anonymus iu fecunda dum infra. 

'Vita S. Erminonis adann.7^7. 


ALIA V I T A 

Audore Rathe rio VeronenfiEpifcopo,fxculo x. 

£x Aprili Suriant» & mf. cod. Laubienfi. 

PRO LOCUS AUCTORIS. 

Ominis Reverendi fimis , Patribus dilefffimis & Do £toribus 
eruditiffimis ,cuntto etiam Chrifticolarum gregi in Laubienfi Ceno*, 
bio degenti ,Ratherius ejufdem quondam Monachus , modo vero 
Veronenfium Epifcopus , utroque hoc licet divinitatis dono fenitus 
indignus , ea in Domino quo fuis ipfe Fidelibus paravit ab initio. Apud vene¬ 
rabilem nuper fandx Cumanx Ecclefix jufto Dei Judicio exfulantes Epi- 



1 


Digitized by t^oooLe 



•e 


s. 

e; 

Ij; 

:r; 

« 

‘1 


VITA S. URSMARI ABB. LAUBIENS. Jua.RMhem.ist 

fcopumj reperimus libellum, pauca de virtutibus continentem domini ac ann.cm*. 
fpccialis Pattoni noftri, fandi videlicet Ursmari Epifcopi; continentia Ar muii! 
rerum quidem, auro obrizo topazioque prarfcrenda $ locutionis vero folce- vitam s 
cifmis ita pro fui modulo refertifliina , ut difficile fuerit deprehendere, Urfmati 
utrum fcriptoris ncgligentia, an didatoris hoc contigerit infipientia. Quod Cu t ““ 
cum non parum pro tempore nos oftcndifTet, curavimus ea ejufdem ope- polit R». i ' 
ris folummodo corrigere vitia, quibus aut in fenfu ledoris naufragare po- tfaenu ** 
terat intelledus, aut qui nimia fui deformitate faftidium ingererent au¬ 
dientibus. Simplex autem, & ( ut ita dicamus) paene rufticus cum totus 
fermonis textus altus poflit videri fapicndbus , a nobis ideo minime peni¬ 
tus vifus eft commutandus, quia & fandarum audpres Scripturarum feru¬ 
las contemnere novimus Grammaticorum j & dodrinam fimplicem pifca- 
torum quam fophifmata philofophorum Deo magis placuiffe in falvatione 
converfarum ubique cernimus nationum. Epiftolaris verb cujufdam Anso- 
n i s, fandi , ut credi poteft , quamquam non adeo diferti viri*, quam 
eidem fuo operi prxpofuit Praefatio omittenda vifa eft omnino : quia tan¬ 
ta ei inerat confufio , ut ipfa quoque Audoris in ea lateat omnimo¬ 
dis intentio. Recipiat igitur veftrae Paternitatis fandi ffima caritas hunc 
a veftro, non audemus dicere, filio, fed fervulo, & equidem, pro nefas! fu¬ 
gitivo, quantulumcumque benigne inftrudionis veftrae frudum, & cum his 
quae apud vos leguntur , caritative conferat. & fi confbnant, optime; fin 
alias, difcernat jprudcntiffimum urbanitatis veftrae palatum, quid ex his me¬ 
lius aliquid fapidiufque contineat, & hoc pro meliori fapidiorique uten¬ 
dum retineat, illud follertcr minus eruditis nobifcum confulendo cogitans, 
quia juxta cujufdam Sapientis fententiam,Bona eft locutio, plane & fuavi- 
ter congruenterque movens audientem, nedum hiftoria aliquid contine¬ 
re debeat creperum* , dum non ob aliud fit editp,quam ut caufas prae- tfi du- 
fentium vel praeteritorum, ad notitiam transferat futurorum. Precor in- bium 
terea, ut inter hujus mundi miferrime fluduantem naufragia , orationum 
veftrarum me contineat anchora, idipfum a modicitate praeftolantes mea: 
tantum peccatoris non dedignetur Dei pietas intendere fufpiria. Deus au¬ 
tem Pater pacis, qui eduxit de mortuis Paftorem magnum ovium in fan* 
guinc teftamend xterni, Dominum noftrum J e s u m-C hristum, aptet 
vos in omni bono, ut faciatis ejus voludtatem, faciens in vobis quod placeat 
coram fe per eumdem J e s u m-C hristum Dominum noftrum: apud cujus 
clementiam piiffimum interceflbrcm jugiter invenire mereamur Urfmarum 
fandiffimum, cujus vitam in praefenti elucidare difpofuimus ad laudem & glo¬ 
riam omnipotentiffimae Trinitatis &: aedificationem populi convenientis. 

INCIPIT VITA. 

s.T) Eatus igitur Urfmarus Epifcopus,bonorum omnium praeconio di- 
, lJ gnus, pago Teoraceifli, & villa quae vocatur Fleo» oriundus, a Do¬ 
mino eft eledus per praedeftinationem, priufquam farculo daretur per ori¬ 
ginem. Gravida namque matre ejus de eo, apparuit ei quidam veneran¬ 
dus fenex per vifum , in manu fua quemdam tenens puerulum, pronun- 
tianfquc: Accipe, inquit, hunc puerulum, nutriefque eum. Magna enim 
fames eamdem tunc temporis opprefferat regionem. Refpondens ver6 mu¬ 
lier 'ait feni: Unde hoc faciam, domine, cum defitmihi panis ob magnitu¬ 
dinem quam patimur famis; At ille dedit ei panem valde candidum, di- 
xitque ei: De hoc pane nutries illum. Quem cura accepiffet, crevit inter» s 

«Confer primaiix Vitalc&ionem f Sc vide atra praeferenda. 

Ii ij 


/ 


Digitized by {jOOQle 




/ 


Ann.Chr. 
dcc XIII. 
Aj>RII. «X. 




* 


l*h*n. 19 . 


IJ» VITA S. URSMARI ABB. LAUB1ENS. M.Ruheri». 

manus ejus magnus valde. Tunc eadem mulier inquit: Illud quod video/ 
quid ligna*, domine» Cui ille : Filium, inquit, es paritura, qui de Regno 
aliquam Chrifto lucrifaciet partem. Quod pollea verum fuillc ipfe oremon- 
ftravit. Tantam liquidem a Domino gratiam eft confecutus, uc omnes pa¬ 
bulo verbi divini reficeret, qui ad eum gratia colloquendi venirent. Iterum; 
autem mater ejus deprefla fomno,aliam vifionem vidit continuo. Scalam 
quippe contra fe ftare videbat , cujus cacumen cados tangebat, per quam 
idem puer fcandens cadum ingrediebatur, Ipfa vero eumdem ufque ad 
fcalac eft profecuta cacumen : fed fequi, ut adferebat, potuit, confequi 
omnino non potuit. In fe itaque reverfa cognovitilico h*c veraciter om<* 
©ia, fuum,quem claufum utero detinebat,praefigurare filium. Haec his 
fi milia quamplurima de proprio mater cognovit filio, & ante nativitatem, 
8 c poftea, qux prolixum eft enarrare per lingula. Exfultans itaque in Do¬ 
mino mater aiebat: Scio ccrtilfime, quod Dei operante clementia magnus 
erit filius meus quem gefto, & felicem me talis nati fofcept-ione profiteor. 

5. Editus itaque puer, Urfmarus eft vocatus , adulculque Dodoribus fa- 
crarum traditui Scripturarum. Qu| imbuerunt eum facris litteris divinaque 
lege, non mediocriter,fed perfecte } nec faeculariter, fed monaftice atque* 
regulariter. Ab ipfa vero pueritia fenilia exfequens opera , nequaquam ia 
voluntate propria, fed in voluntate ambulabat divina. Crcfeente (ane arta¬ 
te, etiam morum probitate pollebat. Erat enim corpore caftus, mente in¬ 
corruptus i amabilis eundis, affabilis uniyerfis i animo benignus, corpore pul¬ 
cherrimus j prudentia callens, fortitudine vigens»temperantia ferenus, jufti- 
cia feverus; longanimitate perfedus, eleemolynis largus i abftinentia parcus,- 
patientia & humilitate prxditus; manfuotudinc ac pietate refedus, carita¬ 
te non ficta repletus $ fide robufta ftabilis, Ipe inconcufta longanimis. Ha¬ 
rum vero omnium virtutum commercia exaggerabat ejus in animo eunda 
difponcns fapientia. Sfermo quoque ejus juxta Apoftolum fele erat condi¬ 
tus. Siquando opportunum tempus videret, fine xdificarioneproximorum 
horam tranfirc mininfe Gncbat. Terrena quoque eunda defpiciens, ac car- 
jeftia concupifecns, illi feli vacate defiderabar, cui fe cotum a puero devo¬ 
tus tradiderat. 

4. Orationi frequenter incumbens cum lacrymis & compundione cordis 
Dominum deprecabatur, ut quacau&que meditaretur vel ageret, inconlpe- 
du ejus accepta forent. Ipfe verb, qui eas potenter infpiraverat, mifericor- 1 
diter pias illius dignatus eft exaudire preces. a Paftoralem deinde cathedram 
adeptus,tanta Domini fublimatus eft gratia, ut paene omnes mortales an¬ 
teiret, fxculoqueinhabitans, nihilinfelkculi haberet. Scripturarum deni¬ 
que dodor, Monafteriorum conftrudor, proviforEccleliarum,cuftos ani¬ 
marum, nucritor orphanorum , defenfor viduarum , redemtor captivorum 
erat. Gregem libi commiflum ita diligebat, ficut Veritas ipfa diligendum 
docuerat. Nam fi gralfata fuiftet, ut antiquitus, vefenia tyrannorum, mori pro 
ovibus dominicis minime treptdafiet. Quid pAra ? 

j. Vir ifte diflimilis longe fuit illis hominibus t quos nunc paflim cernimus 
noftris temporibus : neque audivimus aliquem qui abfque carnificis gladio 
tam diro cruciatus fit martyrio. Nos vero idonei non femus enarrare vel feri* 
here omnes quas in feculopertulit paffiones: prarfertim cum novem annis &C 
decem hebdomadibus abfque alknoniavixerit panis jobxgritudinem corpo¬ 
ris. Cibus verb quem fumebat ipfe,tamitenvfis 8 z modicus erat, ut eo fiiftentari 

«Hoclocoin cod. mf.Intcrpolatornonnullainfc- codice Laubienfi & Chefnicwefcrcmusabbis ver¬ 
tit de Landclini difceffu c Monafterio Laubienfi, & bis : Pejldifcrjfmm k L»ub»et S. Landtlini , &c. 
S.UrfinarifubftitutionepcrHi(iulfuin,qujEiufrax^ . , 


Digitized by 


Google 



VITA S. U R5 MA Rl A B B. LAU BI E N S. Ju8. Ratbem. m 

felcem quiret hominum nemo,nifi miraculo, ut & ipfe, divino. Omnes autem, Ann ch*. 
qui eum cernebant aut audiebant loqueatem, mirabantur quod tamrobuftus 
cflet&£eloquens, abfquc alimonia panis vivens. Aqua vero ejus erat potus, 
aliquoties ficera: qua tamen paulhdum raxoque utebatur, vidus illius is erat, 
quem abfquc officio dentium fiumere valebat. Tanta quoque ejus erat patien¬ 
tia in liujuimodi atque aliis tribulationibus, ut poffec comparari patientiae Job *• 
beatiffimi, qui non peccavit labiis fuis, nec ftultunaquid contra Deum locutus 
eft. Laudem ccontra Domini jugiter concinebat,atque fecundum Prophetam 
benedicebat Dominum in omni tempore, laus ejusfempet in ore ipfius refo- rf*im. jj. 
nabat. Conjicere vero poflumus veraciflime, quod vir ifte de illo vivebat pa¬ 
ne , qui de caelo pro noftra defeendit falute. Nam ficut humus praefati, ita fa¬ 
cundus erat dono fpirituali, utquafi fons fluens, aut fluvius inundans videre¬ 
tur.Quacumque vero praedicabat ore, adftruebat adionc* validiora efle fciens 
exempla quam verba, &: plus opere docere quam voce». « 

6. Operaepretium vero fore judico jam nunc profequi ftilo , quam ef¬ 
ficax viro fando inerat virtus ad effugandos hoftis antiqui incurfiis. Erat 
qubddam Monafterium quod dicitur Melbodium , duodecim ferme milli¬ 
bus a Laubaco fuae provifionis diftans Coenobio , in quo erat Sanditnonia- 
Uum turba non moudica. quarum unam fpiriius invaut malignus , ccepit- 
que eam vehementer laniando vexare , atque per os ejus immunda & tur¬ 
pia loqui. Porro iUic inhabitantes grandis horror invalk , njmiufque pavor 
etiam corda yicinotum perterruit. Tenentes autem eam Satares dicebant 
ad daemonem increpando « Quomodo introire aufus es famulam Dei $ Et 
fjubjungebant dicentes : Impurtfiieae daemon, exi ab ea. Quibus ille ccfpon- 
fiens , dicebat: Non exeam, priufquam Urfinams Epifcopus veniat, £c ip- 
£c me exire compellat. Hanc autem confe&onem nequaquam ei adferibi-* 
anus, qui ab initio mendax fuit, ic in veritate non fle ac: (Ccd Dei imperio 
cogente, vera eum fatemur dixiflfc , non fponte , ficut in Evangeiio : Sci* M4r(i 
mus > aiunt daemones , quod fcis filius Dei . Quod utique cum cflet veracif- 
ftmutu, praeter alia innumerabilia B. Petri prodic teftimomum, iifdem ver¬ 
bis Domino interroganti gloriofae praebentis confelfionis rdponfiim* tamen 
quadam fui parte mendaciffimam mentitam eflc malitiam, teftis eft do¬ 
minica paflio , ab impiis inftin&u patrata diabolico. Nam licet noverit pro 
falute humani generis Chciflum venifle , nefeiens tamen ordinem libera¬ 
tionis noftra: , illufus eft morte dominica , quafi avis decipula. Gftenfa 
namque mortalitate quam ille interimere appetebat carnis, abicondito ca¬ 
ptus ett hamo divinitatis. Ceterum fi indubitanter fciret huac efle Chri- 
ftum filium Dei vivi , agnoviflet mortis legibus nequaquam polle te¬ 
neri. Siagnofcerct pofle non mori , non hunc (uaderec crucifigi. Non 
pmm intellexit humanae perditionis audaciflimus lanio , quod fuo fru- 
Araretur imperio in Salvatorem* mundi faeviendo. Ignoravit antiqua mali¬ 
tia , quia jus perditionis humanae non admitteret, fi fe a Redemcoris ho¬ 
minum fanguine continuiflet. XJnde SC Apoftolus: Si hunc , jnquit, pritteipe* i.ctr.t. 
fatuli cognevijfint, tamquam Demissam gloria crucifixijfent. Principes verb 
quos dixerit faeculi , ex alia ejus fententia conjicere poflumus , qua ait: 
iNon e fi seobis colluit at io adverfits carnem & Janguinem ^fid adverfits principes spbtf. t. 
dr potefiates, adverfits mundi reiteres tenebrarum harum, centra fiiritalia nequi- ‘ 

■eia in calefiibus. Ipfe quoque Dominus: Princeps , ait ,hujus mundi venit\& JthM 
in me non habet quidquam. Quamvis & de Herode & Pilato non mcori- 
, i gruenter poflit accipi fecundum illud quod Plalmifbe voce dicitur : Adfiite- 
trunt Reges terra & principes convenerunt in unum , adverfits Dominum &ad- 1- 

'■ '* Etiam hic plura inferii Interpolato* Ratherianus <3e praedicatione S.Urfmari, infra; 

I i iij 



1J4VITA S. URSM ARI ABB. LAUBIENS. AuftorcRatherio. 

Ann ghx ver f us Chriftum ejus. Sed illi principes fpecialiter unius populi,non princi- 
dcc xui. pes fseculi generaliter appellari fune. Cum ergo veraciflimum iit, Tu es ebri- 
April.xu-. jt us JM US Dei vixi , teftimonio B. Petri; mendaci flimum eft, Scimus quia Jis 
Msttk. ic. fili"! Det , teftimonio diaboli. Et ficut Petrus ait, care &[anguis ntn 
revelavit tibi ,fed t ater meus qui in calis eft > ita ic diabolum calliditas aftu- 
tiae ic fubtilitas naturae hoc confiteri non fecit, fcd vis atque poteftas ejus, 
qui ad eum deftrucndum de caelis advenit. Ut vero divina illic in homine 
latente praefentia tortus , mentiendo vera dixit dubius; ita hic domini¬ 
ca in B. Urfmaro operante potentia , verum dixit invitus: in utroque vero 
non fuo voto ufus,fcd jubentis imperio coadus. Altera igitur die ordinante 
-Dei providentia , adfuit B. Urfmarus Epifcopus, Cumque relatum ei fuif- 
fet de ca quae a diabolo vexabatur puella , juflit ilico fibi exhiberi cana. 

, Quod cum factum fuiflet, ille non ae fua, fcd de Domini praefumens vir¬ 
tute , accepto libro coepit legere exorcifmum fuper caput ejus: dehinc be- 
nedido oleo nares oculofque ic os ejusjinivit, ic protinus immundum ab 
ca fpiritum fugavit. Liberata tamen puella , pavor quidam , qui prefentia 
diaboli feminatus fuerat, adhuc pedoribus vicinorum inerat. At vir Do¬ 
mini praecepit fibi aquam cum falc deferri: quibus benedidis , juflit fpargi 
per eunda Monafterii loca ; ic fic omnis pavor cum au&orc fuo abfceffit 
lacana. 

7. Alio quoque tempore duda eft ad cum puella quaedam faecularis, 
plena daemonio, quam juflit fibi in Oratorium deferri. Quo fado, praece¬ 
pit eam vinculis quibus ftringebatur abfolvi: ic poft haec coepit Dei po¬ 
tentiam fuper caput ipfius invocare , ipfumque dsemonem ut a plafmate 
Dei vivi recederet increpare. Mirum in modum hoftis ille antiquus coepit 
continuo anxiari ic fremere , diverfafque ac diras voces emittere. Sandus 
verb Urfmarus juflit eam extra Oratorium trahi, ipfeque fubfequens per- 
cuflit eam tribus vicibus baculo, quem geftabat manibus. Tum fpiritus 
nequam exiit ab ea tam celeriter , aefi ipfe fuiflet pcrcuflus. Quam mox 
beatus Pontifex faniflimam Oratorio reddidit, perungenfque oleo benedi- 
do , liberam abire permifit. 

8- Habebat fandus Pontifex neptem injamdidoMonafterioMelbodien- 
fi, quam ipfe parvulam commendaverat fanda: Aldecundi. Qua: poft- 
quam fuiflet adulta, orta eft quaedam in ejus collo faeva nimis infirmitas, 
quse gutteria dicitur fermone Gallico. Adftruebant vero Medici, quod aliter 
curari nequiret, nifi carne incifa cum uncino ferreo foras morbus tra¬ 
heretur. Hoe autem illis facere cogitantibus, contigit fupervenire fandum 
Domini Pontificem, qui accerfito ad fe Medico interogavit cum dicens: 
Dic mihi utrumne valeas fanare eam. At ille ait: Nequeo,nifi cum unci¬ 
no ferreo carne incifa morbum foras traham. Audiens autem vir Dei hoc, 
omnino facere prohibebat :quia oppido eam diligebat, ic periculofum hoc 
valde efle cernebat. Verum imponens manum fiepius die illa fuper ipfura 
vulneris locum , dicebat: Vide, filia, ne patiaris tibi ferrum imponi, credo 
enim in Domini pietate, quia ipfe te liberabit ab hac infirmitate. Node ve» 
ro eadem vir fandus uberrimas preces fudit ad Dominum ob ejus falutem. 
Lucefccnte vero die altera , a ftrato fofpcs furrexit puella , intantum ut 
nec veftigium infirmitatis remaneret in ea. 

9. Eodem quoque tempore alia argrota intra cjufdemMonafterii fepta jace¬ 
bat tam valido languore obfefla,ut omnes qui eam videbant, de fahite ejus 
prorfus defperarcnt. Qu* cum audi flet tanti viri adventum, coepit virtute, 
qua poterat dicere: Obfecro, ut rogetis illum ad me venire, confido enim 
in Deo, me rcvalituram quantocius, fi eum videre meruero. Quod eum 


Digitized by t^OOQle 



VITA S. URSMARIABB. LAUBI ENS. Mfl,Ratberio. zjf 

beato viro fuiflet intimatum, abfque mora ad illam acceflit: cumque intui- ah». Cmr.' 
tus cam fuiflet, elevata manu lignum crucis fuper xgrotam fecit, & ilico occ . 
fugata febre mulier convaluit , vitamque fibi a Deo per interventum fan- ApRIt xit * 
fti viri redditam farpiflime multis ipfa narravit. 

io. Poft hxc itaque venerabilis Pontifex cernens paullatim fibi vires 
corporis minui, fuazquc diem vocationis imminere, curam cccpit non par¬ 
vam gerere , ne grex fibi commiffus relinqueretur fine Paftore. Tunc an¬ 
nuente Deo optantibus eundis fandus Erminus eligitur , vir omni bo¬ 
nitate repletus , atque Magiftro moribus adarquandus ; eundis vero iftius 
temporis hominibus merito prxferendus. Quem benignus Pater ut filium 
carilfimum monuit amabiliter , quatenus gregem fibi commiflum follicite 
pafceret, moribus & verbis lccum ad xthera transferre fatageret. Quod ip- 
fe agendum fufeepit quidem molefte, led Deo cooperante , ftrenue pere¬ 
git : inchoavit humiliter , fed perfeveravit fideliter. Bonus igitur gregis 
Chrifti Paftor Urfmarus, moribus &c annis maturus, digna fufeepturus me¬ 
ritorum prxmia , cxleftia invitatur ad regna. Qui precibus carifiimorum 
quos in Chrifto nutrierat filiorum, fuum fideli Creatori commendans fpiri- 
tum , ipfis prxfentibus exfultans in Domino, carnis quartodecimo Kalen- 
das Maii folvitur ergaftulo , vidurus in fxcula cum Chrifto ; Angelorum 
evedus minifterio , cxlcfti infertur paradifo : ubi fine fine Patriarcharum 
fruitur fide, Prophetarum fpe, Apoftolorum confeflu, Martyrum collegio, 
Confeflorum ac Virginum contubernio , cundorumque coelicolarum oble- 
datur perenni tripudio. Corpus yero illius a difcipulis religiofo compofitum 
officio , cultu eft honorifico tumulatum. In cacumine quippe montis, cu¬ 
jus radicibus jam exftrudum adjacet Monafterium , Oratorium eft in ho¬ 
nore fandae Dei Genetricis conftrudum, in quo depofuerunt beati corpo¬ 
ris thefaurum:ubi divina pietas demonftrat quotidie, cujus meriti illic ha¬ 
beantur Reliquiae ad laudem &: gloriam majeftatis fux, cujus honor, decus 
poteftas permanet fine fine , Amen. 

oe Hjc itcir Interpolator fubjicit annum *c diem tum honorifico, Intacumine quippe montis. cujusra— 
obitus locumque fepulcura: his verbis: Obiit au- diabuspam fatum adjacot Monafterium, Oratorium 
temx iv Kafend. Mait, anno domimea Incarna- eft m honore fanaa Det Genttrtcrs conftruBum , in 
tionis feninocntefimo tertiodectmo , Indi Bione x i, quo depofuerunt beati corporis thefaurum. ubi divinee 
principar As Pippini j umoris anno tiv, ferta ter- fiotae demonftrat quotidie. eujut mentt tihc habean z 
tid hebdomada pafchalss. Corpus vero illius Adifci- tur Reliquia , &C. 
pulis rcl’giofo compofitum officio, cultu eft tumula- 

APPENDIX. 

De S. Urfinari praedicatione, die &: anno obitus, fepulturae loco, 

Elevatione &: Tranflatione. 

t . JR VM eft apud Jtnfmem ejufque expetitorem Ratherium deS.Vrfmari pra- Urfmarl 

A/t dicatione plentium. Id officii breviter attigit Fulcuinus cap San&us Urf- prjed kacio, 
J, rJ marus t inquit, ut erat femper luctandis animabus intentus , prxdicandi 
gratia fe Flandria/intulit versus Menapum fines , qui ritu gentis adhuc detinebantur 
vanis fupcrftirionibus •: cujus dodrini ad Fidem Chrifti converfi, non mimmx partis 
prxdiorum fuorum illum faciebant heredem , & eam qux eft in Laubus Ecclcftam 
Chrifti Rem prolixius refert Interpolator in codice Laubsenp& tn fragmento Chefman» 
his verbis: Poft difccffiim i Laubaco S. Landelini, quem recedere ab eo locograna il¬ 
luminandi Crifpinium ubi nunc requiefeit, fuaferat fptritus Donum >B. Urfmarus cui 
Laubias Apoftolatus & exercitii findi delegerat Dominus ,-verbo prxdtcattonis & vir¬ 
tutum meritis clarus, acccrfitus iPippino feniore, fub quo regnaverunt The o- 
deRi cus ab eodem Principe in Tcxtricio villa dcvi&us, necnon & filii ejusTheo- 
dcrici Chlodoveus & ChildebeRTUs , filius quoque Chtldebem Daco- 
jmxus; idem Monafterium fufeepit regendum pet Hidulfi intcryentum,qur 


/ 


Digitized by i^OOQle 



r*cbt. 


ijfc VITA S. URSMARI ABB. LAUBIENS. Ault. Rtthtko. 

Anr^Chk. erat unus cx Principibus Regis majoribus. Ubi etiam paftorali inthronizatus carhe- 
April*" 1 ^ ra ' tanta Domini fublimatus eft gratia , ut paene omnes mortales anteiret, fxcu 16 - 
' XIX que inhabitans nihil in fe fxculi haberet. Quanta: autem virtutis fit & famae, non 
magnopere noftrum eft commendare. Scit hoc magna pars Galliae Sc Flandriae , ubi 
variis moleftiis vexatos orationibus & meritis filis fanos reddit cotidie. Per quem cum 
*U F«/fM in partibus Gallia:, inFania* fcilicet & Tcoracia* multi per eum converfi fuificnt Sc 
conftru&x quae adhuc fuperfiint Ecelcfix $ ficut erat lucrandis animabus femper inten¬ 
tus, fe ad praedicandum Flandriae contulit versus Menapum fines , qui adhuc detine¬ 
bantur ritu gentis vanis fuperftitionibus. Cujus miraculis multiplicibus compundh & 
praedicatione aifidua ad Fidem converfi, ex magna parteprxdiorum heredem eum fta- 
tuunt, Sc eam qua: eft in Laubias Ecclcfiam Chrifti. Ipic etiam provinciae dominus 
Aloo nomine, B.Urfmari praedicatione ad Fidem Chrifti converfiis , donavit de luo 
dictum vocabulo Aldeburch vicum : in quo conftruxit atque confecravit Ecclcfiam in 
honore B. Petri Apoftoli, Sc mille palliis undique per circuitum, de qua poftmodum do¬ 
tavit Laubicqfem Ecclcfiam, quatinus ipfe B. Apoftolus cui a Domino ligandi atque 
lolvendi collata eft potcftas, patrocinaretur Flandrenfibus Sc Menapibus , qui de diver- 
forum Idolorum cultibus revocati, fa&i erant unaEcclefia Chrifti. Sunt autem loca in 
circuitu vici jildeburch didi: in quo etiam loco Ecclcfiam qux adhuc fupereft aedifica¬ 
verunt in honore S.Urfenari. Ubi crebro qua: Sc quanta Deus per cum operatus fit mi* 
racula, fola illius colligit fcientia, qui ab initio Verbum Patris conftat Sc Sapientia. 
Et quia locus fe obtulit reddendx dubitantibus Sc quaerentibus rationis , cur fcilicet 
di&us fit Epifcopus, cum Laubia non fit fedes epifcopalis; pro tempore expediendum 
eft paucis. Quia enim, ut praefatum eft, intentus erat femper lucrandis animabus, & 
quia multi barbarica: gentis,ut fupradi&i Flandrenfes, adhuc detinebantur vanis ido¬ 
lolatria: fiipcrftirionibus; praedicandi tantum gratia, ficut competebat rudimentis no- 
vellx fidei , eft ordinatus Epifcopus , quod ra&um quoque de S. Amando legimus. 
A quo etiam locus Laubienns tantam dignitatem eft adeptus , partim ab hoc , par- 
tim epiia locus regius regia munificentia eft conftru&us, ut nulli committeretur , nili 
prigium e flet ordinatus Epifcopus. Qux dignitas perduravit etiam in multos fucccf- 
fores, qui leguntur fuifle Epifcopi & Abbates. De qua etiam adhuc tantum fupereft 
in eo loco, ut Abbati liceat uti fandaliis , tunica fubdiaconali, habere poteftatem li¬ 
gandi atque lolvendi, Sc ubique uti anulo aureo Sc chirothecis. Hattenus fragmentum 
Chefnianum feu Interpolator Ratherianus, qui in eodict Laubienfi orationis feriemrefu- 
mit in hunc modum. De his ha&enus. nunc revocemus ftilum unde digrelfi fumus. Opc- 
rxpretium verd fore judico, &c. ut apud Ratberium num. 6. 

l. Diem obitus S. Vrfmari fignant Ratherius & M artyrologia xiv. Kalend. Maii; an¬ 
num dcc xiii Fulcuinm cap. s > Cui jlnfo inPitaS.Erminonis , Ratheriilnterfola- 
tor, dr Chronicon Leodicenfe apud Labbeum adfiipulantur. Rexerat autem Monafterium 
Laubacenfc decem Sc feptem annorum ferme tempore, inspuit Anonymus in fecundaria 
Vita S.Erminonist rcEEus forfitan , annis vigtnti feptem ,fi S. Landelini obitum bene 
collocavimus ad annum dc lixivi. /» Eontanellenfi chronico breviori mf. anno d c 
xc vi ii.Urfmarusper interventum Hidulfi Principis Lobienfe Coenobium a Pippino 
Principe dicitur fufcepiflc ad regendum. 

}• Loctu fepultura defignatur ab omnibtu Ecclefia B. Marix fita in vertice montis 
cuifubjacerMonafterium, ubicimeteriumconftituit cfleFidelium, Sc ad quam conflue¬ 
ret populus *, nam illicitus, ut nunc quoque, ait Eulcuintu cap.4, nifi certo tempore 
apud aliam erat feminarum acccflus. Ifiam Ecclcfiam 'Baldertcus in Chron. Camerae, 
iib. 2 cap. 3$ Monafterium SS. Urfmari Sc Ermini appellat deferibitque bis verbis 
Erat namque Ecclefia parochialis fubjacens prxlibato Coenobio , qux juxta, fcilicet 
in vertice montis fita eft: ubi ipfi Monachi, fed & omnes collimitanei circum&circa 
degentes, tumulandi ferebantur. Ad hanc etiam beatiffimi viriUrfmarus atque Ermi- 
nus quum defun&i funt , portabantur humandi : quorum meritis declarandis divina 
pietas multa miracula dignata eft operari. Pofiea tot Sc tantis munificentiis locus ille 
donatur, ut modernis temporibus Monafterio fa&o Canonici mitterentur. Collegium 
Canonicorum quod ante annos fexcentos in ea B. Maria Ecclefia infiitutum fuerat • 
Binchium migravit anno mcccc v i i i, bellis in agro Leodicenfi favi entibus , ut feri¬ 
ni* Mirans in Orig. Bened. in Belgio, qui dr addit exfiare adhuc hodieque i fiam pa- 
racialemf afilicam , in edque etiamnum aut in ccemiterio adfito, eAbbates , Monachos dr 
incolas omnes Laubienfes terra mandari : adeout mortalium nemo Laubienfi in Mona- 
fieri e fit conditus. 

4. Cor» 

m T ■ J 


Obit&s 

tempus. 


Sepulturx 

locus. 


Digitized by t^iOOQLe 



VITA S. URSMARI A8B. LAUBTENSIS. » J7 

4. Corpus S. Vrfmari i tumulo elatum efi per Fulradum abbatem anno dccc 
xxi 11 ,tefianteFulcuino cap. 10. His diebus, inquit , lucernam fuarn Dominus quam 
jultificando igniverat,ignitam beatifica verat, beatiricatara miraculis clarificaverat, nolens 
diutius dclitelcere,fed ad majorem venerationem eundis hominibuspropalare , prodidi 
Abbatis cor tetigit, & ut landi & venerandi & cum omni amore nominandi Urfmari cor¬ 
pus de fcpulcro levaret accendit. Qiue Elevatio fada dl: juflii & permiflu ejus qui tunc 
erat Camcracenfis Epifcopus, Halitgarii fcilicet, agentibus Clericis utripfque Ordinis 
cum frequeatia magna populari. Expicta itaque Ele vatione diem illam feftivam duxere, 
nobifque polleris celebrem cfle lanxere. Fada cft autem hxc Elevatio anno Domini 
odingentefimo vigefimo tertio, ab ipfius verd Sandi, non dicam obitu , fcd natalicio., 
quo vere ccepit vivere in Chrifto, decimo poft centum exado. Abhinc ergo coepit bea¬ 
ti viti celebris fama crcbrefcere, & confluentium languentium turmis ad diverla lani- 
tatum genera miraculis corufcare : quae multa pradcceflorum noftrorum feu ignavia* 
(eu imperitia ad tempus jacuerunt, Sc ftudia litterarum funt pnetermifla. Nos ea quse 
vidimus aut audivimus excellentiora .tantum notantes, luis in locis ponemus. Elevatio 
S.Vrfmari celebratur vn Kalend. April. qui dies notatur in Chronico Leodicenfi apud 
hfohbeum Tomo / Biblioth. nova. Foftea ob bellorum procellat corpus S. Trfmari tranf- 
fatum efi in opidum Binchium Hanonia vicinum anno ucccc vmj & pofitum in 
Ecclefia collegiato. Canonicorum Ldubienfium , qui ab eo tempore 'Binchii conjederunt , 
una cum Reliquiis SS. Erminonis, Theodulfi, Vvlgifi , tAmolguini & Abelis Epifco- 
porum & Abbatum-i necnon Hidulfi Ducis & tAmelberga Virginis : quorum Jaera 
ixuvio ollo feretris argenteis incluft ibidem adfervantur. Nunc ad S. Urfmari miracula 
veniamus. 



LIBER MIRACULORUM, 

A Ful cuino Abbate Laubienfi,deferipeus capp. zy. 

30. & feqq. 

( Ens quaedam ripam infidet Danubii, provinciam quam iri- 
[ colit, Pannoniam vocaverunt antiqui, Hungariam moderni: 
i C x qua Hungri venientes ante nobis funt infita fibi SC natu- 
* rali barbarie comperti, quam origine cogniti: quorum infatiata 
crudelitas lub Henrico Rege tranfgrefla terminos Morahenfium, quos 
fibi non longe antea impia ufurpavit licentia , plerafque provincias Regni 
'ejus ferro & igne longe lateque vaftavit. Poftea fub Otton e filio ejus 
orta eft tcmpeftas contentionis, dormiente, puto, J esu in pedoribus vi¬ 
gilum ante fores domus Domini excubantium , itaut quidam focii fatanse 
Regem conarentur exftinguere. CalTato per Dei mifericordiayi hpc per 
ferpentinum fibilum concepto confilio, nequitia: fuae virus per totius Regni 
ejus vifccra diffuderunt. Erat in ea conjuratione Princeps ipfius Regis 
filius Liudulfus, fpedabilis adolefcens SC vnice carus , fi ledudoribus 
minime credidiifet, Sc heres effe, non proditor maluilTet,&: cum eo qua- 
fi quidam ftimulusCoNo Dux paullo ante fortiflimus ; quibus ( ut ita 
dicam) omnia erant in manibus, agendo, non ut plus haberent, fed ut nihil 
haberent omnimodis effecerunt. Hi Hungros antiquam (ut praediximus) pe¬ 
llem follicitaverunt, ut Regnum infeiplum divifum invaderent, arbitran¬ 
tes hoc modo fibi follicitudinem qua premebantur , aut penitus adimi, aut 
aliquatenus pofle minui. 

z. Hac de re fxva Hungrorum gens,& qualem numquam terra noftra 
fenfit barbariem, a perverlis illeda civibus , tranfitis (Germania & plerif- 
que Galli»provinciis,cui jam olimnobilis ille Francorum populus infedic, 
emnia ferro Sc ignibus vallatura fe totam infudit. In hac acie Cono prx- 
jffa SS. Ord. S. B. Suculum III. K k 


Ann. Chr. 

DCC XIII. 

April. xix* 

Elevatio Sc 
Tranflaiiq, 


Hungari in 
Galliam e- 
vocati a 
feditiofis, 


Digitized by i^OOQle 


montem 
Tuum ma 
'aiunt* 


.4/8 MIRAC. S. URSMAR1 ABB. DAU3IENS1S. 

An^.Chr. didus cum fuis fcquacibus militavit. Sed ubi Trajedum ventumeft, quam 
*avkil XIU alluit, incertum qua de caufa ab cis defeivit. Hungari Hafbaniam 

vb.jl.xix. jg n jj ?us ^ depraedatione aggrefll Carbonariam petunt: fama ad nos perlata, 
mittitur e collegio noftro Hucb er tus Frater patiens laboris &: fugi¬ 
tans quietis, & lemetipfum impendere paratus ob amorem loci & fandtx 
religionis, pacifci cum illis.Facta padtone de folidis ducentis, revertitur poft 
hac obfidibus ab eis acceptis. Sed noftri non fatis creduli (qua enim fides 
.eft infidelia) munire Tudinium a tentant quod Raginerus fufpedam habens 

* Leodienfem militiam jam pridem deftruxerat: fed milTo rurfus milite pro¬ 
cum* Inis* hibiti' funt munitionem firmare. Quid tunc agerent imminente hofte, 
paafcun- fublata itaque Ipc Tudinium potiundi, nullaque exftante fiducia inremi- 
tnr » litarim Siquidem laudata illa cuneis fxculis prxdicata Hlotarienfis mili¬ 
tia in Hungrorum adventu jufto Dei judicio hebetata , fuis munitionibus 

, paffim tenebatur inclufa : noftra qux refidua erat Deo diieda Monacho- 
fnontem rum turma, non fibi fatis fida Ecclefiar familia , montem ubi landornlh 
fuumma- Urfmari & Ermini corpora venerantur, diu ante deliberans fcandit, &dc 
' !WUE *‘ Dei fifa adjutorio cum plauftrorum vel qualiumcumque furculorum vel 
fepium impedimentis eum in modum munitionis cingit, agente id (ut cre¬ 
dimus) Deo, ut oftenderet numquam dceffe divinum, ubi humanum ccflac 
auxilium. 

Bie oCt ara 3 * Jamque advenerat Pafchalium dierum fanda celebritas in completio- 
'Pafcbx ab *ne oda varum ipfius, quae erant tunc i v Nonas Aprilis b ; ecce in exordio 
captfpTu! ^tutino fubito denfaverae aerem equorum nebula „ & quafi ex abditis 
*ct, f terrae finibus emergebant galearum millia. Expavere noftri, & mortem fibi 

* praemeditati qui agiliores erant, fimulacrum ( ut ita dicam ) munitionis 
fcandynt, immo vero futuram munitionem per Sandorum Dei intercef- 
fionem. Qui vero graviores erant xcare & impeditiores , fubftitere ; qui 
fubftiterant capiuntur: oblidentur alii; obtruncantur inconlpedu adlpicicn- 
thim duo de Monachis Teutmarus S: Theod ut Fus,reliqui captivi¬ 
tati refervantur: nulla erat inter obfelfcs & captos diftantia, nili quod fecun¬ 
dum quemdam gravior exfpedata quam illata mors. 

tino necati, 4. Interea urgentur obfelfi, nec ulli telorum aut tormentorum parcitur 
, .generi. Noftri econtra, quia pro animabus illis erat res , jundo fibi Cle¬ 

ricorum, iplb etiam Monachorum auxilio ( quamvis illicitum fit huic Or¬ 
dini arma tradare) eniti obnixe. Jamquc holtibus irrumpentibus, jamque 
in mutuis amplexibus haerentibus *, plerifque mortem fibi, plerifque dedi¬ 
tionem pingentibus , ecce ex refpedu miferantis Dei ex adytis templi 
alii in arce dux columbx eVolant , qux terna circuitione acies obfidentium vallant. 
hb« n -d US Subfcquitur.pofthxc pluvia pergrandis , qux gentilitiam illis fagittandi ar- 
1 er * 11 ' tem chororum diftenlione fruftravit: metus quoque ac terror tantus in 
eos irruit, ut maturarent fugere , & Principes ipfi uterentur flagris in eos 
qui volebant fubfifterc. Adducunt autem eos quos morti refiduos ceperant. 
Eccicfia Ecclefia fandi Pauli incenfa, &: major tentata; fed roilcratione Dei falvau- 
inclndfo ta * Thefaurum Ecciefix 6 c optima quxque Theodulfus alius ad munitio- 
intafla. nem quamdam partim tranlportaverat , partim in ipfa Ecclefia terra ob- 
«"iiauw* ^ ra ^ erat * Didum poftea eft & putatum verum,quod a quodam capto pu- 
Fc&is^dies fdl a nimitatefufferendi fit proditus: nam effolTuseft exportatus. Voverunt 
«nnudinfti- tunc omnes in commune diem illum fibi &C polleris feftivumforc: & eft ce- 
tutus * lebratio, qux in noftris Martyrologiis inferibitur fic : Quarto Nonas Aprilis , 

• Tudinium caftrum .yulgo Tuin , ad Sambram . t Annoproinde dcccc iit , quo Pafchain 
fluvium , paullo fupra Laubias fitum , dc quo v 11 Kalcndas, dies o&ara in 1 v Nonas Apriles 
«W». 17 urfra. . incidebat. Lege Chronicon Frodoardi. 


^uo necati, 


Ecclefia 
major ab 
incendio 
intafta. 


Digitized by 


Google 


MIRAC. S.URSMARI AB’B. LAUBIENSIS, 1)9 

immemoratio meritorum Urfinari & Ermini , quo nxruemnt Laubienfes ab Hui %. ann.Chr. 
arorumobfidione eripi. ” cc sm ' 

o ^ i . Atb il xit. 

5. Ncc tacendum, quod hi qui capti fuerant, iti brevi revertuntur omnes 

fani te larti. Nec Hungros illud impune fecifle pafTus eft Deus. Nam cum ^diu! 
prope jam eflet fumma dies te ineludabrle tempus, quo Deus omnipotens 
propitiusterne populi fui, ulturusfanguinem Sandorum fuorum, vindidam 
retribuere vellet in hoftes eorum ; aggravata eftrurfus ultra modum & om¬ 
nino intolerabiliter fuperbia ferociffimx gentis Hungrorum, feduda, credo, 
fuperioris anni, fucceflu. Siquidem, ut veracjffime ditium eft , Ante ruinam 
exaltatur cor, ibi ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. 

6 . Praevenit hanc imminentem prefturam Ecclefiae pax in Placito regali Paxfada. 
quod in Arme flat habitum fuit, ex integro condi da , fuit magna jam par¬ 
te per Imperatoris fratrumque ejus fapientiam confirmata. Er revera tri¬ 
bubus te linguis innotuit, quia non eft Deus diflenfionis, fedpacis , tam¬ 
quam ejus initio operatus eft falutem in populo fuo. Imperatoris quidem 
fpiritus agitabatur in ipfo, quia non erat ei tempus exercitum congregandi: 

fcd fiduciam habuit per Chriftum in Deum, qui potens eft falvare in paucis 
ficut in multis. Aderat ibi Cono non jam Dux, fed miles, toto (ut putabatur J 
animo converfus ad pacem, quam paullo ant£ atrociter impugnabat: cilicio 
membra domans , Deum (ut fertur) gemitibus exotans, ut fi fic ejus fan¬ 
da voluntas exfifteret,permifla Regi noftro te exercitui ejus vidoria, euqi 
ab impiis, quibus fc pilus mal£ conjunxerat, permitteret trucidati, utpof- 
fic in perpetuum ab eorum confortio liberari. Imperator indici fahxit jeju¬ 
nium in ipfaquat tunc erat vigilia fandi Laurentii Martyris, per cujus in¬ 
terventum fibi populoque luo ipfum Deum popofeit elle refugium. Pro- 
poficum lufcepti operis negat expedire * bellum, primo fanda: feftivitatis * id *fl de- 
diluculo liifceptum , vixdum veipertino crepufculo , Deo mifericoiditer fcnfacre 
difpenfante te pro fuis pugnante, fatis feliciterperadum;miferandumpoft 
vidoriam Cononis intetitum, gloriofiflimumImperatoris triumphum; Re¬ 
gem ipfum Barbarorum * Duces ac Principes captivos; tropaea pet totam 
Regni illius latitudinem ufque ad ejufdem gentis fines frequentiflimarquaf 
omnia proprii induftriam operis ad laudem te gloriam omnipotentis Dei 
cxfpedant. 

7. Ecclefia trans Sambram, in montequemnos Sandorum , vulgus Pul- 59. 
chrum vocat, ejus tempore capta eft occafione hujufroodi. Arebat quo- 
dain tempore terra, te denegatis pluviis dsfupef fole torrente Helix time- fiwuads' • 
bantur tempora. Omnis plebs te toca provincia cucurrit ad exfpedata fibi 
frepe fiifftagia, fandum videlicet Urfmarum patronum in hujufmotji antie- : p “ lc 
tatibus ad Dei gratiam reciprocandam adfuetiifrmum , rogans Abbatem 
ut prolatis Sandoram pignoribus more Litaniarum circumferri Ca praecipe¬ 
ret. Rem Abbas ad Fratres refert , laudant devotionem plelvis,dicunt cis 
fatisficri debere. Indido ergo generali jejunio in* die praefixo , plebs tanta 
# confluit ^ quantam in unum vix urnquam vidit nemo. Prodticufitur in fe-- 
tetris corapofica Sandofum corpora, non fine magno populi ladu pernii- 
fti laetitia: te quia tanta erat populi multitudo / ut eam Cttjwfvis campi 
quamvis iatiffimi vix caperet amplitudo; propofuerunt, ut primum his qui 
ultra Sambram erant, falutanda deferrentur in monte fiipra memorato te in 
loco ptaevifo. Ibi tanta fuit populi devotio, ut nonpoffit profequi feripto. 

Ex fumtibus quos largitus eft populus, defignata eft te incoepta Ecclefia; 
quando vel a quo erit perficienda, in Dei eft providentia. Reportatafunc 
Oc citra*; te hic nihilominus tanta erat multitudo, ut invicem artarentur. *,v*,fcitr« 
Oftendit te Dominus devotionem iftam plebis* per merita fandi Urfmari. sambram 

Kk ij 


Digitized by i^OOQle 



Contracta 

fanatur. 


* f»fpk 
Dominica 


&6o MIRAC. S.URSMARI ABB. LAUBIENSIS. 

Ann.Chr. fibi placuiflc. Nam ipfo die in magna caeli ferenitate obnubilato aere , fa- 
Apruxix < -^ us fonus* fubfequuturx pluvia:, quae poftea tam larga profluxit, ut fa- 
piuTiaob- “ s fo®ccret, &c copias anni fertiliffimas redderet. 

tema. 8. Et quia parum hoc dc virtutibus S. Urfmari prxguftavimus, & ad no- 

*uf ,J?V ' n tcm poris faecem,ficut praepofoimus, Deo donante pervenimus, libet 
fine Opufculi in miraculis ejuldem Patris ahquantifper immorari. Nam 
quod promifimus, nos quoque volumus tali modo foenus perfolvimus. 
Apud vii- p. Fundus eft, quam Villam-Rcliam * vocant , is nobis vicinus eft 6 c ia 
cxcus^timc ca memor i a fandi Urfmari. Ferunt eumdem virum Dei dum mundo exfii- 
recipit. larpt, Regem apud Leptinas commorantem crebrius inviferct, quia locus 
* v iU.tr tih vije eft, illic foiitura rtquiefoere; atque ibi dentem,qui ob nimium dolo¬ 
rem (qua valetudine ille plurimam laborabat.) illic deciderat, inibi defo- 
**/.info- difle*. Locus ifte Ecclcfia facer erat, fcd civium negfigcntia deftruda 
di* fuerat t altare tantum , & hoc incultum rcnjanferat. Caecus quidam ibi 
erat, cui in mentem fodit ut altare viminibus cingeret, ne pecoribus aut 
canibus adibile e flet, qui quadam dic puero prarducc in iilvam perre¬ 
xit: dumque virgam ad fc applicat t ut eam cum ferramento qopularct, 
in ipfo conamine oculi ejus ita aperti font, ut clare videret. 

Comraaa io. Anus quxdam apud nos erat, quae interdum Ecclefiae Aspendiis, in- 
foaatur. terdum Fidelium elcemofynis alebatur, cujus manus dextra ita erat con¬ 
traria, ut ungues digitorum volam palmae viderentur perforafle. Hxc dic 
quadam quae habebatur Dominica , cratque dieram Quadragcfimalium 
Donmuca tcrt * a in Ecclcfia fandi Urfmari loco foo ftctic, &: inter Miflarum cele¬ 
brationem fubitb intremuit; cdm fubitb &c propter diuturnitatem incom¬ 
modi illa infperata, coeperunt fo nervi digitorum extendere , & manus ad 
officium fuum redire. Illa ut perfenfit, Ecclcfiam vocibus complevit. Ple¬ 
na erat Ecclefia, fubfcquuntur omnes: Deo gratias, Deo laude», nemine 
tacente in commune dicuntur. Curritur ad me ubi eram in Ecclcfia majo¬ 
ri: unus poli alterum aliquid adportaturus novi, & quafi non prius efletdi- 
dum, rumigerulus adferebat nutibus gaudiorum. Nos ilico ad Ecclcfiam 
fcandimus, invenimus illam prx miraculi ftuporc liantem frementem , 

attamen fanam:laudavimus Dcum,& ita difcclfum eft. 

. * Htc dut miracuU dt tntrgumtnii libtratis omijjfk, 

Pre&yter ,I * Ereflbyter eft, quem Ofingerum nominant, qui ita paralyfi erat diflo- 
parxiydcns lutus, ut cervix in ipia. jundura refilirct. quid dicam ? quod loqui non po- 
xgetatu». terat, cui omnium membrorum officia folo fpiritu anhelante defecerant. 
Hic in hac valetudine annum explens, alterius folatio elcemofynis Fidelium 
foftentabatur. Jacebat autem jn villa fleo» dida, cui vicina eft illa nativita- 
tis S. Urfmari miniftra,in qua erat Ecclefiola lignea, quam ferunt cum pro¬ 
priis manibus compaginafle, &: in praedio fuo dcdicalfe. Quadam die eun¬ 
tibus quibufdam cum plauftris ici Augufta-Virom^ndorum mercandi gra- • 
tia , rogavit virtute qua poterat, ut fuperpofious plauftro ad fupradidam 
Ecclefiolam duceretur. Fadum eft, pofttus?ft in Ecclefiola , Sc ibi per- 
nodavit. mane autem fado Voluit tentare confifos de Dei miforicordia 8 c 
S. Urfinati interceffione , utrum per fe in ipfo grabato polTet foblevacus 
refidere. Fecit, miratus eft rem, deinde paullatim revivifeentibus- membris 
f mirum didu;) erexit fc , Sc ambulavit gratias agees Deo & patrocina- 
tori fuo. Nos poftea frequentibus ejus Miflarum celebrationibus fruiti fu¬ 
mus in eodem loco. Sanus ipfo de reliquo, praeterquam cervix quxrefilicrut 
pacum recocta videretur, puto propter commemorationem tam mirifici 


Digitized by 


Google 


fr»B’ 


MIRAC.S. URSMARI ABB. LAUB1ENSIS. x6i 

beneficii, ad propalandum omnibus quantum valeat in confpe&u Domini Ann.Chk. 
spcritum Sandi lui. 

ii. Retulit ifdcm Prclbytcr nobis, quod dum quodanvdicin ipfa Eccle- Ca!lci div ;_ 
fia , cui in recompenfatione jamdidi beneficii deferviebat, Millas ageret; niius vi- 
ledo Evangelio vas quod confuetudinaliter juxta altare cum vino j>ende- : 
bat, in calicem vetfat; fed vinum ita congelatum erat,ut nec gutta pro- no’*a. 
flueret. Dat vafculum Clerico mimftranti, ut glaciem igne refodvat. Ipfe 
interim offertorium percelebrat: dum tardatur , ille refpexit ad calicem 
qui plenus vino inventus eft, adeo ut pxnc excrefceretj 

13. Adfo quidam erat in fervitio fratris mei God esc alci, futoriam Central* 
artem agens , quem a puero contradum omnes cognovimus, itai ut pro- e " 5 u “ r * 
gredi quoquam nifi cum fcabellis nequiret* Hic quadam die ad fepulcrum 
S.Urfinari vota foluturus accelfit, ferens fecum cerea munera, candelas 
videlicet geminas, petiitque aedituo, ut eum ibi pernodare lineret. Con- 

ceflit ille : pernodavit ifte. Stati m in iplo conticinio orante illo & Dei 
potentiam praeftolantc, coeperunt fe tibiae complicatae reducere, &tali pe¬ 
dum a diutina haefione natium non fine magno patientis incommodo fe- 
jungere , ufquedum plene eredus , cuftodibus mirantibus in pedes ftetit 5 
fed prx nimio dolore , indiffueto progrediendi ulu ambulare non po¬ 
tuit. qui prae nimia gratulatione quodammodo vifus eft fuilTc ingratus, 
dum infeiis omnibus mane Ecclefiam ingreffus , nec tum laudes Deo di¬ 
cere fecit, 8c ipfe pien£ doloribus caruit, Ragenerianae * rebellioni fe fa- * 
tellitem mifcuit. 

14. Caeca quaedam clecmofyna Fredefendis illius,qua; Stephano cui Be- c*caiu- 
brona ferviebat nupferat, alebatur. Haec quadam die orandi caufa ad Me- mcn recu • 
moriam S. Urfinari venit : & dum montem cui fuperpofita eft Ecclefia, p,t ’ 
ipfa fcanderct, in intercapedine quam quercus antiqua difterminat, cx 

adytis templi, quafi per aliquas rimulas tenuilfimas aliquantulum lucis fe 
versus vibrare perfenfit. Progrefla demum ad S.Patris noftri tumulum,ita 
mirata eft vifum, ut Gozberto Praepofito nuntiante faceret jocundiffi- 
mum & in Dei laudibus fpeciofiffimum. A&um eft hoc fexta feria ante 
(Dominicam, quam vocant Medianam odavam. 0 a lv j. 

ij. In territorio quoque Willare nobis deferviente quidam fuit colonus, irreligionis 
qui cum ceteris votive ad conftru&ionem trans-Sambrinac quam praedixi- punitu*, 
mus Ecclefia: lapides fubvehentibus infultaret, feque id fervitium nullo mo- fanatur ‘ 
do fubiturum dejeraret, repente omni membrorum officio debilitatus eft. 

Sed ut reatum fuum, fero licet, cognovit; vota accumulavit: & fanus ilico cf- 
fedus plus ceteris, ceteros accendens, quo potuit devotionis (ardore con¬ 
fricavit. 

16.. Kalendae erant Augufti, qui eft dies celebris apud nos procommemo- Aqui* fub- 
ratione vinculorum S. Petri. Sambraforte tunc plus folito excreverat ,& po- merfi ed ~ 
pulus confluens ad fefta feftinabat. Inter agendum dum celebrantur Miffie, pi,,ntur * 

& ad eas trans-Sambrini globatimmaturarent accelerare; pons quem fubie- 
rant multitudine praegravatus decidit, immerfofquc quos acceperat alveus 
longe fluvio fuo traxit. Fa&a igitur conclamatione turbatur Ecclefia. Egrcf* 
fi paene omnes dum anxiaremur ad cadavera folum requirenda , mira Dei 
potentia cunfta illa immerfotum examina fofpita obviavere & laeta. Dicat 
hic quis quod vult: nos liberationem hanc Deo adferibimus, cui proprium 
eft & fingulare Sanftos ubique fuos magnificare, & fi dentes in illis opera rei- 
fericordiae fuae in perieuhs eorum meritis fubievare. 

a Id eft Ragenarii Comiti* Monrenfis, qui adverfus Conradum Lotharienfium Ducem rebellavit an¬ 
ne d c c c c mi 1, apud Frodoardum in Chronico. 

Kk iij 


Digitized by t^OOQle 



Tndinii tria 

ftillicidia 

appatent. 


t6t MIRA C. S. TJRSMARl ABB. LAUBtENSIS- 

avn.chji. tj. Gislebeutus cx quatuor Comitis Roberti filiis unus , nuper 
»cc xm, cum a ijj s q U i Mathiide m Comitiflam ftipaveranc, apud nOs hofpica- 
Ap1 *i l * ,x ' tuih venerat, qui inter cenandum monachico Ordini quati minus protufo , 
comes qui utpotc imptovifis ipfis venientibus , ccepit detrahere * licet pro opportuni- 
Monachis W tc temporis illi fufficientes adminiftratcntur copi*. Mane fado montem 
detraxerat, oraclul \ cqu^ fcandit: fed in ipfo tranfgrelfu graduum-, per quos adiccn- 
l^andcrc ditur ad mperios Monafteriom , equus fub ipfo labitur , qui calcaribus 
ncqmt. multoties carfus minime erigitur. Putaverunt qyod morbo , ut fit , foni- 
pes urgeretur: tentarum cft iterum & tertib , quadrupes procul dubio im¬ 
mobilis jacet. Perfuafum cft ilii ab amici* & comitibus, maximi a Bofo- 

* mi. bo(o ne * Advocato noftro, uc fi quid forni cefte eonfcicncia tranfgreflionis 

egifict, votum voveret, Deo U Ecclefiz ejus fatisfaceret, quantociiis 
pofiet. Promific,& defeendens equum quidem fanum repent, fed nifi deor- 
fum montis ei infidere nequivit. 

Tndinii tria 18. Nec cantum in loco felicis ejufdcm Patris requietionis fiunt a Deo 
ftillicidia interventu hxc fpecialiter mira , fed in remotis e/us memoriae dicatis 
appatcnc ' locis perfirpe oftcnfa funt plura miraculo digna.Tudiniumdenique, nobis 
adjacens caftruin,locum habebat Ecclcfiac S. Urfmari memoria /aerum, in 
quo quodam tempore, ea videlicet quae erat Cena Domini node ( ficut 
audivimus Bofonem Advocatum qui intjrfuerat referre) dum more loli- 
to in matucinali fynaxi lucem* exftinguerentur, & hymno Evangclii fini¬ 
to, terr* amittant es profternerciuur; tria ftillicidia in modftm illorum quz 
videmus porcina ex pinguedine ardentia ftillare , a fummo tedi in pavi¬ 
mento diftillaverc , adeout aliquibus Ecclcfiam incendere, aliquibus ilhi- 
ftrare viderentur. Quod cum omnes viderent , cuidam tamen Tr et- 
berg/e nobilifiim* matronz orationi inibi procumbenti vicinius & 
in ipfo pzne occipitio vifum cft diftillare. Et hoc cur fadum fit, nobis 
cft quidem incertum: nihil autem in terra fine caufa fieri, quia legimus, 
aon eft dubium. Ternarius fiquidem numerus unde fit facer , Catholicis 
pacet: & ignem Deum dTe non fide, ficut st Poetis Wlcanus ignis dicitur, 
fed vere ut Apoftolus fenfic,tam cx ipfius verbis , ubi Deus nofter ignis 
coniumens eft ; quam in eo quod Spiritus-fandus verus in Trinitate per- 
fedaDeus, in igneis linguis fuper Apoftolos defeendit, Orthodoxus quif- 

* ex- que intelligit. Hanc igitur ternam igneamque diftillatkmem Trinitas fanda *, 
oftendit*** utrum pro alicujus adftancis approbanda devotione, quam eadem forte tunc 

igniverat, ut oftenderet foris quod incus agebatur i an pro commendando 
Sandorum patrocinio, quod magis credibile cft , qUos ibi populus devoti 
frequentabar i nobis quidem latet, fed ei qui omnia facienda ptzvidk 
& rada moderatur & regit, procul dubio patet. 

Monaftetii 19 ‘ Magnitudine feu enormitate fufeepti operis evidi 8 C enervati plura 
▼exatores praetermittimus. Unum hoc ultimum, & omnibus prxdicatum, pluribtrfquc 
puniti. f u i comperto nociifimum dicemus: quod videlicet nullus qui Ecdefi* illi 
umquam intulit damnum, gloriatus fit in annum: 8 c fi forte pro quolibet ,ut 
adfolet, injufte illato damno Monachi ex majori Monafterio, quod qui¬ 
dem inferius, cft montem S. Urfmari fcandunt reclamaturi, creditur,nec 
vana fpes eft, numquam inultum iri. Expeni funt hoc plerique, & fero li¬ 
cet ingemuere: nimirum locum quem rexie corpore vivens,tuetur meritis 
cum Chrifto regnans & in ipfi» gaudens. 


oftendit 


Digitized by LxOOQle 



i6j 



VITA S GUTHLACI PRESBYTERI 


ET ANACHORETA CRULANDA 

IN ANGLIA, 

Audore Felice Monacho Girvenfi, ejus squali. 

Ex mf cod. Coenobii Lirenfis in Neufiriq. 

observationes p r je v j m. 

i. m» E S gefitu S. Gothi, aci flares celebravere auBorcs. Prinms Felix, 

a| non ille orientalium Argiorum (uti Orderistu Vitalis putavit ) Epijc % 

ara pus, de quo Reda in Isb. 3 cap. 18 ; fed Monachus, non quidem Crulan - 

denjis , ut plerifque hallenus vifum efi, immo Congregationis fandi 
Bcda , hoc efi Girvvenfis Monafierii: id quod difeimqs ex ipfuts Prafatione, quam ex 
codice Vedafiino per virum religiofum & dolium Stephanum Lc Pcz Coenobitam Veda- 
fiinum accepimus. Secundus auBor efi G r-d ir.i cos Vitalis, qui rogante venerabili 
Vilfino Priore Crulandenfi s .juamdam abbreviacionem fecit de Vita S.Guthlaci, eUm- 
que inferuit hifioria /ita libra 4. Tertius »jf.PiTRUS Blcfcnfis , qui librum unum de 
Vita S. Guthlaci fcripfijfe dicitur. Quartus denique Guillelmus Ramefcienfis, 
Monachus, dein Abeat Crulandenfis ,falta patroni fui Guthlaci heroicis verfihus per* 
fecutus efi. Mittimus Vvillelmum Malmtfburienfem , ubi de Epifcopis Lincolntenfi- 
bus sMatthaum Vvefimonafierienfem ad ann. 714-, aliefque receutiores, quos inter Har- 
pesfeldius de S. Guthlacofufiks agit. Hic edimus Felicis primarii A ultoris lucubratio - 
nem nufquam publici juris fallam. Petri Blefenfis & </uillelmi Ramefcienfis feriptiones 
necdum recuperare potuimus, nifi fi epitome ab Surio edita, efi Guillelmi Ramefcienfis 
fetus. 

i.DeS.Guthlaco filet Beda > tum in hifioria, tum in Martjrologio; filent etiam an¬ 
tiqui Martyrologiorum conditores. Verum Guthlaci Janilitati adflipulantur non folkrn 
pravitati anciores , fed conventus Londomenfis anno dccc xxxiii celebratus , cui 
interfuerunt complures Epifcopi & Abbates , Reges tres. Duces, aliique viri primores , 
qui fandiflimum Confellbrcm Guthlacnm appellant. Accedit Synodus Kinefburienfis, 
tn qua ejufdem Soniti miracula prodicantur , anno dccc li, apud Spelmanum To¬ 
mo 1 Cone. Anglia. 

5. Monafitrium Crulandenfe , Cnrreyfe a Turbjtulo cognominatum, a S.Guthlaco ori¬ 
ginem habuit. Situm erat in rw/i/rfCruland /eaCroiland, aliis Cmglond, in finibus agri 
Eincolnjenfis fjr Cantabrigienfis, inter Ninam & VveUandum fluvios, haud procul ab 
Elienji Parthenio & Monafierio Medehamftedenfi /eu Petroburgenfi i conditum ab 
Ethelfialdo Rege Merciorum poft obitum S. Guthlaci , qui inibi vitam anachoreticam 
cum Tatwino, Bcccelino, Egberto , Citfa (fipaucis aliis egerat. Meritis ejus datur, 
inquit Vvidelmus M almejb uri en fis , quAd ad corpus ejus ardi ficato Monafterio, inter 
tot bellorum turbines, inter tot temporum volubilitates, nullam aerumnam vel detri¬ 
mentum lui locus ille perfenferir. Et quidem fere inviolatus permanfit adufque Heh* 
rici ollavi tempora infelicijfma. Monafierii ifiius hifioriam labente facula x 1 deferi- 
pfit Ingulfus tAbbas fingulari libello , cum Vvidelmi M almefiurienfis operibus vul¬ 
gato. In eo varia charta referuntur, inprimss una Ethelbaldi Regis, data anno scc x v r, 
qua plurima pradia concedit omiwaotenti Deo, B. Maris & S. Bartholonweo ad fun¬ 
dationem Monafierii nigrorum bWiachorum fub norma S. Benedicti Deo famu¬ 
lantium : quod confirmat Bertulfus Rex Merciorum anno Dccc L v. Illuc Monachos 
■& Kenulfum Abbatem arceffivit Ethelbaldus ex Coenobio Eveshamenfiy quod nuper 
condiderat S. Egvvinus VvicciorumEpifcopus , de quo ad ann. 717. Nequis vero ifiorum 
diplomatum fidem elevare contendat, exemplaria mnnu Saxonica feripta Jngulfus 
afe vifa& coram Rege concilioquc fuo expofita itfqtte probata tefiatur fub finem 
hiUoria fua. 




Ann. Cpu. 

DCC XIV. 

April. xx. 


Vita; Scri¬ 
ptore*. 


Guthlaci 

memoria. 


Uoaaftrnu 

Crulandin- 

fe. 


Digitized by t^OOQle 


i.64VITA S. GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS. 

4. Floruere in eo Cambio complures -viri pii & iUufhes. iftic eefi a ‘Danis Thi<H 
d c*c iT v corus Abbas aliique Monachi anno dccc lix. Turketulus inde ex-Can- 
April.xi. cellario tAbbas loci & infiaurator fuit, vir inter Ordinis nsjhri illufires merito cum 
primis adnumerandus, dignufque qui infcfto Tranflationis S. P. Bcncdi&i ad fuperes 
Viri pii & tranflatus fit, relido fucceJforeEa elRico, cognato fuo , viro rcligiofo , experientiae 
ill u res. i m men&, prudenrixquc mirandx :c«»Egelricus alter fujfedus anno d cccc lxxiv, 
vir magis libris & litteris facris deditus , qulim in temporalium provifione dodhis, & ipfc 
munere fuo fan&iflime ftrenuiffimeque de fundus anno d c c c c xcn. -Ab i fio pofi O s- 
k E l u m virum maxima caritatis & audoritatis , Godricum , Brithmerum, 
Vlgatum ^ViKiTBiUM oAbbates eximios, loco prafuit Incultus, ex-M $• 
nacho Fontanellenfi Abbas Crulandenfis, vir pius ac dodus,ab anno mlxiv i ad m 
ab iftis A- c v, quo ei fucceffor datus Joffridus five Goisfrcdus Aurelianenfis, tefie Orderico , 
'cadcmia M te Monachus V'ticenfis, qui cum Giflcbctto commonacho fuo & faerre Theologi* pro- 

'Cantabri- f c (f orc f & tribus aliis Monachis, Cantabrigienfis Academia ftodamenta jecit. Lege ap• 
8**’ pendicem kdlqgulfum. Coiffrtdi ifiius obitum almo u c xx reponit Ordericus in Hifi. 
fua lib. 12. 

Jbi tc pix j. Quinetiom ifio in Cambio Reclufa quadam Sandimoniales piijfimi vixerunt , 
femin*. gnatis Etheldrita Offa Merciorum Regis filia faculo ix, & TurfridA He- 
vvardi pranobilis Angli conjunx: ut interim omittam S. P eg a m Quthlaci forarem, qua 
non longe a Monafterio Crulandenfi devixit. Nunc Crowiand opidum efi , vacuum 
jtrifca religionis nomen fervant ., 

PROLOGUS AD REGEM ETHELBALDUM. 


't* 


‘Audior im¬ 
peritiam 
cxcufat. 


N Domino dominorum domino meo , mihi pra ceteris regaliumpri- 
matuum gradibus dilettifiimo AtheiValdo Regi»orientalium 
Anglorum rite regmina regenti , Felix catholica congregationis 
fancH Seda * vernaculus , perpetua projperitatis in chriHo falutem. 
Juffionibus tuis obtemperans , libellum quem de vita Patris beata: memo¬ 
ria: Guthlaci componi prxcepifti, fimplici verborum vimine textum, non 
abfque procacitatis imprudentia inftitui. Ea tamen fiducia coram obtu¬ 
li , obfecransut fi ullatenus (ut fore arbitror) illic vitiofus fermo aures 
eruditi Pedoris perculferit, litteram in fronte pagina: veniam pofcen- 
•tem intendat. R.eminifcatur quoque efflagito , quia regnum Dei non in 
verborum facundia, fed in fidei conftamia perfiftit. Salutem quidem focu¬ 
lo non ab Oratoribus , fed a PifcatoriBus praedicatam fuifTe fciat: fandi 
quoque Hieronymi dida meminerit, qui rem ridiculam effe arbitratus eft, 
ut fub regulis Donati Grammatici, verba cxlcftis oraculi reftringeret. Sed fi 
forfitan auus animofitatis vcftrae faftibus hoc opus arripere imputat, dum alii 
plurimi Anglorum librarii coram ingcniolitatis fluenta inter flores Rhetoricz 
per vireda litteraturae pure, liquide, lucideque rimantur, qui melius luculen- 
tiufvc componere valuerunt; fciat nos hoc opufculum non tam volentiae quam 
obedientiae gratia incocpilTe. Propter ea laboris mei votis, 6 Ledor, quilquis es, 
faveas. Si etiam, ut adfolet, more obtredatoris fuccenlueris , cave ut ubi 
lucem putaveris, ne a tenebris obcacccris,id eft, ne cum reda reprehende¬ 
tis, ignoranti* tenebris fufeeris. Mos enim caecorum eft, quum in luce per¬ 
ambulant, tunc in tenebris errare putant. Lucem enim nefeiunt, fed in 
•tenebris femper oberrant. Caecitas enim ex parte in Scripturis ignorantia 
eft, ut ait Apoftolus : Caecitas ex parte coegit in Ifrael, donec plenitu¬ 
do gentium fubintrarct. Origo quidem totius mali ab ignorantia venit. 
Quapropter admoneo te, Ledor , ut aliena non reprehendas , ne ab diis 



a Sic antiqui Bedae vocabulum fine cafuum va¬ 
rietate efferebant, alii Bedan. Ceterum cum Be- 
•da hic fandus dicatur , patet hanc Vitam feri- 
j>tam fuUTe pofi Bedjc obitum, id eft pofi annum 


o c c xxxv, quo Adhuc regnabat Ethelbaldus 
Merciorum Rex. Is anno dcctvi Ceolredo 
fucccifirfe 81 Regnum Annos quadraginta (Rursum 
tenuijfe fertur in Chionologia Saxonica. 

quafi 


» 


* 


Digitized by L: DO Le 



% 

* 


n 


St 

•v 

i 

ii 

5 - 

i 


V 




0 


1 


VITA S. GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS. t6j 

quafi alienus reprehendaris. Sed ne fenfus legentium prolixas lententi* Ann. Ch*. 
jaokfta c&fenfio. obnubilet, peltiferis obtra&antium incantationibus avures ajWxI- 
obturantes, velut tranfvadato vafti gurgitis aequore, ad vitam S. Guthlaci 
ftilum fle&endo quafi ad portum vita: pergemus. 

t. Quoniam igitur exegifti a me , ut de vita S: Guthlaci vel conver- Abalii ‘* e - 
fatione tibi feriberem •, quemadmodum coeperit , quidve ante propoli- cepMre CIC * > 
tum fuerit, vel qualem vitae terminum habuerit, prout a dicantibus ido¬ 
neis teftibus quos fcitis audivi, addendi minuendique modum vitans, ei¬ 
dem orthodemia depinxi. Ad hujus utilitatis commodum hunc codicel- 
lum fieri ratus fum ,.ut illis qui Iciunt memoriam tanti viri, nota revo¬ 
candi fiat: his vero qui ignorant, velut latae panleniae * indicium innotef- 
cat. Non enim fine certilfima inquifitionc rerum geftarum aliquid de 
tanto viro feriberem nec tandem , ea qua: fcripfi , fine fubtiliffima indu¬ 
biorum tellium cautione libratim feribenda quibufdam dare praefurnii; 
quin potius diligentilfime inquirens , quamtacumque fcripfi > inveftigavi 
a revercndilfimo quodam Abbate Viifmdo* , & a Prelbytero pu- 4 
tx confcientiae (ut arbitror ) C i s s a n , vel etiam ab aliis qui diutius cum 
viro Dei converfati, vitam illius ex parte noverant. Ergo quantacumque 
de vitae ipfius orthonomia ftilo perftrinxero , minima de magnis, pauca de 
plurimis audilfe aeftimate. Non enim ambigo illos diCatores non omnia fa- 
Ca illius potuilfe cognofcere, nec ab illis tota di&atame dcfcripfilfe glorifico. 

3. Sed ut tanti viri tantique nominis relatio compleatur r prout ubique Librum fe. 
miracula ipfius fiilferunt percunCamini referentibus, ut lingulis quae novere miraculis 
percun&antibus, fequentis libelli b materia adgregetur. Igitur eximiae dile- P rosn, “ u - 
Cionis tuae imperiis obtemperans r textum praetentis chartulae prout po¬ 
tui digelfi 3 majorjbus fcientiae auCoribus majorem partem linquens, 
principium in principio , finem in fine compono c . g 


INCIPIT VITA. 

4.T7U1T itaque in diebus Ethelkedi Regis Anglorum quidam vir de GuthIactIJ 
JP egregiaMerciorumftirpecognomine PenValdus, cujusmanfioin Angius, re - 
mediterraneorum Anglorum partibus diverfarum rerum fluxu praedita con- g‘* ftir P is * 
ftabat. Hujus etiam viri progenies pernobililfima ifluftrium Regum nomina 
antiqua ab origine Icles digefto ordine cucurrit.ltaque cum juvenilis aevi viri¬ 
dante vigore flotcret,adoptata fibi coaetanea virgine inter nobilium puellarum 
agmina, condecretis nuptiarum legibus uxorem duxit vocabulo Tette *, 
quae a primxvis rudimenti fui diebus in puellari verecundia vivere ftudebat. 

5. Evolutis ergo aliquot temporum curriculis, quibus fe conjugalis 
juris conditionibus indidilTent, contigit humana natura cogente, ut con- «wiTpro* 
cipiens praegnaiTet. Pera&is vero menfium epidendarumque d curfibus, digio: 
cum parturiendi tempus immineret, &: vifceja. nixandi infeia ignota violen- 4 

tia vexarentur > extemplo divinum prodigium cseleftis oraculi portentum 
circumadftantibus & undique concurrentibus turbis videbatur. Nam pius 
Omnitenens futurorum prxfcius , cui orhnia praefentia prxfiftunt, figillum 


* Vtilfridus ille alius fuit ab utroque Vril- tum citat definitque numero penultimo. 
frido Eboraccnfi , & k Vyilfrido Vvicciorum t Hiuc confequitur in codice Vedaftino Index 
Epifcopis. an etiam a Vvilfredo Cantuarienfi Capitulorum 51, quas textum potius implicant 

Pontifice ? memoratus infra num. 31, uti & CiiTan quam explicent, ea proinde omiiimus , adnota- 

num. 33. turi fi quid fuerit opportunum. 

t An id prasfliterit Felix , non liquet, quamvis d In raf. cod. Uticenfi legitur m*nfinm tptpt»- 
enim apud Pitfeum aliofque dicatur icripfifie d*rum eurfu, abfque copula. Index capitum ha- 

etiam librum de miraculis & tranflatione fandli bet, dt ctnctptitnt & tpidtndamm ditrutn turfu. 

Guthlaci ; tamen Ordericus librum de vita tan- Hic haereo cum viris dodlis. 

Ait a S S . Ord. S. B. S ACU lum III. L1 




Digitized by i^OOQLe 



1« VITA S. GUTHLACl ANACHOR. CRULANDENS.’ 


Ann.Chr. manifeftandi militis fui in aeternae mcmorationis indicium prxmifit. 
Apru* Vi. 6 ' Igiuu.r cum nafccndi tempus adveniflet, mirabile di&ui ecc% humana 
nams ciii manus croceo rubri nitoris fplendore fulgeicens , ab aethercis olympi nu¬ 
tu* iiiuftr*. bibus ad patibulum cujufdam crucis ante oftium domus in qua fanda puerpera 
lur » futurae indolis infantulum puerum enixa eft , porreda videbatur. Cumque 
infolito ftupore omnes ad profpiciendum miraculum concurrere certabant, 
en fubito lignato prxdi&x domus oftio xthereas in auras manus reduda ab- 
fceflit, Hoc novo ftupefadi prodigio omnes qui intererant, in loco fandae ap¬ 
paritionis proftrati fupplices pronis vultibus Dominumglorix magnificabant, 
cunai* ftu- y. Tranladis verb orationum deprecationibus concurrentes ad invicem 
pcncibus. vcr f are coeperunt, quidnam clTct hoc novum, quodfcnipulum plurimis exci¬ 
tavit. Illis ergo cun\immcnfo ftupore variis fermocinationibus mulca inter 
fefe conferentibus, eccc cx aula propiantequafupradidus infans nafceba- 
tur, mulier immenfavelocitate currens clamabat: Stabilitote, quia futura: 
gloriae huic mundo natus eft homo. Alii vero haec audientes ex divino prx- 
lagio ad manifcftandam nafcentis gloriam illud fuilTe perhibebant. Alii au¬ 
tem fagacioris fententix conjcduris promere coeperunt, hunc ex divina dif- 
penfatione in perpetuae beatitudinis prxmia prxdcftinatum fore. Erat ergo 
magna admirandum turba, iritantum ut illius miraculi vagabundus rumor 
priulquatn melliflua folis aftra occiduis finibus vergerentur, mediterraneo¬ 


rum Anglorum totos pxne terminos impleret. 

Bmintus g, Igitur decuriis bis quaternis dierum voluminibus, cum ad falutaris lavacri 
men obt" 0 " facratas undulas propinqualfct, ex appellatione illius Tribus quam dicunt- 
net Guthlacingas, proprietatis vocabulum vclut ex caelefti confilio Guthlacus 
percepit, quod ex qualitatis compofitione confequentibus meritis convenie¬ 
bat. Nam ut illius gentis gnari perhibent, Anglorum lingua hoc nomen ex 
duobus integris conflare videtur, hoc eft Guth & lac , quod Romani fermonis 
nitore perfonat Belli-munus: quia ille cum vitiis bellando xternx beatitu¬ 
dinis prxmia cum triumphali infula perennis vitx percepiflct fecundum 
Imc.i. ii. Apoftolum dicantem: Beatus vir qui Jhffert tertiationem , quoniam cum profa¬ 
tus fuerit accipiet coronam vita , quam repromifit Deus diligentibus /e. 
utflgerit* Poftquam igitur facri fontis lymphis fpiritualibus divino gubernante 
“ ’ numine abluit parentum delicia , infans mirx indolcntix nobilibus antiquo¬ 

rum difciplinis auleis in paternis imbuebatur. Igitur tranfleenfis infantix 
fux temporibus, cum fari pueriliter tentabat , nullius moleftix parenti¬ 
bus nutricibufve feu coxcancis parvulorum coetibus fuit. Non puerorum 
lafcivias, non garrula matronarum deliramenta, non vanas vulgi fabulas, non 
ruricolarum bardigiofos vagicus, non fialfidica parafitorum frivola, non varia¬ 
rum voluerunt diverfos crocitus, ut adfolet illa xtas, imitabatur: fed eximia 
fagacitate pollens, hilari facie, fincera mente, manfueto animo, fimplici vul¬ 
tu , in pietate parentibus, inobedientia fenioribus, in dile&ionc colla&aneisj 
neminem feduccns, neminem jncrepans, neminem fcandalizans, nulli ma¬ 
lum pro malo reddens xquanimis utebatur. Erat enim in ipfo nitor fpiritualis 
luminis radiafcens, ut per omnia omnibus quis venturus e flet monftraretur. 

I0 ’ r S itur c “ m a dolefcentix vires increviflcnt, & juvenili in pedore egregius 
tSL " dominandi amor fervefeeret; tunc valida prilcorum heroum fa&a remini- 
fccns,veluti cx fopore evigilatus, mutata mente, aggregatisfatellitumtur¬ 
mis fefe in arma convertit: & cum adverfantium fibi urbes & villas, vicos &: 


caftcllaigne ferroque vaftaret, corrofifque undique diverfarum gentium fo- 
ciis immenfasprxdas gregaret; tunc vclut ex divino confilio eao&us, ter¬ 
tiam partem adgregatx gazx poflidentibus remittebat. Igitur tranfeurfis 
novem circiter annorum orbibus, quibus perfecutorum fuorum adverfan- 




VITA S. GUTHLACIANACHOR. CRttLANDENS. tty 

-tiumque hoftium famofiim excidium crebris vaftationum ftagoribus per- Ann 
eeiffent; tandem defeffis viribus poft tot praedas.cades,rapinifque quae * c C - t ! I x ‘ v * 
arma triverunt, lafli quieverunt. 

ii. Itaque cum praedictus vir beatae memoriae Guthlacus inter dubios Inde &cua 
volventis temporis evencus Sc atras caliginof* vitae nebulas , fluduan- remhatT* 
tis inter Caeculi gurgites ja&aretur * quadam node dum fefla membra 
folitae quieti dimitteret, ic adfueto more vagabunda mente follicitus mor- # 

talia intenta meditatione cogitaret; mirum didu i extemplo vclut percuflus 
pectore, (piritualis flamma omnia praecordia fupra memorati viri incende¬ 
re coepit. Nam cum antiquorum Regum ftirpis fu* per tranfada faecula 
jniferabiles exitus & flagitiofum vitae terminum contemplaretur , nccnon 
& caducas mundi divitias > contemtibilemqye temporalis vitae gloriam 
pervigili mente^confideraret j tunc libi proprii obitus fui imaginatam for¬ 
mam oftendit, &C finem inevitabilem brevis vitae curiofa mente horrefccns, 
curfum cotidie ad finem cogitabat •, immo etiam audifle fe recordabatur, 
ne in hieme vel fabbato fuga veftra fiat. Ha:c & alia his fimilia eo cogitan¬ 
te , ecce fubito inftigante divino numine feipfum famulum Chrifti ven¬ 
turum fore, fi in craftino vitam fervallct, devovit. Ergo exutis umbrofie 
nodis caliginibus , cum fol mortalibus aegris igneum demoverat ortum, 
in quo matutinae volucres avido forcipe pipant j tunc indutos artus agrefti 
de fpatulo furgens arrexit, Sc fignato cordis gremio falutari figillo, Ic co¬ 
mitantibus praecepit, ut alium ducem itineris lui eligerent, nam fe divinae 
fervituti deftinafle perhibebat. Hoc audito comites ipfius immenfo per- 
culfi ftuporc, fupplicibus obfecrationibus rtc hoc quod dicebat inccepiffet • 
exorabant, qui contemtis eorum pfecibus in eo quod incoeperat immo¬ 
tus perflabat* Ita enim in illo divinae gratiae inflammatio flagrabat, ut non 
folum regalis indolentiae reverentiarft defpicerct, fed parentes & patriam 
comiteIque adolefcenti x fu* contcmfit. Nam cum aetatis luas vicefimum inno mti* 
quartum annum peregiflet, abrenuntiatis faecularibus pompis,fpem indubi- * 4- 
tatae fidei fixam in Chrifto tenebat. 

n. Exin accepto itinere, relidis omniblis fuis , Mortafterium quod An- 
glorum vocabulo nuncupatur Ripadum », ufque pervenit , in quo myfti- naftcrium 
cam fandi Petri Apoftolorum Principis tonluram accepit fub Abbatiflk admittitur, 
nomine Elfrid A;ac deinde accepto clericali b habitu, praeterita piacula \ 
expiare certabat. Ab illo enim tempore quo apoftolicae tonfurae indicium 
/ylccpit, non ullius inebriantis liquoris aut alicujus delicati libaminis hau- 
flum excepto Communicationis tqpiporc guftavit. Hac igitur ex caufa om¬ 
nibus Fratribus illic cohabitantibus afpero odio habebatur. Probantes vc- Aufterusfi» 
ro vitae illius finceritatem & ferenae mentis modeftiam, eundorum animos 
jrt affedum fu* caritatis convertit. Erat enim forma praecipuus , corpore Jiu. 
caftus, facie decorus, mente devotus, adfpedu diledus , fapientia imbu¬ 
tus , vultu floridus,prudentia praeditus , colloquio blandus , temperantia 
modeftus, interna fortitudine robuftus , cenfura juftiti* flabilis, longani¬ 
mitate patiens , patientia firmus, humilitate fubjedus , caritate follicitus. 

4 ln Indice capitulorum Hrtpandun, Orderico Ri- diendus videt ir Edvvirdtis ifaihew, qui Rependa, 
falduum, Matthreo Vveftmonafterienli Rependunt, ne Monafterium, ih quod Guthlacus feceflit, Ripon 
fluod vidttur efle Raptndune Monafterium aeri feu Utpenjt interpretatur. Siquidem Ripeufe virc- 
Ccftrienfis, Vvillelmo Malmcfburienfi Monacho rum erae , non feminarum : Ripenduncnfe utro- 
laudatum in lib. 4 de Pontif. Angi, ubi de Mona- rumqute. QuamquamRipenfc nonnumquam Repo- 
llcriis pagi Vvigornienfis agit.ait fiquidem Vvol- dun appellatur. 

ftani regii pueri venerandas Reliquias Rapendune t Id cft monadico, & infra num. 17 & if Cleri cui, 
letatas finde , tunc temporis famofo Monafiario. id cft Mouachu». Vide Prafauonem Ssrculi * 

Hunc ejl villa ,fic addit, Comitis Ceftrenfis. cujus BHm.ipt 
flori a pro (iiurvetufiutis exoleta. Neque enim au* 

L1 ij 




Digitized by LxOOQle 





* 


ea: & vir¬ 
tutibus. 


' Sremum 
petit Cru. 
land. 


16S VITA S. GtfTHLACI ANACHOR. CRULANDENS. 

ann.crr. Ita enim omnium virtutum decorem fapientia in eo adornabat, ut fccunv 
Aniixi’ Apoftolum Termo illius femper Tale divinae gratiae conditus fulgebat. 
Littcr s x 3 * T)um enim litteris edo&us pfalmorum canticum diTcere malui flet, 
KtcnsTa- tunc friigifcra fupra memorati viri prxcotdiarofcidis roris cxleftis imbribus 
divina gratia ubertim rigabat. Cummis autem providentibus magiftris&au- 
xiliantegratia fupernae pietatis, facris litteris-Semonafticis difciplinis erudie¬ 
batur. Igitur pfalmis, canticis,hymnis,orationibusmoribufquc ecclefiafticis 
per biennium imbutus, proprias Angulorum fecum cohabitantium virtutes 
imitari ftudebat. Illius enim obedientiam , iftius humilitatem ; illius 
patientiam , alterius longanimitatem a illorum abftinentiam , utriulque 
finceritatcm, omnium temperantiam, eundorumfuavitatem, fic ut brevius 
dicam, omnium in omnibus imitabatur virtutes. 

14. Decuriis itaque bis denis bis binifquc menfium Arculis , quibus 
fub clericali habitu vitam immcnfx moderantix peregit, eremum cum cu- 
riofo eximiae follicitudinis animo petere meditabatur. Dum enim prifeo¬ 
rum Monachorum folitariam vitam legebat, tamen illuminato cordis gre¬ 
mio avida mente eremum quxrerc fervebat. Nec plura , intervenienti¬ 
bus aliquorum dierum curlibus,cum Teniorum licita volentia in coepto pro¬ 
speritatis xtcrnx itinere Tolitudincm invenire perrexit. Eft in mediterra¬ 
neorum Anglorum Britannia: partibus immenfx magnitudinis acerrima 
m palus, qua: a Grontx 1 fluminis ripis incipiens, haud procul ^ cafteJJo 

* quod dicunt homine Gronte , nunefiagnis, nunc flactiris b , interdum nigris 
Tufis vaporibus &: laticibus, necnon crebris infularum nemoribus intervenien- 

* Ord. rivit cibus,&ftexuofis rivigarum* ab auftro in aquilonemmaritenuslongiflhno 
tra ^ u P rotcn ditur. Igitur cum fupradi&u» vir beata: memorix Guthlacus 
* “* illius vaftiflimx eremi inculta loca comperiflet ,cxlcftibus adjutus auxiliis, 

re&iffimo callis tramite perrexit. Contigit ergo proximantibus accolis il- 
Uus Tolitudinis experientiam feifeitatetur , ilhfque plurima Tpatiofx eremi 
inculta narrantibus, ecce quidam de illic adftantibus nomine T a t V1- 
c K u s c fc feifle aliquam infidam in abditis remotioris eremi partibus ad/ere- 
bat, quam multi inhabitare tentantes propter incognita eremi monftra &c 
diveriarum formarum terrores amiferant. Quo auctito vir beatx recorda¬ 
tionis Guthlacus, illum locum Tibi monftrari a narrante efflagitat. Ipfe 
autem imperiis viri Dei annuens, arrepta pifcatoria Tcaphulaper invia luftra 
in tetrx paludis margines Chrifto viatore ad prxdi&am infulam qux lingua 

* Anglorum Cruland d vocatur, pervenit, qux ante propter remotioris ere¬ 
mi lolitudinem inculta & ignota manibat. Nullus hanc ante famulum 
Chrifti Guthlacum folus habitare colonus valebat , propter videlicet illic 
demorandum dxmonum phantafias: in qua vir Dei Guthlacus eonremro 
hoftc,cxlcfti auxilio adjutus,inter umbrofa Tolitudinis nemora folus habi¬ 
tare coepit. Contigit enim divinadifpenfanteprovidentia, utxftivis tempo¬ 
ribus , die quo fan&i Bartholomxi feftivitas venerati debet, infulam Crv- 

die fefto s. 1**4 beatus Guthkcus deveniflet, qui in S. Bartholomxi auxiliis cumom- 
Barthoio- ni fiducia eremum habitare coeperat. Igitur adamato illius loci‘abdito fitu 
velat i Deo fibi donato, omnes dies vitx fux illic degere dirc&a mente 
devoverat. 


aun. 


• Is mihi videtur ede fluvius , quem recentk»- tmfutis me» Uwfi ab O rastri» s. GnthUti it licentis 

res Tren tam appellant , Lincolnienfem rradhim Kenulf Abbatis ufijn* md vita terminum ftfmratm 

■ pago Eboracenfi dirimens. manfitsui habuerunt , inquit Ingulfus , qui tr e * 

h Orderico fiaUris , id cft aquarum lacunis, primos Sanhos appellat, CorCimque tumulos & 

quas Pieardi noftrates vulgo des fiaquts dtaux Danis violatos fcribtt. 

appellant. d In veterrimo codice Vedallino ubique leri- 

e Tatwinus , Ciffa , Beccelinus , & Egbertu* tur Cruflexd , Ordcricus legit C nUmud. 
mortua S. Guthlaco Cridasdcofi Abbate, i»/intulit 





Digitized by i^OOQle 



.1 

* 

\ 

I) 

* 

i 

5 

1« 

3 

% 

«■ 


L 

t 

3 

•I 

K 


ii 

i': 


u- 


<d 


■*. 

;> 


if* 

4 


,V1TA s. guthlXci ANACHOR. CRULANDENS. 1«9 

15. Aliquot itaque diebus illic permanens, quaeque illius loci diligenti in- Ann.Chr. 
veftigatione confiderans verfari coepit, ut ad fodalium Tuorum colloquia *p R c It x, x £ 
perveniret, quos fibi eximi* fraternitatis caritas in gremio catholic* con- ' Sodales re- 
gregationis jungebat, nam eos antd infalutatos dimilerat < iterum refaluta- 
cis le commendare difpofuit. Interea mortalibus «gris lux craftina demo¬ 
verat ortum , cum ille inde egreffus remeare coepit. Itaque intervenienti¬ 
bus ter tricenum dierum circulis, vt fodales Tuos fraternis commendaret dehinc in 
Salutationibus, ad fupradidum locum quali ad paternx hereditatis habita- «emum re- 
culum binis illum comitantibus pueris Unde \cnit regreflus eft. deinde 
perado itinere die nono Kalcndarum Septembrium, quo fandi Bartholo- tuor? 
mxi follemnitas celebrari adfolet, in cujus fuffragio omnia incoepta eremi 
habitandi *cx divina providentia inchoaverat, Cruland pervenit. Erat ergo *f. hibh 
annorum circiter viginti lex , cum fe inter nubilolos remotioris eremi lu- tacuU . 
cos cum cxlefti adjutorio veri Dei militem elfe propoftut. Deinde prx- ♦ 
cindus Ipiritajibus armis adverfus teterrimi hoftis inii dias , fcutum fidei, 
loricam fpei , galearii caftitatis , arcum patienti* , fagittas pfalmodi* 
fefe in acie firmans arripuit. Tantx enim fiducix erat , ut inter torri¬ 
das tartari turmas fefe contcmto hofte injecerat. O quam admiranda 
eft divinx miferaticuus indulgentia , & quantum glorificanda paternx di- 
ledionis providentia , & quantum laudanda fit Deitatis pTxdeftinacio, 
quam inlcrutabilia funt perpetui Judicis arbitria , ut.Apoftolus confir¬ 
mat, quam inferutabilia lunt judicia ejus, & inVeftigabilcs vix ipfius! Nam 
ficut egregium Dodorem gentium Damafcum pergentem, quem ante Ix- 
cula Evangelium Filii fui nuntiare prxdeftinavit, de ccnebrofi Judxorum 
erroris caligine Cxlefti voce deduxit j fic iC fandx memori* virum Guth- 
kcum de tumido xftuantis fxculi gurgite, de obliquis mortalis fxculi an- 
frjdibus, de atris Vergentis mundi faucibus ad perpetuam beatitudinis 
militiam, ad redi itineris callem, ad veri luminis prolpedum perduxit: iC 
non ibltrin prxfcntis fxculi famola venerantia beavit, fed gaudium peren¬ 
nis glori* xternx beatkudini conftituit, ficut Apoftolica veritas deprOm- 
fit; J^utS fradtftinavit , b&s Qr vetavit, cjUM autem vetavit, iO&s gUntfuvit.- IU». t. jo; 

16. Igitur ut de fandi GuthlaCi lolitaria vita, ficut propofui, Icriberc exor-. mi c rigidi 
diar i ficut a frequentatoribus ejus Vilf R i»o &: C1 ss an audivi, eodem yinl - 
ordine quo comperi, eafdem res narrare curabo. Srat itaque in {Irxfatain¬ 
fula tumulus agreftibus glebis coacervatus , quem olim avari folitudinis 
frequentatores caufa lucri adquirendi defodientes fcindebant, in cujus la¬ 
tere velut cifterna ineffe videbatur: i» qua vir beatx memori* Guthlacus 
defuper impofito tugurio habitare cecpk. Vitx fcilicet illius hxc immota 
orthonomia * fuit, itaut ab illo tempore quo eremum habitare capit, non * re . 
laneo , non lineo veftimine , nec alterius cujufcumque delicatx vellis teg- aaicguU 
minibus vfus eft, fed in pelliciis vellibus omnes dies lolitarix convesfatio- 
nisfux exigebat. Quotidianx ergo vitx ipfius tanta temperantia fuit, ut ab 
illo tempore quo eremum habitare caperat, excepta hordeacei panis par¬ 
ticula & lutulchtx aqux poculamento , poft folis occafum nullius alicu- 
jus alimenti ufibus vefceretur. Nam cum fol occiduis finibus vergebatur, 
tunc parvam annonam mortalis vitx cum’grati arum adione guftabat. 

17. Sub eodem denique tempore quo prxratus vif beatx memorix Guthla- nubolo 
cus eremitare initiavit , cum quadam die adfueta confuetudine pfalmis 
Canticifque incumberet, tunc antiquus hoftis prolis humanx, ceu leo tu- au« Mu¬ 
giens, per vaftixtheris fpatia,tetra numina comitans, novas artes novo pe- mo * 
dorc verfat. Dum enim omnis nequitix fux vires verfuta mente tentaret, 
tunc vcluti ab extenfo arcu venenifluam dcfpcrationis fagittam totis viri* 

Lliij 


Digitized by LjOOQ-le 



i 7 o VITA S. GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS. 

Ann.Chk. ,bus jaculavic, quoufque in Chrifti militis mente umbone defixa pependit. 

Arni**! * nterea cum telum toxicum ;tri veneni fiiccum infunderet , tunc miles 
* ll ’ * *’ Chrifti totis fcnlibus turbatus, de eo quod incccperat dcfperarc coepit i &c 
huc illueque turbulentum animum convertens, quo folo federet nefeie— 

* bat. Nam cum fua ante commifla crimina immcnli ponderis fuifle medita¬ 
batur tunc fibi de fe ablui ea non pofle videbatur, lntantum enim defpe- 
rare coepit , ut infinitum & importabile opus fe inccepiflc putaret. Dcin 
Chrifti ramulus trium dierum viciflitudinibus qua fe verteret nefeiebat. 
Die autem tertio fequenu *no&e cum validiflimus Chrifti miles robufta 
mente peftiferis meditationibus infifteret, vcluc prophetico fpiritu pfajio- 

rfmi.ii. 7. re coepit, In tribulatione mea invocavi Dominum : 5 c ecce beatus Bartholo- 
rho* macus fi^ us auxiliator in matutinis vigiliis fefe coram obtptibus ilico ob- 

lonueo! °’ tulit, nep fopor illudebat , fed palam fplendentis caelicola agnovit vultum. 

* Igitur vir prxfatus, areluti miles inter denfas acies dimicans , cum cxlefte 
adjutorium angelicas lucis adventafle perfcnfiflet, externpl6 excu/fis ne¬ 
fandarum cogitationum nebulis, illuminato turbulenti pe&oris gremio , ve- 

rfyLu 7.7. lut triumphali voce pfallebat aiens < Dominus mihi adjutor ejt, & ego ridebo 
inimicos meos . Exin fan&us Bartholomxus coram eo perfiftens, illum prx- 
ceptis fpiritalibus confortare coepit, pollicens ei in omqibus tribulationibus 
adjutorem fui venturum cfle. San&us autem Guthlacus his auditis & cre¬ 
ditis , fideliflimi fui.amici di&is fpiritali gaudio repletus , indiflolutam exi- 
mix valitudinis fidem in Domino J e su defixit. Nam ex primi certaminis 
triumphali fucccflii fpem futurx vi&orix robufto pe&orc firmabat. Ex illo 
cnipatempore numquam zabulus*adverfus ilium dclpcrationis arma arripuit: 
quia ab illo femel infra&a contra illum ultra prxvalere nequiverunt. 

Dehinc ii- 18. Quadam quoque die dum de converfationis fux quotidiano mode- 

•Mluda" ram ine moderaretur, fubito coram illo velut ex aere lapli efferis vultibys 
duo zabuli humano habitu fe obtulerunt, ac veluti cum familiari fiducia 
loqui cum illo exorfi funt dicentes:Nos experti fumus te, & fidei tux va- 
litudinem compcrimus, perfeverantiamque patientixtux invincibilem pro¬ 
bantes , variarum artium adverfus te arma fufeepimus. Propterea infultare 
tibi ultra defiftcrc conamur : & non folum propotiti tui orthonomias di¬ 
rumpere nolumus, fed te an|iquorum Eremitarum convcrfationes erudie¬ 
mus. Moffcs enim &c I^plias , & ipfe humanx profapix Salvator , primo 
omnium ad jejunii faftigia confccnderunt: fed & famofi illi Monachi habi¬ 
tantes i£gyptum,humanx infirmitatis vitia abftinentix framea interimebant. 

Et idcirco fi tu vis ante commiffa crimina abluere , imminentia necare: 
carnem diam abftinentix flagellis afflige, & animitui infolentiam jejunis fau¬ 
cibus frange. Quanto enim inhoc fxculo frangeris, tanto in perpetuum fo- 
lidaris; Sc quanto in prxfenti affligeris , tanto in futuro gaudebis. Nam 
cum jejunio proftratus jacuecis , tunc excelfus coram Deo elevaris. Jeju¬ 
nium ergo non bidui aut tridui, aut quotidianx abftinentix gaftrimargix 
fit s fed feptenarum dierum valida caftigatio jejunium cft. Sicut enim fex 
diebus Dominus mundi plafma formavit, & fepteno die requievit ; ita 
etiam hominem decet fex diebus per jejunii plafma fpiritu reformari , & 
feptimo die comedendo carni requiem dare. His auditis beatus Guthla- 
r/mlff.io. cus exfurgens pfallebat: Convertantur inimici mei retrorfum. Quo audito, 
hoftis ftrophofus velut fumus a facie ejus vacuas in auras evanuit: ille ve- 
ro zabuliticum magifterium defpiciens, ne ullus locus confentiendi illis 
in eo videretur, tunc adfumti hordeacei panis particula vi&um fuum quo¬ 
tidianum vefei coepit. Maligni vero fpiritus fe effc contemptos intelligen- 
tes,lacrymofo clamore, flobili ululatu,diverfis fingultibus plangentes, Ja^d 



Digitized by t^OOQle 



s 

k 

J 

! 

i* 

l 

\ 

i 

J 

) 

i 

c 


i; 

s 

«r 

2 - 

, 1 ; 

J 

•1 


£ 


:;j 

»? 

/« 

A> 


VITA S. GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS.171 

loca queflibus impleverunt. Exin vir Dei immundorum fpirituum ^cc x”r 

phantafmata percepto ubique certandi brachio conterafit. .April. xi. 

19. Per idem fere tempus paucis intervenientibus dierum curfibus , CUm: A daemoni. 
beatae memoriae Guthiacus aafueto more vigil, intermiflis orationibus cu- bus nial ' 
jufdam nodis intempefto tempore perflaret, en fubito teterrimis immun-. cxclpitu ^ 
dorum fpirituum catervis totam cellam fuam impleri confpcxit. Subeunti¬ 
bus enim abundique illis porta patebat, nam per cryptas & cratulas in¬ 
trantibus non jun&urae valvarum , non foramina cratium illis ingreflum 
negabant > fed caelo terraque erumpeiltes , fpatium totius aeris fulcis nu¬ 
bibus tegebant. Erant enim adfpcdu truces , forma terribiles , capitibus 
magnis, collis longis, macilenta lacie , lurido vultu , fqualida barba, au¬ 
ribus hifpidis , fronte .torva , trucibus oculis , ore foetido , dentibus equi¬ 
nis , gutture flammivcfmo , faucibus tortis , labro lato, vocibus horrifonis, 
comis obullis , buccula crafla, pedore arduo , femoribus fcabris, genibus 
nodolis , cruribus uncis , talo tumido , plantis averfis , ore patulo , cla¬ 
moribus raucilonis. Ita enim immenfis vagitibus horrefeere audiebantur, 
ut totam paene a cado in terram intercapedinem clangifonis boatibus im¬ 
pleverunt. Nec mora ingruentes irrumpcntefque domum ac cafcllam, di¬ 
cto citius virum praefatum membris ligatis extra cellulam liiam duxerunt; 

addudum in atrae paludis cccnofis laticibus immerlerunt. Deinde afpor- 
tantes eum per paludis afperrima loca, inter denfiflima veprium vimina 
dilaceratis membrorum compagibus trahebant. Inter haec cum magnam 
partem umbrofae nodis in illis afflidionibus exigebant , fiflere illum paul- 
lifper fecerunt, imperantes fibitit de eremo diicederet. Ille ftabilita men¬ 
te , tandem relpondens prophetico velut ore pfallcbat : Dominus a dextris 8i 

t(t mihi ne commovear. Et iterum adlumentcs flagellis velut ferreis eum ver¬ 
berare coeperunt. Cum autem poft innumerabilia tormentorum genera, 
poft flagellorum ferreo tum verbera, illum immota mente , robufta fide in 
co quod incceperat perflare viderent,horridis alarum flridoribus.inter nu¬ 
bifera gehdi aeris fpatia illum fubvedare coeperunt. Dum ergo ad ardua 
aeris culmina deventum efl, horrendum didu .' ccce fcptemtrionalis caeli 
plaga fufeis atrarum nubium caliginibus nigrefeere videbatur. Innumera¬ 
biles enim immundorum fpirituum alas inobviam dehinc venire cerneres. 
Conjundis itaque in unum turmis , cum immenfo clamore leves in auras 
iter vertentes , fupra memoratum. Chrifli famulum Guthlacum ad nefan¬ 
das tartari fauces ufque perducunt. Ille vero fumigantes xfluantis inferni 
catelvas profpedans , omnia tormenta qua: p«u$ a malignis fpiritibus per- 
peffus efl , ^unquam non ipfe pateretur oblivifccbatur. Non folum 
enim fluduantium ignivomos gurgites illic turgcfccre cerneres , immo 
etiam fulphurcos glaciali grandine miflos vortices, globis fparginibus * fide- 
ra pstne tangentes videbantur : maligni vero inter favillantium voraginum 
atras cavernas difeurrentes , miferabili fatu animas iniquorum diverfis 
cruciatuum generibus torquebant. Igitur vir Dei Guthiacus cum innu - 
merabiles tormentorum fpecies horrefeeret * fatellitum fibi velut uno ex 
ore turmae clamabant dicentes : Ecce nobis poteflas data efl te trudere 
in has poenas, & illic in atrociflimarum gehennarum tormento variis cru¬ 
ciatibus nobis te torquere commiflum efl. en ignis quem in delidis tuis 
accendifli, te confumere paratus efl. en tibi patulis hiatibus igniflua cre- 
bi oflia patefeunt ; nunc fligise fibrse te vorare volunt, tibi quoque aefli- 
vi Acherontis voragines horrendis faucibus hifeunc. Sed illis ha:c alia 
plurima his fimilia dicentibus , vir Dei minas eorum dcfpiciens ,• immo¬ 
tis fenfibus , flabili animo , fobria mente refpondcns aiebat: Yx vobis, 




Digitized by 


Google 




tyt VITA S. GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS; 

Ann Chu. filii tenebrarum , femen Cain, favilla cineris , fi veftrse potente fit iftis 
bccxiy. mc tradere poenis , en praefto fum : ut quid falfivomis pedoribus vanas 
A,R,IXI ' minas depromitis? Illis verb vpluti ad trudendum illum in prxfentiuna 
iteraro i s. tormentorum gehennas fefe praecingentibus , ecce fandus Bartholomaeus 
b anhelo-* cum immenfo caeleftis lucis fplendore medias furvx nodis infufo lumine 
interrumpens tenebras, fele ab xthereis fedibus radiantis olympi coram 
1 U illis aureo fulgore amidus obtulit. Maligni vcr6 fpiritus non fuftinentes 
' cxleftis. fplendoris fulgorem , frendere , tremere , fugere , timere coepe¬ 
runt. Sandus vero Guthlacus adventum fideliflimi auxiliatoris fui perfen- 
tiens , fpiritali laetitia gavifus eft. Tunc deinde fandus Bartholomaeus ca¬ 
tervis facellitum jubet, ut illum in locum fuum cum magna quictudinc fi¬ 
ne ulla offenfionis moleftia reducerent. Nec mora praeceptis Apoftolieis 
obtemperantes , dido citius jufla faceflunt. nam illum revehentes cum 
magnafuavitate velut quietiflimo alarum remigio , itaut nec in curru, nec 
in navi modeftius duci potuiifet, fubvolabant. Dum vero ad medii ae¬ 
ris fpatia devemflent, fonus piallentium convenienter audiebatur dicens: 
pf*lm.ty%. ibunt Santft de virtute in virtutem. Imminente ergo aurora cum fol no- 
durnas caelo demoverat umbras , praefatus Chrifti athleta adepto de ho- 
ftibus triumpho , in eodem ftatu a quo prius tranflatus eft , grates Chri- 
fto perfoivens conftitit. Deinde cum folito more matutinas laudes Domi¬ 
no J e s u impenderet , paullifper lumina devertens a finiftra , ftantes duos 
fatcllitcs lugentes fibi prae ceteris aliis notos confpicit. quos cum interro- 
gaflet quid ploraflent, refponderunt : Vires noftras ubique per te ficadas 
lugemus , 6C inertiam noftram adverfus valetudinem tuam ploramus, non 
enim te tangere , aut tibi appropinquare audemus. Haec dicentes velut fu¬ 
mus a facie ejus evanuerunt. 

Brittonum 2-0. Contigit itaque in diebus Coinredi * Merciorum Regis cum 
mooe$'fibi” ®“ ctones »intiefti hoftes Saxonici generis , bellis , prxdis , publienque va- 
uifcftosfu- ftationibus Anglorum gentem deturbarent ; quadam node gallicianali tem- 
gat. pore cum more folito vir beatae memoriae Guthlacus orationum vigiliis 
incumberet, extemplb cum velut imaginato fopore opprimeretur , vifum 
eft fibi tumultuantis turba: audi fle clamores. Tunc dido citius levi fono 
expergefadus , extra cellulam qua fedebat egreflus eft , & eredis auribus 
adftans , verba loquentis vulgi Britannicaque agmina tedis fuccedere 
agnofeit. nam ille aliorum temporum praeteritis voluminibus inter illos 
exfulabat,quoadufque eorum ftrimulentas loquelas intelligerc valuit. 1^1 ec 
mora per paluftria tedis fubvfcnire certantes eodem fere momento omnes 
domus fuas flamma fuperante ardere confpicit: illum vero inr«r cientes acu¬ 
tis haftarum fpiculis in auras levare coeperunt. Tum vero vir Dei tandem 
hoftis pellacis millenis artibus millenas formas perfentiens , velut prophe¬ 
tico ore fexagefimi pfalmi feptimi primum yerfum pfallebat, Exfurgat Deut, 
& reliqua, quo audito dido velocius eodem momento omnes daanonio- 
rum turmae velut fumus a facie ejus evanuerunt. 

Beccciinr n. Poft non multum tempus cum vir vitae venerabilis Guthlacus contra 
tegit!” de * inficias lubrici hoftis faepe certando triumphabat, ecce zabulus vires fuas. 
fradas compcriens , novas verfutias adverfus eum fub toxico pedore ver- 
fare ccepit. Erat enim quidam Clericus nomine Beccelinus, qui 


m Anne imptrii Ofirtii Northanimbrorum Regit 
quarto , tefte Beda, id eft Chrifti scc i x , Coen- 
redus qui regno Mentorum nobiliJfiml tempore ali- 
usnto profuerat. nimirum annis quMtuor , utha- 
et Ingulfus, nobiUitt multo fieptra reliquit, asm 
venit Romam , ibtque attonfut Pontificatum habente' 


Cenfiantino, at Monachus faSut ai limina Apofio? 
lorum iu precibus, jejuniit & eleemofjnit ufqneai 
diem permanfit ultimum i fucet dente in reptum 
Ceolredo filio Mthilredi , qui ante ipfum 
Coenredum idem regnum tenebat. Hxc Beda in lib. 
j hift. cap. 10. 

feipfum 


Digitized by i^OOQLe 



VITA S. GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS. i73 

feipfum famulum fieri tanti viti fpontc obtulit, ac fub difciplinit ipfius / nn .chr. 
calle Deo vivere propofuit : cujus praxordia malignus fpiritus ingrcifus, Drc XIV - 
peftiferis vanae gloriae faftibus illum inflare coepit, ac. deinde poftquamtu- ArT!IL ‘ xl ' 
midis inanis fafliis flatibus illum feduxit > admonere quoque ipfum exorfus ell, 
ut dominumfuum, fub cujus difciplinisDeo vivere initiavit, arrepta letali 
machaera necaret; hoc ipfius animo proponens , ut fi ipfum interimere potuil- 
fet, locum ipfius poflea cum magria Regum Principumque venerantia habi¬ 
turus foret. Quadam ergo die cum praefatus Clericus virum Dei Guthlacum, 
ut adfolebat, pofl bis denos dierum curfus tonderare deveniflet, idem in¬ 
genti dementia vexatus, viri Dei immenfo defiderio fanguincm fitiens, in¬ 
dubius illum occidere fucceflit. Tunc fandus Dei Guthlacus, cui Dominus 
affidue futurorum praefcientiammanifeftabat,comperto novi fcelcris piacu- 
culo illum feifeitari coepit dicens: O mi Becceline ,ut quid hebido fub pedo* 
re antiquum hoflem occultas i quare amari veneni peftiferas lymphas non vo¬ 
mis ? Scio enim te a maligno fpiritu deceptum: quapropter flagitiofas medita- 
tiones^uas tibi generis humani hoflilis criminator inferuit, ab illis converten¬ 
do confitere. Tum ille cum fe a maligno fpiritu fedudum intellexilTct,profter- 
nens fe ad pedes tanti viri Guthlaci, deljdum lacrymabili voce confertus, fu p-* 
plex veniam orabat. Itaque vir beatae memoriae Guthlacus non folum illius 
culpa: veniam indulfit, fed & in futuris tribulationibus adjutorem illius fe ven¬ 
turum fore promifit. Verum quia fuperius quantum idem Guthlacus venera- 
bilis adverfus feras apertafque diabolicas infidias valuit explicavimus, nunc 
quoque quid adverfus fimulaticias malignorum fpirituum fraudes praevaluit 
exponemus» • 

2.z. lifdem fere temporibus cum vir faep£ memoratus qiiadam hode inafli- D.xmotiurn 
duis orationibus adfucto more perflaret, ingenti fonitu totam infulam qua tcnicuia- 
fedebat fremere circum putant, deinde parvi temporisfuccedente interval- j c e t " u u * 
lo , ecce fubitbveluc concurrentium armentorum crepitum cum magno ter¬ 
rae tremore domui fuccederc audiebat. Nec mora domum abundique irrum¬ 
pentes variorum monflrorum diverfas figuras introire profpicft. Nam leo ru¬ 
giens dentibus fanguineis morfus rabidos imminebat ; taurus vero mugitans 
unguibus terram fbdiens cornu cruentum folo defigebat; urfus denique in¬ 
frendens validis idibus brachia commutans verbera promittebat; coluber 
quoque fquamea colla porrigens, indicia atri Veneni monflrabat t &: ut brevi 
fermone concludam, aper grunnitum , lupus ululatum * equus hinnitum, 
cervus axatum,Serpens fibilum, bos balatum^ corvus crocitum ad turbandum 
veri Dei verum militem borri Ionis vocibus ftridebant. Sandus itaque Chrifli 
famulus armato corde figno falutari, haec omnia phantafmatum genera defpi- 
ciens, his vocibus ufus aiebat: O miferrime fatana, manifefla: funt vires tua*, 
nonnefiuncmiferarumbefltiarum hinnitus, grunnitus, crocitufque imitaris, 
qui ante aeterno Deo te fimilare tentafli ? Idcirco impero tibi in nomine J e s u- 
Christi qui te de caelo damnavit, ut ab hoc tumultu defiflas. Nec mora 
dido citiusuniverfa phantafmata vacuas inauras recefferunt. 

z 3 . Contigit quoque fub cujufdam temporis curfibus, ut quidam alius Dei chartulam 
famulus ad colloquium Dei viri Guthlaci perveniffet, aliquot diebus ininfu- i corvo 
laprxfatahabitare coepit. Quadam autem dic membranam quamdam feri- 
benscum ad finem feripturam fuamdeflexiffet, extra domum recedens cum 
in quodam Oratorio orationibus incumberet , ecce quidam corvus accola 
ejufdcm infulae intrans domum praedi di hofpitis, ut chartulam illic profpc- 
xit, rapido forcipe arripuit, praefatus vero hofpcs cum vifus fuos forte fo¬ 
ras devertiflet, volantem alitem chartulam in ore fuo portantem profpi- 
eit: confeflimque cum chartulam fuam defuilTe compcrit, ab alite cor- 
. Acia, SS. Ord. S. B. Baculum III M m 



4 


Benignus 
in animan 
tia ipfa, 


174 VITA S. GUTHLACI ANACHOR. tRULANDENS. 

Akn. Chr. vo rapiam fuifle cognofcit. Forte denique eadem hora fandus Guthlacus 
ArMujci! ex cfa Oratorium egrediebatur : qui cum praefatum Fratrem fubita maAi- 
tia correptum profpicerct, confolari illum coepit > pollicens ei chartulam 
fuam cum Dei omnipotentis auxilio libi recuperari polfc, fine cujus pote- 
flate nec folium arboris defluit, nec unus pallerum ad terram cadit. Inter 
haec avis longe in auftrum avolans cernitur’, curfumquc fuum inter fta- 
* f. liguftra gnola paludis liguftria * defledens , fefc fiibitb ab eorum obtutibus ve- 
lut cvanefccns abdidit. Sandus vero Guthlacus firmam fidem firmo pe¬ 
dore gcftans , Fratri praefato praecepit , ut naviculam in contiguo por¬ 
tu pofitam confcendcrct, & ut inter denfas arundinum compagines quo 
via fibi monftraret incederet. Ille autem praeceptis fandi viri obtempe¬ 
rans , quo fe tramite ducebat perrexit, qui cum ad aliquod ftagnum 
haud procul a praefata infula litum devenilTet , confpicit non longe in 
media planitie llagni unam arundinem curvato cacumine flantem, quae 
ftagni tremulis qualfabatur undique lymphis a in cujus faltigio acquipa- 
ratam fchcdulam aequali lance pendentem velut ab humana ma§u po¬ 
litam cerneres , mirabile didu 1 tangi incontada contigua vicinis vi¬ 
debatur ab undis, at ille Frater arripiens de arundine chartam , cum ma¬ 
gna admiratione grates Deo perfolvens , venerantiam validae fidei de 
co quod contigit venerabili viro Dei Guthlaco conferens , inde Cgrcf- 
fus domum reverfus cft : praefatus vero Chrifti famulus Guthlacus 
non fui meriti quod contigit <, fed divinae miferationis fuilfe confirmabat. 
Benignus M* Erant igitur in fupradida infula duo alites Corvi 1, quorum infe- 
in animan- fta nequitia fuit: itaut quidquid frangere , mergere , diripere , rapere» 
uaipfa, contaminare potuilfent , fine ullius rei reverentia perderent. Nam velu- 
ti cum familiaribus aulis incrantes domus, omnia quaecumque intus forif- 
que invenilTent , vcluri improbi praedones #apiebant. Supramcritoratus 
autem Dei famulus varias eorum injurias perferens longanimiter pio pe¬ 
dore fufferebat , ut non folum in hominibus exemplum patientiae iplius 
ollenderetur, fed etiam in volucribus & in feris manifefla elfec. Erga enim 
omnia eximiae caritatis iplius gratia abundabat, intantum ut incultae foli- 
tudinis volucres &c vagabundi cocnofae paludis pifces advocem ipfius velu- 
ti ad pallorem ocius natantes volantefquc devenirent. De manu enim il¬ 
lius vidum prout uniufcujufque natttra indigebat,vefeifolebat. Non folum 
vero terrae aerifque animalia illitis juffionibus obtemperabant, immo etiam 
aqua aerque ipfi veri Dei vero famulo obediebant. Nam qui*udori omnium 
creaturarum fideliter ex integro fpiritu famulatur ) non ell mirandum fi ejus 
imperiis ac votis omnis creatura defervi at. Et plerumque idcirco fubjedae 
nobis creaturae dominium perdimus , quia t)omino univerforum creatori 
Mstth. 17. fervire negligimus; fecundum illud t Si obedieritis mihi & audientis me , bo~ 
lf ' na terra comedetis, item: Si abundaveritfides vefira ut granum finapis , & reliqua. 

*»es cicn- 1 5 ‘ Licet etiam beatillimi Dei famuli Guthlaci quoddam fpiritale mi¬ 
tes faabct. raculum explicare. Contigit enim quadam die , cum quidam vir venera¬ 
bilis ,nomine Wilfridus, jamdudum viro Dei Guthlaco Ipiritalis ami¬ 
citiae foedere copulatus, itaut adfolebat, cusn. eo loqueretur, fort£ hirundi¬ 
nes duae fubitb domum intrantes, velut magna laetitia avino forcipe fle- 
xuofi gutturis carmen canentes , vcluti ad adfueras fedes devenilfent, fefe 
non haefitantes humeris viri Dei Guthlaci impofuerunt, ac deinde cantulis 
vocibus garrulantes, brachiis genibufque pedorique illius infidebant. Wil- 
fridus vero llupefadus , efflagitata fermocinandi licentia feifeitari ab illo 
coepit, uc quia inculta: folituainis volucres humani luccelTus inlueti illam 
propiandi fiduciam habuerunt. Sandus vero Guthlacus econcra relpondit: 


Digitized by 


Google 



I-f 


X 

is 

t- 

9 

fc 


t 

s 

i 


I 


3 


S 


% 

& 


'S 

r 


r 


VITA S..GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS. 27; 

Nonne legifti, quia qui Deo puro fpiritu copulabitur, omnia fibi in Deo 
conjunguntur 5 & qui ab hominibus cognofci denegat, agntJfci a feris, & 
frequentari ab Angelis quserit i nam qui frequentatilr ab hominibus, fre¬ 
quentari ab Angelis nequit. Tunc adiumens quamdam vcntimulam , po- 
fuit in ca feftucam : quod cum alites profpiccrcnt, vclut notato figno im¬ 
buti > illic nidificare coeperunt. Cumque velUti unius hora: fpatio tranfafto 
aggregatis quifquiliis nidum fundarent, fandus Guthlacus exfurgens fub 
teltitudine cedi quo federet ventinulam pofuit j volucres vero quafi ade - 
pto propriae manfionis loculo, illuc manere cceperdnt. non enim fine licita 
volentia viri Dei locum nidificandum libi eligere prxfumebant , fed in 
Unoquoque anno petentes manfionis indicium ad virum Deivenicbant/Nul- 
ii ergo abfurdum Iit a volucribus formam obedientke difeere, cum Salomon 
dicat : Vade, piger, imitare f rmicam, canfidtra vias ejus , & difie fapientiam. 

16. Neque tacendum quoque efle arbitror quoddam prxfati viri provi¬ 
dentia: miraculum. Erat itaque fub eodem tempore quidam exful de incly¬ 
ta Merciorum plebe, vocabulo Ethelbaldus , qui quondam , ut adfo- 
iebat, virum Dei vifitare malens comite prxfato W ilfrido, adepta rate uf- 
que ad praefatam infulam pervenit. Wilfridus vero ratis de prora faltu ter¬ 
ram petens, ambas manicas fuas puppi dimifit: ac deinde ad colloquium 
fandi viri venientes poftquam adinvicem fe falutaverunt, inter alia fermo- 
cinandi colloquia fupramemoratus vir beata: mejnoriae Guthlacus, cui Do¬ 
minus abfentia monftrabat, velut prophetiae fpiritu inflatus cum domi fe- 
diflet, & nihil aliud excepto domus Veftibulo profpicere potuiflet, fubitb 
ab aliis feifeitari coepit, utrumne rem aliquam in navi dimififlent. Cui Wil-« 
fridus refpondens, duas manicas luas illic oblivifeendo dimifijQTe le aiebat^ 
Ille vero corvos fuos tunc manicas pofledifle , licut eventus rei probavit, 
dicebat. Nec mora extra domum egredientes, confplciunt corvina: fobolis 
atrum praedonem in faftigio cujufdam cafx improbo forcipe manicam lace¬ 
rare. Sandus vero Guthlacus alitem leni fermone comprimebat, veluti cri¬ 
minis fui confeius effete ales manicam in culmine cafae linquens, velut fuga 
fada occiduas in auras volabat. Wilfridus vero de culmine tedi in fum- 
mitate virgae manicam reducere fecit, ac deinde compericns tanti viri po¬ 
tentiae fuifle , alteram fibi reddi ficut &: illam follicitus de alterius manic* 
damno fieri coepit: ac vir Dei illum aegrota mente damnur% rei graviter 
pertuli (Te fentiens , ludibundo verborum famine illum confolari coepit, 
pollicens ei poflibilitatis Dei fuifle , cito fibi rem perditam recuperari , fi 
ndes eorum non titubaflet. Nec plura inter verba , ecce tres viri fratres 
pulfato figno ante portum praefatae infulae fteterunt, ad quos dido velocius 
fandus Guthlacus, ut adfolebat, hilari vultu feceflit. nam femper gratia exi¬ 
mia: caritatis in ore ipfius & vultu fulgebat. Salutatis vero fratribus con- 
feftim unus eorum inclinato fibi capite efflagitata venii forte in via quamdam 
manicam de uncis pedibus corvi demi (Tam inveni fle fatebatur, & manicam 
fibi oftendit. Guthlacus parumper fubridens,de manu illius manicam tenuir,&L 
admiratus divina: clementiae benignitatem, loquente fpiritu gratias egit, ac 
deinde falutatis illis, ficut ante promifit, Wilirido manicam reddidit. 

27. Fuit itaque in eifdenv fere temporibus in orientalium Anglorum ter¬ 
minis quidam juvenis nomine IJuc.tredus*, inclytae quidem ( ut fe¬ 
runt ) lobolis, qui cum in quotidianae pietatis parentum jura impenderet, 
quadam die domi fedens fubito in illum nequam fpiritus graflari coepit. Jn- 
tantum autem immenfa clementia vexabatur, itaut membra fua propria ligno, 
ferro,unguibus dentibufque prout potuit laniaret, non folumenim feipfum 
crudeli vefania decerpebat, quin etiam omnes quofeumque tangere potuiflet, 

Mm ij 


Amn.Chk. 

BCCIIt. 

Afril. xi. 


frtv. 6. 6. 

Ab Etiicf— 
balijocx Iu¬ 
le umlitur. 


Arrepti¬ 
cium libe¬ 
rat. 

*Oti. 

Vvcthre- 

dus 


\ 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS. 

Ann. Chr. improbi oris morfibus lacerabat. Eo modo autem infanire carpit, ut eum pro- 
AtKiuxi bibere aut alligare nullus auderet. Nam quodam tempore congregata multi-: 
tudinccuro aliqui illum ligare tentarent, arrepta lunali bipenne triavirorum 
corpora lctabundis idibus humifternens mori coegit. Et cumbis binis anno¬ 
rum curfibus dira pefte vefankc vallaretur, U exferta macilentia arido in cor*, 
pqre vires diftaberent} tum demum a parentibus fuisadfacratas Sandorum 
fedes adductus cft, ut a Sacerdotibus Epifcopifque facratis fontibus lavaretur. 
Cum vero nullus eo.rum peltiferum iunefti fpiritus virus exftinguere valuilTet^ 
tandem exploratis' repronatifque omnium remediorum lligmatibus demum 
rcvcrli funt. Quadam dic namque cum maelii parentes nati mortem magis 
quam vitam optarent, fama vola? querfldam Eremitam in mediae paludis in¬ 
fula Cruland fcdilTe, cujus rumor diverfis virtutum generibus fines pane totius 
Britannia longelateque replebat.Quo comperto > orto mane illuc ducere ve-/ 
xatum certo confilio parant. Excuffaergo opaca noctis caligine cum fol au¬ 
reum demoverat ortum, ligatis membris vexatum ducentes, coeptum iter va¬ 
dere coeperunt. Vefperafccntc verb die cum illuc iter divertifient, in quam¬ 
dam infulam haud procul i Cruland nodem duxerunt, ac deinde jubare exor¬ 
to ad portum pradi&a infula fubvenientes, pulfato ligno colloquium tanti viri 
efflagitabant. Ille autem more fuo folito eximia caritatis ardore fervcfccns,fe- 
fc coram illis obtulit: &: cum ipfi caufam fuam a primordio explicarent, vit 
Dei parentum follicitudinem &: vexata humanitatis labores mifcrafcens, ve- 
lut paterno pedore illis propitiari coepit. Confcftim enim manum vexati arri- ' 
piens intra Oratorium fuum duxit. Ce illis continuis tribus diebus jejuniis, fle¬ 
xis genibus orare coepit: tertia verb die orto jam folc facrati fontis undis 
"abluit, & inflans in faciem ejus fpiritum falutis, omnem Valitudinem maligni 
Hfpiritus de illo repulit. Ipfe autem velut qui.de alluantis gurgitis fludibusad 
portum deducitur, longa fufpiria imo de pedore trahens, ad ptiftinam falutis 
valitudinem redditum leelfe intellexit, ab illo enim tempore ufquc in diem 
exitus fui molellia inquietudinem ab immundo Ipiritu non pertulit, 
tgigamfa- z8. Alio ergo tempore cum prafatiexfulis Ethelbald i comes quidam 
reddi^ 011 vocabulo Egiga * ab immundi fpiritus validiffima violentia miferabilitcr 
* si Ec- grataretur, itaut quid elfet, vel quo federet, vel quid parabat facere nefeiret i 
gan corporis autem & membrorum vigor illafus permanfit, facultas vero loquen¬ 

di , difputandi, intclligcndique penitus defuit; quadam die propinqui fui for¬ 
midantes perpetuam vefaniam fibi venturam, ad praefati viri Guthlaci limina 
duxerunt: confcftimque ut fe cingulo illius fuccinxit, omnem amentiam dc fe 
ablatam animumque fibi integre redditum perfenfitjfe quoque ille cingulo 
femper praecingens, ufquc in ultimum diem vitae fux nullam a fatana mole* 
fliam perpeflus eft. • 

Afefcmia 2-9- Coepit etiam inter ifta vir Dei Guthlacus prophetiae fpiritu pollere, fu* 
vida. praedicere, praefentibus abfentia narrare. Aliquibus enim diebus cum qui¬ 

dam Abbas,ut adfolebat, ad verbocinium praefati viri devenire propofuiifet,in 
coepto itinere’duo minillri ipfius fimulata cujufdam caufae neceflitate Abbatis 
licentiam pofcebant, ut in aliam viam, quia caufa cogebat,divertifient. Ille au¬ 
tem illis conceffa licentia quo propofuit perrexit: ac deinde veniente illo ad 
colloquium viri Dei Guthlaci, cum fefe altcrutrvyn divinarum Scriptutarum 
.. hauftibus inebriarent, fandus Guthlacus inter alia ab illo feifeitari coepit 
aiens*. Ut quid duo illi Clerici,(quos vocabulo nuncupavit) ut adfolebant, 
huc te comitari noluerunt i Abbas autem illis efflagitata licentia, alterius cau- 
fx neceflitate in alteram viam divertiffc dixit. At fandus Guthlacus cui Do¬ 
minus ex divina infpiratione abfentia praefentabat, paullifper demiffa fronte 
fubridens vultum deflexit. Abbas autem cum pcrfenfiflet quod viro «Dei 




Digitized by ^jOOQle 



fc 

5 

6 
’> 

S 

> 

s 


a 

:3 

» 


VITA S. GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS. i?? . 

aliter prxfentaretur , obfecrans in nomine Jesu ut evidenter monftra- Ann.chx* 
ret quod fibi de illis vifum cft , fuppliciter rogabat. Guthlacus vero aJwJxV. 
fupplicibus obfecrationibus amici qui libi fpiritali tide in Ghrifto copula¬ 
batur annuens, iter eorum per ordinem fibi pandere c<rpit. Dicebat enim 
illos ad cujufdam vidux calam divertifle , &c dum non adhuc hora tertia 
eflet *, in delicatis vidux fulcris inebriari oxpifle. Non folum ergo vir » 
Dei iter illorum a primordio narravit, quinetiam vidum eorum & verba 
cx ordine monftrando explicavit. Non aliter enim fibi ex divino numine 
prxfentabatur , quam ut in Helifxo * cognitio furti fadi Giezi Domino ma- *l ut Heji- 
nifeftante monftratum eft. Intantum enim gratia: divinx fpiritus in eo fjeofurtum * 
pollebat, ut abfentia prxfendbus & futura uc prxfentia arbitraretur. Ab- 
bas itaque perceptis falutaribus documentis viri venerabilis Guthlaci, re¬ 
meabili curfu domum fuam migravit. Dum ut adfolebant duo prxfati Cle¬ 
rici minifterio Abbatis obviarent, omnes de domo exceptis duobus illis 
difcedere juflit; dumque in domo federet, ab illis Abbas ubi moram he- 
fternx diei duxerint feifeitabatut. Illi {imulato pecore in alicujus amici fui 
fe moratos cafa dicebant. Abbas autem illos fuifle in domo vidux, quam 
proprio vocabulo nuncupavit, alium fibi nuntiaffe aiebat: illi contradi¬ 
centes cum maxima procacitate illius dida negabant. Abbas vero eorum 
impudentiam comprimens, nota figna monftrando culpam fuam confiteri 
juflit. Ipfi autem cum contra nota indicia calcitrare nequivifjcnt, tandem 
fe folo prementes, iter fisum uno eodemque ordine quo vir Dei ante nar¬ 
ravit confefli funt. 

50. Venerunt quoque liis fere diebus de quodam Monafterio duo viri 
fratres, ut fandi Guthlaci verba dodrinx audirent, nam illo tempore tanti 
viri fama ubique notabunda vagabatur. Deinde cum infulam deveniflent 
habentes fecum binas flafculas b celia impietas, fado confilio illas in via fub h 
quodam paktftri fablone abfeonderuat, ut iterum revertentes iter fuum illa 
annona relevarent. Dumque prxfati fratres vcrbocinio venerabilis viri po¬ 
titi uterentur, & prxeeptis fahparibus illos admoneret 5 hilari vultu leviter . 
fiibridens, ludibri famine inter alia ab illis feifeitabatur dicens: Ut quid, fi¬ 
lioli , huc portare noluiftis binas flafculas, quas fubagreftis glebx umbracu¬ 
lo abdidiftis i Quo audito, illi immenfo ftupore pcrculfi fe lolo profternen- 

tes, veniam perpetrati criminis orabant. Sandus vero Guthlacus fublcvatis 
eorum cervicibus veniam indulfit, pacem conceflit, iter fignavit. 

51. Sub eifdem fere temporibus ad virum Dei Guthlacum multi diVer- Mul[OS ad 
forum ordinum gradus , Abbates,Fratres, Comites, divites, vexati, pau- Tecor.flucn- 
peres, non folum de proximis Merciorum finibus; verumetiam de remotis tc5Icicvat - 
Britanrrix partibus, fama nimirum virtutum acciti, confluebant, quos aut 
corporum acritudo, aut immundorum fpirituum infeftatio, aut commiflo- 

rum errorum profeflio , aut aliorum quorumque criminum quibus huma¬ 
num genus alluitur , vel varietas uniufcujufque , vel neceflitas cogebat, a 
tantx ianditatis viro confolandos fore fperabant. nec illos vanafpcs fefel¬ 
lit. Nam nullus ab illo xgrotus fine remedio, nullus vexatus fine falute, 
nullus triftis fine gaudio , nullum txdium fine exhortatione , nulla mxfti- 
tia fine confolatione, nulla anximonia fine confilio ab illo reverfa cft : fed 
vera caritate pollens, omnium labores cum omnibus unanimiter pertule¬ 
rat. Contigit ergo cum omnes e diverfis partibus variis caufis ad tanti vki 
colloquium abundique confluebant , veniebat inter alios quidam comes 


m Nempe religio erat Britannis ante horam diei 
tertiam epulari, ut in Sxculo a adnotatuin in Y*- 
u S. Cuthbcrti ad ann. 6 * 7. 


b Vl»[culu , hoc eft parvas flafeones, celia (i d 
eervifi* genus) impletas. 

Mtn iij 


Digitized by i^OOQle 



Xnn. Chr. 
d cc xiv, 
A«RIL'XI. 

*/. calie 

*f. media¬ 
num 


Aliorum de 
Jejudicia 
divinitus 
intelligic. 


* Orii 
Vvigftidu 


PreibytcT 

confccra. 


IUS. 


17S VITA S. GtJTHLACl ANACHOR. CRULANDENS*’ 

praedi&i exfulis Ethelbaldi, O b b a nomyne , ad verbocinium beati viri 
Guthlaci: &c cum alio die quaedam loca fpinofa pcrluftraret fine celle * 
agrefti rura gradiendo , inruit in quamdam fpinulam fub incultae telluris 
herbis latentemmcdelanium*plantae ipfius infigens, tenus talo rumpendo 
totius pedis cratem perforavit. Ille denique contra vires coeptum iter car¬ 
pens , ad infulam praedi&am in qua vir Dei permanfit laboriofe perveniet 
&C cum illic unam nodem exegiflet, inflatico tumore dimidia pars corpo¬ 
ris ipfius a lumbis tenus planta turgefeens, intantum cum novi doloris mo- 
leftia angebat, ut federe aut ftare vel jacere nequiviflet. Nam fervense 
membrorum compagine ab imis oifium medullis immenfo ardore coque¬ 
batur , ut morienti fimilior , quam languenti videretur. Quod cum viro 
Dei Guthlaco nuntiaretur, illum ad fc duci praecepit; ac deinde cumcau* 
fam vexationis fuae a primordio narraret, vir Dei Guthlacus exuens felu* 
tcrio melotinae in quo ille orare folebat, ipfum circumdedit, confeftimque 
dido citius poftquam vcftc tanti viri fe indutum perfenfit, eodem momen¬ 
to fpinula velut fagitta ab arcu demiffa ftatim de pede ipfius detruditur, 
quoufquc procul quafi jaculata inftitit, eademque hora omnis tumidi fer¬ 
voris violentia ex omnibus membrorum ipfius compaginibus feceflit,con¬ 
feftimque cjtfurgens pede redudo gradi capit : &c poftera dic allocuto vi¬ 
ro Dei Guthlaco, qui totius fui corporis ex unius membri languore dam¬ 
num praeftolabatur, hilari animo fine ullius valitudinis moleftia pergebat. 
Tunc omnes qui tcftimonio virtutis intererant, viri Dei valitudinemfidei 
mirantes, gloriam Domino reddebant. 

31. Non eft praetereundum filentio quoddam miraculum prdefagde provi¬ 
dentiae venerabilis viri Guthlaci, cui ex divina donatione largitum eft, uc 
verba abfentium quafi feripta videret , cogitationefque pradentium velut 
locuta cognofceret. Cum enim quidam Epifcopus Hkdda a nomine, quafi 
carlefti confilio imbutus ad colloquium, venerabilis viri Guthlaci veniret, 
habuit fiquidem in comitatu-fuo virum librarium "W ilfridum * nomi¬ 
ne , qui cum inter alios Epicopi miniftros qguitabat 1 alii eorum coram il¬ 
lo de virtutibus & miraculis tanti viri Guthlaci mirari caperunt 1 alii 
afpcritatem vita: ipfius & perfeverantiam virtute fqu e per ipfum fadas ab 
ullo alio ante inauditas difputabant j alii in cujus virtute miracula illa quae 
faciebat dubitantes erumpebant : Wilfridus autem fc pofle difeernere U 
fcire utrum divina: religionis cultor effet aut pfeudo-fanditatis fimulator, 
fi umquam illum vidilfet pollicebatur. Dicebat enim inter Scottorum fe 
populos habitalTe, & illic pfcudo-anachoretas diverfarum religionufn fimu- 
latqrcs vidifle, quos praedicere futura & virtutes alias facere quocumque 
nomine nefeiens comperit. Alios quoque illic fuiffc narrabat verae feligio- 
nis cultores, fignis virtutibufque plurimis pollentes, quos ille crebro allo¬ 
qui , videre, frequencareque folebat: ex quorum experientia aliorum re¬ 
ligionem difeernere fe potuifle promittebar. Ergo cum praedi&us Epifco¬ 
pus ad colloquium venerabilis viri Dei Guthlaci perveniflet,fraternis falu- 
tationibus pera&is, fefe alterutrum evangelici nedaris rore circumfundere 
caperunt. Erat autem in viro Dei Guthlaco divina: gratiae luculentia intan¬ 
tum , ut quidquid praedicaret, velut ex angelico ore cxprefTum videretur. Erat 
in eo tantae fapientiae affluentia, ut quaecumque dixiflet, divinarum Scriptu¬ 
rarum exemplis firmaret. Ergo praedi&us Epifcopus poftquam colloquiis 
ejus potitus eft, & meile dulciora praecepta fapientiae ipfius guftavit; eccq 
repente in medio fermone fummiua cervice fupplex adjurare capit illum 


* Hedda fcilicec Dorcicaftrcnfis Epifcopus , cujus Elogium lege fupra ad ann.705. In Capitulorum 
Indice Hiadpin appellatur apud Ordcricum Heappa. 


Digitized by t^OOQle 



VITA 5. GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS.i 79 

ut faccrdotale officium per cum fufciperet. Guthlacus vero petitioni Epi- ann.Chr. 
fcopi nolens refiftere , ocius fe folo profternens, volentiae illius obeditu- occ nv. 
rum efle promittite Epifcopus autem ovanti animo ex fur gens, confccrata * PRILXI ' 
prius EcclefiH, fidelem Sacerdotem fummo Deo confecravit. Peradis er¬ 
go confecrationis obfequiis, rogatu fummi Pontificis contra rem folitam 
vir Dei illo die ad prandium venire cogitur. Appofitis ergo dapibus poft- 
quam prandium cccperunt , adfpiciens landus^ Guthlacus prardidum fra¬ 
trem Wilfridum proculfedentem inquit :0 Frater Wilfride, quomodo tibi 
nunc videtur ille Clericus , de quo hefterno die judicare promififti > Wil-* 
fridus vero haec miratus, confeftim exfurgens fe totum folo tota mente 
profternit, fupplexque veniam precatus fele peccafle fatetur. Mirantibus 
omnibus qui intererant, ftupelcere ad invicem coeperunt, fandu^vero 
Guthlacus dicebat: Comprobamini alterutrum, feifeitantes fi quis haec mihi 
nuntiavit. Contigit ergo confecratio infulae cruland, & conftitutio beati 
Guthlaci in officium facerdotale in autumnali tempore retro calculatis 
quinque diebus ab illo die quo MHfa * fandi Bartholomaei celebrari folcc. *iitft fcfia 
. 35. Alterius denique temporis prxlabentibus circulis, reverentiflima Vir- „ * 
go virginum Chrilti & fponfarum Egburga » Abbati fla , Aldulfi f a ?copfia- 
Regis filia , ad fublimium meritorum venerabilem virum Guthlacum far- g»m mit- 
cophagumplumbeum linteumque in eo volutum,quo virum Dei poft obi- 
tum circumdari rogabat, adjurans per nomen terribile fuperni Regis , fe- fonm pr*. 
que ad patibulum dominicae Crucis erigens in indicium fiipplicis depre¬ 
cationis extenfis palmis , ut in officium praididum vir Dei illud munus 
fufciperet*,per nuntium alterius fidelis Fratris praecipiens, ut hoc indicium 
coram illo faceret fupplici rogatu mittebat. Addidit quoque ut ab illo fci- 
fcitaretur,quis loci illius poft obitum fuum heres futurus foret. Qui cum 
fandae Virginis fidele munus gratanter fufeepiffet, de eo quod interroga¬ 
tur refpondifle fertur * illius loci heredem in gentili populo fuifle, necdum 
ad Baptifmatis lavacrum devenifle , fed mox futurum fora dicebat, quod 
fpiritu providentiae dixifle, eventus futurae rei probavit; Nam ipfe C i s s a 
qui nunc noftris temporibus fedem viri Dei Guthlaci pofledit, poft annos* 

(utipfe narrare folet) lavacrum Baptifmatis in Britannia percepit. 

34. Non me quoque fupramemorati viri Guthlaci vatidico pedore quod- Ethdbaido 
. dam fpiritale pracfagium narrare piget. Quodam enim tempore cum exful Rcg™ rc- 
ille querri fupra memoravimus Ethelb Aldus 4 huc illueque perfequen- ftltutl0ae - 
te illum Ce<|lb.edo Rege, in diverfis nationibus jadaretur; alio die de¬ 
ficiente virium ipfius valitudine fuorumque iiiter dubia pericula, poftquam 
exinanitae vires defecere , tandem ad colloquium fandi viri Guthlaci, ut 
adfolebat, pervenit i ut cjtando humanum confiliura defcciflet, divinum 
adeflet. Illo vero cum beato viro Guthlaco loquente, vir Dei velut divini 
oraculi interpres, pandere quae ventura erant fibi ex ordine coepit, dicens: 

O mi puer, laborum tuorum non fum expers, miferiarum tuarum ab exor¬ 
dio vitae non fum infeius. propterea mifertus calamitatis tuae, rogavi Do¬ 
minum ut fubvenirettibi in miferatione fua,&exaudivit me,& tribuit ti¬ 
bi dominationem gentis tuae, & pofuit te principem populorum , & cer¬ 
vices inimicorum citorum fubtus calcaneum tuum rediget, &c poflefliones 
eorum poflidebis, & fugient a facie tua qui oderunt te, & terga eorum vi¬ 
debis , & gladius tuus vincet adverfarios tuos. Et ideo confortare , ; quia 
Dominus adjutor tuus eft; patiens efto, inquit SandUs Ethelbaldo, ne de¬ 
clines in confilium quod non poteft ftabiliri. Non in pra:da * nec in rapina Re¬ 
gnum tibi dabitur, fed de manu Domini obtinebis, exfpcda eum cujus dies t 

m Edbutgam Tocat Johanncs Bromton, filiam Aldulfi fcu Ealdulfi Regis Nonbanimbiorum. 


* Ori. pofl 
aliquot an¬ 
nos 




Digitized by i^OOQle 



Poft vitae 
foliuriae 
annos ij 
moritur, 


180 VITA S. GUTHLACIANACHOR. CRULANDENS. 

anm.Chr. deficient, quia manus Domini opprimet illum, cujus fpes in maligno potita? 
Ariut* xi! e ft* & dies illius velut umbra tranGbunt. H*c& his fimilia illo dicente, cx 
illo tempore Ethclbaldus fpem luam in Domino pofuit: nec vana fpes illum 
fefellit, nam eodem quoordine compofitioneque omnia quae vir Dei pr*di- 
xerat, non aliter contigerunt, ficut praefentis rei pr*fens efte&us comprobavit. 

$y. Veriim quoniam humanum genus ab initio mortalis miferix quotidie 
ad finem decurrit, mutatis^temporibus generationes te Regna mutantur, 
ad quem terminum dominus te fervus, dodus te indodus, juvenis te Ce¬ 
nex pari conditione demerguntur: te licet meritis , poenis , praemilfque 
disjungamur}tamen nobis omnibus reflat exitus idem. Nam ficut mors in 
Adam cft, ita te in omnes dominabitur. Quifquis enim hujus vitae faporem 
gufta^erit, amaritudinem vitare nequit. Contigit ergo inter haec poftquam 
dilectus Dei Guthlacus ter quinis annorum voluminibus devoto famulatu 
fuperni Regis vitam duxit folitariam,ecceDominus Jesus cum famulum 
fuum de laboriofa hujus vitae fervitutc ad perpetuae beatimidinis requiem 
adfiuncre volui flet 5 quadam die cum in Oratorio fuo orationibus vacans 
perflaret, fubita illum intimorum ftimulatio corripuit: ftatimque cdm fe fubi- 
, ta infirmitate diri languoris vir Dei arreptum pcrfenfiflct, confeftim manum 
Domini ad fe miflam cognovit. Tunc fe ovante fpiritu ad perennis regni 
gaudia praeparare coepit. Septem enim diebus dira aegritudine dcco&us, 
ottava ciic ad extrema pervenit. Siquidem quarta feria ante Pafcha segro. 
tare coepit; te iterum o&ava dic , quarta feria , quarto etiam lumine paf. 
nart* ferii C ^ a ^ S ** n * ta ^gritudinc Dominum migravit. Habitabat ergo cum 
poftPaf!' 1 * co fab illo tempore' unus Frater Beccelinus nomine , cujus relatione 
cba, haec de obitu viri Dei Guthlaci defcripfimus: qui cum illo die inchoat* 
moleftiae ad eum venerit, coepit illum virum Dei, ut adfolebat, de aliis inter¬ 
rogare. Ille autem tarde rcfpondens, demum cum fermone fufpirium tra¬ 
xit. Cui ipfe Frater inquiens ait i Domine mi, quid novi tibi accidit» an 
forte no&e hac ulla infirmitatis moleflia te tetigit ? At ille; Etiam, inquit, 
fo*ic° ntia ” mo ^ c ^* a mc tetigit node hac. Quem item interrogans ait: Scifnc, Pater 
mi, tu* infirmitatis caufam, aut quem finem hujus moleflia: aegritudinis 
” cfle putas; Cui vir Dei rcfpondens inquit: Fili mi, languoris mei caufa eff, 

” ut ab his membris fpiritus feparetur; finis autem infirmitatis mc* eritoda- 
” vus dies, in quo perado hujus vit* curfu debeo diflolvi te efle cum Chii- . 
? flo. expedit enim farcina carnis abjeda Agnum Dei fequi. His auditis 
prxdichis Frater flens te gemens crebris lacrymarum rivulis«m*ftas genas 
*• rigavit, quem vir Dei confolans ait: Fili mi, triftitiam ne admittas , non 
" enim mihi labor eft ad Dominum meum , cui fervivi, in requiem venire 
« «ternam. Tant* ergo fidei fuit, ut mortem qu#cundis mortalibus timen¬ 
da formidandaque videtur , ille velut requiem aut pr*mium laboris judi¬ 
caret. Interea decurfis quaternarum dierum aniculis, dies Pafch* pervenit: 
in qua vir Dei contra vires exfurgens, immolato dominici corporis facri- 
ficio te fanguinis Chrifti libamine, pr*fato Fratri Verbum Dei evangeli- 
zare coepit: qui numquam ante, neque poft tam magnam profunditatem 
fcienti* fe ab ullius ore audifle teftatur. Denique cum feptimus dies in¬ 
firmitatis ipfius deveniflet, pr*fatus Frater illum circa horam fextam vi- 
fitavit , invenitque eum recumbentem irt angulo Oratorii fui contra al¬ 
tare : nec tamen tunc cum eo loquebatur , quia pondus infirmitatis facul¬ 
tatem loquendi exemit. Denique illo pofccnte ut dida (ua fecum dimit¬ 
teret, antequam moreretur} vir Dei Cum feflos humeros parumper a parie- 
» te levaret, fufpirans aiebat: Fili mi,quia tempus nunc appropinquat, ulti- 
" ma mandata mea intende. Poftquam fpiritus hoc corpufculum deferuerit, 

perge 


celebrati 

Milia, 



Digitized by 


Google 



VITA S. GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS. i8t 

perge ad fororem meam Pegam j , dicas illi , quia ideo adfpedum il- « A * CHrt * 
lius in hoc fxcuio vitavi, ut in aeternum coram Jacre noftro in gaudio fem- ««apiul.xi. 
^pitcrno adinviccm videamur. Dices quoque ut illa corpus meum imponat « * 
in farcophagum, & in findone involvat, quam mihi Eccburch mittebat. « 

Nolui quidem juvenis ullo lineo tegmine corpus meum tegere : fed pro « 

■amore dilc&ae Chrifti virginis, qua: haec munera mihi mittebat ad volven- « 
dum corpus meum, refervare curavi. Audiens autem ha:c praefatus Frater «• 
cxorlus inquit: Obfecro ee, Pater mi, quia infirmitatem tuam intelligo, & 
moriturum te audio , ut dicas mihi unum de quo olimte interrogare non 
auftis diu follicitaban Nam ab eo tempore quo tecum, domine , habitare 
^ceperam, te loquentem vefpere & mane audiebam nefcio cum quo. Pro- 
pterea adjuro te , ne mefollicitum dc hac re poft obitum tuum dimittas* 

Tunc vir Dei poft temporis intervallum anhelans ait: Fili mi > de hac re fol- c « 
licitare noli, quod enim juvenis ulli hominum indicare nolui , nunc tibi 
manifeftabo. A fecundo etenim anno quo hanc eremum habitare coeperam, « 
mane vefpereque femper Angelum confolationis mea: ad meum collo- « 
quium Dominus mittebat,qui mihi myfteria,qua:non licet homini narra- « 
re, monftravit: qui duritiam laboris mei cadeftibus oraculis iublevabat, qui « 
abfentia mihi monftrando ut praefentia praefentabat. O fili , ha:c di- « 
ftamea conferva , nullique alii nuntiaveris, nifi Pegae aut Eccberto « 
Anachoreta:, fi umquam in colloquium ejus tibi venire contigerit, qui fo- “ 
lus haec fic fuiife cognofcet. Dixerat, & cervicem parieti fle&ens, longa 
fufpiria imo de pedore traxit, refocillatoque rurfus fpiritu cum parumper 
anhelaret,vclut melliflui floris odoratus de ore ipfius proceflifle fentieba- 
tur: itaut totam domum qua fedefet, nedareus odor infunderet. Node ve¬ 
ro fequenti cum praefatus Frater nodurnis vigiliis incumberet, igneo can¬ 
dore a media: nodis fpatio ufque in auroram totam domum circumfplen- 
defeere videbat. Oriente autem fole vir Dei fublevatis parumper membris 
velut exfurgens, cum fupramemorato Fratre loqui cccpit dicens : Fili mi, « 
praepara te , iter tuum perge, jam me nunc tempus cogit ab his membris « 
diifolvi, &C decurfis hujus vita: terminis ad infinita gaudia fpiritus tranftol- « 
li malit..Dixit,&: extendens manus ad altare , munivit fc communione 1, * 
corporis &c fanguinis Chrifti , atque elevatis oculis ad caelum extenfifque viatico a c- 
manibus, animam ad gaudia perpetuae exfultationis emifit anno ab lncar- cepto ’ 
natione Domini noftri feptingentefimo quintodecimo c . Inter haec praefa- anno 7I j. 
tus Frater fubito caeleftis luminis fplendore domum repleri, turrimque ve¬ 
lut igneam e terra in caelum eredam profpicit: in cujus fplendoris compa¬ 
ratione cum tunc fol in medio caelo fteterat, velut lucerna in die pallide- 
fcere videbatur. Cantibus quoque angelicis fpatium totius agris detonari 
audiebatur: infulam etiam illam diverforum aromatum odoriferis fpiramini- 
bu$ inflari cerneres. 

. Deinde fupramemoratus Frater immenfa formidine tremefadus,exi- 

« S.Pega poft Guthlaci germani fui obitum vixit mus anno 700. 
anno integro in cella fraterna-, poftea recedit in k Gutblacus tamenipfo die MifTam cclebrave- 
propriam cellam inde quatuor leucis diftan- tat, ex fuperioribus.» 

tem ad plagam occidentalem, ubi nunc«opidum c Eumdcm annum exprimit Ordericus , ne 

rtAg-kirki. demum illic completo biennio & tri- quis mendam in numeros irrepfiflc putet. Ecta r 

bus menfibus , ad Apoftolorum limina profedfa, men Matthaeus Vveftmonaftcrienfis , Chronologia 

Romz fupremos vir* dies abfplvit, ut Ingulfus Saxonica Bedz adjefta , & fi qui alii, Gutblaci 

Abbas Crulandenfis audior eft. qui etiam non fe- obicum reponunt anno praecedente. & quidem re- 

mel meminit CcllzS.Pegae,quam Monachi Cru- ditis,fi conftat Guthlacum obiifle 111 Idus Apriles. . . 

landenfes dfu tenuere. S. Pega in Martyrologio nam finem vitx fecit quarti ferii poft Pafcha, 

Auglo-Bencdidimo colitur 11 Aprilis, diftinguen- quod anno scc xiv incidebat invii Idua 

da a S. Pegia forore S. Borulfi, cujus Adka retuli- Apriles. t 

* Afta SS.Ord.S. B. Sxculum III. Na 


Digitized by i^OOQle 



iSx VITA S. GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS. 

AmmXhr {plcndoris corufcationcm fuftinere non valens, arrepta navicula por- 
Amjl* xV. cum reliquit, ac deinde auo vir Dei praeceperat coepto itinere perrexit. 
4 pega fo- Deveniens quoque ad Tacitam Chrifti virginexn Pegam, fraterna iibiman- 
rore Tepcii- data omnia ex ordine narravit. Illa vero his auditis velut in praecipitium 
tar ejus delapfa,Te fok) premens, immenfi maeroris moieftia medullitus emarcuit, 
eorpus, jj n g Ua (y^ t} labrum obmutuit, omnique vivali vigoce vdut exanimis eva- 
nuit. Poft vero interventum temporis ceu fomno expcrgefada,imi de pe¬ 
doris fibris longa Tufpiria trahens,arbitrio Potentis grate* egit. Pofterave¬ 
ro die fecundum praecepta beati viri infulam devenientes, totum locum 
omnefquc domos velut ambrofiae odore repletas invenerunt. Illa vero Dei 
famula trium dierum fpatiis fraternum fpiritum divinis laudibus caelo com¬ 
mendans, tertia die fecundum praeceptum illius felicia membra in Orato¬ 
rio fuo humo teda condiderat. 

poftmenfes 37. Volens autem divina pictas latiasmonftrarc, quanta in gloria vir fan- 
« »n«nta & us p Q ft obitum viveret , cujus ante mortem vita fublimibus crcbrifquc 
incorrupt . m j racu j orum indiciis populis, tribubus, gentibus late ubique Eligebat jad¬ 
didit quoque xtcrnx commemorationis indicium. Tranfadis enim fepul- 
turx ejus bis fenis menfium orbibus , immifit Dominus in animum foro- 
ris ipfius, ut fraternum corpus alieno fepulcro reconderet. Aggregatis er¬ 
go FratribuSjEpifcopiSjPrefbyterifque, immo & aliis ccclefiafticis gradi¬ 
bus, die exitus ipfius aperientes fepulcrum , invenerunt corpus totum in¬ 
tegrum, quaE adhuc viveret: Sz lentis artuum flexibus mulco potius dor¬ 
mienti quam mortuo fimilis videbatur. Sed &: veftimenta omnia quibus 
involutus erat, non folum intemerata , verumetiam antiqua novitate it 
priftino candore fplendebant. Quod ubi qui intererant prospexerunt, fta- 
tim tremefadi ftupentes fteterunt,adeout vix fari potui flent, vix miracu¬ 
lum intueri auderent, & vix ipG quid agerent nottent. Quod ubi Chrifti 
famula Pega profpexit,fpiritali gaudio commota facratum corpus cum di¬ 
vinarum venerantia laudum in lindone,quam eo vivente Ecgoertus Ana- 
chorita in hoc officium mittebat, revolvit: fed Sz farcophagura non humo 
terrx condidit, immo etiam in memoriale quoddam poiuit, quod nunc ab 
Etheibaldo Rege miris ornamentorum ftruduris in honorem divinae 
potenciz xdificatum confpicimus. ubi triumphale corpus canti viri ulque 
in hodierni temporis curfum feliciter paufac, per cujus interceffionemmi- 
ferationis divinx indulgentiam, quifquis integra fide pulfaverit, impe¬ 
trabit. 

Eiogimn ' 3*-0 virum beatx memorix, 6 magiftrum divinx grati*, & vas eledionis, 
o medicum falutis, 6 prxeonem veritatis,6 thefaurum fapientix, & quan¬ 
ta gravitas, 6 quanta dignitas in verbis Sz confabulationibus ejus erat! 
quam alacer, quam efficax in difeernendis caufis fuit 1 quim in abfbl- 
vendis Scripturarum quxftionibus promtus Sz facilis ! qusim inremifTo 
famulatu Deo fervierati intantum quod numquam in illius ore niE Chri- 
ftus, numquam in illius corde nifi pietas , nihil in illius animo nifi cari¬ 
tas , nifi pax, nifi mifericordia, nili indulgentia perftabat. Nemo vidit il¬ 
lum iratum, nemo elevatum, nemo fuperbum , nemo commotum , nul¬ 
lus mxrentem: fed unus idemque femper permanens, laetitiam in vultu, gra¬ 
tiam in ore , fuavitatem in mence, prudentiam in pedore, humilitatem in 
cotde praeferebat, -itaut extra humanam naturam notis ignotifque eiTe vi¬ 
deretur. 

Jc «orte 13 3 9 * P°ftquam ergo prxfatus exful Ethelbaldus in longinquis regionibus 
fuamxten. habitans obitum fandi Patris Guthlaci audivit, qui ante folus refugiumfic 
u apparet, confolatio laborum ipfius erat; fubita arreptus mxftitia ad corpus ipfiu& 


t 


Digitized by i^OOQle 




V ITA S. GUTHLACI ANACHOR. CRULANDENS. 28) 

pervenit»fperans in Domino daturum fibi refocillationem aliquam laboris ann.Chk. 
lui per interceffionem tanti viri Guthlaci.Qui,cum adfcpulcrum ipfius per- apmuJu 
vcniffet, lacrymans aiebat: Pater mi, tu icis miferias meas, tu femper adju¬ 
tor mei fuifti, te vivente non defperabamin anguftiis , adfuifti mihi in peri¬ 
culis multis: per te invocabam Dominum, & liberavit me; modo quo vertam 
faciem meam, unde erit auxilium mihi, aut quis confolabitur me» & quis, Pa-. 
ter optime, me confolabitur fi me dereliqueris i in te fperabam, nunc me fpes 
fefellit. Hxc & alia multa proloquens, fe folo fternebat, & fupplex orans 
crebris lacrymarum fluentis totum vultum rigavit. Nocturnis autem appro¬ 
pinquantibus umbris cum in quadam cafula qua ante vivente Guthlaco 
hofpitari folebat, pernotans , mxftam mentem huc illueque jadabat, pa¬ 
rumper nodurnis orationibus tranfmiflis cum lumina levi fomno dimitte¬ 
ret, fubito expergefactus, totam cellulam in <pia quiefeebat inimmenfi lu¬ 
minis fplcndore circumfulgefccre vidit: cum ab ignota vifione terrere¬ 
tur , cxtemplb B. Guthlacum coram aditantem angelico fplendore amidum 
ptofpicit dicentem ei: Noli timere ,robuftus efto, quia Deus adjutor tuus 
eft. propterea veni ad te, quia Dominus per mtercelfionem meam exau- e ^ue &«S 
divit preces tuas. Noli trilibri, dies enim miferix tux praeterierunt» & finis 
laborum tuorum jam advenit, nam priulquam fol bis fenis voluminibus 
annitem circumvolverit orbem, fceptro Regni dominaberis. Nonfolum au¬ 
tem, ut fertur, Regnum fibi prophetavit, fed &c longitudinem dierum fuorum 
&: finem vitx fux fibi in ordine manifeftavit. Ille vero econtra dicebat t 
Domine, quod fignum mihi erit, quia omnia fic eveniant i Guthlacus relpon- 
dit : Signum hoc tibi erit: cum craftina dies advenerit, antequam tertia 
hora fiat, his qui hoc loco habitant, unde non fperant, folatia alimento¬ 
rum donabuntur. Hxc dicens lux qux coram apparuit t ab oculis illius re- 
celfit. Nec mora, dida efteda fecuta funt. nam priufquam tertia diei ho¬ 
ra propinqualTet, fignum in portu pulfatum audierunt, hominefque illis in- 
fperata folatia portantes confpiciunt. Exin ipfe omnia qux fibi dida erant 
recordans , indubia fpe futura fore credebat , fidemque infeducibilem 
in vaticiniis viri Dei defixit:nec illum fides fefellit. Ex illo enim tempore 
vfque in hodiernum diem infulata Regni ipfius felicitas per tempora con- 
fequentia de die in diem crefcebat. 

40. Nec etiam defundo ac fepulto Chrifti famulo Guthlaco figni virtu- *d 
tutum ac fanitatum qux per illum viventem Dominus hominibus donavit, recipis* 
per invocationem interceflionis ipfius ubique candefcere prxfentem aduf- lumen, 
que diefti celfaverunt : ut qui vivens pompofis virtutum rumoribus fe 
elevare noluit » quanti meriti vel quantx valitudinis erat poli obi¬ 
tum fuum per plurima miraculorum tropxa monftraretur. Erat nam¬ 
que quidam vir paterfamilias in provincia W ifta , cujus oculi bis fenis men- 
fium orbibus adepto vifendi lumine fulvis albuginis nubibus tegebantur, 
itaut fplcndentis diei lumina a furvx nodis caligine. fcccrnere nequiret. 

Qui, cum reprobatis pigmentorum auxiliis mcflcndi falutem defperaret ,per- 
petuamque fibi luminis orbitatem imminere compcrit, tandem invento falu- 
bri confilio ad corpus facratilfimum viri Dei Guthlaci fe duci rogavit di¬ 
cens : Scio certe &: confido, quia fi aliqua de rebus ab eo facratis lumina mea 
tetigerint, citb fanabor, & vifum oculorum meorum mihi reddet. Amici 
autem illius ut ipfe rogaveratfecerunt. duxerunt quidem illum ad portum 
infulx Cruland , & illi navi adfcqnfa devenientes infulam , appetiverunt 
colloquium venerabilis Chrifti virginis P e g a : qux ferventis fidei illius 
-fpem indubiam comperiens , intra Oratorium quo corpus beati Guthlaci 
recumberet, duci permifit. Illa ergo partem glutinamfalis a fando Guthla- 

N n i ) 




Digitized by t^OOQle 






*8 4 vita s. guthlaci anachor. crulandens. 

dcc x”v co ant ^ confecratam arripiens, in aquam opertoriam »levirafura mittebat} 
Arsit, xi. ipfam denique aquam cum intra palpebras caeci guttatim ftillaret, mirabi- 
m lc di&ui ad primum ta&um primae guttae detrufis caecitatis nubibus ocu¬ 
lis infufum lumen redditum eft. priufquam enim alterius oculi palpebris 
falutaris lympha infunderetur , quidquid in domo e flet in ordine narrabat i 
vifumque fibi in eodem momento donatum fatebatur. Deinde poftquam 
diu claufas gratia per gratiam frontis reclufit fencftras , cognovit inven¬ 
tum oiim quod perdidit lumen, dux fe ducentibus factus eft revertens cur- 
fus. Exinubi lumen de fonte luminis haufit , ibat qub venerat , nec ficrea 
verfus ut erat i viditque videntes quos prius videre negavit, grates Deo 
perfoivens dignas, quas nullus reddere nefeit. Multi ergo diverfis infirmi- 
tatibus gravati, auditis rumoribus miraculorum beati Guthlaci paluftrcm 
Croilandiam, ubi fandum corpus quiefeit, adeunt) precibus ejus fanitatem in* 
b tegram adepti Deo gratias referunt b > 

Etheibal- 41. Rex autem Ethelbaldus ut beatum confolatofem fuum mira* 
denC^Mo*” CU ^ IS coru f care comperit, locum fepulturae ejus gaudens expetiit, & ea 
Mftctixim quae beato viro jam Regnum adeptus donaverat, lervientibus ei perenniter 
«dificw. conceflit. Nam quodam tempore,dum idem Rexcaula vifitandipatronum 
fuum antequam migraret, Croilandiam adiret, & vir Dei quietam man- 
fionem in eadem infula fibi ab eo concedi poftularet , quinque miliaria 
ad Orientem, id eft ufquc ad foflam quae Afcndic dicitur , & tria ad 
Occidentem, & quinque ad Aquilonem conceflit, & ab omni redditu atque 
confuetudine faeculari omnibus modis abfolvit: & inde chartam figillo fuo 
fignacam m prarfentia Epifcoporum Procerumque fuorum confirmavit. Et 
quia paluftris humus Croilandiae, ut ipfum nomen intimat, (Croilandia 
enim crudam, id eft caenofam terram fignificat) lapideam molem fuftinere 
non poterat; praefatus Rex ingentes ex quercu palos innumeras multitudi¬ 
nis humo infigi fecit, duramque terram novem miliariis per aquam de 
* ori. Up- Upolanda*, id eft fuperiori terra, fcaphis deferri, & paludibus commifeeri 
paionda ftatuit: & fic lapideam ( quia (acer Guthlacus Oratorio contentus eft 
ligneo ) Bafilicam coepit & confummavit, deinde religiofos viros ibi ag¬ 
gregavit, Coenobium condidit, ornamentis # fundis aliflque divitiis locum 
ditavit, 6 c ad honorem Dei &c fandi Anachoritae quem valde dilexerat, 
pro dulci confolatione quam ab eo dum exfulabat multoties perceperat. 
Eumdem itaque locum omni vita fua dilexit, nec umquam poft primam 
inftaurationcm quam idem Rex fecit,fedes Croilandiae religioforum habi¬ 
tatione Monachorum ufque in hodiernum diem caruit, praeftante Domi¬ 
no noftro Jesu-Chr isto , qui cum Deo Patre & Spiritu-fan&o vivit 
tc regnat Deus per omnia faecula farculorura, Arnen. 


* Sic legitur in utroque cod. mf. Vcdtllino fle 
Uticcnfi. aa legendum aquam ap*rt*riam l ab effe- 
du fic didam. An aquam udfperforiam { an deni¬ 
que tjftrttrismt 

i Hacufqut , ait Ordericus, Telicit'Epifi*pi ( im- 
mo Monachi J /cripta i* venerabili Guthlac*. ce- 
<cia qus liquuntur aliaque ek e*t0itmti*m Cru- 


landeufit M enafierii fr habitati*»* Coenobitarum. 
iifdemuti hic verbis profert ix vera , inquit, rr- 
latiou* A N s o o T i Subpnoris aliorumque ftnia- 
rum . Certi veterrimum Vcdaflinx Bibliotheca? 
ixemplar mf. definit in luce verba paullo fuperius 
edita : quae nuUui rediere nefeit. reliqua fuper- 
addit codex Lirenfis. 



Digitized by i^OOQle 




VITA SANCTI THOM^E ABBATIS™ 

DtCEMS** 

F A R FENSIS IN ITALIA* 

■ Auctore Monacho Farfenfi anonymo. 

Eruta ex mfi cod. Farfenfi i ju D. Confiant in* Ai fate Cajeta»*. 
OBSERVATIO P R JE V I A . 



E hujus Vita Scriptore nihil occurrit dicendum. Monafterium conftru&utm 
in honore bcatiffim® genitricis Dei femperque virginis Mari*, quod Monade- 
vocatur Acutianum , in Ducatu Spolctano feu in territorio Sabincnfi , ut riifarfens 
loquitur Car olus Mufrius in diplomute ad Probatum Abbatem, nunc fis dignitas; 
Monafterium B. Mari® de Farfa, in agro Acutiuno longe diu ante Thoma 
Abbatis & infiauratoris atatem ekfifiebat. Lege qua de hoc Monafierio diximus ad Vi¬ 
tam S. Laurentii Epifcopi Saculo i ad ann. S7*. Edidit Andreas Chefmus in Tomo 3 
Hifi. Franc. magnam partem Chronici Farfenfis , ex quo celeberrimam & amplijjimam 
fuijfe Abbatiam i fiam fatis inteUigitur. Ei [uberant Monafterium S. Marci Evangeli- 
ft® , fitum juxta muros Spoletan® civitatis j Monafterium S. Salvatoris , ficum noo 
procul ab eadem civitate 5 Monafterium Puellarum qiiod votatur fantfti Gcorgii fub 
muro civitatis Reatin® $ & in territorio Firmano Monafterium fandi Silveftri vel 
{and® Marin*, prout in Ludovici Augufit Privilegio JBinediotuu Abbatem lea 
'gitur. Pojfejfiones prope infinitas recenfet Lotharius Augujbss in charta Sichardo 
Abbati concejfa. tA mplifma fuit hac Abbatia ad tempora ufque S. Ti emar di Abbatis ^ 

ClarcVallcnfis. Siquidem tefiante Oaufrido in Vita Bernardina lib. 3 cap. 7, Abbas 
Farfenfis conventum Fratrum a Claravalle petierat s Monafterium cis xdificaturus. Re 
per Romanum Pontificem impedita » fexcentas fere marcas argenti ad TBerhardum tranf- 
tnifit. Ha&enus fubfifiit Abbatia : at pingkior benfsiUm portio tAbbati commendatario ; 
reliqua cedit paucis Menachi* Congregationis Cafinonjis. Hic obfervart convenit Ha¬ 
drianum Papam /, tefie Anafiafit Bibliotheeario, udDtfidtriun Langobardorum Regem 
deprecationis causa direxifte Probatum rcligiofum Abbatem Monafterit fandi® Dei • 

Genitricis , fiti in territorio Sabincnfi cum vieinti lenioribus Dei fervis Monachis: 
ubi male in quibufdam editis legitur prxfatum Abbatem. 


UlT ndmqiie in Gallia vit viti venerabilis Thomas nomine j Ca*ut f. 
ut alii ferunt NI aurigena a exortus provincia. Hic etenim vir fan- « 
dus Prefbyterii fungebatur officio : cui quippe Dominus infpira- Thomas 
re dignatus eft , ut Hierofolymam ad fepulcrum Domini atque 
alia fanda loca adoranda pergere deberet. Qua infpiratione vehementer cum fodis* 
accenfus , aliquantis fecum adfumtis difcipulis , peregrinationis arripuit 
iter. Cumque Romam veniens fandortim Apoftolorum limina adoraflet* 
quantocius ad loca deftinata feftinabat. Adjundis etiam fibi religiofis de 
Italia viris , Marciano videlicet, qui poftea Firmanx tenuit Ecclefix 
Epifcopatum ; necnon 8d Martyrio, qui apud B. Petri h Ecclefiam b 
poftmodumMonaftcrio prxfilit. Hi namque omnes caritatis adnexi vinculo, 
locialis vix carpebant iter: qui poft longa valde itinera tandem optata per¬ 
veniunt ad loca. Tunc igitur deftderiifui vota complens, vivificum lignum 



Id eft in Mauriana Sabaudix regione, cujus ca- 
iuc Mauriana urbs Epifcopalis fub Archiepifcopo 
rarencafienfi. 

b An Monafterium S. Petri Apoftoli, quod/in*- 


datum prepe mures civitatis Hcnct tntt, fubjtBum - 
que Monafterio S. Vincentii de Vulturno legi¬ 
tur in Chronico S. Vincentii edito apud Chefaiunt 
Tomo y Hift. Franc. 

Nn ii; 



Digitized by i^OOQle 



tU VITA S. THOMA ABB. FARFENSIS." 

Cnic* an. crucis Chrifti, te fepulcri venerabilem atque gloriofum adoraverunt locum, 
d e e x t. fimulque eunda fanda loca habitationis te pallionis Chrifti vifitantes Gmiliter 
Dscuu.x. a( j oraveruntj Sed Marcianus te Martyrius fupradidi gloriofi viri fuam re¬ 
petentes viam reverfi fune in Italiam. 

. yi. Ut verb venerabilis Thomas ad gloriofum Domini reverfus eft fepul- 
inoratione erum , ibi per tres continuos deferviens annos > Dominum diu noduque 
monetnrdc cum ® etu ^ n * m *° precabatur mzrore, ut ipfum pro fua clementia ad fa- 
wpetenda lutis dignaretur dirigere portum. Sed quia fecundum Domini promiffum. 
Omnis qui petit accipit, & qui quarit invenit, & puljanti aperietur} cum quan- 
Mmttb.-j.t. tocius exaudire dignatus eft Dominus. Denique, ut relatu compcrimus pa¬ 
trum, dum node ad idem Domini pernodaret fepulcrum, precibus fatiga¬ 
tus nimiis atque vigiliis fopore depreflus eft : tumque beatiftima Dei Ge¬ 
nitrix virgo Maria per vifum apparere cumque percundari dignata eft 
dicens: Quid eft , Frater , qubd tanto maerore ac fletu conficeris? conftanjs 
efto , te viriliter age , Dominufque adimplebit defiderium tuum, oportet 
namque te Italicas remeare ad auras : cumque illuc fueris, Domino pro^ 
k con. tegente regreflus require in provincia Sabinenfi , in loco qui dicitur Acu- 
Mon»ftc- ^ anus » tres magnae altitudinis cyprcftbs fimul pofitas, juxta quas etiam 
do. Bafilicam pulcri decoris in meo reperies honore dicatam, quem ego fre¬ 
quenter viutare foleo locum. Hunc quoque cum repereris, ibi curfumtuac 
confummabis vita:, in quo videlicet loco nunquam tibi vel pofteris tuis ali¬ 
quid boni veniet minus : fcd omnibus vitae praefentis ibidem perfiruemini 
bonis , copiofaque Fratrum multitudo tuo exemplo caeleftia migrabit ad re¬ 
gna. Nam cum haec beatiftima Virgo per revelationem venerabili Thomae. 
retexeret verba , panem mirx magnitudinis atque candoris manu geftans 
Compun- ei detulit dicens: Accipe panem hunc, te perge fecurus. hoc autem fcito, 
Itionis do- quia nunquam ex eo minus habebis , fcd omni vitae tuae aevo abundanter 
" tibi fufficict. Tantam namque deinceps illi gratiam compundionis atque 
’ lacrymarum divina largiri dignata eft pietas , ut paene de Deo loqui nihil 
4 fine lacrymis * poftet, te die noduque pfalmodiz, vel orationis accenfus 
defiderio divino fuaves funderet lacrymas. Vere enim hic Pfaimifta dicere 
tfdl. 41. 4. poterat: Fuerunt mihi lacryma mea panes die ac notfe. 

j j L Igitur venerandus vir de revelationis follicitus admonitione , reverfionis 
Ephcfi mo- ad Italiam cum omni fuo comitatu arripuit iter: venienfque Ephefum apud 
xatus tres JJ. Evangeliftz Johannis fepulcrum moratus eft,ubi fecit alios tres annos: 

:S ' ficquc fadum eft, ut id quo ad Orientem de Gallia profedus ibidem com¬ 

moratus, te quo idem reverfus eft tempus, feptem complerentur fpatiaan¬ 
norum. Reverfus vero in Italiam Sabinenfem peragrabat provinciam : ve¬ 
nienfque in locum qui dicitur Cervinaria, ibi fub quadam arbore quz 
nunc fupcreft , paullifper requievit ; placuitque illi ut ibi facrificium Deo 
offerri deberet. P eradis itaque Miflarum folicmniis eum gravitudo arri¬ 
puit. Tunc ver 6 prxeepit dilcipulis fuis, ut dum ipfe paullulum requiefee- 
rct, fi aliquid in fuis haberent marfupiis ad reficienda corpora , pararent 
menfam. aiebat enim fe feftinanter Romam proficifci velle, ut adoratis ite¬ 
rum beatorum liminibus Apoftolorum fuam repetendi provinciam adfu- 
merct iter. Mox ut fopore depreflus eft vir fandiffimus, iterum beata Dei 
genitrix virgo femper Maria , larto ac benigniflimo ut eft vultu , ei appa¬ 
ruit dicens: Ecce, Frater, ifte eft quem tibi promiferam locus, nunc vero 
confortare in Domino, te noli pufillanimis efle. Iterumquc oftendit ei tres 
in vifu przfatas cypreflos, te ait: Vade , te juxta has quas cernis arbores» 

« Idem ii filem rerbis de eo refert Autpemis Abbas ia Viu S. Paldonis infra ad ann. 7 vc. 


Digitized by i^OOQLe 



I 

r 


VITA S. THOM 1 ABB. FARFENSIS» 187 

invenies quam cibi praedixi Bafilicam nomini dicatam meo: ibi namque e ima Am: 
permanens optimam reperies quiecem, & labora ficut bonus milesut ac- 
cipias coronam vitae. Ego vero tecum femper cum tuifque o^nihus ero 
tam pKtfenribus qukn futuris, & congregabitur ad te copiofa Fratrum ca¬ 
terva ad omnipotentis Dei fervidum animas commendantes fuas. Cum¬ 
que evigilans h*c Fratribus detuliffet, circumquaque refpiciens vidit non 
procul -contra Orientis plagas trespraedidas cypreffos, gavifufque ait: Ec* 
ce in veritate modb in vifiorte oftenfie fura arbores: furgite itaque perga¬ 
mus ad eas. Qui juffa complentes, cum mulco labore dextro, laevoque la¬ 
tere conde nfa , quae ibi fuccreverant fpinarum ac veprium , cultris fucci- 
dentes fuis, illuc ufque profedi fimt: refpedamque ingredi Bafilicam Do¬ 
mino immenfas retulere grates. Cumque ibi aliquantos in Dei peregiffent 
laudibus dies, coeperunt memorati viri Dei pufillanimes effici r &c eum cum 
magno percundari mserore dicentes : Quid faciemus, 6 venerabilis Pater, erigit co- 
•cum hsec quae noftris detulimus in fafciculis alimenta defecerint ? Locus “ ani * 
enim ifte nulli praeter beftiis & latronibus eft pervius , a quibus forfitan 
latronibus trucidandi fumus. Quos idem vir venerabilis Thomas benigne 
refovens , confolatus eft dicens : Confido de omnipotentis Dei magna 
largitate k interodfiofte bcaciflimae Dei Genitricis Marije, quia neque 
fame hic laboraturi, nequ£ a latronibus perimendi fumus ; fed citb nobis 
eius fubveniec clementia , quia ipfe per Prophetam polliceri dignatus eft 
* 4 k>ens: Sperantes in Domias non deficient omni bono, cujus quoque promif- pf*Ljj.n, 
fe cieo nobis complebuntur. 

Per idem namque tempus F aro A ldus a magno regimine Duca- iv. 
tum tenebat Spofecanum. Hic denique Romam proficifci illo tempore 
volens apparatum fuum in ciborum atque vini copia cum oneratis ho- tus moni- 
mkvibus atque jumentis praeite jwflfc i in craftinum ipfe quoque ut co- £ * 
gitabat > fois -cum Commi litibus eos fequuturus. Sed ead-cm fanda D ei ^ 

Genitrix virgo Maria node hunc admonere per vifiim dignata eft , di¬ 
cens : vile ut ab hac profedione quiefeere debeas , quia incommo¬ 
dum eft nunc te pergere Romam, eoqubd minime tibi expediat * fed po¬ 
tius meo confilio quod tibi melius proderit, praebe confenfum. Eft narn- 
•sue in territorio Sabinenfi Bafilica nomine dicata meo , in qua vide!i - 
fcet Monachi degunt peregrini, qui die noduque in hymnis & orairioni- 
bus Deo inferviunt. Has itaque omnes quas praeire jufferas, eo deferre fa¬ 
ci» expenfas , quatenus eorum adjutus orationibus Deum polfis habere 
propitium. Qui. ftatim de fomno confutgens, hanc fuis protulit miniftris re¬ 
velationem , dixitque cis : Perquirite quifnam hic de Reatina fit urbe. At 
iUi dixerunt* qubd probator * ipfius civitatis Caftallus ibidem eflet. quem */• P« t0 - 
accerfitum percundari capit, ubi in Sabinis ad honorem B.Mariae femper 
virginis eflfet Ecclefia dica» , in qua peregrini degerent Monachi. At ille 
Inquit * Multae in honorem B. Mariae femper virginis Bafilicae m Sabinis ha¬ 
bentur conftrudae, fed in qua horum Monachorum , vel peregrinorum fit 
habitatio , penitus ignoro. Tunc ille inquit: Vade , & diligenter fac per¬ 
quirere ubi peregrini habitent Monachi, & omnia qux Romam adire jul- 
ieram alimenta , eis quantocius facito ferre. Cujus ftatim imperio parens, 
omnes illas Sabinis direxit impenfas. Cumque homines illius alimenta 


i «Sun duo illitu nomini* Duces Spoletani, 
Faioaldusab Alboino Langobardorum Re¬ 
ge impolitus civitati Spoletan* Dux primus , de 
«M Pastus VTarneftidi in lib. 5 Htft. Langob. 
«ap. lj > alter Trafemuadi filius & fucceflor, ab 


eodem Au&ore laudatus lib. « cap. 50 Se 44. De 
hoc Faroaldo intelligendus hic locus , qui in hi- 
ftoria nongentorum Monachorum Fanenliiim a 
Saracenis decollatorum, Monaftetio Farfenfi mul¬ 
ta concefliffc dicitur. 




Digitized by Le 



Circa An. 

d-cc XV . 
CsC£M»X. 


Spoletum 
arccllitus, 
ab eodem 
doiaiur. 


V. 

Difcipulos 

adfetiahir, 


VI. 

in his tres 
Bencvcnu- 
nosin Gal¬ 
liam ten¬ 
dentes. 


x8S VITA S. THOM^ ABB. FARFENSIS.. 

quae jam di&a funt perferebant, ad locum qui dicitur Pompeianus pefvc» 
niflent, ab incolis loci illius inquirere coeperunt, quonam in loco in hono¬ 
rem B.Macia: Dei Genitricis conftruda eflet Baiilica,ubi peregrinorum eC- 
fet habitatio Monachorum. Qui omnes una voce refponderunt dicentes* 
Equidem in honorem B. Mariae Sabinis multas novimus Ecclefias effe: 
fcd ubi Monachorum fit habitatio, omnino nefeimus. Verumtamen a pa¬ 
tribus noftris audivimus, quod patres vel avos fuos referre audierunt, quo¬ 
niam in Cafale qui dicitur Acutianus, juxta tres cyprcflos ibidem polita fit 
Ecclefia B. Mariae miro fabricata decore, in qua antiquitus tempore Roma¬ 
norum habitatio, dicitur fuiffe Monachorum; fed modo nullam ibidem ho¬ 
minum fcimus efle habitationem. Et haec dicentes oftenderunt eis non 
procul ab ipfo loco tres praedidas cyprcfTos.Cumque ad ipfum pergere lo¬ 
cum minime feirent, viamque nequaquam reperire pollent; onerata quae 
fecum habebant jumenta eos praeire coeperunt, redoque itinere ad locum _ 
pergere deftinatum: quae fequentes ad locum ipfum pervenerunt. Sedante-, 
quam ad ipfum perveniffent, vocem ac ftrepitum audierunt Fratres ; qui ti¬ 
more perculli cogitabant, quod armata latronum manus ad cos adveniret 
perimendos. Protinufque ad Oratorium confugientes , venerabilem virum 
Thomamconquefti funt dicentes: Eccc,Pater,ficut diximus,latrones ad- 
funt, qui nos interficere volunt, januamque Eqclefise oppilare curaverunt. 
At vero hi qui onera deferebant, ante fores Ecclefia: ipfa ponentes, ju¬ 
menta exonerare fecerunt. Tunc unus ex iifdcm venerandi viri Dei difei- 
pulis rcfpiciens per foramen janua:, vidit ipfum apparatum ante fores Ec¬ 
clefia: depofitum: revertenfquc nuntiavit Patri atque fociis nihil mali adef- 
fc*; fed econtra largiffimis dapibus ciborum atque vini dorfis jumentorum 
humeris advedatis advenifle repletos. Tunc exeuntes ad eos interrogare 
curaverunt, quarnam effent 4 ipfa: dapes , aut quis eas illuc direxifTet. Hi 
vero qui advenerant , proftrati in terram eorum fe precibus commendare 
ftuduerunt, primufque eorum per quem direda fuerant alimenta , dixit: 
Farovaldus gloriofus Dux Spoletanus admonitus i beata Dei ^Genitrice 
Maria, alma: veftrac beatitudini benedidionem dirigere curavit, poftulans 
ut eum fandis precibus Domino commendare dignemini. Tum oblatis 
muneribus, benedidione percepta Sandorum, ad propria reverfi funt: 8 c 
ex eo jam tempore ipfe gloriofus Dux eis fa:piffime fua munera dirigere 
curavit, ipfumque profatum virum venerabilem Thomam Abbatem Spo¬ 
letum ad fe venire rogavit, atque ejus fandis precibus commendare ftu- 
duit, aliquantamque donationem per fuum Praeceptum ejus contulit Mo- 
nafterio. 

Igitur cum venerabilis ejus Patris fanditas , odotifquc boni fama longe 
lateque diffufa effet, coeperunt ad cum tam de proximis quam de longin¬ 
quis provinciis certatim concurrere , ut ejus fcilicet magifterio fe Domini 
fervitio fubderent, atque in ipfo Coenobio beata: Dei Genitricis femper 
virginis Mariae monadicam degerent vitam. 

Eodem tempore fuerunt Benevento tres nobiles exorti progenie viri, 
confanguinitatis quoque jure propinqui, quorum uni nomen erat Baldo, 
alter vero T a s o , tertius quoque vocabatur Tato. Hi enim ex duobus 
progeniti patribus, Baldo fcilicet ex uno , Tafo autem Sc Tato ex al¬ 
tero , divino fuccenfi amore uno confilio parique voto decreverunt, ut 
patriam parentefque relinquentes , ac mundi hujus fe pompis , fallacibus 
exuerent divitiis, quatenus veras atque cadeftes attingere poflent opes. 
Galliarum itaque defiderarunt penetrare provincias, ut ibidem videlicet 
corpore, non animo feparati, per diverfa fefc Monafteria fervitio fubjugarent 

Dei 





Digitized by 


Google 



VITA S. THOMi ABB. FARFENSIS. z 8 9 

Dei omnipotentis. Sed cum hoc aperte pro Tuorum erga ipfos patentum ann. Ch», 
follicitacura implete minime poflent, ad fandorum adoranda limina Apo- » cc xv. ’ 
ftolorum Romam Te ire velle profdfi funt. Nam oneratis ex his quae eis Dsci **-*- 
in via videbantur efle neccflaria animalibus , adfcendences equos pro- 
fedi adorti funt iter. Ut ergo Beneventi peragrati funt fines , Marforum- 
que ingrefli funt provinciam ; defeendentes de equis , pueris prxeipiunt, 
ut equos 6c omnia quae fecum detulerant auferentes ad propria remea¬ 
rent. dicebant enim caridi e votum fe habere , ut hi tantummodo tres 
Romam fuis pergere deberent pedibus. Quibus quoque remeantibus pue¬ 
ris dum praefati milites incoeptum pergerent, iter , viles fordidofque ha¬ 
bentibus pannos pauperibus obviarunt.,.quibus pretiofa fua largientes 
veftimenta, eorum fordidis atque vilibus adoperti funt indumentis. Re- ' 

Sto ver b pergentes itinere , Sabinis ad Coenobium beatae Dei genitricis 
femper virginis Maria: pervenerunt, in quo tunc praefatus vir vitae vene¬ 
rabilis Thomas regiminis curam habebat. Qui dum eofdem Cluilii mili¬ 
tes fufeepiflet hofpicio , more folito cum Patribus perrexit, ut fecundum 
Domini praeceptum eorum ablueret pedes. Denique dum eorum deli¬ 
cata candidaquc membra fordidis conteda vidiflet veftibus, eorumque 
adfpedus prxclaros cernens, intellexit nequaquam eos publicos , ut ipfi 
fingebant , efle mendicos. Cumque operis dominici omne complevifiec Confiiiom 
mandatum , in fua fe contulit clauftra. Mane igitur primo eos fecrete ad eorunifti £> 
fe -fecit venire , fubtiliterque eos ac blande interrogare curavit , dicens: “ ucur * 
Qui eftis vos, fratres, vel unde veniliis ? obfccro itaque ut non mihi adven¬ 
tus veftri celare debeatis caufam , forfican enim aliquid a judicibjis hujus 
foculi aliquod lullinetis judicium; aut etiam, ut humana: contingere folet 
fragilitati, in aliquod dilapfi crimen fugillis. credite, inquit, mihi, quia in 
quantum valuero, vobis fuflragium praebere conabor, tantummodo fi redam 
profitemini veritatem. Illi vero cernentes nequaquam venerabili Patri 
fuum abfeondi pofle fecretum , ei eunda quae egerunt, & unde eflent, 
advencufquc fui caufam , fuaque ac patrum Tuorum nomina per ordinem 
narrarunt. Porro quod Romam pergere vellent atque Galliarum expete - 
re. pro vincias , ei minime celantadjurantes eum , ut nequaquam eorum 
impediret propoticum. At ille : Abfit, inquit, 6 filii, ut a bono propofito 
vos revocare cupiam , fed potius vobis adminiculum impendere volo. 

Nam ufque ad limina beatorum Apoftolorum veftri focius ero itineris. Id- eos Ro- 
eirco hxc venerandus Pater volebat facere , ut ipfos religiofos viros fan- mamco ® i * 
do confilio a tam longo revocaret itinere , ficut & fecit. Quod utique . * 

Dei nutu adum fiiifle minime dubitamus. Qui cum Romam cum beato 
viro Thoma iidem viri petveniflent, fuam cum lacrymis devotionem fuflra- 
giis Apoftolorum commifcrunt. 

.Erat denique Roma: eodem tempore anus quxdam , vidua re- VI -, 
ligiofa, qua: cum omni domo fua hofpitalitatis ftudio ferviebat. Quo - 
tiefcumque vero venerabilis Thomas Romam caufa orationis vel ad liuin fuum 
falutandum Pontificem pergebat , in ejus domo hofpitium habere con- c ° s fu r a c d v " u 
fiicvcrat : in qua etiam tunc cum prxdidis hofpitatus cft viris. Pcrada PC ' 
igitur ( ut fupra retulimus ) oratione , hos coepit verbis admonere fua- 
foriis , ut fecum'ad Monaftcrium deberent reverti , quatenus inftitu- 
tipnis fua: propofitum videndo &c operando addifeere potient, ac dein¬ 
ceps qto eas Dominiis vellet dirigere jam inftrudi fecurius irent. Nam 
hujufmodi eos alloquitur verbis: Audite inquit, 6 cariflimi filii , con- 
filium meum , & mecum ad Monafterium beatx Dei genitricis Marix, 
ubi Domino largiente prxefle videor , reverti vos minime pigeat. Et 
Acia SS. Ord. S . B. Sxculum III. Oo 

• i 


Digitized by i^.OOQLe 



*t>o VITA S. THOMifi ABB. FARFENSIS. 

caca ah. quamvis «-extra ufumfitnoftri Monafterii i propter ardorem tamen veftri Jau*- 
d cc xy. «labilis dcfiderii, vos intrinfccus recipi faciamut videliceccommuni cum Fra- 
1 )ccimb. x. participetis menfa , cademque ubi ipfi dormiunt domo , vos quoque lb*> 

* poretis , ac fimul ad' opus adfiftatis divinum , ad manuum quoque labores 
pariter exeatis, ut eorum imbuti documentis fcire poflitis, quo’ ordine Mo¬ 
nachus degere in Monafterio debeat. Haec autem & his fimilia venerabili Pa¬ 
tre dulci admonitione profequente, adfcnfumei memorati praebuerunt viri; 
ficquc cum eo ad Monaftcrium rediere. 

vii. Igitur cum haec omnia ( uc diximus ) perada fuiflent, contigit patrem 
'yjui a P a- duorum fratrum, Tafonis videlicet & Taconis, cum octcris parentibus fuis 
””'uifit kuc illueque eos perquirendo anxiando difeurrere, Romamque venire# 
perqui h, j um eos per Monaftcria Ecclefiafque atque domos Ungulorum 

perquirentes, religiofse, cujus fuperius memoriam fecimus, viduae ingrefli fune 
domum j quam 1 'olliciti percundantes, eorum adfpedus fignaque dicentes* 

. hunc ab ea accepere refponfum: Hos quos vos quaeritis viros ,ego in hac do¬ 
mo mea cum venerabili patre Thoma hofpicio recepi: nam Sabinis cos in Cc&* 
nobio beatz Mariae, ubi regimen cenet, abfque dubio reperietis. Haec autem 
illi audientes valde gavifi cftcdi, utpote magni amoris hirnulis agitata, ad pras- 
diclum Monafterium veloci properantes curfu, obnixe praedi dum rogantes 
Patrem, ut eos adfpcdibus eorum prxfentari juberet. Ac vero venerandus 
vir Domini Thomas eompaticns eorum doloribus, fuafibilibus verbis admo* 
*prc iis f c nuit viros religiofqs praedictos, videlicet Baldonem, Tafonem Tatoncm, 

«£•« ut ad colloquium fuorum ex ire deberent parentum. Quibus quoque hoc face-* 
l u cn J* ” re renuentibus, audoritate cogens eos pecfuaiit ejus parere praeceptis. Cum¬ 
que ad eos ingrefli fuiflent ,-eos objurgare coepere parentes : Cur nos,in» 
quiunt, o dilcdiflimi filii, tamquam mortuos aeftiraances relinquere voluiflis, 
«oftrarumque deferuiftis curam animarum? Etenim nullus ineft vobis pieta¬ 
tis affedus, confanguinitatifque nulla compaiTio ? Nos namque converti ad 
-Dominum , & fecuium funditus relinquere parati fumus, propeerea roga» 
mus vos, & per Domintjm caeli S£ terrae conditorem adjuramus, nc nos defera¬ 
tis , fed potius nobifeum revellamini; alioquin fciatis de veftra manu nos eflc 
requirendos. At illi verba eorum lacrymafqoe ac fingukus pro rabilo ducen¬ 
tes , nulla omnino pietate permoti funt j fed Gallias, ut Domino voverant ,-fc 
«J- profeduros cfle dicebant. T une vero venerandus vir Domini Thomas findor 

Vulturnum * n & loquente Spiritu his eos alloquitur verbis-.O dilediffimi, inquit, filii, audi¬ 
ebar 1 f< " tccon ^ um > Dei mifericordia diffidere nolite. Si enim mea monita aure 

tcuUCt ' cordis vobis percipere placuerit, per veftfum bona: operationis exemplum ad 
cadeftia multi regna migrabunt. Propterea, o canflimi, falubres meosaufcuU 
rate fermones, Sc veftrorum nolite preces dcfpicere parentum. Nam fi vultis, 
o flendam vobis locum in quo veftri poflitis adimplere defiderii vota. Confido- 
enim de Domini clementia & largiflua pietate, quoniam bonum ibidem 
Dominoacceptabilemque facietis frudum. Siquidem ifdemvir Domini dumi 
de Orientis partibus Italiam remeaflet, per Samnii provinciam habuit iter, in 
qua videlicet fuper Vulturni flaminis ripam, a mille fere paiftbus a quo ini¬ 
tium fumit, feperic in honore B. Vincendi Martyris Oratorium, dedica¬ 
tum , quod denfiflima quoque ex utraque parte fluminis filva ambiebat, Sc 
nulla ibidem erat habitatio praeter ferarum & latronum fbrtaffe latibula. Ad 
quem locum praefatos dirigere cupiens viros , hoc quod fupra diximus eia 

* Quippe Notitii , ad mentem S. Benedi&i & Vitam S. Anftrudis Abbatifl* Laudunenfts num. 
in Regulx cap. j 8 , (eparati ab aliis Monachis tum 37 Sxcuio i ad ann. 688 . Eadem verba, qux luc,. 
degebant in cella quam vocabant Novitiorum. refert Aurpcrtus in VitaS. PaMonis infra, 
tege Manaidumtu Concord. ReguJ. cap. 6y §.«, 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. THOMvE AJBB. FARFENSIS, i 9 t 

dedit ipfius loci indicium, ad cumque locum quantocius eos properate admo- Circa An. 
•nuit dicens: Ite, 6 fortiflimi athletae Chrifti, ite fccuri,& in eodem loco itineris 
veftri figite greflum: valet enim omnipotens Deus vos in eodem loco ab omni 
malo fervare ilixfos, & a timore latronum cunftos per id iter agentes reddere 
fecuros. Ego vero loci a Principe illius tertae vobis. firmitatis accipiamPrae¬ 
ceptum , atque in ejus vos revocare gratiam curabo. His igitur atque hu- 
julcemodi emolliti admonitionibus, ab intentione quam coeperant ad Gal- 
lias eundi fuos revocant animos, 6 c tamquam Chriftum loquentem atten¬ 
dentes in venerabili viro, benedidione ab eo percepta, ad ipfum locum ar¬ 
ripiunt iter. Et non multo poft,ficut promiferat ifdem Domini vir Thomas, 
nimio caritatis fuccenfus amore eorum caufa Beneventum pedefter profe&us 
eft. 

De Gisulfi vijiene. 

E R at enim eodem tempore G r sulfu s a vir fpc&abilis Ducatus te- VII j 
nens.principatum: cui quadam node pervifionem fanda Dei genitrix Ejufdem 
virgo Maria cum eodem venerabili viro Thoma apparere dignata clt, eique rogatu, 
praecepit dicens: Vide quidquid a teifte poftulaverit peregrinus, ei nequa- s r y° r c l “” 
quam negare debeas: quia vir fandus eft, & orabit pro te. Et haec dicens ab- rii aGiful- 
fceflit. Qui mane idem Dux de fuo confingens ftratu, prxeepit fuis miniftris fo obti ' 
dicens: Ite, inquit, & ante fores ejus perquirite palatii, fi forte invenire pofli- neat ' 
tis peregrinum quemdam virum monaftico veftitum habitu, cftque venufti 
adlpcdus atque calvus, quem cum inveneritis, ad riie cum honore introduce¬ 
re Feftinate. Egrefli vero miniftri ftatim eum reperiunt ante januas ftantem 
palatii ,& ficut eis praeceptum fuerat, ipfum fandum virum ad eum perduxe¬ 
runt Ducem Gifulfum. quem mox quoque prout vidit, in vifu recognofcens, 
•continuo de fuo furrexft folio , & omni in terram proftrato corpore, eum ader¬ 
rans dixit: Alma Dei genitrix Maria te mihi hac node per vifionem often- 
dit. Nunc yer6 quidquid tibi placuerit pete a me, & ego devotus tux libenti fi- r v '' ‘ 

tribuam fanditaci. At ille: Unam, inquit, parvulam veftrxcelfitudinis 
pietati poftulo petitionem. Eft namque in Samnii provincia fuper Vulturni 
amnisripam locus quidam in folitudinemredadus, ubi ftulla eft habitatio ho¬ 
minum j&inB.Vinccntii Martyris ibidem honore habetur Oratorium con¬ 
trudam : quem videlicet locum obfecro, ut mihi pietatis veftrx largitio con¬ 
cedere dignetur, quatenus habitatio ibi debeat efle Monachorum, & veftrx 
pro hoc pietati magna apud Dominum merces accrefcat. Quam videlicet pe¬ 
titionem ipfe Dux libenter accipiens, hilari vultu refponditdidfcis: Ecce, Pa¬ 
ter , ipfe de quo poftulas locus ab hac hora in tua permaneat poteftate, &: fir¬ 
mitatis ex eo a me accipc Praeceptum. Quod videlicet Praeceptum fe habere 
juftit, roboratumque ejus tradidit poteftati. prxfatos vero viros Baldoneni 
fcilicet, Tatonem atque Tafoncm vir Domini Thomas in gratiam ejufdem re¬ 
vocavit Ducis i atque cum eis feftinanter ad eumdem perrexit locum. b Ibi » 
quoque aliquantis demoratus diebus eis multa dedit monita falutis, oftendit BaldoAb. 
eisinquolocoRefedprium Dormitoriumque atque hofpitumfufeeptionem, ^ a n s s P Mo" 
&C omnia qux neceftar^i erant habitacula conftruere deberent. Baldonem na ft C no." 
quoque qui omnibus mitior erat, elegit ut illis in regimine prxefle deberet. 

Ipfe autem reverentiflimusyir Domini Thomas reverfus eft Sabinis ad fuum 

■' * Is cft Gifulfus Dui Beneventanus, qui dtfun- . legatis ad propria repedafle memoratur tUm apud 
. 8 t> .Grtmealdt gtrmmnt Du&or tfft&Hs tfi , inquit Paulum lio. 4 cap. 17, tum apud Anaftafium Bi^ 

Paulus Vvarnefiidi lib. 6 cap.a,, frtfuitqu* Stne- bliothccarium in Johanne VI. Alius eft Gifulfus 
itnt-o *nnis dttem & ftpem. is , inquam , qui junior Dux itidem Spoletanus. 

• , temporcjahanms Papa; VI ,id eft anno fere n c c b Anno fcilicet fice v 11, ut in Viti S. Paldo- 

11, Campaniam vaitafle, fcd nudis ab Johanne ttis videbimus ad ann. 710, 

Oo ij 


* 


Digitized by 


\ ■ 

Google 


l 



Cnctia. 

DCC IT. 

OldMh I. 

IX. 

Mooacho- 
nun ucriuf- 
que Coeno¬ 
bii focie- 


X. 

Tbonuej 

obitus. 


2*L VPTA S, THOhfA ABfc. FARFENSIS. 

Monafterium,d^crcra feci» illud quod eiGifulfusDux dederat Pr a ecep tam . 

At vetb memorati Titi foccetibreique eorum mulca annorum curricula 
cosgniis temporibus ad Moaafterium fandx Dei genitricis Maria t eme¬ 
bant , & hebdomadas fuas m coquinae officio, ficur te alii Fratres, m ipfo 
faciebant Monafterio, atque per difpofirionem domini Thomar Abbatis 
fccceflfaiuraquc ejus ipfum fandi Vincentii Mooaftermm ordinabatur. 

Venerabilis igitur Thomas cum in fuo Monafterio per longa armorum 
fpatia exemplum fandae converiationis difcipulis dedi flet fuis , jam Cenex 
plenufquc dierum migravit ad Dominum: corpufaoe illius humatum eft d 
difcipulis in B. Mariae Dei genitricis bafilica. Praefuit namque huic fandae 
congregationi annis xxx v * te mentibus vi i, ac diebus v. obiit vct6 
i v Idus Decembris in pace. 


* Hinc corrigendum id quod ex JtcobiBo dixi¬ 
mus in Vira S. Laurentii Epifcopi Secuto i , ubi 
annos dumtaxat ixti regiminis Thoaut ad£- 
gnaviruus. Ferrarius in Catalogo SS. Italix ex 
Martyroiogse iarfareni probas , Tkomam it 


Idus Septembris obiifTc. Et tamen antiquum Vi- 
txS. Tnomx exemplar prxfert it Idus Decem¬ 
bris. Anno Ckrifti uct xt caUacandu» dl obi* 
tus : Equidem anno nc xxe (u Tolnor) Fas* 
fcafc Moaafterium Thema* inftauiare «jrak. 


Vita da» 
Sccolo a. 


£$¥$> s CGfSS 

<$*Jp($££? <34)?(£437 

“DE S- CEOLFRIDO ABBATE 

Sui. xxt. 

WIREMUTHENSI IN BRITANNIA, 

& dc Huetbbrto ejus fucceflbrc. 

Hmus CknjH eaaceft* fi ftmgmhfi mms ftxtufdecmmt iBxUris tfi 
abit» Cbolfaidi Adistis Vwrewmthemfis & Girwemfs , «v. 
jmt ABs citm exhibuerim»* SacaU a sd sxxtm fp§ ex Mede i» 
hijhris Albatam Maxs&erii /m, es hic rtftUrt etiafxm fberit. tex- 
tim jssdsm tmele&s eaMigmxs . 

Ceoifndus %• Am** cires octf x N AiTox Rex Pidorum qui fepcentrionalcs Bri* 
xt 1 er 0 °a. t5UU “* inhabitant, mt Beds lib. s Hift. Uf. aa tradit , admonitus ec~ 

sus, r °* cicfiafti carum frequenti meditatione Scripturarum abrenuntiavit errori, quo 
catenus in obfervatione Pafchae cum fua gente tenebatur , te fc fuofquc 
omnes ad catholicum dominicae refurredionis tempus celebrandum per* 
duxit. Quod 4k facilius te majori audoritate perficeret, quaefivit auxilium 
de gente Anglorum , quos jamdudum ad exemplum fandae Romanae te 
Apoftolicx Ecclefix fuam Religionem inftituifle cognovit. Siquidem mifit 
legatarios ad virum venerabilem CeolfrIdum Abbatem Monafterii 
- beatorum Apoftolorum Petri U Pauli, quod eft ad oftium \Piri amnis, te 
juxta inanem Tina in loco qui vocatur In-Gyrvm, cui ipfe poft Benedi¬ 
cto® gloriotiflime praefuit, poftulans ut exhortatorias fibi litteras mitteret, 
quibus potentius confutare potiet eos qui Pafcha non fiio tempore ob fer¬ 
vas praefiuncrent; timui te de tonfurae modo vel rttione qui Clericos in- 
Suedolr deceret. Sed te architedos fibi mitti petiit, qui juxta morem Ro¬ 

manorum Ecclefiam de lapide in gente ipfius facerent... Cujus religiofis 
votis ac precibus favens reverendimmus Abbas Ccolfrid, mifit architedos 
«c Epifto- quos petebat, te litteras fcriptas in hunc modum : Domino excellentiffi- 
IUs*enores ™° ^ gloriofifljmo Regi Naitono , Ceolfrid Abbas in Domino 
Seottcium, lalutcra. Catholicam fandi Pafchx obfcrvantiam quam i nobis. Rex Deo 
devote, rcligiofo ftudio quaefifti, promtilfimc ac libentifiim£ tuo defiderio. 


Digitized by i^OOQLe 


DE S. CEOLFR.IDO ABB. WlXEMUTHENSf. 

juxta quod ab Apoftolica fede didicimus, patefacere fat agimus. Integram Ann Ch*. 
Mfifietam tege fis apud Bedam, rn quapropofita quafiio/elide ac fusi agitatur. 

j. Addit BecU: Hsec Epiftofa cum pixfente Rege Naitono multifque viris Iobjfam 
dodioribus eftct-lcda, ac diligenter ab his quimtdfigere poterant, inlin- & t «ce p ta. 
guam ejus propriam interpretata; mokum de ejus exhortatione gavrfus cf- 
le perhibetur, rtaut f h rge n s de medio Optimatum fiiorum confeflu, ge¬ 
nua fiederet in terram, Deo gratus agens, quod tale munufcuhim de ter¬ 
ra Anglorum mereretur accipere. Dein prateptt Sex Pajcba catholicum & ton- 
Jbram Romanam fervari d /abditis/itis : quodUti iucuu&anter faftejuo appn- 
kavtrun*, ut Seda eo loci teJUsnr. 

4. Ctotfridns abdreate Menafitrti fit i regimine, ad limina beatorum Apofto- Moritur 
lorum tendens,priufquam illb penreaiffet,cadus infirmitate , diem claufit a 
ultimum, prout ex Seda retulimus Situlo 2. Perveniens namqu£ Lingonas 
circa horam diei tertiam, decima mfius diei hora, migravit ad Domi¬ 
num. Erat quando obiit annorum repcutginta quacuor , Pjreftyterii gra¬ 
du fundus annis x i v ri, Abbatis oflicium miniftrans annis xxxv, vel 
potilis annis xl 111: quia ici licet a primo tempore quo Benedidus in ho¬ 
nore beatiffimi Apoftoiorum Principis firnm capit condere Monafterium, 
ipfe illi comes individuus,cooperator 6c dodor regularis Sc monafticxin- 
ftieutionis aderat. Obiit autem,feptimoKalendarumOdobrium die,anno 
ab Incarnatione Domini dccxti, feria fextS poft horam nonam: in pra¬ 
tis memoratas civitatis fcpulcus, in craftinum ad Auftrum ejufdem civitatis 
miliario primo in Monafterio Geminorum, valgo Geomcs, tunc Ordinis S. 

StnediBt , nunc Prioratu Canonicorum Regularium Ord. S. Aug. Locus antiqui¬ 
tas Urbarum dicebatur ,*t confiat exAfhs S$. Geminorum Sgeufippi, Zleufifgl 
& Meleufippi apud Bellandum r plana. 

• y Ruc fieftat Bedt Pmfario in l ib rum quartum SamueHs, Abbatis Jus mortem. c i u * 

ingentis in hunc medum ;Tertio inB. Samuglcm completo volumine, puta- ^ t [ Km ** 
bam me aliquandiu reparati per quietem meditandi vel fcrjbendi votum- ' 

«e, fic demum ad inchoationem quarti manum «fle miflurum. Verum haec 
eadem mihi quies dicenda eft inopinata mentis anxietas, prolixior multo 
quim decreveram, nova circumdantium rerum mutatione pervenit, ma¬ 
xime ddceffu Abbatis mei reverendiffimi, qui poft longam monaftemlis 
cur* obfervantiam fubitus Romam adire,atque inter loca beatorum Apo- 
ftoloruffi ac Martyrum Chrifti corporibus facra, extremum fenex halitum 
reddere difponenao non parva commiftorum fibi animos, & eo majore 
, quo improvifa conturbatione ftupefecit. Sed qui Movfi longaevo ab hu- . , 
manis rebus tollendo Jefum Nave in ducatum , qui Ereazarum in Sacer¬ 
dotium Aaron patri fubftituit * ipfe proveho «tace Ceolfrido ad beatorum 
Apoftoiorum limina fanda properanti Huetber.tum juvenem,cui amor 
{ludiumque pietatis jam olim E u s e b i i cognomen indidit, ad regendas 
Sacerdotio ducatuque fpiritah Fidelium animas Abbatis vice (hbftituit; 
ejufdemque fubftitutionis gradum pofteledionem fraternam, fua per tuum, 
dilediffime Antiftes Acca, officium benedidione confirmavit. 

6. Reliqui* offium, inquit VvUhtmnsMalmesburienfislih. x deXegib. Angi. Reliqui** 
eap.j, pofterioribus annis ad Monafterium jfei licet iremuthenfc aut Gi- cultus ’ 
rwenfe; deinde Danicx vaftationis tempore cum oflibus beatacHildx Glaf- 
coniam portat* funt, Certi in Mouafiico Anglicano , di de Santfis Glafioni* 

|tuiefientibus agitur , hac legimus pag. 4 , Ibi rcquiefcunt offa Ceolfridi Ab¬ 
batis venerabilis Bed* fagaciifimi Dodoris, ac SS. Confefforum Benodidi 
cognomento Bifeope, Hefterpini, aliis Eaftervrini, Sigfridi, id Herberti /eu 
Huecberhti, 'W lorncnfium Abbatum , quorum gefta etiam apud nos 

P o iij 


Digitized by v^.o( Qle 






i 9 4DE S. CEOLFKIDQ ABB. WIREMUTHENSI. 

Ann.Chr. habentur, de dono Regis Edmundi fenioris. Ex quibus manifeftum efl,am 


Certe Alcvvinm in Epiftola 49 ad Monachos Vvirenfes Ceolfridum fandifii- 
mura. Patrem appellat his verbis : Regularis vitae obfervationem quam fta- 
tuerunt vobis fandi ffuni Patres, Bcncdidus fcilicet & Ceolfridus, diligen- 
tiflime cuftodite. 

Huecberti 7 • J^J*oniam vero Huctbcrti Ceolfridi fuccejforis mentio fefe offert, non Jmper- 
Abbatis ge- vacaneum fuerit pauca de eo adnotare. Fuit is Beda diflipulus, qui adhuc in in- 
ft * feriori gradu exfiftens , Commentarium in Apocalypfin a Praceptore impetravit 
gnntur. cum hac Prxfationc : Diledilfimo Fratri Eufebio falutem , &c. Et Beda i» 
Epiftola ad Aecam Epifcopum prafixa Explanationi in AH a Apoftolorum, hac de eo 
flribit: Polfc Expofitionem Apocalypfeas fandi Evangeliftae Johannis, quar$ 
Fratris noftri Eusebii rogatu tribus libris complexam tibi tranfleriben- 
dam deftinavi, &c.De Huetberti elettione in Abbatem fuse agitBeda in HiHoria 
Abbatum Mouafterii fui , ubi Huetberti commendatoriam pro Ceolfrido Epifiolam 
ad Gregorium Papam II adducit , relatam Suculo2 ad ann. tfpo. Eidem Huetbeu 
to jam Abbati Beda percurrendum offert librum de ratione temporum. J%uid 
rei pofiea egerit Huetbertus , nobis latet , niji quodfortean Beda Pruceptari fuo, 
non diu tamen y fupervixit, idtefiantur Boniftcianx Epiftola,nona quidem in- 
feripta Huetberto Abbati & univerfis Fratribus congregationis ejus, 
qua Epiftola Bonifacius flagitat ipflus preces , rogatque ut aliqua de opufculis 
fagaciffimi inveftigatoris Scripturarum Beda Monachi confcripta tranfmit- 
tcre dignetur, quem nuper, inquit , in domo Dei apud vos vice candelx 
Ecclefiafticx fcientia Scripturarum fuldffe audivimus. Ex quibus verbis Bedam 
jam tum obiiffe inttliigimus. Jjuamquam Epiftola iso , qua verbis nullatenus dif¬ 
fert a 1tona , non Huetberto, fed Cuthberto Abbati in/criptaeft. Porro Cuth- 
bertus feu Gutbertus Huetberto Abbatifucceftit,plurefque accepit litteras a Lal¬ 
lo Archiepifcopo Maguntino , nimirum 70 ,Sp, ps, ut , inter Bonifadamas. Et 
• Cuthbertus ipfe Epifiolam ency clicam de Beda obitu Jcripfti: adeout fuflicari lim • 

ce at, num Huetbertus tum in vivis fupereffet. Ceterum qubd ipflus Reliquia Gla-, 
Itoniam tranflatx flnt ex didis >* colligimus eum antiquitus in numero Sonitorum 
fuiffe habitum , tametfi nomen Huetberti in Martyrologiis non reperitur, 

9 9999999999999999999999 
:,»«*». VITA SANCTI SILVINI EPISCOPI 

>cc xnx. 

«axvn. APUD MORINOS IN GALLIA. 

Au&ore Antenore Epifcopo, Interpolatore anonymo, qui 
vixit ante medium feculum 1 x. 

Ex Guillelmo Catello &mff. codd. Februario BoUandiano , 

OBSERVATIONES P R M V I M. 

N Alchiacenji Monajhrio apud Morinos Patronus colitur S. Sttv ttius, 
quem alii Tarvennenfem. Tolofanum alii , alii incerta /edis Epifcopum 
fuijfe aiunt. A Ha ejus legimus tum manu deferipta, tum edita apud Bol- 
landum & GuiUelmum Catellum in biforia Epifcoporum, Tolofatium. 
AuRorem ejfe antiquum patet ex Prologo, in quo teflatur AuHor ,fe pojl Antimorem. 


Circa An. 
bcc ini, 
Firr. xtii. 


Silvini 

Atta, 


Digitized by i^OOQle 


I 

a 

i, 

i. 

i- 

i- 


VITA S. SILVINI EPISC. IN MORINtS. **j' 

Epifcepum quemdam < Sihino familiarem, id operis aggrejfum ejfe hortatu LeOtentith C»a An.' 
Abbatijfi Alcbiacenfis-, ac proinde ante Nortmannorum tempeflatem , a- quibus At chia* BC 
cenfe tPartheneion folo Aquatum eft, nes umquam Santtimonialibus ,fed Monachis reflo* *“*’ * r ' liu 
tutum. 

x. Atlatlla.viderat Ado Vieimenfls Epifcopus * cujus in /incero Martyrologio hac 
verba funt: x v. Kalcnd. Martii S. Silvini Tarvanenfis Epifcopi & Confelioris, cujus, dic* obii$s, 
gefta habentur. Variat germanus Vfuardus in defignando natali die & fedis loco. Sic, 
enim habet exemplar noflrum, aufkris mate exaratum : x 11i Kalend. Martii in pago 
Tarvcncnfi S. Silvini Tolofanae civitatis Epifcopi. tnmotfi lotus fedis in recentioribus 
aptgraphis corretlus efi. 

j. Legerat & Atia iUa Menardus nofhr, cujus Uacfentontiain tlb. i Obfervat, ad Mar- *» Mona- 
tyro logium Beniditlinum ad diem 17 Pebr.Ex eadtm Vita non fatis liquet an fucrit Mo- c * ias ' 
nachus S.Silvinus. Putant aliqui , teflante Vvione, eum in Ceenobio H erani ano Mo- 
nachumfui/fe. Non tamen inter Santlos Monqflerii S. Hortini numerari folet. Ljuid- 
quid id ejf, ejus A Ha referre juvat ingratiam Aichiacenfium nojbrorum ,qui S. Silvi - 
num Patronum & loci fui primarium decus & ornamentum agnofeunt. 

4. Alchiacum feu Alciacum Monafierium , vulgo Auchy Jes Mbincs, quo nomine diflii 
guitur ab vAlciaco cafirtr, fltumefl in Morinisfeu in Arte/ia*, utvocant, haud procul ab 1 
opido Hefdino ad Jjpuantiam fluvium, Monafltrii fundamenta- circiter annum d c c pofue- 1 
re Adalfquartis quidam & ejus conjunx Aneglia, nobiles Ptanci , ut in hac Vita legitur , <*r 
Bafilicam in honore fando: Dei genetricis M A r. i a conftruxerc , ubi etiam eorum filia 
Sicchcrdis depofito feculari habitu Deo facrata cft. Coenobium iftud Santtimonialibus 
jhtit adufque excidium ejus a Nortmannispatratum: inflauratum pe fle a, ac Monachis 
BeneditHnis datum ( qui illud hattenus pojfldent ) eo patio , ut Abbatemfibi propriande 
Monafterio Sithivenfi feu S.Hertini eligere tenerentur. Id ratum effe jufftt Innocentius 
Papa III inlib. f DccretaLtit.fi cap.aj, quod AbbatiS. Silvini Alciaccnfi inferiptum 
tfi, t amet fi libri editi mendoseproferunt S, Silvani Alciatcnli. Suilghruu Abbatem 
primum Nertbertus SithivenfistAlciaeo prafecit anno utxxn, tefiefohame Iperio 
in Chronki Sithivenfls cap.jt parte'4. 


'n- Alciacim 
MonaJleiit 
iniciaJcAa-. 
tus. 

* Aruit. 



PROLOGIS AUCTORIS. 

U 1 o A m Epifcopus Antenor, nomine , fatis in divina pollens 
Religione , led non admodum in difciplma eruditus litterati, poft obi¬ 
tum landi Silvini adus & vitam ejus- deferiberc conatus cft 4 fci- 
I icet ut afFedum quem Vivens erga eum lubjcdionis habuit, pofttranfi- 
tum illius non amitteret obfcquendo. Quocirca aliquid ejus fanditaris quodfcire po¬ 
tuit , litteris adnotare non diltulit. Sed nefeio atrum negligentia habitatorum ejuf- 
dem loti , aui invidia diaboli obumbrante , ufque ad tempus dcvotifllm* L1 u- 
tiviTH Abbati(Tx hxc deferiptio non comparuir. Denique praefata Abbatilfa eam 
fhvcftigans ireperic in corruptis membranulis , jamque vetulhte nimia ex parte dele¬ 
tis : quam fepius relegens animadvertit , partim ruftice , partim vitiose compoti¬ 
tam fore' juxta normam litteralis artis. Inde duda devotione pia fandi Silvini, fecit 
eam dciiuo emendatius referibi, non fenfum mutando, fed cnnclcatiiis qua: inordina¬ 
ta * videbantur componendo. Ceterum fi aliqua omifla funt qua: dici oporteret, aut' 
aliquid fiiperfluitatis adnotando quod non debuit; devotioni illius ac fimplicitati im¬ 
mutetur qui primam fcripfit, non obfecutioni feripeoris, qui fecundo imperatus prout 
valuit correxit. 


Vita ab An¬ 
tenore reci¬ 
pe 


i Leute» 
vvith re. 
petta, 

ab anony- 
mo expoli¬ 
ta. 

* al. ia me» 
lius ordi¬ 
nati 


INCIPIT VITA SANCTI SILVINI EPISCOPI 


cujus fcftuOi eft xii( Kal.Martii. 

». TL iT Odjrnis temporibus divina ordinante providentia exortum cft quoddam Silvinusor- 
iVi.exemplar juftitix mirzque fanditatis refulgens nitore a partibus meridiani 
climatis , Sjlvinus nomine , in Epifcopatus honore fublimatus , Confcftorqiic looauo > 
Chrifti devotus. Hic quidem beatiffimi meriti Silvinus videtur ede quafi quoddam 
confinium inter ceflantia Sandorum praecedentium miracula & fidem fequcnrium po¬ 
pulorum, iit & meritis prxcedentium Sandorum jungeretur squalibus, & caput atque 
fanditatis exemplum fosct Icquoitium. Hunc etiam fandum Sil vinum nabitis Tc- 


Digitized by 


Google 


VITAS. SILVINI EPISC.TN MORINIS. 

CtilcA Am* lofaaa genuit terra, fed Tervanenfium felices continent fines. Clarus ex profapia no» 
Bccfru. bilitatis juxta fxculi dignitatem , fed clarior ex fide fanditaris fecundum Dei volim- 
Ftaa.xvii. ta j Cmu Floruit quoque tempore prioris Caxou Regis & Chiiderici ejus 
floret Chii- Principis, perfeverans ufquc Vinciacum bellutn, quod geftum eft * inter Caroj,u u 
derica Re- Ragenpridum Francorum Regem , ubi magna fttages fada eft populorum fu- 
dcc gato Ragenfridocum paucis qui remanferunt. . . . 

XT " II> j. Igitur tempore juventutis defponfavit quamdam puellam juxta ritum uxores du~. 

Sponfam ccntium. Sed tandem in fcmctipfum reverfus , fumto atriori confilio arcani pedor is 
iotadarc- reliquit foederationis padum , ut mundo corde & cafto corpore imitaretur filium Vir* 
lmquu. ginis, qui femper mundus permanet , cuique omnia placent munda, non immemor 
Evangelii dicentis : Omnis qui reliquerit demum vei fratres aut forores , aut patrem 
**• & matrem aut uxorem propter nomen meum, centuplum accipiet & vitam atemam pof- 

fidebit. 

Taivenni- 4. Denique Domino providente, ut & meritum fandtratis ejus augeretur, Sc plures 
«um pagum per fuam falvarcntur dodrinam •, ad occidentales » deftinatus pervenit partes , vidcli- 
adlt » cct Tcrvanenfis regionis , ubi Jion parvam plebem populi Domino adquifivit. Erat 
* enim incolis hujus terrx cultus divinus ex parte incognitus , quem verbo praedica¬ 
tionis fimulquc exemplo jufte vivendi reparavit, Deum unum praedicans in majcftate. 
t&i plores perfeduin crinumque in pcrfijbis effe fatendum. Unde in eis cultu fidei crefccnte 
adducit ad amabatur ab omnibus ut pater , venerabatur ut dominus. Et jure a eundis colcba- 
Chriftum. tur> q U i omnes fere tunc temporis viventes prxeeilebit in fan&irate boni operis. 

Humilitatis quoque gratia in omnibus praeditus , cundofque bene viventes diligebar 
iu fratres, amplcdcbatur ut carillimos filios , non attendens perfonas potentium,fed 
magis cultum religionis Sc fandx humilitatis devotionem. Fuit enim admodum iar- 
G»l. C. 10. gus ad omnes, maxime , ut feriptum noverat,ad domefticos fidei, affamine delibutus 
lcnifico, prudens in dodrina , humilis in culta, faudillimus in imitatione , facie de¬ 
corus * hilaris vultu, pauper habitu, dives in Domino. Scrtictipfum vero primmnin- 
tuens correxit quidquid reprehenfionis reperit , ac dein alios corrigereimmoque 
ad calcem redi itineris perducere non pigaic prxdicando Sc monendo quotidie: 
quoniam ejus (ludium in hoc maxime viguic , ut fua opera Domino accepta forent. 
Caritatis & plurimos lucrari poffer, atque ovili fummi Palloris Chrilli copularet. Hofpites dC 
•Orbus dat peregrinos in fua domuncula tamquam Chriflum affiduc excipiebat , pedes cotum 
..lavans,fimulquc alimenta juxta facultatem tribuens,. atque partem veftimenronim in- 

* dulgens. Defiderabat quidem e numero eorum effe, quibus in futuro Dominus didu- 
MattB.ij. rus eft: Hofpts fui , & fufcepiftis mt» Scc. 

Vari t e ^ c l uo u * us crat ‘ n v ‘ a * ccr peragens, non propter gloriam ad deledationem carnis, * 
«riimioncs ^d P ro P tcr infirmitatem corporis, etiam ad extremum ob nimiam fenedutem. Hic fe- 
fufeipit, te alfidue ,.profedus peregre propter amorem omnipotentis Dei multa Sandorum li- 
. mina circuivit orando preccfijue fundendo , ut nullus Juftoriim remaneret , quem 
propitiatum adexitum hujus peregrinationis habere non polfit, atque jam precibus 

• fuis copulatum: quoniam xftimans non Ic fatis effe de fe, aliorum auxilium dcpofccns* 
ut pronatior rranfiret ad gloriam. Legerat enim feriptum , neminem per Tcmetipfum 
polle fieri falvum , & non folum fatis illi fuit in his provinciis votum peregrinatio¬ 
nis atque precum perficere,qnx mari undique cinguntur , led etiam rrans mare deve- 

ctiam ad >dus -vificavic terram ubi Dominus nofter Je sus-Ch&istus fecundum carnem na- 
locafiuOa. tll $ & educatus exftiterat, & loca pertranfiens diverfa pervenit Golgotha , quod eft 
Calvarix locus, ubi Dominus ab impiis Judxis & militibus Romanorum crucifixus 
eft. Et quia Dominum corporeis oculis videre non poterat, quamquam fpiritualibus 
jugiter contemplaretur , falrem vel locum quo ipfum Sc totum genus humanum de 
poccftate diaboli redemit fuo fanguine, Sc vidor fpolia ejus abftulir , iavifere mere¬ 
retur, quatenus tali .vilionc roboratus in animo fulaque oratione fecurior repedaret in 
patriam. Denique veniens -ad Jordanem , ubi Chriftus Filius Dei pariter & hominis 
baptizatus eft, noftrum Baprifma fandificans , haufit inde facram undam , confper- 
-gens fe totum ex illa • unde lotus effedus & quili denuo renatus ac totus intrinfe- 
cus reparatus. recdlit, jam prope omne defiderium in prxfcnti vita completura ha¬ 
bens. 

• Ft hic narratione parer, Silvinum reliOa venne. fcjuidem toto illo tenpore quo apud 
fponla (luini acccflillcin pagum Tarvennicum, Morinos demoratus eft, iftius Ecc|e(ix fedena 
«er videtur umqutim ’ rediilTe Tolofam : ubi tenueruntDraufto Bainos, Ravengarius ,& Er- 
proinde Epifcopus non fuit. Neque etiam Tat- kembudaad annum scc xxxvi 1 fuperftes. 

Templa 


Digitized by 


Google 



VITA S. SILVINI EPISC. IN MORINIS. i» 7 

6 . Templa etenim Sandorum cum magna veneratione excolebat, illullrans lumi- Circa An. 
naribus juxta facultatem fuam, junda oratione & MifTarum follemniis. Sacerdotes nec xvu. 
Dri miro affedu -diligebat , Monachos venerans , virgines corrigens, ut caftitatera Fibr - XVI1 - 
corporis Sc cordis illibate ufque ad calcem confcrvare non defiftcrcnt. Omni Clero • curat res 
& populo Dei in fanda Ecclefia confiftenti fine aliquo defcdu quotidie praedicabat f »«»s & 
ad pinitentiam provocans , fimulque pro eorum delidis mifcricordiam Dei exo- P roxi ra‘6- 
rarc indefinentec non piguit. Et quia ConfeiTor Chrifti fuerat, confeffioncs con- CodTcIIIo- 
fluentium populorum fufcipiens , dabat confilia quomodo falvi cfle poflent, & vias nes audit." 
juftitix fine dcfedualicujusrxdii immobiliter retinerent, docens quidem jugum Chrifti , 
fiiavc efte & ejus onus leve , nihflquc utilius quam illifervirc , qui regnum aeter¬ 
num daturus efthis qui diligunt eum ex toto corde , tota anima, omnique virtute: 

& nihil ftultius quam fatanae voluntati parere, qui poenam perpetuam Sc xternum ardo¬ 
rem filis promittit fcquacibus, &c. 

7. Omnia quae habuit, Domino confecravit, Sc non fuis imputans meritis bonum Oratoria 
quod agebat, fed mifcricordix largientis Domini. Unde pro his rebus tranfitoriis atque duo con- 
caducis praemia eft confecutus aeterna. Conftruxit enim in fuae proprietatis, jure ob ftruit. 
venerationem omnipotentis Dei & memoriam fandi fiii nominis Ecdefias duas, 

unam in loco nuncupato Mundini-ciftcrna *, & aliam in Remicenfi Campania , ubi « 
iaudes Dei celebrantur aflfidue. 

8. Si quidem multos captivos in longilEmis regionibus redemit, & ingenuos faciens Captivos 

reliquit ire qu6 vellent jam imbutos fidei difciplina , & figno crucis exarato infron- > 

cibus eorum. Hinc moris erat, quando infirmi ad eum confluebant di ver fas habentes 
infirmitates; primum pro cis immenfam Domini clementiam exorare intra cubicu- infirmos 
lum fecreti cordis, & intrinfccus curare animas : ac deinde quofdam perfimdere bal- fi 10 * 1 * 
neis, & quofdam fando ungere oleo; & fic fanos & incolumes remittebat ad propria 
fiimto charifmatc fandi Communionis ,acfi numquam lxfi exftitiflene ab aliqua infir¬ 
mitate. Et non mirum , fi Dominus J esus-Ch r is tus per fiium fervum fandum 

tanta peregit miracula in mundo, qui ei ab adolcfccntia ferviens placuit, Scc. 

f. Fnk enim vir magni abftincnrix , & (ficut fertur) quadraginta annos vixit pa- Solis deti¬ 
ne m non comedens , nifi corpus & faqguinem Domini, contentus cantum oleribus bus vefei- 
& cereris frudibus terra:. Veftimenta fpeciofa numquam indutus emicuit, nifi forte tur - 
raro in folleitvnitatibus MifTarum. Sed deformibus, afperis 6 c fimpiicibus utebatur, Utkurvui- 
obfervans quod feriptumeft: Non in vefte fpcciof ,it j & quod alibi legitur: Ecce qui molli- gwiyefte. 
Em veftiunmr , in domibus Rtgtm funt. Sed ille magis in cilicio Sc cinere ftudens fuo 
Regi militare, quim veflibusauro fubtextis , aut fulgentibus margaritis. Somnum quo- * * ’ ,I ‘ * 
que paullulum quando rapiebat, non fuper ftragmenta ledorum recubans , fed aut Humi cu- 
fuper purum lignum, aut fiipcr nudam terram : & ut magis fiium affligere pofTet cor- bar. 
pus, Sc veluc inutile mancipium fubjugare circulos ferri imponens menibris^uis, quos Geftat cir- 
mulro tulit tempore,dilacerans carnem nimia aufteritate ferri Sc xruginis, memorans culos fer- 
'quod Dominus Jssus-Christus in cnice ferreis confixus clavis pro illo mori reos » 
non eft dedignatus. Infuper lapideas molas eodem affedu Romam tulir, & in fignum & lapidea* 
triumphantis ante fores Bafilicx fandi Petri ftatuit, ibfque dimifir. mam* R °" 

10. Hic beatus Silvinus fiepiflime ad palmam martvrii pertingere concupivit , &ta- Martyr et 
lionem Domino fuo reddere. Sed gratia Dei ceflancibus jam malorum perfecutioni- folitsms 
bus, pollente fidei dono in fanda Dei Ecclefia, nullus in cum confurrexft inferens toco. 
mortem. Voluit etiam folitariam vitam eremi ducere , ac foli Deo vacare relidis po¬ 
pulorum negotiis, fed jugi obfiftente corporis infirmitate contra votum animi reten¬ 
tus eft. Tamen nec impar Martyribus eft qui affidue fuam maceravit carnem , feren¬ 
do fponte vincula ferri in membris: nec longe diftat ab Eremitarum parfimonia, qui 
quadraginta annis abftinentiam panis excepta Communione fandi charifinatis viri¬ 
liter tenuit. 

m. Innumeras quoque virtutes, Sc fanitatum reftaurationes per eum Dominus ope- M iracula 

ratus eft in terra. De multis hominum corporibus daemonia ejecit, oratione & Com- patrat. 
tminione corporis Sc fangumis Domini attributa leprofos curavit, paralyticos mun¬ 
davit , claudis greflus re (litui t, Scc. . 

n. Nunc igitur veniendum eft ad illud, quomodo hate beataanima de ergaftulo car- Fe b re cor . 
nis & inflantis viti tranfiit cilos penetrans. Tempore enim tranfitus fui appropin- rC ptus, 

• 

• Mundini-ciftertia, vulgo Maunie *,' locus eft Campania fita videtur fniflefocus vernaculi di&us 

haud procul ab Alchiaco. Ecclefia in Remicenfi S. Ktmji-Cbsmpogiu in eodem tra&u, ex Bollando 

* Ati a SS„ Ord. S. B. Statium III. Pp 


Digitized by t^OOQle 



T 


Circa An. 
d cc XVII. 
Febr. xvii, 

t. Cor. it. 

io. 

"Mi (Tam 
quotidie 
audit 8c 
pfalmos. 


Angelis vi- 
iis obit , 


h 

Monachis 
Centulenfi- 
bus vocatis 
fcpelitur 
Alchiaci, 


ubi coftru- 
Ctz B.Ma¬ 
ri* Ecde- 
fia. 


Contradi 
ad ejus tu¬ 
mulum cre¬ 
di tcfte 
Audote. 


Catca lume 
recipit. 


198 VITA S. SILVINI EPISC- IN MORINIS. 

quante coepit xgrotarc , & vi magnarum febrium attentius conteri: fed quanto ma¬ 
gis infirmitas corpus urgebat , tanto minus a laude fui Conditoris reticebat, con¬ 
fortatus in animo illo Apoftoli antidoto : Qjttndo infirmor , tunc fortior fnin & po¬ 
tens. Sed ille non infeius appropinquare diem depolitionis fiue ,quotidie ante cum Mi£- 
farum follemnia celebrabantur, & pfalmorum cantus audiebatur; non oblitus corpus 
Sc fanguinem Domini fumere cum ligno fandx crucis appofito. Monebat etiam in- 
dcfineiucr fuos qui prxfentes aderant, ut femper memores elfent diei mortis,fugientes 
peccatum, & per vias gradientes vitx. Er quia in laude fui Redemtoris jugiter in vira 
fua verfatus cft, in ipla ufquc in finem mortis fideliter perfeveravit. Inde veniente 
hora vcfpertina diei landi a fabbati , vidit Angelos Dei ad fuum properare obfe- 
quium. Paulluliimque in hac vifione intentus magnifica , refumtis viribus dixit .prx- 
clara voce eundis audientibus : Ecce Angeli Dei ad nos , ecce Angeli Dei ad nos. 

& ftitim in hoc eloquio cmifit fpirittim. Nullique venit in dubium, quodfandorum 
Angelorum obfequio devedus cft ad caelos , propter quem milii ad terras venerunt; 

& confcquens fuit , ut in die fabbati quod cft requies, tranfiret de mundo , qui in 
erterna requie recipiendus erat continud. Aderant vero in obfequio hujus fandi fune¬ 
ris, prout dignum erat. Sacerdotes & Clerici multi ac fandx mulieres Deo facrarx , 
celebrantes lollemnia officii beatx depolitionis , Sc inter voces cantantium relo- 
nabat mitius lacrymarum fletus pro morte tanti Pontificis Sc pii abfentia patro¬ 
ni, Scc. 

ij. Tunc quoque mitium eft ad Ccntulam 14 Monafterium , ubi fandus Richarius 
corpore requiefeir ,quod non multum longe diftat ab AlciacoCoenobio , ut venientes 
Monachi qmTub regulari habitu ibi fande degebant , tumularent corpus landi Sii— 
vini Antiftitis cum reliquo lando Clero :redum arbitrantes fore, ut qui omnes Or¬ 
dines ecclcfiaftici cultus fuo lando exemplo atque dodrina roboravit in vita , ab 
omnibus ei obfcquium exhiberetur in morte. Unde venientes iimul fepelierunt bea¬ 
tum Antiftitcm cum hymnorum latidibus Sc aromatum odoramentis ia Alciaco 
Coenobio, cum magno timore & landillima veneratione. Poft expletum verd offi¬ 
cium funeris , A dalsqi^arus quidam vir prudens faufque devotus , & ejus con- 
jux An e Git a nomine , de nobililfima exorta Francorum profapia , praeparaverunt 
cbnvivium magnum ad opus eorum qui ad fepeliendum venerant fandum corpus, 
quo repleti unufquifque ad propria poflec repedare line defedioais labore. Ifti etiam 
conftrux erunt Bafilicam Alciaci Coenobiii in honore fanda: Dei genicricis virginis 
Mar 1 ai, ubi etiam ante adventum landi Silvini eorum filia Sic chb r 01 s no¬ 
mine , depolito fxculari habitu jam Deo lacrata inerat : quae poft tranfitum ejuldem 
famuli Dei ornavit Ecclefiam coronis & lampadibus , lepulcrfimquc ejus fabricari 
fecit ex auro & gemmarum fplcndoribus. Infuper baculum recurvum, quem vir Dei 
manu ferebat ad fuftentandam corporis fenedurera, auro & argento circumdedit per 
totum , reponens in ipfa landa domo. 

■14. Multas quidem virtutes ob meritum fandi Silvini poft ejus beatum tranfitum 
operatus cft Dominus in finibus Tervanenfium , maxime in loco ubi ipfe corpore 
requiefeir, quo plurimi obfclfi a daemonibus liberati priftinam fanitatem recepe¬ 
runt. Sxpiffimc yero concrados vidimus multos qui fepulcrum ejus circumeuntes . 
orando fedula intentione fani exinde redierunt. Unde nuper quaedam mulier contra¬ 
di membris Coepit ejus auxilium dcpofccre continuis precibus, Sc quali importuna 
exfiftcre ,qux fubitam extorfit recuperationem. Poftca quidem velo capiti impolito, 
in eodem loco appetiit vitam finire. Similiter quidam puer eadem ooftridus infir¬ 
mitate ,deftinans fe longius protrahi ad alium locum fandum, ubi plurima ligna 
tunc temporis fiebant,caufa novitatis, credens fe forte ibi recepturum fanitatemj 
calli devolutus eft ad limina hujus Sandi , paulluliimque reftitit orans : 8 c qui infir¬ 
mus arque contradus accclfit, furfum adfpedans & incolumis recellit. Sic iterum 
quxdim mulier exea Burgundicnlibus orra finibus , in fomniis admonita cft Tcrva- 
ncnfiufn adire fines, iblque illuminari meritis beati Silvini. Sedilia evigilans, du- 
dore adfumto , non longitudinem reformidans itineris, tandem poft aliquod tem¬ 
pus pervenit ad locum Ubi optabilem. Denique fumto quodam liquore c* vale adhuc 


m Non tamen in pervigilio "Pafch*, ut videtur. 
Initio hu jus Vicx fignamr dies x 111 Kat. jtprilii , 
uti & apud Ufuardum. Silvinas pervenit ad Vincia- 
cum bellum anno d c c x v incoeptum, proelio di- 
remtum anno j>cc xvn. an diu fupcrftcs vixe¬ 


rit , incertum. 

b Vix feptimo miliari Gallico diftat ab Alchia- 
ccnfi Cceiiobio Centula fcu Monafterium^. Ri- 
chaiii, cujus Adta exhibuimus S a: culo 1. 


Digitized by i^tOOQLe 



VITA S. SILVINI EPISC. IN MORINIS. i 99 

ibidem refervato.quod fandus Sil vinus fecum ibi a -longe attulit ; & perlinita ex eo Circa An. 
genanim loca atque oculorum,mox lumen recepit,qu® jam peradis viginti (ex an- DCC XVIt - 
nis, ut ipfapBtfcflaeltjCxcapermanfcrat.Sed Dominus J e sus-C .h r i st usquiper^e- FrBR - xvu * 
metipfum oculos caeci nati primum aperuit Siloe unda perfufos , ipfe per meritum fui 
Famuli patefecit foramine oculorum hujus mulieris ifto delibuta liquore. Unde (ub- 
iniflis atque continuis precibus poftulandum eft , ut hic qui tantorum miraculomm 
Ineritis refulget , pro nobis & noftris reatibus intercedere apud Deum non dedigne- 
tur , quatenus favore ejus futfulti digni efficiamur promiflionibus Chrifti, qui vivit 
6c regnat in unitate cum Patre 8c Spiritu-fando Deus per infinita fecula faeculorum, 

Atnen. 

MONITUM. 

L u res leguntur S. Silvini Reliquiarum Tranjlationet. Botiandas citat manu feri¬ 
atum Florarium in hac verba : x v Kal. Martii apud Harftallum in terra Lcodienfi 
trauil no S. Silvini 'fAtwanenfis Epifcopi Sc ConfciT. Tran/lationcm aliam e "Befuenft 
JVfonafterio in urbem Divionem faculo i x faltam deferibit Theobardus "Befuen- 
fis Monachus in lib. a de mirae. S. Prudentii, Tomo 2 nova "Bibliotheca Labbeana. pe- • 
nes aultorem fit fides. Propius verum eft id quod memorat Johannes Iperi ut in Chron. 
cap.26 ,teftatits corpus S. Silvini penes Sithivenfes refedijfe faculo x. quamquam eo lo¬ 
ci nefeio quid fabula admiftum videtur. Santli mandibulam Coenobita Alchiacenfes ab 
Antonio Bergen fi . Abbate Sitbivenfi obtinuerunt anno m d x v i. 



S HI L DELITAE ABBATISSA 

BERCIN GENSIS IN ANGLIA 

ELOGIUM HI S T 0 R I C U M. 

RkenWaldus /eu ErconWaldus priufquara fa&us effet 
Epifcopus Londonienfis , duo praeclara jsdonafteria, unum fibi, 
alterum forori fua: ./Ethilburgae conftruxerat ; quod utrum¬ 
que rpgularibus difciplinis optime inftituerat: fibi quidem in 
regione Sqtherciae juxta fluvium Tamifam , in loco qui vocatur Ceorte- 
fei, id eft Ceoroti infula ; forori autem in orientalium -Saxonum provin¬ 
cia in loco qui vocatur In-Bercingum, in quo ipfa Deo devotarum mater ^Mona”* 
ac nutrix poffet exfiftere feminarum. Quae fufeepto Monaftcrii regimine ftcriiAbb». 
condignam fe in omnibus Epifcopo fratri &C. ipfare£tevivendo,&fubjedis ^ a h ^ ima 
regulariter ac pie confulendo praebuit, ut etiam carleftia inditio fuere mi- g^ 1 “ r * 
racula. Ita •venerabilis Beda in lib. 4 Hifi . Eccltf cap. 6. qui etiam cap. 7 & 
feqq. miratula in eodem Berkingenfifeu Berecingenft Monafterio fa£ta fub Mthil- 
burga/eu Edilburga Ahbatijfa commemorat. 

z. Annum quo conditum eft Berkingenfe Montfterium , difficile fuerit defini- t l’ 10 P ri - 
re. Id conftruxit Erconvvaldus priufquam fa&us effer Epifcopus :proinde ante mum anu ' 
annum d c ixx v, quo /edi Londonienfi impofttus fuijfe dicitur, immo ante an¬ 
num dc lx. Siquidem ingruente peftilentia , qu.t teftante Beda lib. 3 cap.27, 
accidit anno dominica Inc. dc lxiv, pars illa Monaftcrii qua viriteneban¬ 
tur correpta eft, lib. 4 cap. 7. Hic vides duplicem fuijfe (ut alibi pajfim) Ber - 
tingi conventum , virorum ac feminarum. JEthtlburga pofthxc ta£ta eft gravif- m0 ritur. 
fimo corporis morbo: & per annos novem pia Redemptoris noftri provi- 
fionc multum’fatigata , ergaftulo carnis edu&a eft. Cujus talem conftat 
fuiffe vitam,ut neflrio qui eam novetic dubitare debeat,quinci exeunti de 

Ppij 




Digitized by t^OOQle 




300 DE S. HILDELITA ABB. BERKIN GENS I. 

C c^c A v" ^ iac v * ta ca ^ cl ^ s Pariae patuerit ingreffus. Colitur iu tabulis Benediltinis die 
iV,™-x I OHobr . Adhuc i» vivis fupereratpoft annum dcc lxxv. Siquidem Hodel- 
* * i t. redus parens Sebbi Regis Eftfaxonum pradia conccffit Hedclbfrgae Abba- 
tiflx ad augmentum Monafterii quod dicitur Bedenhanu cuiconceflionifub- 
fcripfere Ebbi Rex Eftfaxoaum, ErkencValdus Epifcopus & alii , uti legi¬ 
tur in Tomo t Monaft. Anglic. pag.So. Monafterium Berkingeufe >fitum in Co¬ 
mitatu Ejfexiaprope Tamifim fluvium , in latere Lundonix ad odo miliaria, 
inquit VviUelmus Malmesburienfis Monachus lib. t de Pontif. Angi, perflitit 
ttfque ad infeliciffima tempora Henrici VIJI Britannia Regis, ac multa religione 
floruit. ts£thelburgx fiujfetta eft Hildelita, de qua fle Bedacap. io. 

HfldeK» 5- Succcffit autem ^Ethilburgae in officium Abbariffic devota Deo famu- 
fuccedic, ] a nomine Hi ldilid, muluique annis , id eft ufque ad extremam fene- 
dutem eidem Monaftcrio ftrenuiffime 6 c in obfervantia difciplinx regula¬ 
ris ,& in earum qux ad communes ufus pertinent rerum providentia praefuit, 
offa dtfun- Cui cum propter anguftiam loci in quo Monafterium conftrudum eft,placuif- 
«ansfirt^ 0 fet,uc olfa famulorum famularumque Chrifti, qux ibidefti fuerant tumulata 
tollerentur, & transferrentur omnia in Ecclcfiambeatx Dei Genitricis ,uno- 
que conderentur in loco; quoties ibi claritas luminis cxleftis, quanta fxpe 
fragrantia mirandi apparuerit odoris, qux alia fuit ligna oftenfa, in iploli¬ 
bro de quo hxc excerpfimus, quifquis legerit inveniet. Quem fane librum 
exctdijje cum Capgravio dolemus . Unum dumtaxat miraculum in iflius Monafte¬ 
rii cee mi ter iofallam fltbjicit Beda in eodem cap. 

Difcijmlam 4. Hildtlida Abbatijfain fluo Mona Heri o inftituit S. Cutbburgam, de qua nes ad 

Cuthbur ** n ' 7 2S ' ■**diamus interim V ville Imum Malmesburienfem in lib. i de Regib, 
ur " Angi. cap. 2. Habuit Rex Ina forores Cuthburgam &: Quemburgam. Cuth- 
burga Alcfrido Regi Northanimbrorum nuptui tradita, fed non poft mul¬ 
tum conjugio didudo primum apud Berkingum fub Abbatiffa Hildelida, 
mox ipfa magiftra Regulx > Winburnx Domino placitam vitam peregit. 
Plure s etiam alias fanet as habuit difcipulas, uti ex fequentibuspatet. 

Aldhelmus S- SS-Aldelmo & Bonifacio Epiftopis accepta fuit Hildelita. Aldhelmus flqui- 
huic dedi- dem huic nuncupavit librum foluta oratione coufcriptum de Virginum laude , cu- 
dev£g! m j" s Pre f at '° •' Rcverendiffimis Chrifti Virginibus, omnique devotx ger¬ 
manitatis affedu venerandis, & non folum corporalis pudicitix prxeonio 
celebrandis,quod plurimorum eft * verumetiamfpiritalis caftimonix gratid 
glorificandis, quod paucorum eft} H ildhlith al regularis difciplinx 
monafticx converfationis Magiftrx , fimulque Justine ac Cuthbuk- 
g je ,nccnon Osburci mihi contribulibus } neceffitudinum nexibus con- 
glutinatx Alfgi da ac Schola st ica,Hidburg ^ac B erngidAi 
E uLALiit 4 c Thecia, rumore fanditatis concorditer Ecclefiam or¬ 
nantibus , Aldhelmus fegnis Chrifticola crucis SC fupplex Ecclefix 
vernaculus, optabilem perpetux profperitatis falutem. Jamduduih ad pon¬ 
tificale proficifcens Conciliabulum fraternis fodalium catervis comitatus, 
almitatis veftrx feripta mex mediocritati allata fufeipiens, eredis ad xthe- 
ra palmis immenfas Chrifto pro fofpitate veftra gtatulabundus impendere 
grates curavi. Et in fine Prafationis: Valcee, b flores Ecclefix, Sorores, mona¬ 
fticx alumnx, fcholafticx Chrifti, margaritx, paradifi gemmx,& cxleftis pa- 
trix participes:Thccla hac in Prafatione nominata videtur ea ejfe qua recenfeturin 
numero piarum feminarum , quas S. Bonifacius in Germaniam arcejfivit. Scripfit 
porro Aldhelmus hunc librumpoft Synodum, cujus jujfu ediditopuflculum contra er¬ 
rores Britonum : at vero ante annum dcc v, quo ex Abbate Maildunenfifeta 
Malmesburienfi faltus eft Schireb omen fis Epifcopus , ut vidimus ad ann.yop. 

6 . Bonifacio itidem nota ac familiaris fuit Hildelita , deqta fic iHe in fua Epi- 


Digitized by t^OOQle 



♦ 


DE S. HILDELITA ABB. BERKINGENSl. ;oi 

Jhl* 2i ad Eadburgam Albatijfam: Rogabas me> Soror cariflima , ut admi- Ciaca an. 
randas vifioncs de illo redivivo qui nuper in Monaftcrio Milburgae Abbn- ^j C A c R * v ”' 
tiflae mortuus eft & revixit, qua: ei oftenfa: funt> feribendo intimare & tranf- , IIV . 
mittere curarem, quemadmodum iftas venerandi Abbatifsa Hildelida refe- s.Bonifa» 
rente didici. Hac in Epifiela memoratur, Cedredum libidinofiffmum Regem y cionoca 
Umet fi adhuc viventem, in damonum Undem pote fiatem devenijfe : qui Rex an- fum 
no o c c xvi txftin&us. eft. 

' 7* J Quamdiu in vivis fuperjhs fuerit Hildelita ^non conflat. Abbatijfa ejfe coepit Moritur 
circiter annum dcxxcv, ut colligitur ex di Bis. pervenit ad extremam fene- quo ann0? 
ftutem t ut fuprd ex Beda legimus „ Jam e vivis excefferat eo tempore quo Boni- 
facius Eadburgapraditfamferibebat Epi fidam, nam ita Epiflolam concludit : Hxc 
autem qua: te diligenter flagitante fcripfi, quod tribus mccum religiofis & 
valde venerabilibus Fratribus in commune audientibus expofuit: qui mihi in 
hoc feripto adftipulatores fideles teftes efle dignofcuntUr. Si enim Hildelita tum 
in vivis fui flet, ad eam fi ne dubio Bomfacius remtfijfet Eadburgam in narrationi*fua 
confirmationem. Atqui Bonifaciushanc Epiftolam ex aravit necdum EpifcopusJW in- 
frcduS) inquit, exiguus: quod nomen raro ufurpavitpoft acceptum Epifcopi honorem , 
aut certe utrumque conjunxit Winfredus<£ Bonifacius, addito infuper Epifco* 
pus autfe rvus lervorum Deu neutrum vero hic praftat. Hinc conficimus, Hildeli- 
tamobiijfe circiter annuvypcc x v xl. Diem obitus cum igniant Vvilfonus , elegit 
diem vacuum 24 Decembris, quem in fiso Anglicano Uartyrologio Hildelita tri¬ 
buit, tumque fecuti Edwardus Maihew , M e nardus ,dr Bucelinus. nam Vvion 
fine die certo HUde litam retulit in Appendicem. Richardus vvithfridus Bri * Mattii 14. 
git t anus Monachus in fiso Martyrologio anno rjj(f txcufo feftum S. Hildelita 
diem fignat 24 Martii his verbu: In Anglia in Monaftcrio Berkingenfi fe- 
ftum S. Hildelita: virginis & proxima: poft S. Ethelburgam Abbatias:, quae 
fiiit femina, ut Beda feribie, fingularibtls virtutibus dotata &c multis mira¬ 
culis illuftris. Notarunt hoc focii Bollandiani, adducuntque nonnuda Kalendari4 
mjf.in quibus Hildelita eo die celebratur. Capgraviusin Legenda anno ijt6 edi - 
ta, ait B. Hildelitamfxnttitatis titulofollemniz>ari\ at diem non exprimit. 

8 .Iu eodem Berkingenfi Monafterio martyrium d Danispaffafunt complures Sjw* Martyris 
Himoniales fum Abbatijfa, eodem quo S. E admundus tempore, nempe anno Dccc fo. ” 8en 
ixx.faculoverb infequenti S. Wlfilda feu Wdfhcidis Abbatijfa, de quibusalids. % 


i 


: 


) 


P 

it 

i 

V 

t - 

V 

t 




VITA S VVINNOCI ABBATIS 

WOROMHOLTENSIS IN FLANDRIA PRIMI, N °”"‘ 
Scripta ab Au&ore anonymo fteculo xi. 

Ex Surio & mficod.Compendienfi. 
OBSERVATIONES P R M V I M. 


C t A W innoci t/4 bbatis rudiori ftito exarata polire Conatus e/i ahotiy- vitat Scti- 
mus quidam AuElor,alius d Drogon*, rogatu Bergen fiunt Monachorum.Id ptores. 
operis aggrejfus videtur I nterp olat orante mediumJaculum xi, uti eX miracu- 
lis abipfo relatis colligitur, & ex miraculis k D b.ogone AIonacho poftea de- 
f criptis , qua fere a medio foculo xi initium ducunt . Interp olat orem unicum nan&i hic 

Pp iij 





* 


Digitized by 


Google 


joiVITA S. WINNOCl ABB. WOROMHO LTENS. 

Ann. Chr. reddimus tum ex Suri» , tum ex codice manu fcripto -Abbatia S. Cornelii apud Com- 
No v V1 * pendium, ex quo eruimus librum miraculorum ejujdem SanBi, a Drogone /eu Dra- 
' conc Presbytero & Monacho Coenobii VvinnociVBergtnfis compofitum ftculo x i, duo- 
liber Mi- bis primo vulgatum , omijfis nonnullis miraculis , quorum tamen fummaria capitula r(- 
ia? ' tinuimus. 

Molnnus i. Hic corrigendus efi Molani, viri certe eruditi, lapfus duplex, dum S. Winnocutn 
corrigitur. Abbatem confundit cum Winnoco eque Brittone, de quo agit Gregorius Turonicus Epif- 
Vvinnoci copus in Hi fi. lib. S. cap. 21, & lii. 8 cap. 34. & dum libros fecundum & tertium 
ires. Vita <. y v - tnnoc i ^ j) ro g 0nc Epifcopo Morincnfi feriptos adfirmat. Qjfdm diverfus fit 
Vvinnocus Gregor ii a Vvinnoco nofiro, patet tum ex utriufque atate, fiquidem hic vixit 
tempore S. Bertini. id efi pofi annos amplius centum quam Vvinnocus alter Guntchramni 
Regis aqualis dlcefferat: tum ex utriufque fine feu obitu , cum ille nimio mero fui im¬ 
potens factus, in carcere animum egerit ; hic morte Saritorum vitam clauferit. Fuit 
& alius Winnocus Presbyter in Vita fanHt Columbarii «Abbatis laudatus. Ad alium 
lapfum quod attinet , Drogo quidem litteris mandavit miracula non pauca /anili 
Vvinnoci eo tempore, quo Drogo Epifcopus Morinorum Ecclefiam regebat. Verum ifie 
Aultor non Epifcopus fuit ,fed Monachus Coenobii S. Vvinnoci , apud Bergas Flan- 
dria opidum infiituti pofi defirultionem Monafierii Vvoromholtenfis , quod S. Vvinno¬ 
cus erexerat. Liber miraculorum S. Vvinnoci hunc prafert titulum in exemplari mf Inci¬ 
pit Prologus Domni Draconis Sacerdotis & Monachi. Is cap. 18 meminit Drogonis 
Tarvenncn/is Epifcopi, itimque in hiftoria Tranflationis S. Lcwinx Virginis & Marty¬ 
ris , quam ipfe diltavit & Rumoido Abbati Bcrgcnfi nuncupavit hac Prafatione: 
Domino ac venerabili 4 bbati Rumoido peccator D&0|0 Presbyter & Monachus, 
&c. Alta eft hrec Tranflatio anno Inc. Domini N. J. C. millcfimo quinquage/imo 
• o&avo , Indidi. 11 x , yi Feria , regente Henrico Rege fccptrum Regni Francorum, 

optimo aurem Comite Balduino gubernante Flandriam, vivente etiam Drogo ne 
Epifcopo Tarsrannente, adminiftrante vero Bcrgenfe Coenobium Rumoido venerando 
Abbate. An alium de S. Vvinnoci gefiis librum feripferit Drogo Monachus, mihi latet, 
forfitan liber ifie miraculorum in auos libros difiinltus alicubi repentur. "Drogo profe- 
Bionis fua in "Daniam meminit cap. 22 , ubi fe Monachum Vvinnoci-Bergenfem aiferti 
profitetur. 

Vrinnoeus ». b Vvinnocum non ex Britannia infula , ut quidam falso opinantur , fed ex Britannia 
Armori- Gallia provincia , Armorica dilta , ortum fuijfe confiat. Plerique eum S. Judoci fra- 

cu*, an S, trem exifiimant, mihi nep os fuijfe videtur. I d probat veterrimus & gravis Aultor in libro 

|_«°r Ci ' de Vita S. Judoci a nobis editus ftculo 2, his verbis ; Poftquam Judoci fan&iflima anima 

.ra.e». Idus Decemb. carnis domicilium delcrens, ad perpetuam regni caeleftis migraverat feli¬ 

citatem , duo nepotes fui, V 1 n n o c h fcilicet & ARNOCH.in ejus fiiccedcntes lo¬ 
geum, corpus, fanfti viri exanime quod incorruptum diu manfit, frequenter lavare cum 
aqua atque tondere confucverunt. Nec efi quod quis dicat, fuijfe & alium Vvinnocum 
S. Judoci fratrem , alterius Vvinnoci patruum. Huc argumentis opus , qua non facile 
quis proferre po/fit. Certe fi Vvinnocus S. Bertini difcipulus fuerit Judoci frater , am¬ 
plius centum annis vixi fit dicendus efi : cum Judicati utriufque germanus, amijfio patre t 
jam annos aliquot Britanniam adminifira/fet anno dc xxxvi , ut ex Fredegario in 
Altis S. Judoci demonfiratum efi. Verum ne propriis conjelturis nimium indui gere vi¬ 
dear , exhibeo S. Vvinnoci genealogiam in mf. cod Vedafiino ejus Vita prafixam , qui 
forfitan adverfa fententia aultores caufam fuam tuentur, quamquam an ab ipfo Vita feri- 
ptore condita fit hac genealogia, merito dubitari pojfit, ut qua in paucis mjf. codd. repe- 


GENEALOGIA S. WINNOCl ABBATIS. 


**1. Rivr- 
lus. 


Ivalus Britanniae Dux filius fuit Derochi, filii Witholi, filii 
Urbicni, filii Cathovi , filii Gerentonis. Hic autem Riwalus * a 
tranfmarinis Britanniis veniens cum multitudine navium , pofle- 
dit totam minorem Britanniam tempore Chlotharii Regis 
Francorum , qui Chlodovei Regis filius exftitit. Ifte Rivalus 
genuit filium nomine Derochum, Dcrochus genuit Riatham,&: Ria- 
• dia genuit Jonam , &: Jona genuit Judvalum , Judvalus genuit 


Dig . zed by t^OOQle 



VITA S; WIN N O CI. A B B. WOROM HOLTENS. 303 

Juthablum, Juthaelus autem genuit S.Judicahelum Regem,& S. Ju- Anno Ch. 
DOCUM,&S.WlNNOCHUM, EOCHUM , EumaELUM,DoETVA- NoWk 
LUM, GoZELUM, LaRGELUM,RiM?AS,RiVALDUM, JuDGOZE- 
THUJi, Heiom j Ludon , Quenmaeium. Idem autem Juthaelus 
genuit filias,quarumifta funtnomina :.S. Curiela,Onnenna,Bre- 
deqjjen, Cleor , Prust. xvi Kalend. Januarii tranfitus S. Judi- 
c h a e l i s Confefforis, Britannia: Regis, hic autem rexit Britanniam tem¬ 
pore Dacoberti filii Chlotharii. 

PROLOGUS AUCTORIS. 

U m titulos olim majorum copia honeftaverit dicendi, & fortia 
fa&a veterum in pofteros non parum gloriofe tranfmiferit ; eo 
etiam exemplo plerique quos noftra artas habet affedi , fando¬ 
rum fa&a virorum vel dicendo , vel feribendo carlo vili firnt • 
arquare. Sic Severus Martinum, Fortunatus Hilarium, fic alii alios confcri- 
plerc , eofque in ornamentum Eccleliae dedere. Cumque in dicendo nil 
mimis a magnis oratoribus effecerint, nullo modo tamen ( ut fine detri¬ 
mento majcftatis eorum dixerim ) virtutes San&orum feriptis arquare va¬ 
luerunt : ne -derogationis in tam prarclaros Ecclefia: Dei oratores ar 7 

guar, idem ipfi una mecum fentiunt, minus efle meritis San&orum omne 
quicquid dixerint. Nec mirum, ad quorum eirim nutum creatura Creatore 
difponente naturam interdum ignoravit, & elementa vim vifa funt pati, in 
eorum laudibus oratorum linguam fuccubuiffe parum eft. Harc idcirco di¬ 
ximus, ut tanto feribenti mihi ignofeatur, quanto a magnis oratoribus mi¬ 
nos habet ingfnium,& coram quibus,ut ita dicam,noftra fordefeit oratio. 

Sed ne me feiibentem temeritatis accufet, quicumque ille eft, caufas feri* 
bendi prarcognofcat ,& tunc demum vel accufet, vel ignofeat. Nam a Fra- Auftor ro- 
tribus Coenobii S. W"innoci, quorum caritate non parum jocunde refri- foccnfium' 
geratus fum, non fine confufionc, fateor, mei fuggeftum accepi, ut a&us Monacho- 
& Vitam memorabilis quem praefatus fitm Patris novo ftilo ex veteri(um- 
to cuderem, Ciceronis linguam in ore ruftico quaerentibus. Quid enim ? fa- vvinnoci.’ 
tis mihi timebam Patribus non parere , vicemque eis quibus multa debui 
non reddere. & quid agerem qui multa debui, exa&us quod non habui» 

Hinc caritatem, hinc imperium illorum confiderans, inter utrumque pofitus 
caritati vicem, imperio obedientiam debui. Cumque diverfus has in partes 
aegre fpiritum traherem, & conatus fum poffe quai non habui poffe , venit 
in mentem os Prophetae calculo de igne altaris fublato emundatum , &: 
quod mirabilius eft, os afinae in verba diftin&um. Proinde San&us hic quem 
laudare compellor , facile habet in apertione oris mei gloriofus fieri , qui 
cum voluit multorum linguas abfolvere promtum habuit: & quamvis parum 
gloriofum fit divina humanis laudari 5 habet tamen devotio fanda laudis 
1'uae praemium, negligentia periculum. Devotionis enim eft pie laudare, 
ncgligentiae non laudare. Et licet non fit fpeciofa laus in ore peccatoris, 
de negligentia tamen judicabitur , fi non conatur utcumque mereri ut 
laudet. Precibus ergo Patrum confifus aggrediar opus quod injungunt, 
obediendi fcilicet devotione , non feribendi praefumtione. Cumque ex¬ 
tremam manum operi dedero , penfumque operis Patribus reconfignave- 
ro , fi quid manus noftra erravit, jubentibus magis quam obedienti ledor 
imputare habebit : quia facile potiorem mc in hoc opere feriptorem ad - 
mittere potuerunt. Quia ergo non piguit eos magna jubere , nec me pu¬ 
debit magnis parere, quamquam futuro operi longe vi|ibus impar fim. 

• 



Digitized by t^OOQLe 



}0 4 VITA S. WlNNOCl ABB. WOROMHOLTENS. 


Ann. Ch*. 
icc xvu. 
Nor. n. 


C aput I. Vvinnacus i Britanni* fatria fuamigrat. 


Hcir.j3.14. 


B Eatus igitur Winnocus in Britanniae * finibus ex regali profapia na- 
fcendi fumfit exordia , fed titulum nobilitatis indole adornavit pro¬ 
bitatis. Qui cum a prima aetate novis virtutibus quafi femper inciperet, 
•inter ipfa tamen primordia confummator apparuit, & in mundo poficus 
extra mundum fuit, & fub habitu fxculi Chrifti militem geffic. Inter hxc 
ftupcbat in finu fuo Britannia civem fuum peregrinari, & intra fines pro¬ 
prios novis quotidie actibus exfulare: & qui mente jam a patria exfularet, 
ut etiam corpore exfularet non aegre operam dabat, atque ut alter Abra- 
ham exire de terra & cognatione fua meditatione verfabat aflidua. Sed 
fucccdentibus ad integrum vocis confiUum invenit res diu mente conce¬ 
pta. Habuit proinde in confortium fubeundx peregrinationis conjuratos 
in Chrifti facramenta tirones, Qua da nocum videlicet .Ingenocum, 
atque Mado cum 3 genere quidem exfpedabiles & vita probabiles. Hi 
una cum B. W innoco rerum fuarum onere expediti, patrio folo paren¬ 
tumque opibus exuti, ad currendam viam mandatorum Dei paffibus duce¬ 
bantur fidei, jllud apoftolicum fuorum vocibus operum conclamantes: Na» 
habemus hic manentem civitatem , fed futuram inquirimus. Igitur poft longa 
viarum fpatia, regioni tandem appulere Morinorum, ubi fama vulgante re¬ 
ligionem compercrant tunc floruifte Saniorum. 


IL JQod B. Bertinum expetierim, ejufque fi regimenia fubdidtrint, 

E R at tunc temporis in prxfata Morinorum feu Tarvennenfium re¬ 
gione B. Bertinus, in ornamento Ecclefix Dei lapis preciofus, in 
Sithiu Monafterio merito Sc officio Abbas Hic fanditaris fu* aromata lon¬ 
ge lateque fpiraverat, & in militiam Chrifti exemplo fui quamplures at¬ 
traxerat. Cujus laudabilia gefta noffe qui velit, ex libello pleniffime adibus 
*fufrisj * ejusinferipto palam habebit. Tanti ergo Pacris regimonio praefati viri de- 
Mm.709. bito f c fubdidere obfequio, & egregium omnino duxqre addodrinam San¬ 
cti animo pervigili pendere. Quprum laudabili devotioni congaudens me¬ 
moratus vir Dei, fub norma pii Patris Benedicti edocuit.terre jugum 
Chrifti; & ut monafticis defervirent fandionibus, ic verbis inftituit &C 
adibus. Cumque eos inter ipfa primordia converfionis culmen miraretur 
ateigifle perfedionis , locum eis quo Angularius Domino vacarent delega¬ 
vit , & ut Cellam in ea facris occupationibus congruentem ftruerent im¬ 
peravit. Parent imperio , xdificando incumbunt aedificio. Eft autem idem 
* locus Morinorum regione ficus , mons S. Winnoci b ufque in prxfentem 
diem vocitatus , ubi viri Dei aliquamdiu pofiti,fe mundo , mundum cru¬ 
cifixere fibi. 


• Id eft Armoric*, fiquidem popularem 8 c con- 
fanguineum habuit S. Judocum Armorica ortum. 
Ut lupra obfcrvavlmus. Ex quo inteliigitur, Vvin- 
nocum regio fanguine ficut & Judocum fuilfc 

f »iogenitum. DubitalTe veteres an Regis eflet fi- 
ius, obfcrvatDrogoin lib. Mirae, cap. 17. quod 
tamen uti certum adfirraant recentiores quidam. 
JudicaElis Britanni* fcu Armorica: Ducis, S. Ju- 


doci fratris, foifitan filius fuit. Porro Britanni* 
Duces palfim Regis appellitabantur. Falluntur qui 
Qtiadanocum, Sc alios duos Vvinnoci focios hic 
memoratos, ejus fratres germanos fuirte dicunt. 

b Grunoberga antiquitus didus , inquit Mal- 
brancus lib. 4 de Morinis cap. 10, ubi poftea in- 
fignis Abbatiainopidum accrevit, infra cap. 16. 


III. 

+ 



Digitized by t^OOQle 



"VITA S. WINNOCI ABB. WOROM HOLTENS. 305 


III. De iSuJfri vire Heuema&o eliquande largientefradium B. .Fvinueco, AmJC hr. 

Ecclefiaque conjtruftione in ejufdim praeliipojjejiione. . »cc xv.i. 

Nor. rui. 


H Abebat tunc £mc macer Ecclefia egregium corporis fui membrum, 
virum fcilicet illuftrem nomine Heb.emab.um, cam opibus quam 
moribus praeclarum, hic pro adipifeenda portione in terra viventium, Deo 
fan&oque Winnoco quoddam fui juris obtulit praedium, quod Fvoromhelt* » 
ab incolis vocitatum , ulitatiffimum ufque ad nos fervat vocabulum. Ad¬ 
jacet eadem poifeflio fuper fluviolum qui dicitur Pena * Tarvennenfium * i, j t *n» 
Flandriarumque confimo , pingue fatis folum &c fertile frugum. Igitur S. 
'Winnocus cum coadjundis^ibi famulis Dei operam dat pro conftituendis 
fervorum Dei habitaculis, in quibus & Chrilfus in pauperibus carius fuf- 
ciperctur, & monadicus Ordo fecretius, immo devotius ageretur. Viri er¬ 
go Dei fuccindi in militiam Chrifti lumbos mentis & divina fortitudine 
adjuti, inchoatum opus-maturare feftinant. Fervet opus, furgunt xdificia, 
aptantur xenodochia, itaut irvbrevi confummatam domum Dei facile elfcc ■ 
honorem ab incolis promereri. Sandi quippe viri in labore manuum fua- 
fum adeo pleni erant gratiarum , ut non folum quae fua , fed qux Jesu- 
Christi quaerentes , aliorum falutem fua fajute plurifacercnt: lucrum 
iiium fecere, detrimenta aliorum fupplere. Etenim nil jocundius in omni vi¬ 
ta habuere f quam hofpitium pauperum peregrinorum commodis profpice- 
rc. Erat eis cor unum A: anima, una, & fecundum illud erat alius.alii di¬ 
midium animae. His ergo inftrumentis in femetiplis templum Spiritus-fan- 
&i conftruentes, ufque ad finem vitx a rigore propofiti non erant deficientes. 

IV. Jjhuditer Dei famulus & laudabilis pariter Vvinneeus gregi 
praordiuotur Monachorum. 


G Owtccit interea poft'difceflum trium fandorum virorum fuper- 
ftitem fieri S. Wirmocum. qui regularibus adprime imbutus difcipli- 
nis, profecerat fan£ in omnibus fidei dodrinis, proferens de thefauro cor¬ 
dis nova 6 C vetera. Cumque fxpe memorati tres viri extremum claude - 
rent diem perpetuam tranfiaci in requiem , S. Berrinus virum Dei gregi 
Monachorum elegit praeefle , quippe quem jam didicit humiliter fu belle. 

Nam prxfatis tribus viris minor quidem xtate,fed non inferior fanditace, 
adeo prxeuntium Sandorum fe fecit fedatorem , ut in nulla eum virtute 
Ecclefia miraretur pofteriorem. Non enim, ut aiunt, pofterior fota curre¬ 
bat , fed prxeuntes quofquc in bonis adibus mature attingebat, illud Apo- 
ftolicum & 'animo revolvens , &c opere complens : J$ua quidem retro junt philip-i-u- 
eblivifccns ,adea qua priora funt me extendens, ad deftinatum perfequor bravium 
fuperua remunetatienis . Nam quid humilitatem ejus atque patientiam egre¬ 
gie prifcdicem ? de quibus quidquid dixero , minus invenietur quam quod 
in ipfis vir Dei meretur. Didicit enim mitis 6 c humilis clle ab eo qui dicit: ”• 

Dijiite a me quia mitis fum & humilis corde. & item: J%ui major e fi vcftrum , M4r.10.41* 


b Vvtmbeud vita vocator in Al 3 is S. Betlini nafitrie Kaltud. Ktvtmb. ama prima jfildtbtrti 
fupra ad ann. 709 , quam quidam frudivts H s- H*gd . anno proinde Domini concepti dc xcv, 
rimar us Dea funcloqut Bertine centuliJfe dici- quo V voromnoltenfis Monafterii jadfa funt fu n- 
tur, ic i 4 prtdtA fatui* S ■ Vvmuocwn it putrida damenta. 'Excifum cft a Vortraanms Monaftenum 
fui difcifltniiufl rufium cum ejus altis cammilitt- anno geee lxtt. nu<vc Pracpoficura a BaLdc - 
uibut dirtjtijfe. Charta donationis teftc jolvanne yvino Comice attributa F.cclefuc Bergcnfi,de qua 

Jperiofic incipit: Omnibus prtifentibus & futuri* infra. 
quiChrtJltxm» ctnftntur ,&.c. A&urnin Sifhiu Mo- 

Acf. SS.Ord S.B.Saculum III. . Qcj 



Digitized by ooQle 



Ann. Chr. 
dcc xvn. 
Nov. vm. 
Mmttkr. lj. 
Ii. . 


Jf4. 66. i. 


l.T 

>o. 

rf*i. 117.1. 


506 VITA S.WINNOCI ABB. WOROMHOLTENS, 

erit minifitr veficr. St". fi humiliaverit exaltabitur. Egregium duxit fub- 
jcftis fibi Fratribus miniftrarc , quia novit Chriftum non veniiTe miniftra- 
ri, fcd miniftrarc. Hofpitalitas in eo promta, quia caritas non fula: adeo- 
ut illum diem egregie lactum duceret, cum holpitem , immo in hofpite 
Chriftum fufeipere meruiflet. Quidquid operis aliorum manus velut ar¬ 
duum bt grave refugiebat, impigre ifte bt incun£lantcr arripere non. time¬ 
bat. In argumentum praeterea tantarum virtutum acccflit ei a Domino 
gratia tignorum : St qui fe parvulum in oculis fuis fecic , gloriofus fa<ftus 
eft per eum qui dicit: Super quem alium rtquiefeam > ni fi fuper humilem & 
srement em fi rmones meos ? 

Y. De mola ad orationem viri Dei tiivinitus rotata. 

V I r. ergo Dei ultimo fenio confc&us, fcd fatifeentem non caufatus 
aetatem, in emeritis artubus adhuc militiam Chrifti geflit-: in qua li¬ 
cet feffus pedem fortius fixit, &: virtute qua potuit ad erogandam familiae 
Chrifti tritici mcntiiram fidelis difpcniator incubuit. Saepius namque illud 
Apoftolicum animo revolveris; jVnt non /.icerat, non mati ducet ; illudque Pfal- 
mi^raphi: Labores manuum tuarum quia manducabis ,beatus es ,& bene tttn triti 
iildcm praeceptis 'non folum aftectu, fcd etiam efteetu paruit , atque labore 
manuum tam fuis quam aliorum neccilitaubus profpcxit. Nam molam ti¬ 
bi aptavit ad opus, in quo quidam locus injuriae effe folec : quam fubinde 
manibus rotando, lubinde orando fuis pauperumque utilitatibus mmiftram. 
fecit. &t mirum in modum cum viciffim open (accederet oratio , oratio* 
nem divinam fecuta eft glorificatio. Nam parcere volens Dominus labori 
fefli fenis fui, molam (mirum diftu! ) per ic juflit rotari, confulcns famuli 
fui &: defe(Tae artati bt neceftitati.O mirabilem Deum in Sanftis fuis, qui 
in creaturarum minifterio fic miniftris luis miniftrat , ut etiam naturis 
legem excedere jubeat. Vir itaque Domini fccurus jam laborum , utpote 
qui Deum adjutorem perfpexerat fuum; credidit fruftra laborandum, ut» 
manus Domini operabatur , qui dat efcam efurientibus, bt implet omne 
animal bepediclione. Oculis namque ac manibus in cadum femper inten¬ 
tus , pro collaris fibi a Domino beneficiis cordis atque labiorum cxfultat 
facrificiis. Fratres vero qui labore manuum viri Dei jocunde reficiebantur, 
&: alimentorum copiam & in ferie operis efficaciam mirabantur. Nec erat 
incerta fufpicio fcncm divino adjuvari folatio, cui &: aetas prolixior. St vir¬ 
tus ad occafum erat proclivior. 

VI. De curiofio fratre divinitus cacato, fid per orationem 
• viri Dei illuminato. 

F Ratribus igit-ur inter fc mirantibus i hinc copiam panis, illinc im¬ 
becillia membra fenis, unus eorum curioficatcm praefumtione afmavit, 
omnemque ordinem rei oculata fide explorare tentavit. Accedens ergo ad 
domum ubi vir Dei St labori manuum bt orationi incumbebat, curiolisper 
foramen oculis molam ad orationem viri Dei divinitus rotari, atque fari¬ 
na: copiam evomuifle pervidebat. Ad cujus intuitum , a folito mox curfu 
refrenata immobilis manfit : fed hanc praTumtionem ultio divina fecuta 
eft , quae prarfumtorem St (blotenus ftravit, &: jufta carcitacc damnavit. 
Hanc pernam fu perfluus qnilibet ferutator majeftacis pcrtimefcar,& a plus 
jufta curiotitatc faltim refipifeat. nam plus fapere quam oportet fapere, 
quid aliud eft quam defipere i Hic quippe quidam elanguerunt circa veri- 


Digitized by 


Google 





VITA S. WINNOC1 ABB. WOROMHOLTENS. fof 

tatcm , recipfcntes in fcmctipfis juftam prxfumtionis fux mercedem. Sed Anm. cmr. 
ad propofitum redeamus. Prxlumtor ergo praefatus , tam vifu quam grcffu 
damnatus, aliorum manibus eft revectus: Se qui in non fua plus quam de¬ 
buit exftitit curiofus, in fua minus quam oportuit factus eft officiofus. Mi¬ 
nus, inquam, officiofus, quia & virium & oculorum amifit officium. Alte- 
fa autem die quid viderit , quid perpeffus fuerit, his qui aderam palam 
iccit, & ad virum Dei perdudus pedibus ejus advolvitur , fc prxftvmto- 
fem, fe reum non line lacrymis queritur. Nec venit res in dubium, ubi cae¬ 
citas & pavor erant in tfftimdnium. Sed fervus Dei patientis Domini 
jexemplo reo in fe condoluit, fontemque illi mftericordiae aperuit, Se pri— 
anum injuriam fui relaxat, oculos rei fui fignat , dehinc orationis antido- 
«ujn parat, vifumque caecato reparat: 8e Gcut facile habebat injuriam fui 
felaxare, fic etiam facile caecitatis damna reftituere. Maeror reparati Fratris 
mutatur in gaudium , confufio in jubilumj Se tam laetum habebat veniam 
fceleris meruilfe, quam caecitatis poenam evafiffe. Ecce vir Dei quam facilis 
ad ignofeendum , quim benignus ad miferandum; immeraor in fe injuria¬ 
rum , fed memor in adverfarios miferieordiarum. Attendant quxfo, hoc 
.exemplum Praelati, illi nimirum,qui occafione acceptae poteftatis funt ela¬ 
ti , qui fi quando a fubjedis vel modici offenduntur , in ultionem eorum 
totis infanix facibus accenduntur } ad remittendum ea quae in Deum funt 
faciles., fed veniam injuriarum in fe difficiles. His ita fe habentibus reli¬ 
qua virtutum viri Dei percurramus. . 

V 11 . De multimoda, viri Dei devotione & i* Cbrijle dormitione . 

Rat vir Dei juxta teftimonium evangelicum vere Ifraelita fine do¬ 
lo. Jam enim mente Deum videbat , a quo fc in corpore peregrinari 
dolebat. Fidelis in domo Domini oeconomus plus amari quam timeri, plus 
Audebat miniftrarc quam miniftrari. Nec occafione regia: nobilitatis qua 
gloriofe pollebat, ex fervitio convertenti fe praeponebat. Animo & vultu 
hilaris, fide robuftus, fpe longanimis , caritate diffufus, a dextris Sc a fini- 
Aris per arma juftitix lnceflit, ncc profperis eredtus, nec adverfis dejdftus. 

In confilio providus , in interventu ftrenuus , lapienti x fale conditus , ar* 
inis virtutum contra fpiritalia nequitiae munitus. His & hujufcemodi virtu¬ 
tum inftrumentis bella dxmonica peregit, &: ut fortiS armatus principem 
hujus mundi fubegit. Nec deerant miracula tantum virum atteftantia, 
quamquam plura ex his (quodfan&is' viris facile folet) filentii nube obte¬ 
xerit: gloriam enim Dei magis quam fuam quaefivit. In hac convalle plo¬ 
rationis incolatum fuum gemebat, quia anima ejus ad Deum vivum fide¬ 
bat , & cupiens diffolvi & effc cum Chrifto, Educ, inquit, Domine, dc car- 
cere animam meam ad confitendum nomini tuo. Cujus defideriis Domi¬ 
nus annuens, haud petitioni ejus defuit,fed angelicis mox fpiritibus acci¬ 
tum ad fe evocavit. Evocavit, inquam, &: donativum militi fuo emerito 
^rogavit,quod oculus non vidit, auris non audivit, & in cor hominis non 
adfccndit. Obiit fane o&avo Idus Novembris 1 metitis maturus & annis, 4 
Atque in Monafterio quod ipfe conftruxcrat in honore S. Martini in prxfa- 
4Co prxdio Vvoremholt tumulum fumfit: ubi non fine gloria Dei glorificari 
.hominis fuit videre gloriam, gloriam qux in corporibus xgris curationum 

a Johannes Iperius reponit S. Vvinnoci obitum 
'anno ipfo, quo Carolus Dux adveifus Chilpeti- 
■tvm apud Vincituum in pago Camtraconfi pugna- 
.vit. Atqui t eft ante Frcdcgariani Chronici conti- 


nuatore cap. io 6 , bellum iniero itie Dominica in 
Quadragefima , x I x Kalend. Jpril. qux notx 
conveniunt in annum Chriftianum ncctrii,' 

Qa ij 5 



L 


Digitized by i^.OOQLe 




jo8 VITA S. WINNOCI ABB. WOROMHOLTENS. 

ann. Chr. diftillavit gratiam , vim naturis fpedaculum excitavit popufis. 

»c C XVII. 

^ nn ‘ VIII. De Oratorio viri Dei flammis concremato , fed fefulcro 

ejus divinitus intacto, 

N On mukum temporis poft exccflum fandi viri effluxit, & res feculis 
inufitaca contigit. Quadam die cum fol a meridiano fervore jam te¬ 
peret , Fratrumque caterva praefato in loco fomno paullulum indulgereti 
’ ignis ex vicina domuncula flammam evomuit, t[ux proxima quaeque aedifi- 
ficia exurendo abforbuit. Nam & in Ecclefia membrofum viri Deifervatri- 
ce totis regnavit habenis, nec furor is fui refrenavit impetum, donec ad bea¬ 
ri viri veniret tumulum. Ubi ex virtute Dei, meritifque Sandi naturam ignis 
ignoravit, codemque in loco non fine miraculo intuentium longe refugit: 
ficque exemplo trium puerorum rem contigit evenifle. Sicut enim tunc in 
illis, ita & nunc ad fepulcrum Sandi flamma vires perdidit. Exhinc omni¬ 
bus igni abfumtis cum fomes igni dcfccit, flamma infevida refedit. Tunc 
qui aderant rei novitate perterriti, ad tumbam viri Dei concurrebant, un¬ 
de nil aliud quam paene adultam credebant. Sed res in admirationem veri* 
cft intuentium, quia fepulcrum Sandi una cum ad jacentibus fibi ornamentis 
inter medios ignes videbant intadum. Quod ut viderunt, pro ceteris dam- 
_ «is confolationem receperunt: quia in membris Sandi incendia nil value¬ 
re , qua: in adjacentibus materiis nil reliqui fecere. / 

IX. Jtlfod inter manus bajulorum corpus beati viri 
immobile manferit. 

P L acuit Fidelibus corpus fandi Patris de proprio fcpulcro levare, & 
remotius ex jam ufto Oratorio transferre, donec damna qua: ignis intu¬ 
lerat repararent, atque priftino item loco illud rcftaurarent. Sed tam pix 
intentionis affedum divina prohibuit virtus tranfire in effedum. Nam levato 
facrorum loculo membrorum erat cernere immobilem fieri inter manus 
bajulorum. Sed dum quid fado opus eflet anxie quaererent, tandem intel¬ 
lexere divini non efle judicii facrofandum corpus longius transferri: Sc 
confilio accepto operx pretium cenfebant precibus a Deo obtinere, quod 
humanis viribus noh valuere. Nam dum in horto qui forte Ecclefix ad- 
harrebat, proponerent illud transferre , ad movendum celerem effedum 
mox invenere, levantefque prxfcripto in horto pofuere. In quo loco in ar¬ 
gumentum adhuc fanditatis ejus figna non defuere, qux odore fuo popu¬ 
los longe late que contraxere. 

X. De quodam claudo metitis Sanfti fanato, 

Q Uia ceepi loquar magnalia Dei. Quidam officio pedum multatus \ 
capitis manuumque cremore infuper damnatus, ad fepulcrum Sandi 
aliorum manibus venit, & mediantibus domitiicx refurredionis node no- 
durnis vigiliis, precibus indulgens &: lacrymis, pro recuperatione fui me¬ 
ritum exfpedabat Sandi: nec elufa eft fpes confradi. Nam inter rccitan- 
dum p°ft nodurnas vigilias Evangeliuni cxlefte idem adeft remedium. Im- 
menlo quippe lumine circumdatus, quafi geminas igneas fagictas utrimque 
lingulis in auribus fenfit vibrari. Erat cernere utraque ex aure fanguinis 
copiam fluxiffc , officiumque membrorum hominem reccpiflc , ficque fi¬ 
dem hominis medela Sandi non fefellit , qux inopinata falute veoit; 


igitized by 


Google 



i 


i 


'i 

i 

a- 

i- 

» 

h 

t 

IS 

I 

l- 


it; 


VITA S. WINNOCI ABB. WOROMHOLTENS. jo? 

impletumquc eft illud Propheta: : Tum faliet ficut cervus claudus. Mox pro Anm. Chr. 
collato fibi divinitus remedio immenfo exfiiltavit gaudio , & pro recupe- ° tc xvu - 
ratione fui gloriam praedicat San&i. Rei ordinem his qui aderant pandit, v " 1- 
no&emquc aiemque in laudes Dei expendit. Perpendite, qua:fo, in hoc mi- 
raculo quam celebris fit hic San&us in populo, quam potens miraculorum, 
quam efficax curationum. Quanti putas gloriofior eft in ca:lis,qui fic glorior 
fus eft in terris > Certe pudorem noftrum nullo modo excufamus, fi talem 
habentes Medicum aegrotamus. 

XI. De quodam •vito meritis beati viri poB ruinam Majo* 

V IrTus virtutem comitatur, & adhuc in San&ofuc^ Deus glorificatur* 

Neque filentio eft praetereundum quidquid in San&o Dei eft jocum 
dum : quamquam aetas in aeternum plura nobis invideat, U pauca de 
plurimis futurae aetati perfpicua faciat. Gerardus quidam Comitatum 
gerens , Deo fan&oque Winnoco adeo erat devotus , ut impenfas magna 
ex parte de cdlabojatu proprio pro reftaurando fandi viri adminiftraret 
Oratorio. Sed hanc boni viri induftriam humani generis inimicus vidit, &: 
amica fibi zelotipia invidit, fraudifque fuae commentis coeptum opus parat 
impedire , quod invidus non potuit non invidere. Nam cuidam qui con- 
fummando operi deferviebat , praecipitium ex alto dedit , quem vitam fi- 
nifle ipfa ruina fufpicabile fecit. Sed virtus San&i fraudem elufit inimici. 

Nam poft horam ita meritis San&i incolumis furrexit, ut non folum nulla 
praecipitii damna fentiret, fed promtius quam folebat ad coeptum opus re¬ 
diret : ficque ex hoc miraculo ftupor fimul & gaudium accrevit in. populo. 

» 

XII. De prafati illuflris viri Gerardi donatione , calictfque vitrei 
conquajfati redintegratione . 

P Ostqjiam faina tanti miraculi ad praefatum illuftrem Gcrardurrt 
pervenit, magis magifque ipfum in amorem Sandi accendit, adeout 
illum pro ea quam habebat devotione patrimonii fui donaret largitione. v 
Cum omni namque integritate Spirliacam ei villam dedit, fumtuum etiam 
copiam adjecit pro conftrucndo eodem in loco in honore fanfli viri Ora¬ 
torio. Cui operi honeftius maturando Fratres de Coenobio fandti viri evo¬ 
cantur , atque induftria eorum ad plenum omnia formabantur. Vita enim 
eorum do&rind & virtutibus egregia erat, ideoque ad fententiam eorum 
facile omne opus proceflerat. Quo in loco quadam die dominica contigit 
ad conficiendum corpus & fanguinem dominicum calicem deefle. Cum¬ 
que non parva follicitudinc fuper hoc moverentur , ne forte hac facrofan- 
tta die facramentis dominicis fruftrarentur , cafu vitreum vas erat appofi- 
tum, fed confra£tum. Quod quidam Fratrum cum leniter aqua purgaret, 
inter lavanduA paullatim refolidatur , ficque mirum in modum divino mi- 
nifterio aptatur , adeout etiam ufque aa noftra tempora * in fimiles ufus a 
haberetur. 

X 111 . De Reliquiis fdntti viri per incuriam perditfs > fed meritis 
ejujdem mirabiliter inventis. 

D I e s Rogationum advenerat , populus cum crucibus Sc Reliquiis 
cambuca San&i longius proceflerat, fed tardius folito MonafteriUm 

• Vides ufum calicum vitreorum in facris perdurafle ad foculum x. Lege Vitam S. Benediitt 
Aniaiue Abbatis Saeculo proximo. 9 

iii 



Digitized by t^OOQle 



jio VITA S. WINNOCI ABB. WOROMHOLTENS, 

Ann.Chk. repedaverat. Sed cum circa Reliquias Sandi negligentius quam oportuit 
dcc xvn. ageretur , negligentia merito damnum meretur. Nam a fronte cambucae 
ov ' TUI ’ particula auri cum Reliquus cecidit, atque inveniendi Ce veftigia nulla re* 
liquit, tantique perditio thefauri ufquc mane latuit. Mane autem fado 
Capicerius Ecclefue damnum rei publicae primum expertus incredibili umo¬ 
re diriguit, remque Fratribus retulit, li forte hujufmodi damno confcien- 
tia ali cujus fubvenire poflet. Sed cum in hac re nihil in eorum confcien- 
ria perfpicuum foret, cum etiam earumdem Reliquiarum bajulus nil (ci(ci* 
cantibus fatisfacere poffet j via qua venerant ad requirendum repedatur; 
fed quaerentium labor fruftratur. Res mira ! eant* defolationi divina pie¬ 
tas fubvenit, atque gloriam Sandi in gloria fua palam fecit. Nam manum 
« cafu ad capitium ducens Capicerius *, dcliderio inveniendi quod quacreb^* 
tur eft facisfadum; quia in eodem capitio quas quaefiverat Reliquias eft na- 
dus: ficque praeter ipem evenit, fuper inventione enim earum ex integro 
jam diffidit. A dfcverabat enim coram , extra confcientiam fuam rem eve- 
niffe, quia fibi confcius non fuerat, vclfe, yel quemquam mortalium rem 
fuper qua quaeftio erat in capitium fuum depofuifle ; f amdem quoque vc- 
ftem node fe exuiffe, & mane rurfum induifle. Unde non incerta erat fuf, 
picio rem ob meritum Sandi divino geri imperio. Fratres vero fuper vitio 
incuria: poenitudine dudi, & in reliquum cautiores fadi, Deum in fado 
fuo laudibus extulerunt, quem fic gloriofum & in ipfo & in omnibus San- 
dis intellexerunt. 

XIV. De vitrea ampulla olei ad tumulum Saucii pofi ruinam illafa, 

V I n c i x materies ftilum & tempus , atque impar eft Termo miraculis. 
Nam , 

Ante diem elaufo componet vejper olympo , 

Jguam poterunt San£H virtus & faffa referri. 

Tempori tamen & ingenio dicendi aquabitur ratio. Ad Memoria» Sandi 
oleum cum lumine perpetuabat, quod ampulla vitrea in umbone pendens 
fervabat. Quam Qiiadragefimz diebus hora dici fexta contigit ruinam de- 
dsflfc, ic in aures circumftantium fonum adeo injeciffe, ut in aeftimatione 
eftet omnium muri corrui fle arcum. A Fratribus tunc in orationem pro- 
ftratis concurritur, veftigium ruinae quaeritur. Erat enim jeftimarc rem non 
fine damno evenifle : fed fecus ac putabatur reS evenit. Naro ne ruin* 
veftigia qui (quam invenit: quia virtus Dei in Sando (uo id infigne fadi 
dedit ampullam vitream poft ruinam tam fine fui contritione quam fine 
olei effufione. Ignoravit quippe vas olei inter ruinas laefionem, quia fem- 
verat illud Sandus hic vas in honorem. Libet huc hoc fado intueri in di* 
ledo (uo virtutem Dei. Quoniam Sandus ifte quoad vixit, in vafe oleum 
habuit, hoc eft in confcicntia opus bonum ; vas materiale cum oleo ajquo 
materiali teftimonio, vas, inquam, ppft ruinam non confraftum cum oleo 
fine damno (ui mirabiliter fervato. Sic fic quotidie inter ruinam Juftus 
quifque fervatur, Juftus enim (epties cadit & refurgit} atque cum ceciderit 
non collidetur, quiaJDominus fupponit manum fuam. 

'* Is e J l £ a , cr * fupellcclilis cuftos, quem noftrates cuftodiri folita. Hinc capitaneam altare fupra in 
rocapt UCbivteur , eo quod praecipue curan\ ha- lib. t Mira», S. Bcrtini. 

▼ulgi U Cbtv4t, m quafacra 






. » 


Digitized by V^iOOQLe 




'H 

z 

) 


VITA S. WINNOCI AB 3 - WOR.OMHOLTENS.511 

Ann.Chr. 

X V. De piratarum intra fines Flandria irruptione fitcrique » c c XVU - 

corporis ejus tranfiatione. Noy ' VU1, 

* 

K Arolus cognomine Calvas Francorum in fcepcris imperium age¬ 
bat , Baldew inus ejufdem gener monarchiam Flandriarum glo- 
riole poliebat., vir cujus ingenio. &: militia nil in viris - clariflimis glorio- 
fius umquam habuit Flandria: cui ex occafione fortiflimi animi cogno - 
men acceflit Ferreus, milite enim multo &c militia de hoftibus trium¬ 
phare non parum erat ftrenuus. His diebus mucro divinae animadverfio- 
rus de vagina fua eductus circa marina maxime loca ulcifcenda frena la¬ 
xavit; mento enim fui erroris populus terra: id promeruit. Nam regio Da- 
liorum fatcllitem funeftum de finu fuo evomuit, qui quaeque circumcirca 
gladio igni abforbuit, maximeque in Flandriarum atque Mcmpifcorum * * Mfft, 
confinio incredibili defaevit exterminio. Unde contigit facrofandum cor - J u u ^ nacen ' 
pus beati viri de loco propria; quietis Vvoromholt efferri, & ad Sitbiu in 
Ecclefiam B. Audomari : transferri. Vifum eft enim commodum illo ire * 
declinatum pcftis hujus incommodum. Quo in loco immenfa aetate non 
infimo Audomaricolis honori fuit, donec pcftis prxfata Dei miferatione 
fopixa qqievit. 

XVI. De cafiri Btrgas conjhrutfione , Jacrt que corporis 
B. viri illo tranfiatione. 


S Uccessu interea temporum furrexit in Flandria optimum inter millia 
caput Bald em inus cognomine Calvus , famam cum rebus peperit 
cui plurima virtus. H:c a progenitoribus Flancfriae monarchiam fortitus, tum 
Facile habebat obvium fibi fuilqueconfultum ire, Aim &*ngenio & armis di¬ 
vina humanaque jura ex acqu<j librare. Qui fufpicione irruptionis adverfse 
■partis, quse jam poft longum furorem vix quieverat, dudus,fines Flandria; 
facile ulquc ad id temporis aCceffibilcs &c pervios hofti caftris munierat, 
omnique in reliquum impugnationi dauferat. Tunc etiam locum Bergas b f 

didum praefidio placuit munire, quod munitioni omni circumquaque efleepa- 
ttiaembi etiam Ecclefiam conftrui fecit,quamtitulis ConfefTorumChriftiMar- 
tini atque Winnoci infigniri fecit. Animo infuper quiddam honefte utile &: 
utiliter honeftum concepit, quod tam honefte quam utiliter opere perfecit, 
facrofandum videlicet corpus B. V^innoci ilio transferre , ut Flandria ul¬ 
terius fccura laborum tanto gauderet pfotedore. Tenebat ea tcmpeftate 
fceptra Francorum Rex Karolus, quem dolo captivaverat Heriber- 
tu s. Quem prarfatus Flandriarum Monarches adiens , ( habuit enim apud 
ipfum plurimum pofle ) confilium animi fui Regis roboravit confilio , Sc 

io. Nam mox ut animum Regis fuper prxfati loci 
mentione convenit , proprii fefe voti compotem .invenit; quia fuper eo¬ 
dem loco privilegium regale facile obtinuit, affedufque fui effedum au- 
doritate regia promeruit. Tunc demum Sitbiu perrexerat ire, quo jam 
( ut diximus) timore hoftili facrofandi Winnoci membra contigit tranf. 


magnificavit privilcg 


* Id contigit anno »ccc x i v t , uti legitur 
in Chronico de geftis Nottmannorum , quod 
Andrc.is Chcfnius cx mf. cod. Carthufue Montis- 
Dei edidit Tomo i Hift. Fxanc. Lege Johaoncm 
Iperitim in Chron. cap. i} §. 4. 

b Sic montes vocant Gallo-Bclgx. Bcrgx feu 
Vvinoci-Bcrga, vulgi Bttg S.tincl V vinox , clivus 


eft: haud procul ab Occano , ad Colmam fluvium, 
quem locum S. Vvinnocus cella cxftrudia exco¬ 
luit illuftravitque ante , quam Vvoromholtenfe 
Monafterium ardificaret, infra in Appendice hu¬ 
jus Vita:. Legcfis Johannem Ipcrklm cap n par¬ 
te i, cap. 56 parte i, Sc cap. jS parte 4. item Mal- 
brancum dc Morinis lib. Scap. 14. 



» 






Digitized by i^OOQle 



? ti VITA S. WINNOCI ABB. WOROMHOLTENS. 

Ann.Chr. ferri. Et licet qua arte poterant obtinentibus Audomaricolis facrofandum 
- corpus abftulit, & ad locum Bergas quo deftinaverat tranftulic : quem jam 
regali & privilegio & munificentia ( ut diximus ) adeo ditaverat , ut eum 
Flandria honeftam fui partem hodieque habeat. Ada eft hxc tranflatio a 
anno »oo. Baldewino cognomine Calvo,anno humanati Verbi nongentefimo, Karoli 
„ Regis ab Hcnberto Virmandotum poftea capci * Mino odavo, Iadidione 
tertia. 

X V 11 . tk ctrpm ejus 4 d Uam frijli** quhtit dtfmstt, 

& dt (444 ilhwii*at 4 <. 

F Id Eli b us fand Deo fandoque Winnoco devotis convenit facr-ofan- 
dum corpus Sandi ad pnftinx quietis locum Vi'tnmMt quotannis 
deportari , cum natale Pr* cur for is Chrifti annuuS indicit curfas celebrari, 
quamquam noftra aetas ad deportandum illud morem gerat , cdm adven¬ 
tum Spiritm-fandi Ecclcfia follemnitcr celebrat. Deportandi iUb qui) dixi¬ 
mus facri corporis dies illuxit, plebs non modica-invitante merito Sandi 
undecumque confluxit, vifura gloriam Dei in gloria Sandi fui. Nam in 
magno grege confluentis eb populi quidam Adcibcrtus cum uterino frarre 
fuo Tancrado pars erat populi, cum fratre, inquam, a primis cunabalis^cx- 
co : excitas enim poenx xquxva fcdccim jam annos in homine xquaverat. 
Hic fide in fpem recuperandae per Sandum fanitacis eredus, excubias no¬ 
dis ante loculum facri corporis longis vigiliis trahebat, & indefefle vigil 
lumen quod non habebat quxrcbat. Et ccce refolventibus ora in laudes 
tiodurnas Fratribus dormitans dormierat, vigiliis enim in longum conti- . 
■nuatis laffefcerat. Moxque in articulo quo oratio dominica Evangclii pro¬ 
nuntiationem prxceflcrat, Tenem canis jocunde refpcrfum fplcndide cir+ 
cumamidum baculo nitentem viderat, hifque verbis inclamantem audie¬ 
rat : Quid fopore &: defidia fopitus deprimeris ? Mmimo infuper digito pal¬ 
pebras ferni vigilantis cxci adjecit ferire, ucque fomnoexpergifcfcrccurim¬ 
perare. Hanc vifionem inconditus mox expergefadi clamor fequitnr, anhe¬ 
lantibus dehinc verbis fefe percnffum conqueritur. A C-ircumadftantibus 
accurritur , caufa clamoris inconditi inquiritur; fed non egent doceri qui¬ 
bus res ipfa per (e loquitur. Nam erat cetnere rem fpedaculo novam 6 c 
laude dignam , oculos paullo antd cxci fanguinc taboque madere, cxcum 
fe videntes videre. Animi populorum ftuporc concutiuntur , gaudio eri¬ 
guntur , bc in laudem Dei prxtcr jubilum nil erat audiri. Akera dies illu¬ 
xit, populus reditum una cum facris artubus maturavit: adolcfcens pridie 
illuminatus loculo Sandi crucem prxferebat, bc pro reparatione luminis non 
parum Deo Sandoque habebat exfukare. 

XVIII. De c.tca iliumiaata. 

i 

A Liud non diflimile huic miraculo non diflimiliter cernentibus fuit 
fpedaculo. Quxdam mulier emporio Furnenfi * oriunda , rebus 
nes - paupercula, utroque oculorum lumine orbata erat: cui cdm excitas rrien- 
nio confenuifTet.eamquc Medicorum manus cifdcm' ipfis rebus qux inopi 
fuerant exhaufifTet, fcd nil remedii attulifTet i animo induxit Sandorum 
loca peragrare , longcquc melioribus Medicis falutem exfpedare. Et 
peragratis quaquavcrhim facrofandis Sandorum cubilibus , tandem vifere 

a Frodoardus in Chronico tradit, Carolum eo- Comite fuilTe remifum anno cm 
gnomento Simplicem Prnonam ab Heribcrto annos lex in carceie exlpiralTe. 

locum 




Digitized by LvOOQle 



VITA S.WINNOCI ABB. WOROMHOLTENS. 

locum venit, quo paufam membrorum S. 'Winnocus elegit. Qux lumina- ann Chk. 
re parvo quo potuit fumtu elaboratum tulit, conviantc fecum duce vi* DCC xm * 
ad altare Sandi venit , corpus humi , cxlo animum dedit, & ab hoc Nov ' *** 
cfficaciifimo animartim corporumque Medico remedium quxrit. Vix humi 
proftrata orationem dominicam peroravit, & ecce vota fua divina pro¬ 
veniri pietate fenfit , humo refilivit, oculos aperuit, quos trima excitas 
luminis claufit. Vefpcrtina fynaxis tunc a Fratribus agebatur, res palam 
populo gefta non parum ftupori habebatur. Mulier vero fahitis lux au- 
Jlori grates non modicas dedit : & qux duce venit , ducem rediens 
-nonquxris, altero duce vemens , fe duce rediens. 

XIX. De reo captivato ,fed meritis Santli liberato. 

Q Uemdam ex familia "Woromholcenfi , qux fando viro attinebat, 
reipublicx prxfedus captivatum loris adftrinxerat*: ubi cum omnem 
falutis fpem exhauftam haberet , hoc unicum remedii credebat in invo¬ 
catione hujus Sandi dies nodefque continuare , ab eo ereptionem fui 
cxfpedare. Et ecce prima vigilia nodis cernit adefle fenem , magno ful¬ 
gore nitentem. Hic nitet , ille ftupet , prorfus ucerquc filet. Cumque ali¬ 
quamdiu in hoc lux, in illo ftupor , in utroque effet filentium , cum fene 
lux abiit, captivo ereptio venit. Nam vinculis manuum pedumque expe¬ 
ditus , libertate eundi quo voluit potitus, clauftris apertis egreditur, viam 
qux ducit Vvoromholt ingreditur. Nec mora , nec requies , ad prxfatum 
locum feftinatb pervenit, ereptori fuo gratias dedit , ereptionis fux ordi¬ 
nem eundis palam fecit. Teftabatur etiam fibi profugo profperos ad vo¬ 
cum fuccefius arrififle , nec feram , nec hominem ( quod facile nodurnis 
profugis timori efle fdicc ) obvium habuifie. 

; ( 

XX. Item de quodam captivo meritis Satttfi erepto., 

A L i ud alio tempore, nec diffimiie miraculum hoc aud:ore geftum 
ex feriptis futura artas habeat manifeftum. Adalardus quidam erat 
non infimum ex familia prxfati Confefloris caput. Villam vocabulo 
Suivefela manfionem habebar , famulos ipfe famulus plures polfide - 
bat: quorum pletique fugam nodu capere , Bononiam parant tendere* 

Erat tunc temporis eifdem Bononia: partibus quidam Mirolfus pravi po¬ 
tens , redi impotens y rebus pauper , alieni appetens. Qui prxfatos fugiti¬ 
vos facit fibi captivos , avaritia & ipfe captus , fervans eos cifmarinis ven¬ 
dendos negotiatoribus. Adalardus quem prxfcripfimus , fuos eveftigio in- 
fequitur fugitivos, eos apud Mirolfiun reperit captivos : virum convenit^ 
fuospublicis legibus repetit. At ille inlanire, Adalardum xque famulis con- 
captivare , vinculis, pedicifquc damnare , poftremo omnia qux reorum 
fiint in ipfum intentare. Sed magis ille reus quam qui fine crimine lxfus, 
nocens ille vincla, innocens ifte preces ingeminat; preces, inquam, quibus 
B. Winnoci nomen interdiu noduque frequentarat. Neque neri noq po¬ 
tuit in invocatione nominis fui pietatem Sandi deeflfc qux multoties an¬ 
tequam invocetur folet adeflfe. Nox media advenerat, homines fopor al¬ 
tus habebat, catenatus etiam ille Comnum ceperat, fed in lomno falu- 
tem fibi jam jamque adventare fenferat. Viderat enim fenem canitie jo- 
cunda caput rcfperfum , virgam manu prxferentcm, quem vidifle falus 
& gaudium videntis fuit. Nam fomno excitus vincla colli ferrea cum ma¬ 
nicis Sc compedibus xque ferreis tum gremio cecidifTe , tum clauftra 
Acta SS. Ord. S. B. S xenium III. R r 


Digitized by t^OOQle 



jt 4 VITA S. WINNOCI ABB. WOROMHOLTENS. 

ann.Chr. cu ft 0 dix fuar videt patuiffe. Sicquc liber vinculorum,fecurus fui, dumde- 
N~o'v. Vi! finit efie captivus incipit efle fugitivus, reliquum nodis indulgens fugar, 
Sc per paluftria vix confulens vitx. Nam paluftria loca odo fere miliariis 
continua ingr^flus , felices adeo abeundi habuit fucceflus , ut aqua qux 
paludibus deeflfe non folct, plantis paludem ingredientis dedfct: ficquc 
exemplo Ifraelitici populi res gefta eft. Sicut enim illi fugienti maria , fic 
ifti xque fugienti ceflere paluftria. Perpende , prudens ledor , in uno co- 
demque homine duplex miraculum, hinc vincula fine manibus difloluta £ 
manibus & pedibus captivi, hinc loca paluftria folidata fub pedibus fugita¬ 
vi. Evadens itaque homo captivitatis fux periculum poft multa devia San- 
di intrat Oratorium, hoc audore fe ereptum clamat,Deo grates, populo ' 
fpedaculum ingeminat. 

X XI. De muliere a nativitate caca , coram lipfana Santti illuminata. 

S Anctum huruc in artubus fuis defundis vivere , plura adhuc docu¬ 
menta funt, quamquam compendii gratia ad finem feftinet oratio. An, 
nuus induxit rccurfus facrofandum Sandi corpus Vvoromholt deportari, 
cujn adventus Spiritus-fandi follemniter folet celebrari. Accurrit populus, 
properat fine nomine vulgus. Habebat enim fumme feftivum , patrocinia 
Sandi ire comitatum. Mulier exea a nativitate populo fe immifeuerat, 
tandemque ad locum deftinatum populo eveda magis quam adduda per¬ 
venerat, & indice ftrepitu populi prope lipfana acceflit Sandi. Cujus genui¬ 
na excitas tunc prxfentibus tam fpedaculum quam compaifionem fufeita- 
vit, .& pro recuperatione ipfius hinc preces , hinc vota fundunt, tum re- 
curfum fui annuum,tum etiam dona annua Sandofpondent. Inter preces 
intrant voces & vota frequentant, adeo ut voces Fratrum in fynaxi pfallen- 
tium vincerent. Sed & exea mulier lacrymis indulget, & precibus precum 
fuarum mox lxtificanda effedibus. Quid plura >fanguinem orbes oculo¬ 
rum evomuere,nec minus quam prclfi copiam ladis. Cerneres exeam ex¬ 
citate ufque ad id informem perfpicuam videndi accepiffe formam, in 
miraculo vifibili erat mirari Medicum invifibilem. Sed primum novitate 
rei mulier concufTa humi xquatur , dehinc tam confortata quam illumi¬ 
nata in pedes conftitit , perpetuos quo adviveret famulatus Sando vovit: 
quofque vovit adeo exhibuit, ut in obfequio fandi viri contritione carnis 
& fpiritus fenefeeret, & ad exitum vitx curfum ab hac intentidhe non rc- 
flederct. 

Hxc de viro fando dida fufficiant, quamquam fignorum ipfius mate¬ 
ries omnem ftilum cxfuperct , miraculifque ejus omnis fermo inferior fit. 
Nec credi non debet in artubus fuis defundis ipfum adhuc vivere , cui 
olim in terris viventi Chriftus fuit viyerc. 

Pro nobis oret, fub quo Patre Flandria floret: 

Ac me feribentem , te rejpiciatque legentem. 

* 


Digitized by i^OOQle 



i 


# 

MIRAC.S; WINNOCI ABB.WORQMHOLTENS. 31j 
- —— —■ . 

• Ann. Chr. 

LIBER MIRACULORUM S. W 1 NNOC lN C .V”‘i' 

Au&orc Dracone feu Drogone Monacho Bergenfi, 
feculo x 1 , qui eft alius a Vies interpolacorc, uti ex 
ftilo alilfque notis apparet. 

Ex eodem rrif. eoi. Compendienfi. 

PROLOGUS AUCTORIS. 

./E pe &C multum quivis mortalis fe exercitationi alicui fivc Au¬ 
dio dedere debet, ut quodammodo fugiendo quid mali, niten- 
doque aliud quid utilis, poft vitium habeatur, virtutifque clara: 
bonive lumma fequatur. Nam otiofitas vitiis jungitur , ftudium 
vero officii omne virtutis eft , maxime feriptitando aut leditando quxque 
utilia , unde virtus animi clardat, nitefcit, floret. Id fiquidem hujus offi¬ 
cii dedico exercitationi quod proferimus patet , cuni utrumque inde eve¬ 
niat , & vitium caveatur , Sc virtus animi, fama boni , claritudo feribendi 
modo augcfcat , modo floreat, manendoque dilatetur. Iftud digna: ratio¬ 
nis , idque rata: orationis t.tndcm me quamquam indodum ad feribendum 
compulit, ut &c pofteris digna relatu legenda pro polle relinquerem, ut 
nonnullius lalutcm utilitatis primo mihi, deinde multis providerem. Nec 
quidem id ccrpti mea: temeritati five audacia: quivis prudens ledor ad- 
feribat cum quifque fuae utilitatis commodum quaerat. Nam id quidem 
fatuitati ac negligcrttix deputatur , fi quis falutem fuam negligat. Verura 
etiam crebro adhortatu caritas & diledio meorum Fratrum me fcriptmri Au<aorvift 
venire coegit, ut partim vifa, partim audita ftili officio commendarem, & & audiu 
mira didu , digna relatu , lumma oratu pofteris relinquerem, &c. ,wtcat - 

Caput I. De cxc* nata , meritis beatiJTmi Confejforts iUumiruta. 

A N te' non multis annis quam puer parvulus ad propofitum fanda: Re¬ 
ligionis vcnilTcm,id quod primi» didurus fum contigit, quodque vir¬ 
tute fuae bonitatis, mericifque beatiffimi Confefforis Winnoci Omnipotens 
operari voluit. Adveniente alta Pencecoftes follemnitace, lolito more mut¬ 
ti mortalium VifOromholt didum locum convenere , inter quos puella 
nomine Malguera deduda aliorum auxilio convenit. Cxcaenim nata,ex¬ 
terni dudus adminiculique indigebat. Attamen deduda ante Templum 
quod idem ConfdTor W innocus conftruxcrat in honore S. Marti ni, relin¬ 
quitur : ibique interdum ftans , modo jacens Deum totius pietatis , Re¬ 
gemque omnia tenentem, eunda videntem deprecabatur, ut per B. Con- 
fefloris merita luse miferia: fubveniret. Cumque ipfam modd orantem, tum 
autem interdum alta fufpiria flctulquc emittentem, pedus pugnis tunden¬ 
tem quidam confpcxiflent; fuper ea mifericordia moti manibus elevant, 
brachiis attollunt, hujufmodi miferia affedatnin Templum deducunt. Ea¬ 
dem hora Fratres in choro ftantes pfallcbant , Dcoquc alce canentes vota 
laudum, ficut erant adfueei , folvebant. Verum ante chorum in medio • 
Templi ftatuitur, clamor ingens verfus cadum tollitur, adeout vix aut nul¬ 
lo modo ante pfallens multitudo Fratrum audiretur , cum derepente ocu¬ 
li puellae primo fanguinem fundunt, &c. Tandem ad adjutoris fui" locu¬ 
lum deducitur, fola pergit , loculo Sandi appropinquat, accedit humi¬ 
lis , hilaris , laeta ac exfultans ofculatur. Tunc ibidem Deo fandoque 

Rr ij 



I 


Digitized by t^.OOQLe 



* 

3*6 mirac. s. winnoci ab b. wo ro m w olte ns, 

Amm.Chb. Winnoco pix devotionis obfequium fbondet, promi*ic: qux in eodem de- 
» c c xvu. votionis prpmiffo, dum vixit, perfeverinter permanfit. 

Nov. vi. * 

II. Dr caco nato , ad taffum viri Dei illuminato. 

Q Uidam puer Bergenfis villx , vix unius anni xtatem habens , jam 
me puero tertia feria hebdomadx Pcntecoftes a matre cxcus natus, 
uti eadem adfirmabat,in Monafterium Bcrgenfc cum candela deportatur. 
Mira qux ego ipfe vidididurus Tum. Mater manum cxci pueri cum cande- 
la tenuit, ut eam deponeret indixit. Qua depofita, dexterairoprefla capiti 
illius ter ofculari loculum coegit. At ille mox dextera manu, quafi mirum &c 
jocunditati fibi hoc foret, tetigit, & convertens fe ad matrem &c arridens huic, 
Ixva percudit. Tunc genitrix in primis Deum laudavit, Sandoquc fuo gra¬ 
tias reddidit, cujus meritis fuus parvulus ea hora primum lumen habuir. 
Vicini D eum laudant atque mirabilem in Sando fuo glorificant. 

1II. De cata nata , ad talium viri Dei illuminata. 

Q Uidam vir ejufdem villx incola prolem feminini fexus qdacuoran¬ 
norum xtatem habentem in pafchali hebdomada, feria quarta, exeam 
cum candela detulit, quam etiam ponere fuper fandum altare fecit. Poli 
hoc autem ante altare nuda humo ut jaceret fuafit , & ut talem xtatulam 
oportebat, minitando jacere indixit. Jacuit tandem minas patris timens, 
verum haud diu quidem. Nam fubito velox furrexit, ad fiium longe dantem 
genitorem cucurrit, genua illius ampledens. Pater filiam fiifcepit.gaudens, 
quam ilico fdfcitatus ed an videret. Video , rcfpondit parvula. Ille autem 
volens probare utrum id verum foret, odendebat quxaam terum. Verum 
qux nomina natura rebus indidit, aperti addantibus protulit- Et mirum re¬ 
latu 2 rebus quas minime quidem antea viderat, nomina dabat, unamquam¬ 
que nomine feparatim mondrabat. Eadem hora Adhela FlandrenfisC o- 
mitifla orationibus vacans in Templo aderat-.laudantes equidem fuper hoc 
miraculo audivit , quid illud quidem eflet node volens inquifitum mifit. 
Refert nuntius fadum Dei virtute fignum. Illo fedina advolat, cernit mi¬ 
raculum, inquirit verum, Omnipotentem laudat. Praeterea haud parvi pre¬ 
cii pallio Sandum donat, gaudens redit, merita Sandi omnibus prxdicac. 

IV. De cata nata , in deportatione facri corporis illuminata. 

M O s habetur mortalibus Bergenfis pagi , ut odavis Pentecodes , die 
fcilicet qua fandx Trinitatis unius ac veri Dei commemoratio a re¬ 
colendo celebratur feu celebrando recolitur, deportari offa venerabilis Pa¬ 
tris W^nnoci utriufque fexus fequente multitudine , defernque domino¬ 
rum vota qux promiferint oppreffi quacumque valitudine. Deportaban¬ 
tur more folito cum maximo tripudio hujus Sandi pignora, prxcede- 
bat ac fequebatur laudantium Dominum multitudo maxima. Hi laudes 
reddebant dodi legis ac gratix cantica folverc , illi clamantes juxta id 
• quod videbatur , feu fecundum fuum fcire carmina dicebant. Inter hujufi- 
modi homines unus aderat, qui natam exeam mxflus triftifque brachiis 

Vide» feftum fan&iffitnr Trinitatis ante annos tcan quem Stephanus Leodicenfis compofuit ne. 
feiccntot celebratum eile o&ava die poli Pentcco- dio fzculo x. Supplicatio de qua hoc loco agitur, 

• ften. lege Menardum noftrum in librum Sacra- jamdudumali& ordinari confuevit cxdiccnaisin- 

mentorum pag. t6xSii6y Ciftercienfe* receperunt iri in Appendice hujus Yit*. 
cautumdcS.Trinitate anno u c i x x v, eum for- 


Digitized by L.OO Qle 



* 


MIRAC. S. WINNOCI ABB. WOROMHOLTENS.517 

ferebat, & propinquare Sandiloculo feftinando cupiebat. Verum reprime- Amh.Ch»; 
batur, repellebatur vi multitudinis. Ignorabat quid poffet agere : tamen uov.Ti. 
praemeditatus tranfeuntes parum exfpettare , opperiri demorando voluit, 
cum $cce forte fortuna adruit. Turbis jam rarcfccntibus emergitur, currit 
& regione, praecedit, qjun voto filiam Sando Dei offert. Mox casca nata 
lumen recipit, miratur circumflantes, intuetur quae numquam viderat, ad* 
mirationi fibi funt eunda Vix poteft credi quanto pater exfultavit gau¬ 
dio, quantis laudibus Deus mirabilis in dandis fuis glorificatur, quibus 
verbis &c. Sandus Dei merito digne laudatur. 

V. De fervo capitis dolore cacato, patrocinio SanSli ittkmlnato. 

M Anus omnipotentis Domini aeque poteflatis &: filiis pauperum SC 
fervis divitum femper habetur , nec aliquorfum detorqueri valet 
fuum velle, nec mutari ullo tempore quid fuura poffe. Omniaquaecumquc 
vult, dicit Pfalmifla, operatur, femper omnipotens in eundis fuis operibus 
praedicatur. Viccdominus Bergcnfis pagi, bonus vir ad comparationem eoa¬ 
rum qui hodie aere fruuntur,utuntur vita, vivunt,nomine Erkemboi- 
dus erat, cui conjunx vocabulo Alsvildis bonae memoria: femina le¬ 
do jungebatur. His denique cratfervus nomine Raingerus, qui oblongam 
infirmitatem capitis perdiderat viatici facultatem luminis. Nec mirum vi¬ 
deatur, quod interdum apponam aliquorum nomina pro teflimonio , ali¬ 
quorum taceam 5 quia nonnulla occurrunt memoriae , nonnulla vero 
menti recordationique excidere. Verum is Raingerus, de quo jam diximus, 
dum jam longo tempore corporali caruifTet lumine, crebro Dominum ro¬ 
gabat, ut fibi redderet amiffum oculorum lumen,qui folus valebat. Sed fic 
landum Confefforem Winnocum node dieque deprecabatur , ut pius 
intercefTor exfifleret,quo amiffi luminis facultatemejufdem meritis recipe¬ 
ret. Inflare fcdulus', orare frequens & peccatorum a Deo remiffionem, &: 
manum Sandi propitiam & adjutricem fui. Jam venerat tempus quo per- 
fepe petenti' munus concederetur, crebrb pulfanti oflium mifericordiae 
aperiretur,ut & Domini adeffet mifericordia,& Sandimiferumadjuvarent 
merita. Nam adveniente Nativitate Salvatoris, quanafei dignatus cfl ex 
utero Virginis-, mifer praemeditatus Templum intrare,ad honorem Domini 
lumen manu tenere , nodem ipfam pervigilem infomnemque ducere ; do¬ 
minam oravit, ut vel parvarp quantitatem luminfc fibi daret. FortafTc enim, 
dicens, Dominus me miferum exaudiet, mihique fandus ConfefTor fefc 
oranti fubvenict. Precibus illius domina libenter annuit, quod pofcebac 
conceffit. At ille laetusintrat Templum, per totam nodem pervigil per- 
manfit.Uno in loco ftabat fervus orans, at juxta domina intenta animum 
in cado erat vigilans} cum repente caligo ab oculis ejus cadit, tenebrae ra- 
refeunt, lumen quod manu tenebat adlpicit. Video, video, domina, clare, 
clamat,video, (ficmonflrat candelam manu) Dominum Salvatorem lau¬ 
do , intercefforique meo Confeffori fuo .gratias reddo. Sic denique quam- 
diu vixit,utroque lumine mentis & corporis praeflitit. Sefe quotquot die¬ 
bus vitae’mores correxit, & patratum miraculi fignum ad fui memoriam 
reduxit. 


VI. De vidua paupercula , in Oratorie Sancit luci reddita . 

A N te vigiliam Pcntecoftes, id eft fexta feria qua: prxccdit fabbatum, 
multi mortalium utriufque fexus quaerentes fuffragia tanti viri , ali- 

Rriij 



Digitized by i^OOQle 



«r 


Ann.Chr. 
occ x»n. 
N or. v i. 


jiSMIRAC.S. WINNOCi ABB. WOROMHOLTENS. 

quid propter remittenda fcu indulgcnda onera criminum qux admiferant, 
ad Monafterium fupra faepius nominatum convenere ; aliqui propter diyer- 
farum infirmitatum, valitudirrum languores accelerarunt properare, quo le¬ 
vamen harum adjuvante fando Patre meruiflcnt accipere. Inter hujusmodi 
affedos miferia: valitudinifque habitudine , vidua pauper convenerat, quae 
jam annorum odo fpatio lumen caeli non viderat. Adduda in Templum, in 
choro ante gradus in prima vigilia nodis cum multis jacuit, modb orans 
Deum, aliquando flens, tum autem pedus pugnis tundens , doloris vo¬ 
cem ab alto cordis emittebat. Quapropter nonnullis erat importuna, 
his praefertim feu illis maxime, qui hujus minime confiderabant incom¬ 
moda. Verum dum haec lamentando frequenter agerec, fiibitb quafi fopita 
fomno aliquantulum filuit. At poftea altius clamare, ipfa vocem emittere 
quam primum feciflct videbatur. Tunc quidam vir qui nuncupabatur Leo- 
dulfus, Tace , inquit , mulier, nec nos derideas, ne tu ipfa derifioni five 
ludo nobis habearis. At ilia: Ifta mea derifio mihi falus, gaudium mihi, amo¬ 
do laetitia erit,quae jam multis annis lumen,quod^hac hora video , mini¬ 
me vidi. Haec dicens omnes qui aderant credere compulit,& fado mane 
gaudens difccffit, &c. 

VII. Vecontractofanato. 

0 

M Ortmium quidam pauperfubftantiar filium habebat,quemcon- 
tradum a primis infantiae annis maerens ac triftis quot diebus pa- 
lccndo , five cibando dolebat. Nam aliorum fuftentatione idem pauper 
vivebat , Sc quod fui ncceflitudini corporis fubtrahere poffe videbatur, 
mifero filio impertiebat. V erum idem quem dixi puer jam paene adul- 
cus, modum pueritiae crcfccndo dimiferat: quem quamquam artubus dif- 
folutis ligaflet tenendo, tenuiffet ligando; infirmitas tamen modum natur* 
haud quibat auferre , quin totum corpus, membra, artus juxta id quidem 
quod ingenii erat crclcerent. Quapropter minime quidem credebat illius 
pater tanti incommodi affedum miferia , fed adfirmabat filium fingere in¬ 
firmitatem. Saepe tentabat hunc hoc modo mifer miferum. Ponebat 
efcam & potum ifdem qui erat ejus genitor ex altera parte fiiae cellulae, &C • 
idcirco agebat ut ipfius valitudinem probaret. Atilleufque ad vefperam je¬ 
junabat , non enim nec rependo fefe illo trahere valebat. Hoc denique 
cernens pater efcam &: potum deferebat, & tandem impoflibilitatem nati 
confitebatur. Verum hujufce affc&o miferia: valitudine node quadam fan¬ 
dius fenex pulcherrimus in vifu apparuit, & ut ad Bergenfe Monafterium 
quam feftinus irce admonuit. Ego , inquit ille , cujus rationis modo 
id agam, qui nequidem de ledo Turgere , nec me ipfum quamvis parum 
quoquam valeo trahere i Pater tuus, refpondit, tibi auxiliabitur, & ejus 
adminiculo uteris ad id agendum. Mane fado refert patri vifionem, vi- 
fum fenem, fuique refponfi padum edicit. Paratur vehiculum , ad locum 
jamdidum itur, relinquitur milcr ante oftium Monafterii. Ibi non multi9 
diebus jacuit: quem aedituus nomine Letfridus vidufuftentavit. Sollem¬ 
nitate fandorum Apoftolorum Petri & Pauli qua paifio eorum recolitur, 
oravit hunc ipfum Monachum, ut fc deferret in Templum. At ille hunc 
illo deferre voluit, fcd minime quidem valuit. Ille gravis erat, hic jam aeta¬ 
tis fenio gravabatur. Tandem mifere trahendo ipfunt ante unum altare re¬ 
liquit. Jam Mifla erat expleta, jam hora fexta pulfabatur,cum is membris 
diflblutus coepit erigi , coepit extendi, tum altos tollere mugitus , quos ma¬ 
ge quam clamores videbatur,audiebatur, credebatur imitari. Poft diatim 


Digitized by 


Gctogle 



MIRAC. S. WINNOCI A BB. WOROMHOLTEN$ ?3 i ? 

nrcliufculus coepit cfTe : quem poftea validum vigentem membris totius Ann. Ch«. 
corporis vidimus. Attamen idem memor fui', quis fuerit, quifve tunc foret NoV^x* 
fxpenumero nobis referebat. 

VIII. Item de clinice ex utero matris fanato meritis pii fimi Patris. 

A Lter quidam adhuc puer clinicus ex utero matris contradufque 
membris , adeout calces natibus adhaererent , a patre ad eumdem 
locum defertur, atque in eo loco ab eo negligenter relinquitur. Geminis 
fcabellis innixus difficillime hac, iliacque fele trahebat, in quo mifenam vi¬ 
dere erat dum traheretur, dumque clauda pars corporis miferiaeque quidem 
per terram reptando fequeretur. Multi mortalium mifericordia moti fti- 
pendia fuggerebant, nonnulli ex Fratribus necdfitatiillius quaedam impen¬ 
debant- Unus erat qui magis aliis mifericordia movebatur , qui ufque pie¬ 
tate praefens aderat, qui amplius juvit cum tempus opportunum adfuit. Nam 
fabbato fando Pentecoftes cum deportatum pararentur beati Patris Win- 
noci membra, is pufcr contradus fub altari jacebat, Sandum auxilii opem • 
orabat, patrocinium ejus precabatur. Et dum operiretur manum propriam 
Domini, jam pignera fanda pii Patris longe receflerant 3 cum fubito contrada 
membra extenduntur, enodati nervi fonitum, iramo crepitum reddunt, &c. 

IX. De fene longo tempore cacato , ad nutum S anili illuminate. 

X. De contraito rufici filio meritis S anili integra fanitati reddite. 

XI. De contraito in Oratorio viri Dei fanato. * . 

' X 11 . De contracti fanata eodem die, & alia paullo pofi fanat a. 

X III. De matrona furdaa Saniio Dei curata . 

S O let quis mortalis cum minime abundat huic fubftantia, & cogit 
fui valitudo feu vitium corporis , quamquam fit altus fanguine, locum 
mutare, ne fibi fuifque dedecori habeatur. Quaedam matronarum adada 
fimili neceffitudine lubftantiae, tum vitio fui, furda enim quam multis annis 
exftitit j dimifit locum fuum viciniam quaerens , ubi pollet aditare vitam. 

Cafu itaque devenit ad Atheiam Flandrenfem ComitilTam. Quaepoft- 
quam cognovit hanc , hujufmodi fecum detinuit, benigne largita eft cor¬ 
poris ncceffiratem. Gnara habebatur operum , magis diligebatur, coleba¬ 
tur. Ipfa vero placere illi & omnibus manibus quaeritans, injundum fibi • 
opus follcrter , ftudiofequc' peragebat, quapropter haud immerito quidem 
multis placebat. Forte providentia Dei tandem adfuit, miferam hujufmo¬ 
di affedam infortunio divina bonitas adjuvit. Nam node Natalis Domini 
cum follemnitcr recoleretur ipfius Nativitatis altitudo , aderat pernodans 
cum aliis in Templo. Initabat precibus piae mentis, munus Domino of¬ 
ferebat.'quod erat cernere,cum lacrymando devote videretur orare. Ve¬ 
rum dum inchoaretur refponfum , 7 <r laudant Angeli , uti ftabat ereda ut 
adoraret crucem , & deprecaretur fandum Winnocum ut fibi fubveniret, 
prona terram petiit. Tum paullulum inclinata , paullulum caelitus detenta in 
furgendo quafi unam morulam fecit. ./Eftimabant circumflantes orationis 
caufa hanc ipfam in elevando morari, donec viderunt utrafque aures ftil- 
lantes fanguinem, fufpiriaque alta cum plandu trahentem-Protinus auxilio 
eorum elevatur , tum clare fefe audire fatetur , ad interrogata refpondet, 
cui paullo ante figna pro verbis innuendo fiebant. Eadem hora benedici¬ 
tur Deus,gloriolelaudatur. Verum poft aliquot dies ad propria revertitur 
jam fui tuta,infamiae obprobriique fecura. 

# 


Digitized by t^OOQle 



jio MIR.AC.S. WINNOCI ABB. WOROMHOLTENS. 

Ann.Chr. XIV. Ve matrona furda curata. 

ucc xvn. ' 

N"o v. ▼ i. XV. Ve brachio ligati foluto meritu Sancti ^ confracto ferreo circulo. 


Nota. T Igantur pro male admiflis quorumdam mortalium membra cir- 
* JLculis ferreis*, ut fit hoc tormentum feu haec poena praefentis vitae re¬ 
medium criminis , falus animae : ut dum pro peccatis torquentur, humi¬ 
litate five fui recordatione meliorentur , admiflaque crimina deleantur. 
Quidam hujufmodi brachium ligatus ferro , injun&amque paenitentiam 
ducens, jam multis annis provincias patrias peragrabat, patrocinia San&Or- 
rum devote quaerebat, utluisfibi meritis auxilio forent,ut tandem Omni¬ 
potens ei fubveniret, pietate moveretur: qui jam diutino aefaevo tormento 
quot diebus torquebatur, ftringebatur ferro , angebatur animo. Tandem 
una dierum jam folc ad vefpcram demiflo ,ad Monaftcrium Bergenfe ve¬ 
nit, intravit, oravit. Fratres vcfpertinos hymnos folventes in choro con¬ 
corditer pfallebant, vota laudefque reddebant, cum idem devote finita ora¬ 
tione furrexit, utraque brachia elevavit. Denique cumhacc elevaret, ferreus 
circulus divinitus frangitur, in maceriam Templi i&um dedit. Clamat folutus 
tormento,fanguinis rivuli eunt. Reddit gratias Deo, fan&oque Wmnoco 
fervidum fui offert. 

X VI. Item de brachio Aquitanici laxato ,piifiimo Vei Confejfore invocato. 

A Lter aeque quidem pro commifTo crimine ligatus ferro, (fratricidium 
enim admiferat) Domini mifericordigm, ipfiulque Sanffcortim patroci¬ 
nia quaerens ad eumdem locum venit. Scifcitatur nomen San&i ab aliquibus 
qui forte aderant: refpondetur, quia S. Wmnocns vocaretur, & quoniam 
magni, meriti foret. Compatitur fiquidem miferis, languores levat, oppteflbs 
infortuniis liberat, attollit, adjuvat. Dumque oftentaret brachium, juvamen 
illi implorant dicendo : Et tibi ferat pius Sandus auxilium. Horum didis 
confortatus , animo compundus Templum intrat, diuque intente modh 
pronus, modo veniam petens, aliquando ftans orat, brachium in altum eri» 
gendo levabat, & quafi hunc cerneret viventem feu praelentem,hoc ipfum 
monftrabat. Interim preces fundere , fufpiria cum lacrymis mifer addere, 
cum repente ferrum crepitum dedit, longe repulfum fecit fonitum, adeout 
. adftantibus id figrfi fonitus pavori haberetur. Altera die redditurus gratias 
pmnipotenti Deo interrogantibus Fratribus refpopdit fc fore Aquitanien- 
fem adprime nobilem, peccatum fuurt indicat,germanum fuum a fe ene- 
catum ferro confitetur 4 ad ultimum valedicens adftantibus Fratribus patriam 
repedavit* Sic ficufque agas, praeclare Pater , fic eat profperitatis bonum, 
(ic nobis tuum veniat remedium, qui ferreos circulos folvis , .oramus lolvas 
vincula criminis : quemadmodum fumma munera concedis corporibus, ita 
&. tuis precibus tuifque meritis animis proveniat perpetua (alus. 

XVII. Ve Abbate S. Amandi exaudito meritis Soniti. 

A Nti Q^us hoftis quofque arte nefanda ad cafum trahit ut fui fimi- 
les efficiat, quos fua calliditate circumvenerit, femper quemque ma¬ 
joribus male admiflis occupat, ut tum maxime mortalis perditum eat, 

« Exhocfcquenriqueexemplo patet, id genus tuerat , 4ptaviiTead feculumxt. Lege adnotata 
pxnitentizquod Caioiut Magnus jamdudnm ve- ad A<fta S. Bertinifnpra, & S. Bertx inna. 

quando 


Digitized by i^OOQle 



M1RAC. S.W 1 NNOCI ABB.WOROMHOLTE.NS.5t1 

quando irritavit Creatorem, fcit enim tunc infolubiiibus catenis Tuum Ann.Chr. 
tqperi , cum Creator. rerum merito manum fubtraxcric. Subtrahit Om- v^Vj". 
nipotens auxilium, cum in fervos iuos quivis iniquus injuftitiam machi¬ 
natur , fcu hereditatem horum invadendo, five prava: adionis circum¬ 
venit negotio. Quidam potens hereditatem S. Amandi injufte invaferat, 
fuique jurifditioni fubdiderat. Abbas ipfius loci potcftatf ejus haud in fua 
quibat rcfiftere , tamen fxpenumero hunc ipfum adibat, fuper ea re illi 
loquebatur , fuadebat, hortabatur hunc , ne juftitiam Deo & Sando 
fuo faceret;ut ab incoepto dcfiftcret modo precario , modo iram Domi¬ 
ni minitans monebat. At ille nec mitibus didis, nequidem duris move¬ 
batur, ftvc fledebatur; oratu refponfove non hujus Abbatis , nec aliquo¬ 
rum admonitione, non fuafione , nc hortatu quidem mitior reddebatur. 
Quapropter Comitem Baldew inum ’ idem Abbas adiit, fuper ne- * 
quam viro injuftitiam injuriamque clamitans. Verum Comes potentem 
militem offendere nolens, primo negotium protrahebat, tum ( ut ita di¬ 
cam ) Abbatem dulcibus verbis ladabat. Ad ultimum vero cum ille hunc 
ipfum crebro adiret,obtunderet verbis, adeo importunum iratumque fibi 
reddidit , uc fuper hoc amplius admittere auditum Comes negaret: quin 
etiam fubiratus huic palam clamque minitari. Cumque jam pamc dcfpc- 
raret, nec ullus apud fc confdii locus foret, ait fuis : Melius cft confi¬ 
dere in Domino quam in homine, melius cft fperare in Domino quam 
in Principibus. Hic enim corda Regum quo vult convertit. Adhuc unum 
quiddam tentaboiquo tentato quidem aggrediar Comitem , & fiquidem 
id fruftra conatus ruero , vel fruftratus fpe omni, invitus etiam quiefeam. 

Audivi, &: legitur , & verum habetur , quia S. Winnocus Confeffor de 
progenie clara Regum ortus iit: quin etiam vulgo fama eft quod Regis 
filius. Sive hoc fit , five illud , fcu utrumque , tentabo illius bonitatem 
adjutorio Dei apnfidens, ac precibus ejus adibo Comitem, attamen ve¬ 
nientem Bcrgas opperibor, ubi requiefeit prctiofiffimus Confeffor. Dum 
prarmeditatus talia firmaret, adfuit qui diceret fic : Necdum Bcrgas Co¬ 
mes venit, ventura luce veniet, ibi quivis cum quaerens rcpcrict. Qui,d 
plura? venit Abbas Bcrgas , ubi jam ado triduo Comes morabatur ; no¬ 
dem illam quamquam laSTus, quamvis fatigatus aetate in oratione perpe¬ 
tuat. Mane autem fado terram ante fandum Winnocum peciit , Deu* pf*l 7 i. i. 
judicium tuum Regi da juflitiamtuamflio Regis , dixit, huicqucvcrfui, Ho~ ryi/. 9 *. 4 .- 
ner Regis judicium diligit , addidit. Tu autem an fis qui diceris, mihi hodie 
tuo judicio apparebit. Ad ultimum filentio movens labia , quxfivit licen¬ 
tiam, & fic feftinus Comitis adivit curiam. Venienti fores aperiuntur, 
antequam hic veniens benediceret. Verum eft enim illud cujufdam Sa¬ 
pientis : Cor Regis. Dominus in manu tenet, & quo vult idipfum vertit. Pnv.u.i. 
Jam retinentem greffum Comes Abbatem compellat, aledium Sandored¬ 
dit , ne quis vim amplius fecerit audoritatc fux cenfuraeinterdicit,prohii 
bet. tum tenere fua Abbatem imperat. Verum poftquam permulta ver¬ 
bis feruntur, Comes didi fadique pxnitens ad ultimum huc evafit:Qucm 
Sandorum,inquit,ad adjutorium tui priufquam huc ad me venires invo- 
cafti, cui te tuaque commififti ? Sandfum, inquit, Winnocum oravi , ut 
mihi amore B. Amandi, cui in cadis conjungitur, fuccurreret: hunc depre¬ 
catus fum , hic preces meas audivit , eafque fat fcio ad effectum perduxit. 

Ita habetur , inquit ille , nam nullomodo id effc pofTet, nifi is quidem 

* Forte Baldevvinum Infulanum , qui duxit uxorem Adelam , Roberti Francorum Regit filiam , 
de qua fupra cap. i. 

AttaSS.Ord. S.B. Saculunfll /. * Sf 


Digitized by t^OOQle 



5 t i mirac.s.winnoci abb.woromholtens. 

ahh. Chii, divina virtute ad id fa&i me ipfum promoviflet. Nam mihi ratum in ani- 
nVv vT’ mo f uic nufquam jurejurando fle&i fententiam. Hzc fic fic vera cffip, 
1 ° V ' T1 ’ ita evenifle renarravit Abbas 'Malboldus multisadftantibu*Laus tibi, 
gloria, omnipotens Deus. 

XVIII. De caca nata fuffragio Santfi illuminata . 

D I e Adfcenfionis Domini quo vexilla ampli triumphi intulit carlis, 
quidam vir pauper , dives fide , detulit filiam exeam natam cum 
candela quam pofuit fuper altare. Tum uterque jacuit, & quidem diu hu¬ 
mi ftratus. Verum pater fundebat lacrymas , cum lacrymis orationem, 
cum fubito claufi orbes aperiuntur , fanguinis rivuli per genas fluunt. Id 
cernens genitor, filiam manibus ab humo elevat , brachiis attollens im- 
* ponit, aci flantes in choro feftinat. Ibi erat Drogo 1 Tarvennenfis Epi- 
fcopus, Abbates nonnulli , inter quos aderat-A lardus tunc temporis 
Abbas S. Vedafti. Mirum di&u, mirum vifu; flabat patratum fignum om¬ 
nibus, unde laudabatur, glorificabatur omnipotens Dominus. 

XIX. De ferreo malleo calitus diffiliente, nudo itfuumfigno in loculo 

Santfi apparente. 

Q U i d de loculis San&i ubi depolita funt ofla ejus oftenderit omni¬ 
potens Dominus, paginae inferendum eft , memoriaeque ftilo com¬ 
mendandum. Loculus novus honori Sanfti aptioris altitudinis longitudi- 
mfquc quod erat videri componebatur, verum modum excedere a nonnul¬ 
lis dicebatur. Ut primum communis in medium venit fententia ut brevior 
fieret, adfuit artifex cum dolabro : qui dum femel ac bis feriret lignum, 
i&ufque folitavirtute daret,in eodem loculo nullafigna iftuumapparuere. 
At dum tertio quali iratus dolabrum fulminat , in minutas partes ferrum 
difliliit. Tum abjiciens lignum quod manu tenebat, exclamans, dixit: Num- 
quid non poteftis videre, quia quod vos conamini San&o difplicet \ In ar¬ 
gumentum mei didi fadive idus in ligno minime quidem apparet, dola¬ 
brum in partes, uti cernitis, difliliit. Ceflandum eft mihi ab incoepto , & 
vos qui me adegiftis , pxnitemini. His didis efle longitudinis dimitti¬ 
tur cujus erat, nec reincidendo brevior redditur , primum uti fententia 
flabat. 

X X. De Fratribus ante facrum corpus divinitus in terram corruentibus. 

P Ostqu,a m novus loculus fuit auro gemmifque comtus,-uti dece¬ 
bat tam pretiOliflimi ofla h Confcfloris, dignum duxit venerabilis Ab¬ 
bas Rumoldus, quemadmodum vir prudens gnarufque confilii, inqui- 
fitum iri, quid infra vetuftum lateret loculum , quid & quomodo repofi- 
tum, an totum ibidem reconditum, an aliquid dc corpore deeflet. Eo fi- 
quidem reclufo reperit & alterum duris ferreis circulis fupra inffaquc 
ligatum , clavis ferreis xque quidem firmum , quod humana vi haud 

* Drogo Tarvennenfis F.pifcopus fcdit ab anno ca itidem argentea. Oftendunt itcaa partem pedi 
M xxiv ad»i l x x i x. Alardus vero Abbas vix paftoralis ac ftolam faccrdotalem , quibus vir 
Uno anno m livi i. fandus ufus fuiffe dicitur. Cambucx,id eft baculi 

t S. Vvinnoci Reliquias hadenus adfervant Be- Abbatialis S. Vvinnoci meminit Vit* Scriptor 
■edidini Bergenfcs, caput quidem in ferinio ar- cap. r». 
genteo auro ac gemmis decorato, alia offa in the- 


-Digitized by Lioovie 



MIRAC. S. WINNOCI ABB. WOROMHOLTENS.$zj 

facile auferri poffet. Quo vifo non protinus fuit ratio hunc derepente Ann. Chk. 
recludi, verum triduano jejunio providentiam Dei omnipotentis pieta- not^Vi! 
temque fandi Patroni primb. deprecatum iri. Hoc itaque triduum jeju¬ 
niis bc orationibus continuatur. Poftea eo tranfado Abbas & aliqui Fra¬ 
tres boni teftimonii adfunt , quin etiam aurifex eum armamentis venit; 

'aptat manus, ferrum larva tenens, dextera ferrum admiffum circulo per¬ 
cutit , idum idui addidit. Cum vero tertio omni corporis vi totoque co¬ 
natu idum daret, omnes adftantcs lctaniafque cantantes una in terram ce¬ 
cidere. Malleus ferreus quem manu tenebat artifex, verfus Septemtrio- 
nem in parietem idum dedit, alterum vero parietem verfus Meridiem 
percuflit. Morula autem una tranfada furrexcre , divina: virtutis rem erga 
fe adam cognofcentes. Hoc fignum cadeftis virtutis non valuit celari, 
'quamquam hi pariter firmarunt filentio tegi. Nam quidam Frater juxta 
oftium contiguum altari per foramen introfpiciens, ferrea inftrumenta hac 
illacquc ferientia Abbatem , FratrefqUe cadentes & jacentes vidit ; quae 
omnia multis annis fupervivens etiam cum lacrymis adfirmavit. 

XXI. De primo facri corporis loculo, quod honore non caruerit congruo. 

P Lura magifque mita his (ucccdunt , de quibus alia poftponentes 
pauca perllringemus, memoriaeque pofterorum pro poffe jroftro com¬ 
mendabimus. Superius binos loculos monftravimus feripto , unum in¬ 
fra ligatum ferro, alterum extri comtum argento, tertium recens com¬ 
tum auro gemmifquc. diximus, minus capaces fententia: providentes, 
ut qui miniis animadvertunt, planum videant, ne ab his minime ab gna¬ 
tis quidem rerum obfcuritatis feu brevitatis materiei arguamur. Igitur id 
propter media materies orationis eft tenenda, ne fit obfcura his legenti¬ 
bus. Poftquam in novo loculo cum digno honore pretiofiflima Confef- 
foris offa ruere recondita , primus loculus in Ecclefia fuper unum altare 
ponitur, nec primo honore funditus caret propter fanda offa qua: in eo 
multis annis condita fuere. 

XXII. Deperfona damone liberata particula ligni facri Uculi ejus 

capiti impofita. 

E O in tempore accidit, ut quidam Epifcopus nomine B o v o a 4 Saxo- * 
nia Bergas veniret, ibique multis diebus detinendo moraretur. Qui. 
etiam multoties querebatur , quod nequidem providendi Dei licuit inter- 
effe fandae tranflationi. Nam jamdudum & notus fibi erat locus, &: memo» 
riam Sandi crebro faciens, adjutorem fui & reddendo volebat,volendo 
reddebat. Ut primum libuit, tum autem habuit parare reditum ad propria, 
Abbatem qui tunc temporis regebat Bergenfe Coenobium, convenit, ora¬ 
tionibus fc Sandi Fratrumque humiliter committens , licentiam accepit, 

Sed &£ paniculas quafdam quas valuit auferre fecum tulit K ex quibus unam 
in finum amore fandi Confefforis mifit, alias verb inter fuas fecretas res 
collocavit. Si minime quidem, inquit, aliquid de tanto Confefforc mecum 
tollere merui, faltem partes ha: loculi quo tot annis venerata funt offa, erunt 
mihi pro oflibus pignera. Ha:c dicens, iter arripit, ad propria feftinat. Hama- 
burgenfis eft locus fuper Aibim validum latumque amnemfitus.Ibi ejus hofpi- 
tium erat, illo feftinus tendebat. Etiam Aibim navi tranfierat, dignumque 

«Nullus hujus nominis Epifcopus exftat inter Hamabureenfes Antiftitcs. Forfitanjs eft UnvvanBS, 
xpiiabannoM xm adit xxix Hamaburgenfcm Eccleham rexit. 

S f ij 


Digitized by t^OOQle 



jhMIR AC. S. WINNOGI ABB. WOROMHOLTENS. 

Ann.Chr. ducebat non primum quidem diverti ad hofpitium , quam oraturus intra- 
> c c xvn. r ec Templum. Mira res & vehementer ftupendatunc contigit. Daemoniacus 
N°v. vi. jjg atus i or | s in Templo tenebatur, pro quo triduanum jejunium conci ves in 
commune primum fecerant, ut a diaboli poteftatc folveretur. Sacerdotes 
aderant, letanias cantabant, Clerus ftabat orans, populus Kyrie eleyfon de¬ 
cantans : politus in exorcizata aqua, uti mos eft , tenebatur. Adjura- 
Nota, bat diabolum Sacerdos, ut pervafum hominem relinqueret , cum per 
os daemoniaci refpondit : Nequi equam laboratis, fruftra nitimini, non 
enim propter vos exibo , minime quidem propter vos dimittam per¬ 
vafum hominem. A mane ufque ad horam nonam adjurationibus, 
pfalmodiis , letaniis ut exiret laborabant : cum Epifcopus Bovo Tem¬ 
plum intrat , clamare daemon per os obfclfi hominis multoties iteran¬ 
do: Winnocus , Winnocus, W innocus me ejicit. Intellexit veniens Epi- 
fcopUs vocem confitentis, verum accelfit , omnes allocutus eft : Locum 
nobis concedite , videbitis hunc latronem Dei fine mora virtute exire. 
Haec dicens partem ligni quod detulerat a finu protulit, & fuper caput 
dxmoniaci pofuit. Cumque poneret, quid illud foret interrogavit. At 
ille & nomen Sandi, &: partem ligni,& quia de loculo ipfius elTet, cla¬ 
ra voce confelfus eft. Interrogavit Epifcopus quis ille Sandus fit, cujus 
virtutis habeatur, De clara Regum progenie,ait, remotae Brittannix ex- 
ftitit,magnxhumilitatis vir, vix aliquis mortalium hujus fuerit. Quapro¬ 
pter nullus noftrum , nec iofe princeps nofter illi refifterc valet. Et nunc 
non horum adjuratio , verum hujus fanditas humilitafque me ejicit. His 
didis vi divina virtuteque cxlefti vidus exiit, & habitatorem quem pet¬ 
iimus latro tenebat reliquit. Poft illa,*particulx ejus ligni eo in loco & 
circumquaque in magna veneratione habentur , & nqquidem hoc folum 
Auftor in ^i y i na virtus, verum etiam per eafdem multa alia quot .diebus operatur. 
Dani*m Evenit mihi qui hxc quoquomodo cudo , ut in Donamarcham * irem* 
*/°Dsme ^ ca ^ u P cr Hamaburgenfe opidum redirem. Interrogavit nos Prxpofitus 
marcham". c jus loci, qui 8c unde eifemus : cognovit enim propter diffonantiam lin- 
feflo gux efle incolas alterius patrix. Rcfpondimus nos Flandrenfcs fore*. 
Scifcitatus eft xque quidem de quo loco : addidimus , Bergenfis locus 
dicitur, ubi pretiofiflimus Chrifti Confclfor Winnocus requiefeit. Ipfius 
amore bene veniftis , ait , ejus honore vos benigne hofpitio fufeipiam, 

& omnia neceffaria vobis impendam. Benigne fulcepit, necelfaria largi¬ 
tus eft, &poftea omnia hxc ordine narravit, qux fuperius prxlibafa funt. 
Oramus, felix Pater, qui aliis in longinquis partibus degentibus fubve- 
nis , & nobis tibi famulantibus fubvenias , ut hoftes animx infidian- 
jtes removeas, tua ope ferves,tui auxilii fcuto propegens cuftodias. 

XXIII. De fatta pluvia inundatione pro facri corporis de portatione. 

S Iccitas venti , uredo folis, calor omnem Flandrix terram con- 
ftrinxerant : quapropter arva his indurata fegetes hominibus, gra¬ 
mina animalibus negabant. Super his homines fibi providentes , con- 
filium five auxilium quxrcntes, prxfentiam fandi Winnoci petiere , id 
eft ut per Ecclefias patrix deportaretur , fi forte ejufdem meritis plu¬ 
viis terrx irrigaremur. Ut primum commune confilium adfuit , Sandi 
pignera deportantur, mira funt oratu &C pxne incredibilia qux eo in 
tempore evenere. Ad demonftranda enim merita Sandi & quafi cu¬ 
jus oratione defeenderat pluvia , cum terminos intraret villx , om¬ 
nes circumquaque immenfis imbribus ejus irrigabantur terrx. Mi- 


Digitized by t^OOQle 



MIRAC. S. WINNOCI ABB. WOROMHOLTENS. jzj 

rum quidem : nam non ufquam pluvia defccndcbac , Tiifi cum prae- Ans.Chx. 
. fcns tanti gaudii pignus adcffiet. Cerneres hos laetari agricolas de ipfius ^ cc v xv “’ 
praefentia , videres illos certare &C quafi vim inferre , &: nonnullos ad 
anna concurrere velle. Nam nequidcm id mwaculi in uno loco , 

• vel in duobus, five in tribus evenit, verum etiam eo in tempore ubicum¬ 
que deportabatur. De praefentia ejus , tum autem de abundantia-pluviae 
irrigantis terram populus cxfultabat, laudabat, laetabatur. Ad ultimum quo 
magis ledor mirare, deportatus a proprio Monaftcrio, ftatirn vota populi cle¬ 
menter exaudivit, pluvias fecum duxit, tum autem revertens fecum reduxit. 

XXIV. De Fratribus gravi fime agrotantibus , allato Sanlti corpore 

' convalefentibus. 

A L i o tempore dum deportarentur hujus Sandi Reliquiae fimiti neccf- 
fitudine., dumque abeffet totius autumni tempore , febris Bergenfis 
Coenobii nonnullos invafir, quam mors nulli parcens fubfccuta eft. Unus 
poft alium lechilo decidebat, nec mora abftradus luci plangebatur. Nun¬ 
tius mittitur , pervolat, refert omnem congregationem cito interire , ni 
Sandi pignera cum feftinatione ad proprium locum referantur. Feftinantes 
Fratres reditum optabant, plangentes adeo maefti fuper his qui obierant. 

Iter trium dierum uno perficitur , in domum in qua infirmi Fratres jace¬ 
bant Sandus deportatur. Hic vicinus morti amrferat loquelam , ille rau¬ 
cum fonabat gula ac pedore, nec jam (upererat his ulla fpes vitae. O mira 
velocitas fanitatis! antequam reportaretur, antequam de loco moveretur, 
qui fuftentabatur fcapulis manibufquc fuorum, oculos aperuit, fudore qui¬ 
dem quodam fubtili caelitus conceffo fanitatem teftabatur. Altero vero die 
ledis refident, tertio autem adeo fani efficiuntur, ut nec figna infirmitatis 
in eis ulla monftrarentur. Adhuc fiquidem fuperfuntnonnulli qui haec videre. 

XXV. De Fratribus nullam poftpracipitium lafionem habentibus. 

V Idimus quofdam Monachos laicos de faftigio Templi hujus ceci- 
diffe, verum nil periculi vita: in cafu fuo paflos fuiffe. Nam Mona¬ 
chus quidam vocitatus Ei lbodo cum cafum paffus fuiffiet,,confeftim in 
pedes ftetit. • 

« X X VI. De latomo cadente gratia S anili cafum aque fuum ridente. 

A Lius fimiliter latomus nomine Rogerus, in die Parafccvcs ab altitu¬ 
dine Templi cecidit, Sc protinus furgens Sc feipfum mirando nobis 
circumadftantibus cafum fuum laetus rifit. Ea ipla hora Comes Baldewi- 
n u s per chorum tranfiens territus ionitu & fragore lignorum , inquifivit 
quid illud effiet. Dicitur quia ibi cecidit vir, & nihil periculi paffius eft vi¬ 
tae. In argumentum fidei adducitur fofpes qui ceciderat. Qui haec , inquit, 

& hujufmodi operatur , credendus eft quod vivat in caelis , Sc quia inter¬ 
cedere ac fupplicare Deo queat pro peccatis noftris. 

• X X V11. De ferviente mentis S anili nulla ruin\difpendia fentiente. 

XXVIII .De cafu illafi Fratris , dum caderet nomen pii fimi Patris invocantis. 

Q Uidam ex Fratribus Monachum gerens , ne fui quidem, neque uti- 
lium‘rcrum fatis follicitus, juvenis enim erat, coque uti levius ferebatur 

S f iij ' 




Digitized by i^OOQLe 



ji€MIRAC. S. WINNOCI ABB. WOROMHOLTENS» 

Ann.Chr. ante Collationem quae Completorii horam praecedit, turrim Templi imper- 
®' :c xvii. fcaam> ver u m j a m in magnam altitudinem elevatam adfcendit. Dum ita- 
N o v ' v *’ que hac illacque difeurreree, pedibus labitur. Jam tum imminentis fortu¬ 
nae idum timens, Sz fuae vita: faluti dcfperans, nomen fandi Winnoci 
bifquc terque iteravit. "Quid ultra i cafus cafum dedit ubi lapidum & cae¬ 
menti quamplurima congeries erat, ut ex hoc comprobaretur indicio, 
minime falvari hunc aiicujus eventus levamine , fed folius Patris auxilio, 
cujus nomen dum caderet iteravit. Haud nequiquam quidem videremur 
immorari huic loco, mirari altitudinem , diferiminis cafum , fi non eflet in 
promtu cernentibus mirum , adfpicicntibus timori. Teftatus eft idem fra¬ 
ter nobis poft aliquot dies fui casus nequidem ruina: difpendia fenfiflc, 
verum quafi levi volatu dum in praeceps raperetur fe fuftentari. Adfirma- 
bat etiam id diferiminis,id casus» idque ruinae , fui incuria pafTum, id in- 
folentia illius eveniffe : qui dum optimum fadum fore fciret ftuduiffe le- 
dioni , Heu ! { exclamans inquit) poftpofui meam utilitatem > fecutus fum 
quam haud quaquam debui pedoris levitatem. Audiat iftud , perpendat, 
timeatque tale quid fibi hujus memorans, quifquis feria poftponit, inutili 
deledatur , ne a:que quidem cum exterioris corporis ruina difpereac Dei 
luce infignita anima. 

• XXIX. De juvent amdutficie fojt eafim 

P Rovidentia Dei omnipotentis incomprchenfibilis habetur, & id¬ 
circo magis ipfam mirando laudari,quam inquifitum iri ab ullo mor¬ 
talium ratum tenetur, ne inde difpendium patiatur humana fragilitas,un¬ 
de valet adquiri mentibus virtutum fedulitas. Omnis fententia ac feries 
orationis firmo quodam gradu nititur, cum fententia fententiae continuan¬ 
do jungitur , Sz oratio oratione probatur , tum exordium medio, medium 
fini concordat, Id etiam verum quidem animadvertere valet, fi quis men¬ 
te idiplum concipit. Etiam manum ferula: fubduxit quidam Monachum 
gerens, ut fuperius diximus, falutem fui tulit adjutus opepretiofilfimiCon- 
feftbris Chrifti Winnoci, ne palliis quidem vita: difpendia, non membro¬ 
rum damna : & utinam poft cafum corporis nullam fcnfifTet ruinam men¬ 
tis. Verum unufquifque onus fuum portabit. Quidam alter condudicius 
ut injundum opus perageret, adfcendit Templum. Jam trabes pofitse erant, 
his folis videbatur ornari maceria , nec adhuc fuo tedo tegebatur. Forte 
* media die ceciderat pluvia, trabes compleverat, & inde lubricae reddebantuf. 

Super unam trabium dum ille condudus jam juvenis quafi incautus ftaret,affi- 
duitas enim aluit audaciam, fubito labitur. Hujus cafus altior 8c vifu & menfii- 
ra habetur ruina alterius fuperius memorati. Exanimis fadus velut mor¬ 
tuus jacuit, fed haud diu quidem. Nam vires loquendi videndique refu- 
cnens , primum exordium quod coepit hujus mihi fuit: Oro , ne mifer 
mex matri id cafus , ne id mei infortunii intimetur , ne fiiper mea mife- 
ria magno dolore afficiatur. O natura parens rerum , 6 amor conncdens 
foedera i & o utinam verus amor tes mortalium connedcret, qui folus foe¬ 
dera rerum connedit • O utinam amicitia cultrix virtutum coleretur, uti 
mortales bono affuefeerent, vitiorum devia poftponcrent, ne falfp deceptio¬ 
nis lumine paffim agi»rentur‘tanto vitiorum errore. Verum ut ad hunc 
de quo coepi redeam, poft aliquot dies fanus Sz integer redditus in eodem 
opere defudat; cafum tantum & adhuc timet Sz ridet. Nam altitudo ipfa 
timor cernenti eft , nedum ruina: paffio. O mirum vifu , quin qriam ultra 
quam probari valeat feripto , mirum didu: Quis enim fac quit probare 


W 


• itized by t^OOQle 



APPENDIX DE S. WINNOCO ABB. 317 

verbis providendam Omnipotends ? credimus, id cantum fandi Patris hu- ann.ch*. 
militas meruit, ut de alto cadens omnis alis ejus protedionis fuftencetur, DCC xvu ' 
quicumque in eo fpem habens meritis illius innititur. ’ Nor ' vt ' 

APPENDIX 


De S. Wmnoei feftis, delatione annua t fodalitio & 
Coenobio Bergenfi. 


*• Q EVE REN D?S admodum ac pranobilis tAfbbas Vvinnoci-Bergenfis, D. 

Jr\ Maurus de Wignacour , litteris d me interpellatHt , vt rebus S. Vvinnoci illu- 
firandis manum daret j id praftitit humanijftme tum per fe , tum per religiofum 
Coenobitam fuum D. Amandum Belvcr , qui Titam S . Vvinnoci Jingulari libello Hi- 
Jpanici fcripfit. Ex utriufque obfervationibus quadam huc paucis referre vifum eft. 

1. S. Vvinnocus in Coenobio & opido Bergenfi , ubi Patronus habetur, triplici fe- 
fio honoratur quotannis. Primus eft dies Depofitionis ejus v 111 Idus Novembria : quo jefta. 
.die Martyrologia recentiora eum laudant. Secundus eft dies Elevationis fett Exaltatio¬ 
nis ( ut vocant) x Kalend. Martii . Tertius Tranflationis x l v Kalend. OBobris, quo 
falicet Sanfti corpus in Coenobium Bergenfe illatum eft. Et prima quidem veneratio cum 
oBava & laboris cejfationein opido -, fecunda ritu femiduplsci ; tertia ritu feftorum fecun¬ 
da claftis celebratur. 


)• T rate rea loculus facrarum Reliquiarum S. Vvinnoci , quas Monachi noftri Ber- Circumla- 
genfes religiose adfervant, fingulis annis circumfertur die fefto fanttifiima Trinitatis, & in tl °- 
fluvium Colmam praterfiuentem immergitur in memoriam fufeitati quondam pueri ,qui eo 
loci aquis prafocatus & obrutus fuijfe dicitur. Tempus falli incertum: at fama perpetua at 
conflanti majorum traditione in pofteros derivata, fupplicatio anniverfaria, fodalitium 
exinde in S. Pvinnoci honorem inftitutum > rem fatis confirmant, & a Scriptorum filentio Sodali- 
vindicant. Quamquam ante annos fexcentos jam fieri folebat fupplicatio & delatio cor- tium. 
foris facri in Ecclefiam Pvoromholtenfem ipfo die fanfta Trinitatis, ut patet ex lib. Mi¬ 
rae. cap.4. Lege M dlbrancum lib. io de Morinis cap. 4. 

4. Antequam Toromholtenfe Monafterium conderet S. Vvinnocus, aliquamdiu cum fo- Cana¬ 
riis confederat apud Scovebergam, nunc Bergas Vocant-, ibique adicula &. Oratorio eX- bium Bcr “ 
ftruBis rircumpofitos incolas ad veri Dei cultum hortatus eft. Mortui corpus Tvoromholti 8 en(e - 
inS\ Audtmari caftrum Nortmannis fevientibus delatum,poftea Balduinus Calvus,ex- 
ftruBo Tergis Templo in honorem S. Martini& S. Fvinnoci, eo transferri curavit, & 
locum ftcularibus Canonicis conceftit. Poft annos amplius centum Balduinus cognomento 
Barbatus, cinfto muris opido, ex Oratoriopradifto corpus facrum die it Septembris intulit 
in Coenobium, quod infuperiore urbis parte conftruXerat . Arceffiti i flue e Coenobio Berti- 
niano Monachi circiter annum m xxx , quibus prafettus Rode ricus Bergenfis Abbas pri¬ 
mus. C revitfub eo, inquit Sanderus inTomo 2 Flandria illuftrata, Monafterium ac mona- 
ftica difciplina , quam Hermes Abbas collabentem nonnihil reftituit anno u c vi 5 
Gerardus Cluniacenfibus inftitutis confirmavit ;eamdimque inter civilia bella penitus 
languefcentem anno u cccc ixxx reduxit. Habuit idem Coenobium Monachos fanfti- 
tate celebres, Girtieuu, virtutis merito ad Abbatiam Aldenburgenfem evettum ,fpi- 
ritu clarum prophetico, fumma virum abftinentia, ut qui quadraginta annorumfpatio car¬ 
nibus dr omnt eo quod vitam aliquando accepit, abftinuiffe memoratur-, ^BeriuifuM 
qui poft eadem B. Godoleva profugus , reliquum vita fua p anitens ibi tranfegit. item vi¬ 
ros dottrind non obfcuros ,Johannem Chronici veterts autlorem ;T«omam Dra¬ 
conum Supplementi & cladis Gallicana anni 13X3 feriptorem -, Petrum Vvallomcapellum. 
librorum Jlex de Monaftices inftitutione concinnatorem doBijfimum, cujus opera Mola- 
nusfe adjutum fatetur. Hac fere Sanderus , qui fuperioribus addit Drogonem, de 
quo antea diximus. Addimus & venerabilem virum Jacobum Muiffant ex-Monacho 
Tergenfi Abbatem Affligemienfem , qui virtute ac pietate illujhis obiit anno u dc xxvi. 

De his alias. Huc corollarii loco adferibendus videtur Abbatum Bergenfium catalogus 
ad me recens tranfmiffus, cui pauculas interfero obfervationes. 


Digitized by t^iOOQLe 



# 




3 i8 APPENDIX DE S. WINNOCO ABB. 


Ann.Chr, 

nec itu. C A T A LOGUS ABBATUM BeRGENSIUM. 

No». TI, 


i. TJ Odericus ex-Monacho Vtdafii- 

XV»® Abbas Sithivcnfts , dein Btr- 
genfis ab anno u x x x ( aiunt ) in annos 
feptem : quibus expletis reverfius e fi ad Ai o- 
ttafierium Bertinianum , ubi decejjit anno 
M XLII. 

• 2. G e r m A N us , qui vix quadriennio 
prafuit , obiit anno u x l i. Invenio tamen 
Germanum Abbatem S. Vvinnoci(ubfcrip- 
fijfc charta commutationis quo rumdam al¬ 
tarium, fafta inter 'BalduinumTarvennen- 
fem Epifcopum , & Rodericum Abbatem S. 
Hortini: cui charta apponitur hac claufula: 
Adtum Tarvcnnx in Bafilica B. Marix in 
Synodo anno m xxvi, regnante Fran¬ 
corum Rego Rodberto, Baldewino verb 
Marchionatum agente anno x x x i x. Ex 
quo intelligirnus , aut Germanum bis Coe¬ 
nobio Bergenfi prafuijfe , aut Rodericum 
ante annum ac c xxvi. 

3. R u m o l d u s Bertinianus , interfuit 
Inventioni S. Bertini , mortuus anno m 
l x v 11 x. Eo tyibbate ex Anglia in Ber¬ 
gen[e Aionafierium fati a e fi Tranjlatio Re¬ 
liquiarum S. Levvina, cujus rei hifloriam 
referemus anno iojS. De eo in lib. AI irae, 
cap. 20. 

4. Ermengerus ex-Monacho "Ber¬ 
gen fi Abbas, vir probus, injufie ejettus ab 
amulis anno regiminis circiter decimo j po- 
fiea reftitutns. 

j. Manasses Roberti frifonis Flan- 
dria Comitis cognatus, qui a Gregario Papa 
VII infignia epifcopalia primus accepit. 

6. Ingelbertus Bcrgenfis Ajceta, 
Balduini Barbati Flandria Comitis ex filia 
nepos , prafuit annis xxi, obiit anno m c 
I v. cuiJuffe citis in duos annos Er.menge- 
R u s ante immerito expulfius. 

7. H s R M e s monafiica dificiplinainflau- 
rator, prafctluram abdicat anno m c x x, & 
in Remenfie Monafierittm S. Nicafiifiecedit, 
ibtque rtligiofiffime obiit. Privilegio Bal- 
duini Comitis Bertinianis eencejfio pro O- 
fterfela fiubjcripfit Ermcs Abbas Bcrgenfis, 
adjeSla hac claufula t Adtum cll hoc apud S. 
Audomarum in follcmni curia , anno u c 
xiv, Indi£t. vii , regnante Ludovio Franc. 
Rege , principante in Flandria eodem Bal- 
duino Comice, ea fcilicet die qua ab ipfi> 
Comite cun&xfquc Proceribus Flandrix 
j»ax confirmata eft facramenris, ut ego legi 
*n Tabulario quodam Bertiniano d D. He- 
rovallio communicato. 

LThomas, quo Abbate opidum cum 
Abbatia periit anno m c x x i i i. Isdeccjfit 
die 4. Aprilis. 


9. Astgerus feu Algjerus, d quo re- 
fiauratum Coenobium, Templum dedicatum 
d Mtlune AI ori ne n fi , Alvifio Atraba- 
tenfi dr Simone Tornacenfi & Noviomenfi 
Epificopis;prafentibus Theodorico Flandria 
Comite ,aiitjque Prolatis.Is etiamS. Vvin- 
noci Reliquias in thecam auro argentoque 
confeliam includi curavit per Alilonem 
Epifcopum pradiEtum anno m c xxx vii i, 
mortuus pofiannos decem, die 29 Julii. 

10. Theodoricus ex-AIonachoBer¬ 

gen fi Abbas primum in Capella S. Alaria 
juxta Caletum, dein BergenfiCoenobiopta- 
feSl.ts, obiit /4 Januarii. Eo Abbate Bal- 
duintts natu major filius Theodorici piati- 
dria Comitis in Berger.fi Alonafierio fiept- 
litttr. , 

11. Acherus tbist Remis in Mtnaftc- 
rio S.-Nicafii. 

J2. Walterus feu Galtertit obiit it 
Novcmb. 

13. A l s x 1 u s anno m c l x x i i fub- 
ficripfit charta Philippi Comitis Flandria 
pro quibufidam paludibus oAbbatia S. Btr- 
tini. obiit 19 AIartii. 

/4. Philippus 

t$. I n g E t m A r us vir prudens. 

/LGuunauas Jiu VvUlermtn de 
Slippe. 

17. Johannes de Brtuckburch. 

JS. JohaxNIS dcLois. 

19. Walt e rui de Ptrnizeela. 

20. j£ g i d i u s de Bofedo. * 

21. Guiliermus de Bapalmis inAt- 
tefia. 

22. Balduinus dc Billrko. 

23. Petrus Fulekius. hic cum fucce(fo¬ 
re magnificam, qualis nunc cernitur, chori 
firiilfuram inchoavit & abfiolvit. 

24. Nicolaus fiepultus efi in Alchia- 
eenft AIonafierio S. Silvini. 

23. Guiliermus Maranr. 

26. Johanhes Uleggarr. 

27. Sim oh Plotin. 

28 . Johannes Waghclrincq , aliis, 
de Ipra , primus in choro novo fiepultus. 

29. Jacobus Pificis. obiit 16. Januarii 
anno m ccc xxxviii. 

30. J o h-amnes de Bulscamp. 

31. Johahnes Bornincq. obiit Lute- 
cia Parifiorum, ibidem fiepultus inEcelefia 

S. Alaglorii. 

32. S1 m o n Moor. 

33. A n d R e a s Bolin. 

34. Jacobus Pinchenier, que Abbate 
anno m ccc lxxxiii opidum Bergenfe 
penitus everfum , cafi opidani ; Ecclefia 

(poliat a. 


Digitized by V^OOQLe 



I 


t 


APPENDIX DE S. 

fvolistta , Prior captivus dbdudsts , fugati 
Coenobita, obiit anno m c c c x c i y die s t 
N ovembris. 

35. Siuom de Haringbcs Decretorum 
D ocior ex-Priore Abbas, tnpradttla yafia- 
tione in Neufiriam abdudus apud Hon~ 
fieur ; gravi are Mvnafierii• redemtus. 
Abbas eletlus dr confirmatus . obiit tamen 
non confecratus . 

36. M1 e ti A e 1 Brajfatoris obiit etiam 
paullo pofi annum m ccc x c i v. 

37. Georgius Moor ex- MonAcbo 
Bergenfi oAbbas primum Aldenburgenfis. 
de in Vvinitocenfis , isir magAi nominis & 
nudor itatis, prafuit annis x x v 1 , mortuus 
armo m c c c c x x, Aprilis /. 

38. VaitiRus B audi aere obiit anno 
M cccc xj.li, Novembris 28. 

39. Petr us Lotin, vir religiofijpmus, 
dignitati nuntium remittit pofi annos x x x I 
regiminis, vita excedit anno m cccc lxxii. 

40. Johannes j Mafius obiit anno m 

CCCC LXXXVIXI. 

4/. J oh amnes obiit anno m ccc C 
x c v 11 u 

42. Hadrianus de Pre ve bonis ope¬ 
ribus plenus anno u o x j 1. 

. 43. J ac o b u s Vilgiers ex-Prapofito 
Voromholtenfieletlus Abbas, moritur anno 

M D XVII. 

44. J a c o b u s Courtevile obiit anno 

M D XXIV. 

43. Rolandus Streukndt anno m d 
x x v i x. 

46. ?ranciscus Oudeghccftc exfii- 
k at anno odavo regiminis. 

47. Gbrardus Amcricourt fiofi- 
fuam Bergenfi Coenobio prafuit anms de¬ 
cem, ad S. Hortini e fi evectus anno m d x u v, 
ac demum anno m d t x m primus Audo- 
marenfis Epifcopus confecratu$, retento re¬ 
gimine Abbatia Bertiniana, in qua tdudus 
fuerat. Is in ea urbe pauperum fcholarium 
feminarium ac Collegium Patrum Soc. Jesu 
expenfis Abbatia fua erexit. 

anciscus d’Auchoult, ditius 
d’Hclfaut, pracipua in Artefia nobilitatis, 
ex proto-N otario & Canonico Morinenfi 
fadus Abbas Liquenfis Ord. ‘Tramonfira- 
tenfis , deinde tranfiatus ad Abbatiam S. 


WINNOCO ABB. 

Johannis prope Tarvennam Ord. S.Benedi- ann. Cha. 
di, dr ijhnc ad Bergenfem; demum primus d c c xvir. 
Gandavenfiurn Epifcopus eledus, oblatam Nev. vi. 
fibi d Philippo Hijpaniarum Rege dignita¬ 
tem modejfe recufavit , contentus Abbatia 
Blandinienfi, cujus regimen pofiquam Ber- 
genfibus prafuit annis x u, accepit anno m d 
ivi. 

49 ' Hieronymus Frimberghe facrd 
*Thco;ogid Licentiatus multis aborum ima¬ 
ginibus clarus, tAbbas datus eodem anno. 

S». Johannis Je Roy , nobilis Ar- 
tefianus ex. Bouvclinghen , ex Oeconomi» 

Abbas fadus anno m b txxvi , -obiit an¬ 
no md ixxxiu, de familia fua optimi 
meritus. 

St. Johannis Mouflin, vir dodijfi- 
mus, anteperceptambenedidionem obiit an¬ 
no u d LIXIVII. 

52. T h o m A s FArdeur Audomarenfii 
ex-Monacho Bergenfi RationariusBronien- 
fis ad S. (ferardum prope Namucum , ab 
avunculo fuo ejufdem urbis Epifcopo Mi- 
norita ac Bronienfi Abbate bis in Hiffa- 
niam directus ad Philippum Regem, altera 
profediont anno m d ixxxix Bergenfi 
Abbatia prafedus , exftindus efi anno fe- 
quenti. 

53. Carolus d‘Argenteau antiqua 
familia e Brabantia G allicant e pago Ligny, 
eec-Monacho Abbas defignatur anno m 0 
xcl 1 , Manii 28 , vir acerrimo judicio, 
mira eloquentia praditus, obiit anno m d c 
xxv, Martii 26, atatisanno 80 , regimi¬ 
nis 33 , profejfionis 60, Prejbyteratus 53. 

54. Carolus d’Argcuteau, id nominis 
alter , prioris nepos, ex pago Namucenfi, 
vico V r denne, Abbas conjecratus anno m d c 
xxv .Maiii, vir mitijfimus & humilis at 
vere Pater, obiit anno u dc l x , Novem¬ 
bris 24, anno atatis 70, regiminis 36, pofl- 
quam Monafierium magna ex parte diru¬ 
tum infiauravit. 

55. Maurus dc Vignacourr illufirifa¬ 
milia ex Comitibus de Flexere ortus, Abbas 
infiituitur anno mdclxii , M artis 23 1 
Gandavi in Ecclefia CathedraU ab lllufi. 

Epifcopo Carolo JTanden Bodche confecra¬ 
tus Aprilis 16; Bergas fefiive exceptus dio 
30 ejufdem menfis. Ei multos annos. 


In vacuum hocce pagella fpatium ad fer ibam rotulum , quem Coenobita Bergenfes Cors 
beienfibus remiferunt pofi carmen lugubre ( Titulum appellant ) de morte FulconM 
Corbe ia Abbatis, anno u x c v x 1. Orate pro noftris Fratribus Rumoldo, Ingel- 
birto, Ermengero Abbatibus ; S i c b o l d o , Odgero, Alolfo, 
AIeyzone, Drogoni Sacerdotibus } Rhyboido , Bernolbo , Ar- 
n o l d o , Idesboldo Diaconibus, & ceteris in Chrifto quicfcencibixs. Hac Ber¬ 
genfes ad Corbcicnfes pro mutua focietate. 


t 


Atta SS. Ord. S. B. S acu lum III. 


Tc 


Digitized by t^iOOQLe 



Circa 

DCC XVII 

Decem b 
xxx. 



An. ii> «t> 

VITA S EGVVINI EPISCOPI 

WIGORNIENSIS IN A N G L I A, 
Au&ore anonymo qui videtur facculo xi vixifle. 

t 

%x Innutrio Bollandiano & Copgravio. 
OBSERVATIONES P R M V I M. 

ITAM S. E g vi ni /eu Ecgvini , V vietiorum in provincia 
Merci orum Epifcopi, antiquitus exaratam fuiffe, innuit Vvillelmus Afal¬ 
me/buri e Monachus in lib. 4 dePontif Angi. Quid illud ? tnquit, cre- 
dendiimne putatur quod tradit antiquitas? &c. nimirum de 'compedibus S. 
Egvvini: qua de re infra. S. Brithvaldum f eu Brithvolbum ex M onacho 
Glaflonienfi Cantuaritnfem Archiepifcopum , 'Beda Venerabilis aqualem, iftius feriptionit 
conditorem agnofeunt Jobannes Pitfeus in lib.de Script. Angi. Htnricus Spelmannus ia 
\ Notis ad chartam Egvvini tomo r Cone. Angi, ad annum 709 . & alii. Ejufdem feriptio-. 

nis Britbvvaldo attribute fragmentum edidit Frantifcus Godvvinus, agens de Vvigornien- 
' /ibus Epifcopis :ftd que mentionem facit excidii Eovcshamenfis, quod Eadgaro Rege ac-. 

eidis , hoc efl pofl annum cmiii, quo Eadgarus Regni habenas moderari coepit. Hinc 
conjeEluram capio , iftius fragmenti auftorem non ejfe antiquum illum Brithv.iklum Can~ 
tuarien/em Anti/litem , /id alium B . ithvoldum ex-Af onacho itidem Gla/lonicnfi Vvin- 
tonienfem Epifcopum , cujus meminit Mona/Hcon Angi i canum in Hi flori a Glaflonienfn 
Abbatia his Verbis : B.ithvald is Wintonicnfis Epifcopus, Monachus Glafloniar, obiit 
Alius ano anno Domini M itv, &c. Iflud fragmentum referemus pofl vitam prolixiorem, quam 
oymus. hic damus primo loco ex Jehanne Bollando: tametfi huju r t A uftor vixit pofl initium facu* 

li xi,'Ut patet ex miraculis Vita /ubi effis, in quibus memoratur Elfa.irdus Londonienfis 
Epifcopus, denatus anno m xtiv. Verum aliam antiquiorem fruflra perquiflvimus. 

Vir* u- *• VviRelmus M onachusloco jam citato miratur , cur S. Egvvinum flenti» pre/ferit ve - 

triufqne nerabilis Beda, qui annis fere quindecim Egvvino fupervixit. Eveshamum, inquit, fun- 
quanta au- davit B. Egvinus Epifcopus ,dcquo quid miraculi fit qu6d B:da tacuerit, nondum petme 
«toricas. p 0t ui advertere, vel per alios addifeere: prarfertim qubd cum Kcnredo Rege Merciomm 
& Offa Rege orientalium Anglorum, immo S axonum , Romam iverit, quorum profe¬ 
ctionem hilloricus non filuir. Vcrumtamen quarcumque res hanc taciturnitatem impera¬ 
verit, conftat cum tertium Wigornienfium Prxfulem fuiffe f locum illum quo nunc Coe¬ 
nobium vi/icur, peculiariter amaffe, incultum antea & fpinetis horridum , fed Ecclefio- 
lam ab antiquo habentem, ex opere forfitati Britannorum. Eo loci Vir fandiilimus, dum 
folitudine invitante frequentaret-excubias. Dei Genitricis vifione & allocutione mulceri 
meruit, plane &abfquefcrupulo praecipientis, ut ibidem fibi fundaret Coenobium futu¬ 
rum libi graciofum, illi negoriofum. Inftitit ille jullis, & complens opus , apoftolicis Sc 
regiis privilegiis corroboravit. Non omnino probat VvUltimus id quod it S. Egvvini 
compedibus hic narratur. Ita enim fubdit. Quid illud? crcdendun\ne putatur quod tradit 
antiquitas i peccatorum juvenilium quondam confcium , pedes compedibus irrctiiffc, 
clavibus compedum m amnem jaCUtis palam dixiffe, tum fc demum de peccatis fecurum 
« futurum, cum compedes vel divinitus , Vfcl ipfis referarenrur clavibus : ita Romam profe¬ 

ctum prolpercquc reverfijm. Jam vcr6 in illo mari quo a Gallico continenti Angliam na¬ 
vigio rranfmittitur cum navigaret, immanem pifccmfaltu puppim qua Pontifex veheba¬ 
tur ingreffum , ccctatimque adnitentibus nautis retentum: in ejus exenterati jecore elavem 
repertam, ferxque compedum appofitam, SanCto foluto fecuritatis plurimiim donailc. . 

j. S. Egvvini memoria in reoentioribus faflis celebratur tertio Idus Januarii. Prafirt »- 
da Vita utriufque auSloritas, in quibus Egvvini obitus tertio Kalend. Januarii reponitur. 
Nominatiilimus profe&o Pater cft , reflante VviUelmo jam laudato, 8c petentibus exora¬ 
bilis , fi credulitas rogantium non titubaverit. 

4. Egvvinum ante Epifcopatumfui/fe Monachum, adfimant oArnoldus Vviott, Johan- 


Sanfti cui. 
tus. 


Digitized by LvOOQle 



VITA. S. ECWINI EPISC. WlGORKir.NSIS.' ;jr 

nesPitfeus & alii nonnulli. Preftat audire tAfonafiicon lAnglicarium.inhec verba de Ab- Circa An. 
batibus. Evtshamenfibus. Anno gratis pc xcit tcmporeRegis Etheldrcdi, filii Pendas t>cc ** il - 
Regis Mcrciorum, & Brithvaldi Archiepifcopi, S.Egwinus Deo diledus Wigornienfis DiC * xxx * 
Ecclcfiae praefulacum fulcepit, cui gloriofiflima virgo.M a ria decimo anno mi Epifco- 
patus, in loco qui dicitur Heihome , 'nunCvcrd Evesham nominatur, manifefta vifionc 
apparuit. Quem quidem locum conienticnte Rcgc Etheldrcdo arque donante ftatim aedi¬ 
ficare inchoavit in honore ejufdem glori ofe Virginis Maria. Sexto fiquidem anno poil- 
hsc Epilcopacum prsdi&umex toro reliquit, 6c apud Evesham primus Abbas, Pallor-& 

Patronus eneChis cft ,ubi fanet iit me ac religioiifiime novena annis vivens cum Fratribus, 
devotilfime perrexit ad Dominum, videlicet ili Kalend. Januarii anno gratis scc 
xvii, &c ; 

j. EgVVinum calumniantur Cant unat ores agdeburgenfes Cent. S capp. 7, f &10, qua fi Cultus 

fanttarum imaginum Cultum primus in Anglo - Saxonum Ecclefias invexerit: quippe qui B. imaginum 
ari* imaginem in Ecclefiafua collocaverit, mandaveritque ut a populo coleretur. Quod 
quam gratis confingant Centuriatores, dimonfirant non folum Baronius atque Binius i ve- 
mmetiam Henricus Spelmannus tomo r Cone. Angi, udanti. 7 09, . . 

. 6. De Eveshamenfi Monafitrio agri Kvigornienfis in provincia Merciorum lege Aio- Monaftc- 
nafiici Anglicani tomum / pag. 144 &feqq. ubi varia referuntur diplomata, a Spelrnan- riuni F.o- 
no examinata, in quibus dicitur EoVesharnenfe M onafierium in fit tutum fecundum Regu- v “h JllKn " 
larri S. Benedicti, 'Monachis pulfis fucccjfere Canonici facul ares anno c M X 1 1, qui- 
bus nofifemel ejellis refiititri Monachi tanta religionis laude floruerunt, ut Ericus Da- 
jjorum Rex cellam duodecim Monachis Eoveshatnenfibus exfiruxerit Othenefi* in Dania, 
edmque Eveshamenfi Abbati*fnbjcftamejfe voluerit.Exilio Coenobio evocati ab Ethelbal- 
do Merciorum Rege Monachi & KenulfusAbbas in M onafierium Crulandenfe , quod 
ipfe Rex fub norma S.Bensdicti condiderat, ut fuprd vidimus iuFita S. <fiuthlaci 
ad ann. 714, 



EmporibusRegum EthelrEdi atque Kenredi, quiMer- Egwinus 
ciorum regimen obtinuerunt, in territprio Wigornienfi exftitit 
vir religiolus, nomine Ecv tuus, regali ex profapiaortus:qui f '*’ 
in adolcfcentia pofitus, poftpofita fecularis faltus ambitione bo- 
noruinque. temporalium jocunditace , paupertatem yoluntariam propter 
J^cum appetivit, & ccclcfiaftico ^ulcui divinifque officiis (e.omnino man- sacerdos, 
cipayit. Per Ungulos itaqqe ordinis ecclcfiaftici gradus ad Sacerdotium uf- 
que prove&us, mox totam vkam luam in contemplatione divina convertit. i 
-A Ubi y cr oW igomienfis fedcs.otbara cft Pontifice, clamat Clerus, petit Epifcopus 
populus beatum virum pro fan&itatis merito ad epifcopalem dignitatem Vvinto. 
ffiblimandum. Beatus autem Egwinus multum relu&an* Sc renicens , con- ut * 
{jentiente cum Clero Sc populo Rege Etbelredo, imrnb rogante & plurimum & 
cogente , ad Epilcopacum praefatae Urbis adfumtus eft a • Et llacim divini a 
yerbi inclytus praedicator eifcdus , bonis adibus. omni conamine operam 
dediti tanto humilior, quanto altiori fublimatus,erat officio, carus Deo Sc 
hominibus»ipfique Regi prudenti a,xqui tat e, $£ dodrina, confilio , omni-, 
que probitate erat acceptus, pater orphanorum , fuftcntacor viduarum, Sc 
defolatorum erat confolator. Potenter Cos redarguebat, qui fanxfidci refi- 
ftebant , & leniter fqavi Chrifti jugo colla Tubmittentes demulcebat. Pra¬ 
vis erat Jbrmoejus quali (limulus, Sc quafi clavus in altum defixus i man- 
(juetis quafi oleum apparebat. Populos noviter converfos Sc gentilitatis adv 
huc plurimum fapientes, Sc errore vetjufto in multis deceptos , illicitifquc 
connubiis gontra Chrifltianam fedam involutos, a faucibus diaboli abftra- 
here cupiens , Sc ab errore Sc fqualore. vetuftx gentilitatis convertere defide- 
r^ns , de.talibus ad eos fxpe locutus eft , dc prajdidis fccletibus Sc errori¬ 
bus atque illicitis copulationibus duriffime cos increpans , & amplius talia 


« Nempe poft Oftforum Bofeli primi Vvicciorum Antiftitis fuccclTorem , 
xcviii , cx didis., ' 


& quidem anno n c 

Tt iij 




Digitized by v^.ooQie 




Circa An. 
dcc XVII. 
D e c. xxx. 

-Dejicitur a 
lede fua. 


ticts 


■Romim 

pcigeos, 


VITA S. EGWINI EPISCWIGORNIENPSIS/ 

agere interdicens, Dcura ifta damnare adferuic, tremendi judicii Sc fempi- 
ternorum tormentorum crebris verborum tonitruis retundens lapidea corda, 
arguens, obfecrans, increpansinomni patientia &dodrina. 

3. Verum quia -infanabilibus morbis plerumque officit medicina, ab in¬ 
vidis * Sc 'inimicis fidei faeva tempeftas perfecutionis excitatur, Sc feditiofa 

•1. hrre- in Sandum Dominfgraflacur, & ia vitam ejus falfis figmentis armatur vul¬ 
gus. Ergo Sc populus cujus vita Sc intentio proclivis erat ad malum, videns 
illicita fibi non licere, Sc adfucta vitia nolens relinquere } unde proficere 
-debuit , inde contra Sandum Domini in iram Sc odium exarfit, Sc cum ab 
•Epifcopatu expulit. Permifit hoc etiam excitatus concra eum livor regius. 
De eo nempe nonfolum apud Regem accufaiio,led etiam apud Romanum 
Pontificem ab inimicis prolata fuerat delatio. 

4. Tunc vir Dei fide munitus, divina confolacione roboratus , angelico 
confilio frec-us, cum fevidiflet ad certamen vocari, pro falutc errantispp- 
puli& annihilandisinimicorum figment-is ad apoftoheam Sedem ire ciiipo- 
fuit. Quamvis enim vir Dei coram hominibus fe immunem ab illatis fciret, 

pedes vin- -tamen quia coram D eo peccatis fe obnoxium cflenon diffitebatur, & etiam 
culis «d- p ro pcccatU populi fui pedes fuos vinculis ferreis adftrinxit, quae clave po- 
"“S"- terant ligar-i Sc referari, ipftmque elavem in -fluvium, Abdona» vocatum, 
Anglice Avcn, projecit, Sc verfusRomam ire cccpit. O virum eundis mira¬ 
bilem , nec terroribus concuflum, nec blandimentis fedudum, nec labori¬ 
bus vidum , qui inter corporis fui prefluras Sc abjediones , nec mundanas 
laudes captavit, necadfpedus hominum reculaviti O fortiffimum vidoretn 
laborum , contemtorem exprobrationum Angelis Sc hominibus admiran¬ 
dum, & tot populis ac gentibus (pcdaculum -fadum-j 
Romxfa" f* Sicque in confpcdu populorum vincis ferro pedibus Romajn ingre- 
cr^opcia- flitur, in Ecdcfia S. Petri Apoftolorum principis ad orationem profte.nkur. 
Qua cum magna prolixitate completi, ad facra Miflarum foiiemnia cele¬ 
branda praeparatur. Interim namque famuli fui pro cibis emendis ad flu¬ 
vium pergunt, &: emto quodam pifce magno Sc exenterato, compedum 
clavicula quibufeum Saftdus pede» adftrinxcrat, in vWberibus invenitur j 
ferrumque quod Angliea Avena abforbuerat, Romana Tiberis exhalat. AI* 
lati-famulo Dei clavi culi, voluntati Dei fe fubjiciens, coram eundis da- 
vem accepit, Sc vincula fua referavit. 

x - 6 ' Tanti miraculi novitas in omnes erupit, Romam implet, qui mifera- 

Ronoratnr fcwlis Sc noxius putabatur, fandus Sc venerabilis commendatur. Quis Hlum 
a Pontifice. videre non certabat? quis ab eo benedici non feftinabat? Ipfe etiam reve¬ 
rendus Papa cognito S. Eg^Vini adventu , auditis artguftiis Sc laboribus in 
itinere ab eo perpeffis, Sc qualiter omnipotens Dominus a nexibus cum ab- 
folverac, eam acceriiri fecit, & volentem fibi profterni digni reverentia de¬ 
tinuit; quem benedicere debuerat, ab eo benedici 8 c abfolvi petiit, Sc (ibi 
confedere fecit. Ante fe Miflarum foiiemnia celebrare coegit; ad ejus fin- 
galare colloquium Sc confilium frequenter admiflus , gratiosi auditur. 
Controverfiac fuac SC itineris causl tandem coram fummo Pontifice reci¬ 
tata, difcctfia, Sc omnimoda ventilatione ad votum diffinita, cum apoftb- 
Eca benedidione & litteris ad fedem propriam regreflus eft. 

7. Auditis autem Rex miraculis Sc virtutibus per fandum virum patratis, 
plurimum gratulatus in propria fua fede reftituit eum. Et non folum pater 
fpiritualis , verum etiam circa filios ejus comparer fadus carnalis , ei filios 
mos litteris Sc moribus informandos Rex commendare curavit. 


In fedem 
rcrerfus, 


Regis filios 
inftuuit. 


* Abdonafeu Avona fluvius locum Eovcsham irrigat, ac Sabritue aquis mifcetur. 


Digitized by v^.ooQLe 



VITA. S. EGWINI EPISC. WIGORNIfcNSlS. & 

$. Illis diebus locus erae in territorio Wigomicnfi , dumis te vepribus cikcaAn. 
condenfis incultus , qui a modernis Eoveshammium appellatur : hunc B. *>cc xvn. 
EgVinus a Rege Merciorum Ethelredo expedit & obtinuit. Super illam D,c ' 
quoque filvam quatuor pallores gregum ad vidualia fervorum Dei nu- 
crienda conftituit. Ex quibus unus, Eoves nomine, quadam die ad interio- R ege . im- 
ta filvac progreffus eft: te ecce adftabac in loco quodam virgo quardam cum P etIito ' 
aliis duabus virginibus prxclariflima., omnem mundanam pulcritudinem, b. Virgin» 
te iplius folis fulgorem luifplendorc te gloria devincens, librum in mani- w»w» 
bus tenens ,*& cum facris virginibus cxleftia cantica pfalleas. Expavit vir' 
ille tam corufca vilione hebecatus , nec ferens cxleftia confpiecre » ta¬ 
citus ac tremens domum rediit; quae viderat fapdo Epilcopo intimare 
curavit. Vir autem Dei tacite rem confiderans , poft jejunia te preces 
quadam die cum tribus lociis, te cum pfalmis te curationibus devotis, 
nudus pedes ad locum dcfignatum pergit, eminufque relidis lociis ipfcf 
interius procellit , diuciulqae terrae accubans, cum gemitu te lacrynus 
implorabat relpcduro mifcricordix Redcmtoris. Surgente illo ab oracio- 
ne ,, tres virgines non minoris Iplendoris te gloriae quam prius apparue¬ 
re : quarum qux media erat prarcelbor , te omni nitore fplendidior prx- 
fulgebat, liliis candidior , rolis vemancior , odore inxftimabili fragran - 
rior i librum quoque manibus praeferens , te crucem auream luce radian¬ 
tem# Cumque cogitaret lianc Domini Genitricem effe: virgo ptxcellen-- 
tillima quali favens tam pix animationi, adorantem praetendi quam te¬ 
nebat cruce benedixit , &c cum tali valefadione difparuit. 

9. Gavi iis itaque vir fandus, te Deo gratias agens * intellexit dTtf Mo(Ulfte . 
'divinx voluntatis, ut locus ille Dei cultoribus coulccraretur , & bea- nam 
<x Dei Genitrici dedicaretur. Voverat enim inter Varias tentatiocKim . 
anguftias, ii Dominus ptofpcrom faceret defidermm luutn , xdkicatu- * 
rum Domino templum. Locum ergo .protinus mundavit, opus inchoa¬ 
vit, te ad fiftcm perduxit. Scripfic quoque idem Sandus , te palam om« “ 
mbus fecit Monafterii xdificationcm, tunc nomine Homme vocato, fob 
his verbis.- . 

. / ’ . ; i ' ' ' 

i i. • • 1 • * 

TJ Go EgVinus Vieciorum humilis Epilcopus, Volo manifeftare om-«' 
JL^nibus Fidelibus Chrifti, qualiter ego primum pet Spiritus-laildi in- « 

^irationem iftum locum degi, &-Monaftcrium aedificavi in Moimfie in 
honore omnipotentis Dei te fanda: Mariae perpetux Virginis. Conti- «** ° n ' 
git quodam tempore non fine Omnipotentis difpenfationc, quod ego « 
in laboribus multaram te magnarum vifionum dudus fui. Qua de re at- « 
fit meo ia an uno per Spiritus-fandi infpirarionetti , qubd ego Unum « 
locum aedificare deberem ad hiddem te gloriam omnipotentis Dei , te « 
fitndae Mariar ; te omnium eledorum Cnrifti, te etiam mibi ad sfcter- « 
nam retributionem , antequam ab ifta mutabili vita difeidetem. Cfim * 
itaque maxime florerem ia diebus EthelrediRegis Merciorum , cccpi« 
benigne deprecari ,• ut mihi concedere dignaretur antiquum Coenobium, « 
quod ricdatnburtb y nuncupatur. Sacis ille libenti animo quod petebam « • 
concclfit. Regnante poft illum Reg£ fcenredo, contulit Deo 6c mihi ,hurt «' 
pro amore Dei, tum pro aftediofie carnalis amiciciz qua pellitus mihi « 
devindus erat , 84 manfos in atnbiru loci illius , qui te Homme dicitur.» 

Poft modicum tempus Aldhelmu s * religiolus Epiltopus migravit ad , 

Dominum, quod ego per revelationem agnofeens , convocatis Fratribus 7 * 9 ' 
* 

«Nunc tcftc Cambtkuio, haud procul ab Avona, iafia Eavesham. 

Tt iij 



Digitized by i jOOQle 



334 ;VIT;A S. EGWINI EJ>1SC. WIGORNIENS. 

Awnu* ’* ^ Clericis exceflum venerandi Patris eis aperui, fitin Melduncnfi Mona- 
D«C XVII.*» ftorio cum honore fcpclivi. Poft haec vero cum Kenredo Rege Mcrcio- 
DEo.3cxx^,. rum) & Offa Rege orientalium Anglorum a Romam perrexi, &de-Cceno- 
\ » bio fundando, ad vota eunda ,pcrcgi b . 

Fontem cx- io . Fertur enim quod dum ltmcrc illo per «uoncuofa te arida iret loca , 
nct. SObtI ' die quadam fame, fiti &: laflitudine omnino addimus eft, fic focii ejus cum 
, . plurima ,pqpuli turba. Rogatus igitur a fodis fandus Epifcopus, preces ad 
Deum fudit, te fons aquae limpidifiunx ex arenis ftatim profiliit : acce- 
ptifquc panibus , te paucis cibariis qua: habebat, per populos difperfic; 
rcfectifque omnibus Deum-in Sando fuo glorificavcruat. 

^ Romlno 1 ” *** ^ ctu ^ t autem fecqm a Roma vir Dei privilegium, cujus «alis erat 

■Pontifice. tCnOE. • 

n OkstaStinus Epi/copusfirvut JervtrumDei, Britwaido , Eritauuiarum 

•* Eccleftarum Prinuti, jkluttm & ap$Jltlium bt ut diti unem. V enerabilem vi-' 

” rum Eg vinum Epifcopum,quem bis tua fraternitas ad apoftolicam Sedem mi* 

” fit, etiam nunc fcctmdd manipuhs jufticix refertum tibi remittimus, monentes 
” quatenus fic fuos affedus adjuvando.profequaris ,ficuti illum i Deo iiteoepifle, 

*» te in via Dei cucurrifle cognovifti. Porto de vifione illa,immo apertaoftcnfio* 

*» nc, qua-febeata virgo Maria ei'manifeftavit, aeque ita certum c (Te tenemus, 

” quemadmodum de viri bonitate non dubitamus. Denique vigilantiam tuam 
** admonemus, quatenus illis in partibus in quibis manifeftacio habica-hiiflc 

• refertur, concilium totius Anglix cogas , Epifcopos facriquo ordinis teli» 

*giofas perfoaas illuc convenire facias, OpumatcfqneTcgm cum Proceri- 
“ bis fuis adefte. praecipias. Quibus in nomine Domini congregatis denun- 
*»* tiamus , qubd duo Reges Anghae Kenredus te Offa, cum quibus jam di- 

1 n dus Epifcopus . ad limina Apoftolorum venit in loco oftcnfx vifionis 
plurima de luis beneficiis in prxfontia noftra , regia libertate donata , te 
" apoftolica., audoritate confirmata contulerunt > quatenus ibidem congrc- 
-•** gatio Monachorum fecundumRcgulam memorandi Patris Bensd ic r r, 

■* qux 'minus adhuc in illis partibus habetur , polfit inftaurari, te Chrifto 

* indefinenter famulari. Ipfas autem donationes te beneficia prxfati Reges 
•v in iplorum privilegio nominarim decenninaverunt, te a nobis corrobora* 
M .ri fecerunt. Igitur , Frater dilede ,-quoquo «nodo Chriftus adnuntietur, 

” lucrum Chrifti inquire* opus Chrifti exerce , promulgatifque in concilio 
** undique fentcnciis,-cum a Deo oftchfx vifioms, tum apoftolicx andori- 
u tatis, tum regix libertatis te donationis, tum tui ipfius , Clerique te po* 

M puh adfenfus te favoris, conftitue ovile Chrifti divinitus oftcnfum , apo- 
” ftolica audoritate fultum, regia libertate:donacum. Cleri te populi-bene» 

” didionc fanckum. Tibi autem te fuccefihribus tuis, memorato Epilcopo 
" Egv ino adfentiente, cutam animarum cjufdem. Ecclcikc prxcipuekijungi- 
” mus, ut fi ( quod abfic) aliquando diaboli impulfir quiiquam pervafor ac 

*/. id ’* tyrannus facrum locum mimiere at impugnare prxftunfcric, ubi * a Deo 
” concdTx potcftads fcatentia te anathematis percufliis. verbere complere 
, ** non audeaf.Si quid verb finiftrx partis-oriri inibi compertum, fuerit, auri- 
« "i.bus fummi Pontificis c potius deferatur , quam per alicujus occultam fen* 
".centiam fandus locus mjufte depravetur. Ipfura ergo locum , quem regia 

. t H ■* Spelmannus-obfcrvat kk ro«ndum ,-qnod Offa . raens fteiuerus Monafticon AngUcaiuint, Spcl- 

,' r(i iftenon Anglorum,fed SaxonumbricntalinmRex inantius Sc Bollindus } librum nonnulli aj>pel- 
*■ 'j-ffeiit;, RcupamprofedhisjuiDo pte xx. tua. - . ' . • * 

i Simile huic inftrumentum Egvrini de condi- e Romano Pontifici non erat tunc te napo fin- 

*ione Eovcshamcnfis Monailcrii proferunt £k-. .gularc fummi Ptxtifitit notnan. . r 

•' ■> - •* 1 • ■ ■ ■ 1 • • . .. ■ 



Digitized by t^OOQle 



VITA S. EGW1NI EPISC. WIGORNIENS. );f 

poteftas regiae libertati donavit , Sc nos auctoritate Dei', Sc Sandorum „CiKa 
Apoftolorum, Sc noftra donamus; ut nullus cujulcumque ordinis homo, 
hoc quod conftiturmus, depravare , aut minuere praefumat. Qui. hoc de- ,.d»c. xi*. 
ftruxerit, aut male contaminaverit, lit ille maledidlus : qui vero fervave- « 
rit Sc adauxerit, benedidionibus repleatur. Scripta cft hxc Epiftola anno « 
gratia: dcc i x, in Ecclefia-Salvatoris Lateranenfi, praecipiente Sc confir- « 
inante Conftantina apoftolicx fcdis Antiftite, aditantibus &c confirmantibus « 
Regibus Anglix Kenredo &: Offa, rogante venerabili viro Egwino Epi- «« 
fcopo, coram pluribus Archiepifcopis Sc Epifcopis, Principibus Sc nobili- « 
bus diverfarum provinciarum, eundis acclamantibus : Laudamus, concc* n 
dimus, Sc confirmamus, f Ego Constantinus Romanxledis Epifco- « 
pus , per fignum fandx crucis has donationes Sc libertates confirmavi. « 
tEgo Eg v inus humilis Epificopus confirmavi, f Ego Rex Kenred cor- « 
roboravi, j- Ego Rex Offa confcnfi. 

11. Et confecrato loco per S. W"ilfridum Epifcopum, idem Wilfridus * 

Egwinus coram omnibus lic locuti funt: Domine Deus qui in cxlis habi- bearer 
tas Sc omnia crcalli, conlerya illum qui locum iltum pacificabit 8c con^ 
fervabic. Nos etiam prxeipimus in Dei omnipotentis Sc omnium virtutum 
cxleltium nomine, ut nec Rex , nec Principes , ncc ullius ordinis homo 
locum iltum fandum diminuat: fed fit, ut optamus, gregibus Sc Dei par¬ 
itoribus murus bene difpofitus in poteftate proprii Abbatis,fecundum Re¬ 
gulam Dei Sc S. Benedicti. Si autem (quod abiit) aliquis avaritix fpi- 
ritu evertere velit, judicetur ante tribunal Dei, Sc numquam in Chrilti 
veniat memoriam* fed nomen ejus deleatur in xternum de libro viventium, 

Sc ligetur xternarum poenarum nodis in inferno > nili in hac vita pxnitens . 
emendet. Hujus Ecclefix dedicatio fada clt anno gratix dccxiv. aaB0 ? : 4- 
ij..C oepit deinde vir Dei EgVfinus , omifiis regalium negotiorum curis, .^ITura 
ad contemplativx vitx ftatum fe conferre, virtutibus Sc miraculi^ corulca- (10 ftiuKu* 
re, curas mundi poltponere , damna rerum temporalium fimplici animo (tude-tic_ 
tolerare , facris ledionibus infiltere, vigiliis Sc abftinentia venerabile corpus bus iy n 
fuum caltigare. Erat enim ilte Eg Vinus Epifcopus Confdlbrum fandi (fi¬ 
mus, humilis in habitu , in fenyionc jocundus, in prxdicatione devotus, 
verax in judicio , in moribus venerabilis, in orationibus pervigil, in lcdio- 
ne afliduus, in affedu pius, multis etiam miraculis fulgens. Nam inter la- 
crymas Sc fingultus, quos die ac node indefinenter omnipotenti Deo funde- 
• bat, fxpe Angelorum vifionibus demulcebitur, Sc alloquiis, Sc aliorum San- 
dorum, qui de hoc fxculo excelferant,continuis confolationibus refovebatur. 

14. Bcatiffimam vera Mariam Domini noftri J e s u-C h r i s t i genitricem b Miri* 
toto affedu Sc fpiritu,toto corde & amore amplexabatur , ut numquam a 
memoria ejus excideret, numquam in verbis ejus deelfet. Cujus vifitatio- 
ne Sc confolatione Dei fervus EgVPinus fxpe. recreatus, omnia qux mun¬ 
di erant omittebat, &c ea qux Dei erant indefinenter exercebat: miferis • 
condolebat, pauperes recreabat, efurientes pafccbat, Sc cetera pietatis ope¬ 
ra indefinenter adimplebat. 

' rj. In diutinam tandem infirmitatem decidens , non ceflabae die ac 
node a divinis quidem laudibus, necnon canticis fpiritualibus: Sc quod 
per fe minus poterat, per alios complere faciebat. Curam pauperimf Sc 
peregrinorum ante omnia procurabat: multis etiam infirmitatibus cum in¬ 
vocatione nominis fandx Trinitatis falutem impendebat, tadu manuum 

• 

m An magnus Vilfridus Ebotacenfs Arcbiepi- regimen, aut Vvilfridus Egvvini fucceffor Vvic- 
fcopus ? qui obiit 1 v Idus Ottobr. anno dcc i x. ciorum federa tum obtinuerant. 

Neque enim aut Vvilfridus junior cjufdcm fcdis 



Digitized by i^OOQle 



35 6 VITA S. EGWINI EPISC. WIGOkNlENSI S. 

Circ a an. fuaium dolores expellens , te ab obfeffis corporibus dxmoncs effugans, 
«cc xvii. San&us itaque Egwinus cum a primaevo juventutis flore lemper ufus fuic 
Ec ' xxx ' cilicio, nunc in cinere jacens afpemmo , aci carnem nudam indutus erae 
licioobion- * tro g u '°; ipfam debilitatem te infirmitatem carnis lux corporali macera- 
giori. tionc te jejunio devincens. 

Cafhtimob 16. Cum enim B. EgWinus operibus caritatis totus efflueret , maximi 
'ijirctam ip- tamen prxdicationi operam dedit. Erat namque juxta Eovesham ad odo 
ca'ionem ’ miliaria caftrum Alvccejhrc regale tunc manfum , cujus loci habitatores 
hiatu ab. quanto rerum opulentia te temporalium abundantia affluebant, tanto ma- 
foquitm. g ]S g U j ac luxuria dediti 5 ftudentes avaritix te cupiditati ,*mifericordia 
Dei fe indignos efficiebant. Ad hunc locum accedens B. Egwinus , prx- 
dicavit illis regnum Dei : fed gens abfqueconfilio te fine prudentia, te 
cervicis durx, nec adfueta vitia relinquere, monitis illius nolebat adquic- 
fcerc. te cum caftrum illud velut nemoribus undique confitum , conflan¬ 
di ferrum locus e flet aptiffimus, & fabris te ferri excufonbus maxime 
repleretur; gens incredula incudes malleis ferreis tanto ftrepitu concinub 
percutiebat, ut beati viri fermo non audiretur, te a caftro recedere coge¬ 
retur. Beato igitur viro caftro excunte, prx concuffionc , immo confufione 
mallcoriun te incudum adhuc tinniebant ambx aures ejus , te levaris 
oculis in cxlum, flexis in terra genibus, contra artem fabrilem illius ca- 
ftri Dominum deprecatus eft. Et ec ce fubito caftrum ipfum terra abforbuit, 
ita quod novo fuper vetere qualitercumque rexdificato, ufque in hodiernum 
diem in conftrudionc novarum domorum in fundamentis antiqua aedifi¬ 
cia reperiuntur. numquam enim poftea in loco illo aliquis artem fabrilem, 
rc&e exercuit , nec aliquis eam exercere volens ibi vigere potuit, 
ipfefsa* 17. Cum autem ad extremum vicx perveniflet , convocatis Monachis te 
< l uos ^ co g cnucrat » a i c : Viri fratres, apud vos nec pudet vixiffe; fe- 
ci enim quod potui, quamvis omnino exiguum, fit quod feci. Quid agere^ 
te a quibus vos oporteat declinare , dixi:quibufcumque modis dicendum 
cfTc exiftimavi. Oftenfa igitur re&itudinis via precor ut gradiamini, nec 
vos decipiat prxfentis umbra felicitatis : fugit enim , te numquam in eo¬ 
dem ftatu permanet. Ipfe qui eft via , veritas, te vita , viam iniquitatis a 
vobis amoveat, viam fuarum juftificationum vos inftruat. Sicque plenus 
virtutibus circa annum Domini dcc xx,tertio Kalendas Januarii migra¬ 
vit ad Dominum, 6 1 in Monafterio quod a fundamentis conftruxerat, fe- 
pultus eft. * 

Perjuru* 18. Poft ejus obitum multa Deus miracula pro ipfo operari dignatus 
dat foenas. ^ Rufticus quidam partem terrx S. EgVini furripuit: te cum Judices 
fanxiflent ut certo die veniret, te terram illam fuam effe juraret, pulve- 
cal- rem de domo fua fumfit, & * fotulares implevit , ut tflte jurare poffet, 
ct0S! quod fuper terram fuam ftaret. Cumque fuper Reliquias S. Egwini juratus 
• manum porrigeret, ferro falcaftro quod in manu geftabat, nefeio quo ca- 
fii in cerebro percuflus, fubito ad terram mortuus ruit, te vitam cum terra 
coram omnibus amifit. 

ven» alius. 19. Cum alius quidam tertam S. Egwini invadens poffideret, Judicum fen- 
tentia decernitur,ut manu propria fuper Reliquias S. •Egwini jurando terram 
adquireret: erat enim vir ille grandxvus, te barba prolixa barbarus. Adfur- 
gens ergo barbam propriam concludit palmo : Per iftam , inquit, barbam 
mea eft terra , te ego eam poffidebo jure hereditario. Vix emiferat verbum j 
• 1 

■» Caftrum ad Alnum fluvium in confiniis Eoyef- dato Conflamini Papae, fupri. Lege Spdmafloi 
faamii, in quo habita Synodus generalis ex man- tomum 1 Cone, ad ano. 709. 

& 


Digitized by t^OOQle 



VITA S. EGWINI EPISC. WIGORNIENSIS. 557 

& eccctotam barbam coram eundis lapfam ita projecit ad terram , aefi em* an. 
appoiita efTet, non naturaliter naca. Sic qui alienam terram injuftc invafit, DCC xVn - 
jure cum ipfa terra barbam propriam perdere meruit. Dictx x - 

10. Londonienfis EpircopusELFwARDUS a ,cuminmariorta tcmpcfta- * 
te maxima naufragium paene pateretur, invocato S. EgWini fuftragio fubi- 
to ledatur tempeftas,&: tranquillicatc mari reddita ad portum optatum cum 
gaudio pervenit. 

n. Juvenis quidam a nativitate mutus, pro‘falute recuperanda Romam Muto vox 
pergens, tribus annis ibi manfit. Et ccce node quadam albis vcftibus qui- tc,3dlta * 
damindutus fibi apparens, dixit: Redi feftinus ad terram tuam , &: ad fe- 
pulcrumS. EgWini, fi volueris, fanitatem conlcqueris. Quo cum perveniflet, 
folutis quidem vinculis linguae aperte loquendo verba protulit. 

iz. Ante Nortmannorum adventum in Angliam , tanta miraculorum Miracula 
frequentiaMonafterium S. EgWini illuftravit, ut omni fere die fabbati aliqua s. Egwini 
infirmitate vel moleftia detentus gratam per S. Egwinum medelam aeger fic <i ucaua< 
quifpiam reportare mereretur. 

Z3- Monachus quidam Conventrenfis , nomine Sperculfus , lolitus erat 
Monafterium S. Egwini in Sandorum feftivitatibus frequentare, in oratio¬ 
nibus pernodare. Is cum in quodam fefto S. EgWini more folito in Eccle- 
fia ejuidem Sandi nodurnas vigilias in vigiliis &c orationibus praeoccuparet, 
admirabilem vifionem oculis corporis videre meruit. Vidit enim primo lu¬ 
mina divinavirtute exftinda, & Ecclcfiam paullatim fupernaluceilluftratam, 

& incredibili fulgore irradiatam. Cumque ad hoc fpcdaculum territus ani¬ 
mum &: oculos co’nvertiflet> confpicit proceflionem maximam fandorum 
fpirituum advenientem, in qua quidam pueri luminum portitores cum can¬ 
delabris prxcedcbant,dehincephebifequebantur;poft quos feniores vene¬ 
randa canitie nitentes fecuti funt Hi omnes albis ftolis induti mirum fpe- 
daculum praebuere. Pofthos quidam pontificalibus indutus advenit, quem 
dextra laevaque bini feniores deducebant. Accedentes ergo ad altare S.Egwi¬ 
ni Matutinas cantare cceperunt. Mira res l MilTa incipitur, ac mirabili dulce¬ 
dine decantatur: qua completa, licut intraverat totum illud collegium, ficut 
ante procedendo egrefliim eft. 

14. Cum idem Monachus quadam node in Ecclefia Dei Geriitricis in 
eodem Monafterio, in illius fefto vigilans pernodaret, januis claufis, cum 
inaeftimabili claritate & decore confpicit fimili modo proceflionem venien¬ 
tem , fandumque Egwinum gloriofam Dei genitricem V irginem Mariam 
deducentem.Pervenientes igitur ad altare beatae Virginis Mariae, venerandus 
Pontifex EgWinus poft Matutinas honeftiflime decantatas, Miflarum fol- 
lcmnia exorfus eft. Monachus vero qui haec vidit, ftupefadus intra fe dixit: 

Quid eft hoc? numfenfum perdidi? nonne hic quidam funt, quos diu ex hac 
luce fubtrados intelligo ? Et accedens fecreto ad quemdam , quae eflet cui 
Mifla decantaretur, inquirit. Et ille; Tace, num ignoras dominum noftrum 
S. EgWinum beatae Dei genitrici & femper Virgini Maria facrum my- 
jfterium celebrantem ? Itaque Mifla completa duo Epifcopi caeli Reginam 
dextra 1 aevaque adfumentes , eodem ordine quo intraverant cumprocef- 
fionc regrefli funt. 

JElfvvaidus feu Alvvordus, anno h x i v fadus Abbas Eoveshamenfis, poft Epifcopus Londonienfis, 
dcccffitanno n niv. • 


Aoi'a SS. Ord. S. S. Suculum III. 


Vu 


Digitized by i^OOQle 



Circa An. 

D CC XTIl. 
DEC. XXX. 


jjgVITA S. EGWINI EPISC. WIGORNIENSIS. 

FRAGMENTUM ALTERIUS VIT.E, 
Scripta: a Britvaldo Winconienfi Epifcopo ficulo x i. 

Ex Funcifco Godvvino de Epifc. Vvigor». 

I. T7 G witfu s ,regali omis profapia, Wigornicnfis patria , temporibus 
JL^Adclardi & Kcnredi Regum Mcrciorum lit Wigornienfis Epifco- 
pus: unde paullo poft ejc&us cft. Romam profc&us, a 1 ’apa ( coram quo 
Miilas follemniter celebravit ) Epifcopatui reftituitur. Et paullo pofi. ' 
i. Poft reditum a Roma impetravit locum, qui AEthamne dicitur , &c 
poftea Eovcsham a nomine cujufdam bubulci (Eoves) B. EgWini, qui in 
filva quadam porcam perditam &c feptenum fetum parituram invenit. Ab 
illo igitur omine locus Eovcsham dicitur, & Monaftcrium nom#n inde tu¬ 
lit. Sed primo Ethelredus Rex reddidit ei antiquum Monaftenum Fledam* 
frrc£,qudd EgWinus dedit fubrcgulo provinciae Huicces pro alio Coenobio, 
quod Stradford dicitur. Paullo poft ab OsWardo Regis fratre alias 
Egwinus terras obtinuit , videlicet 30 manias apud Twiford. Poft Ken- 
dred atfinis Egwini dedit ei 48 alias manfas in ambitu loci qui Cotham 
dicitur. 

3. Deinde Romam proficifcitur cumOfta&: Kcnrcdo ad impetranda pro 
Monafterio fuo privilegia. Quibus impetratis in Angliam redierunt,&con' 
gregata Synodo generali in loco qui Alne dicitur , cui* interfuerunt Ber* 
thwaldus Cantuarienfis bc Wilfridus Eboraceniis, donationes illae omnes 
confirmatae funt, miffo Wilfrido ad locum confecrandum. Quo fado 
Egwinus ibi Bcnedi&inos Monachos conftituit. Poftea*obiit m Kalend. 
Januarii. 


Epitaphium S. Egvini. 


R Up e fub hac vili tegitur vir fummus, & urna 

Clauditur angufta, quem fubvehit alta per orbem 
Veri fama volans. Genus hic fpedabile duxit. 

Et mores habuit prarclaros, magnaque geftit. 

• Ecclefiam fecit, quam nunc dicunt Eovcsham: 

Ditavit terris, bc multa nobilitavit 
Libertate locum, qui Regni jura tenebat, 

Omnimodam feripiit,fubfcripfit Curia Regis: 

Et qui Romanam fedem tunc forte regebat, 

Confirmavit eam, proprio teftante figillo. 

Vita migravit cum Solis per Capricornum 
Tertius ac decimus 3 medians cxfifteret ortus. 

Sepelitur in Monafterio quod exftruxit. Temporibus verb Edgari Regis, 
fub Abbate Of*ardo, Ecclefia de Eovcshamconftru&aabEgwinocorruit. 


• Locus obfcurus. Bellandus explicat diem ter¬ 
tium Januarii. quod ita efi, fi Audior ingrefTum So¬ 
lis infignum Capricorni reponat ad diem ii De¬ 
cembris. At cum in utraque Vita & in libro Abba¬ 
tum Eoveshamenfium in obfervationc prxvia cita¬ 


to Egwinus obiifTcdicatur terti» Kaltnd. Januarii, 
anno grati», nec xvii, huic calculo fubfcribtre 
prxfl.it. Egwinus in fede Vvicciorum feu Huic- 
ciorum fucceftbrem habuit Vvilfridum , de quo 
Bcda in Hift. Angi. lib. 5 cap.ult. 



Digitized by t^OOQle 



VITA s. RUDBERTI EPlSCOPIpiv 

SALTZBURGE N SIS IN BAJOARIA, 

Au&ore anonymo , qui non longe ab ejus tempore vixit. 

Ex Torna z antiq. letf . Henrici Canijii . 

♦ 

O ES F R V ATIO P R JE V I A. 

jj^gag^ Annii 5. Rud»* RTtts j quem antiqui etiam Hrodbertum & Raod- 
spjpjpl bttmntfeu Rodbcrtum, receptiores:'Rupevtum ac BajoarionimApodolum 
"ff&Mlil tiecant *. nufquam iit variis A&it Monachus appellatur : natt tamen fine 
4 | ?fP$F eattfa in tahuiis Benedi&inis lacum habet t is fcilicet quem monaftica, immt 
BenedtttinaReligionis, propagatorem eximium fuijfeconflat , quin & alumnum, infra. De vitr , 
ejusgcfiis quinque omnino habentur lucubrationes. Henricut Canifim quatuor edidit, unam tC s. F 
in tomo 2 , alias in torno <6 antiquarum leffionum: quinta ex fiat in tomo 3 Martii Ballan¬ 
di ani. Prima Canifiana . qua quidem compendiofior e fi* videtur ejfe primani tyfuttaris, 
quem alii pofira expolire & amplificare fiuduerunt. Eam proinde aliis pratulimus , qua 
interpaliamentis Valde incertis au&a fiunt i addituri vice commentariis. Rudberti Elogium 
historicum* ut ex variis hinc inde fragmentorum hiUoricorum laciniis ejus asftta quo fie¬ 
ri poterit integriora exhibeamus* 


r rzetaasx-\ns- 


Empore igitur Hildiberti, Regis Francorum , anno fcilicet Rodberto» 

a regpi ejus fecundo-, honorabilis Confeflor Chrifti Rudber- Sancus, 
tus inSsTormatia civitate Epifcopus habebatur, qui ex, regali E^fcopus* 
progenie Francorum ortus, catholicae Fidei & evangelicae 
doctrinas totius bonitatis nobiliiCmus refloruit de&or. Erae enim vir fim- 
plex, pius, juftm y in judicio providus, in cosfilio prudens , in fermone 
veras, ftrenuus in £&u, confpicuus in caritate, in- univeria morum hone- 
ftace praeclarus, ka mnumerabiles ad ejus fan&i&tnam convenerunt do- 
&rinam, Sc ab eo attermai (alutis documenta (ufceperunt. 

a. Cumque fama fandae converfationis illius longe late que crcbrefceret, in B ajoaria 
pervenit ad notitiam cujufolam Ducis Bavariac regionis , nomine Theo- remcini- 
t> o ■* , qui fupradi&um virum Dei enixis precibus, prout potuit, liben- ftlanam 
tifiime rogare ftuduit per miffos fuos , ut Noricam provinciam vifitando plomovet * 
Tacra illuminaret doctrina. Unde praedicator veritatis divino compunctus »i- Dicto 
amore adfenfum praebuit, primo feos dirigens legatos , poftea vero ad^" Tlueto 
ChrillL gregem lucrandum per femetipfum venire dignatus eft. HoC au¬ 
diens praefatus Dux, magno perfufus cft gaudio; obviamque illi cum (uis 
pergens, (anctum virum evangelicumque doClorem cum omni honore &: 
dignitate fiifcepic in Rati&ona civitate. Quem vir Domini coepit de Chri- 
ftiana converfatione admonere , & Fide catholica imbuere ; ipfum non 
multo poft & multos alios iftius gentis nobiles atque ignobiles viros ad ve¬ 
ram Chrifti Fidem convertit, facroque baptifmate regeneravit, &: in fanCla 
corroboravit Religione. 

- 3. Praefatus itaque Dux fan&o viro concedis licentiam locum aptuii* £ pi f CO p a , 
eligendi (ibi Sc (iiis , ubicumque eis placeret in hae provincia ad Epifco- tus fedem 
pii fodem , &: Ecclclias Dei conftruere* &: cetera ad ecclefiaftfoum habita- c l u * nt * 
culum- perficere. Tunc fupradidus vir Domini accepta licentia per alveum 

V u i; 


Digitized by t^OOQle 


34 o VITA S. RUDBERTl EPISC. S A LT ZBURGENS. 

Ann.Chr. Danubii ufque ad fines Pannoni* inferioris fpargendo femina vitae, navi- 
dccxviii. gando iter arripuit: iicque tandem revertens,ad Laurcacenfem pervenit ci- 
xxv ii! * vitatem, multofque ibi infirmos variis languoribus oppreffos orando per 
vjrtutem Domini fanavit,& ver*Fidei pluresinibi fociavic. Deinde arrep¬ 
to itinere pervenit ad quemdam locum qui vocatur Walarium , ubi 
exit Vifchaha de eodem lacu:ibique Ecclefiam inhonore S. Petri princi¬ 
pis Apoftolorum conftruxit & dedicavit. Hoc facio praefatus Dux Theodo 
tradidit adipfam Ecclefiam eumdem locum, & primitus ibidem in circuitu 
aliquas proprietatis polfefliones ei tribuit. 

demloMt P° dca ver ° ad notitiam venit fando Pontifici Rudberto, efte locum juxta 

epifcopaT fluvium Warum *, antiquo vocabulo Juvavenfem vocatum, ubi antiquis tetn- 
lem, poribus multa fuerunt mirabiliter conftruda aedificia , &c eunda paene di¬ 
rum ^ UVa ~ * a P fa fdvifque cooperta. Hoc audiens vir Domini, propriis cupiens pro- 
fpicore oculis quid inde ipfius tei veritas haberet; propter fidelium ani¬ 
marum lucrum, divina difponente gratia, coepit Theodonem rogare Du¬ 
cem, ut ipfius poteftatcm loci tribueret ad expurganda loca, &«cclefiafti- 
cum, prout ei libitum foret, ordinaret officium, Epifcopiiibi fedem fta- 
tucret.Quodipfe Dux confenfit, tribuens in longitudine & latitudine de ter¬ 
ritorio fuper duas leugas poffeffiones, ut ei faceret quid ei placeret ad uti¬ 
litatem iftius fandar Ecclefi*. Tunc vir Domini ifta coepit renovare loca 
primo Deo formofam aedificans Ecclefiam , quauvhr honore S. Petri prin¬ 
cipis Apoftolorum dedicavit, ac demum clauftra cum ceteris habitaculis 
Clericorum P cr onania ordmabilitcr conftruxit: pofteaverb delegato facerdo- 
rio. n C ta h officio omnem ibidem quotidie Curfum * congruo ordine fecitcelebrar. 

j. Tunc praedidus dodor Rudbertus cupiens aliquos adipifei focios ad 
num. dm * ^°^ rmam evangelica: veritatis, projiriamTepetivit patriam: iterumque cura 
Rcverfuiin duodecim revertens difcipulis, fecumquc virginem Chrifti nomine Ern- 
CTinde DRUDEM adducens, quam in fuperiori caftro Juvavenfium ftatuens , ibi- 
fecumredu demque colligens congregationem Sandimonialium, & «arum converfa- 
Erndrudi ^ oncm rationabiliter,ficut dcpofcitOrdo canonicus, per omnia difpofuft. 
Parthenona f- Ipfe quoque affidue totum iftius circuiens folum patriae, confirmans 
condit. animas Chriftianorum, admonenfque in fide fortiter parmanere 5 quod ver¬ 
bis docuit , operibus adimplevit mirificis. Ubi conftrudis confecratifque 
Ecclefiis, ordinatifque inferioribus & fuperiori bus gradibus , proprium fibi 
ordinavit fuccefforem. Ipfe vero praefeiens longe ante diem vocationis fu*, 
*Smio cor ^ rmatis difci P ulis ad propriam remeavit fedem : ibique adftantibus ad* 
obit. monitione divina perada Fratribus, inter verba orationis reddidit fpiritum 
in pace , dic videlicet reforredionis Domini noftri Jesu-Chri st i. Ad 
cujus fepulcrum exuberant innumera beneficia curationum eundis fideliter 
petentibus ufque in hodiernum diem, per eum qui vivit & regnat in fiecula 
fieculorum, Amen. 

* Qua; fequuntur apud Canifium, alterius didentur Audioiis, inferius examinanda. 


ELOGIUM HISTORICUM. 

Auctores i. a N T E Jgjp AM S. Rndberti res geftas ex diverfis in unum confe - 

tur. M eamus, juvat de ejus Vita Scriptoribus paucua adaotare, Quinque om- 

nino fuperius enumeravimus: primum , qui quidem antiquior videtur , hattenus 
exhimimus ex Canifii tomo 2. Illud ejus antiquitatem probat , quod & compen - 
dtojior fit ac Junplicior , ejufque verba ac Jentcntuts alii Auttores adhibeant & 
amplificent. Auiiores alii tres txftant in tomo 6 Canifiano. Unus quidem 


Digitized by 


Google 



I 


VITA S.*RUDBERTI EPISC. SALTZBURGENS.541 

pag. 103 S, qui pauca habet a primario Scriptore diverfa. Alter qui legitur pag. An. Ch*. 
uoj , male interpolavit antiquam hiftoriam. fic enimprimariam lucubrationem mYrTi”' 
vocat in cap. i. Nam Ruibertum ex regali profapia Francorum Ducumque nm. 
Scotiae originem duxifle antiqua, inquit , tradit hiftoria: cum tamen in prima¬ 
ria fcriptione nuUa Ducum Scoti* mentio fiat; fic uti nec Romanarum peregri¬ 
nationum , quas recentior ille Anclor Rudberto adfingit, immo violentam eje¬ 
ctionem exjede Vvormattenfijuffu Bertarii Ducis. Poftremus Auftorin editione 
Canffiana pag. 113p editus 'difcipulus erat S. Eberhari Salt&burgenfis Epifiopi , 
qui anno M c lxiv fupremum diem abfolvit. Illius Auctoris ope nonnullas pri¬ 
marii mendas correximus. Denique Scriptor quintus d Ballandi anis fodis ex 
membranis Rubca-vallis excufus, quamquam recentior , nulla fere habet d vero 
aliena. Nunc horum Scriptorum & aliorum, fi quafunt, teftimonia conferamus. 

z. De S. Rudbertipatria parentibtifque , quando nihil certi fuccurrit, ariolari 
non libet. Francus origine fuit, regio fanguine ortus , forfan in ipfo Vvormatia * 
folo, ubi Epifcopus exfiitit. Fratrem (fi tertio Auffori C anifianofides e It) Trud- 
bkrtum habuit , neptem S. Erndrudem feu Erendrudem, de qua 
poftea fermo recurret. Vvormatix Epifcopus erat y proprius, an auxilitttu, priufquam 
d Theodorie invitatus in Bajoariorum partes accejjit. illud movet , cur, fi iftius Epifcopoj, 
civitatis Ecclefix addi itus erat, tam facile fedifua Bajoariam pratulifie dicitur, 
ne mentione quidernfacta vicarii aut fnccejfvris. 

3. In Bajoariam profectus efi vir fandus hortatu Theodonis Ducis anno fecun- 
. do Chilbeberti Regis Francorum. At cum tres hujus nominis Reges 

Francis imperaverint , conltetque hic non intelligi Childebertum feniorem Chio - 
dovei Magni filium;fecundo , an tertio id conveniat, difquirendum efi. 

4. £)ui Rudberti in Bajoariam accejfum referunt ad Childeberti fecundi an- 
nunifecundum , chrifti d lxxvii, ( referunt vero fere omnes ) facile ex «mo, 
Faulo Vvaruefridi alitfque Auftoribus fide dignis revincuntur. Rudbertus ex 
Vvormatia, civitate in Bajoariam ivit d Theodone Duce invitatus. Nullus toto 
Childeberti fecundi principatu Dux Theodo vocatus Bajoarits prxfuit. Audi Pau¬ 
lum Diaconum i» libro 3 degtftis Langobardorum capite 10. Poftquam Sigifbcr- 

tus Rex Francorum occifus eft fraude Hilperici gernftni fui , Regnumque 
Childebertus ejus filius adhuc puerulus cum Brunechilde matre re- «c* Ducum 
gendum fufeepit: Evin quoque Dux Tridcntiftorum accepit uxorem filiam Bajoario- 
.Garibaldi Bajoariorum Regis, id efi Ducis, nam d Theodorici Chlodovet rum ' 
filii principatu Bajoaria parebat AuBrafiorum Regibus , 4 quibus iUi provincia 
imponebantur Duces. Anno d lxxxix, Flavius Rex Authari, inquit idem au- 
Gtor cap. 31, Ifcgatos ad Bajoariam mifit, qui Garibaldi eorum Regis 
filiam Thcudelindam fibi in matrimonium peterent, lam ergo d Sigiberti 
Regis nece ad Childeberti ejus filii annum regni xv, chrifti d xc , non Theo¬ 
do, fed Garibaldus Bajoarios adminifiravit. Paullo poft Theudelind* cum Au- 
thario connubium ,Tassilo a Childeberto Rege Francorum apud 
Bajoariam Rex , id eft Dux ordinatus eft, eodem au Hore in lib. 4 cap. 7, qui 
& addit cap.41. Mortuo Taflilone Duce Bajoariorum anno circo d c x, fi¬ 
lius ejus Garibaldus in Agunto a Sclavis deviatus eft. Ex i Itis Pauli Dia¬ 
coni locis manifeftum eft, toto Childeberti fecundi principatu , qui ab anno dlxxv 
ad d xe vi excurrit, Bajoariorum Ducem nomincTheodontmfuiffe nullum. Jjtuis 
Garibaldo fecundo fucc effer it , incompertum. 

. y. Arnolftts ex-Comite Monachus Coenobii S. Emmerami apud Ratifponam , in 
lib. r de mirae. S. Emmerami cap. 1, plure s nobis fuggerit Bajoariorum Duces: 
Diotone u feu Theodoncm, cui filii in Regnum non fucceflerunt: 
item alium Theodonem , fub quo clariflimus Chrifti Confeffor Ru<jt- 
sertus cum aliis Dei fervitoribus Juvavium devenit, qui Dux filios habuit 

Vu iij 



Digitized by 


Google 



5 4 iVITA S.RUDBERTI EPIS C.'S ALTZBtfRGENX 

Atm.C hr. fucceffores Diotpertum videlicet atque GrimoaXdum: poft quos 

m a»tm Ducatum genti huic praebuit Hucbertus, quiB. Georgio &S Emme- 

xx y ii. ramo donaverat curtem. Hujus Ducis temporibus bcaciifimus Praefui Boni- 
facius ingreiTus Bajoariam 4 nonnullos haereticorum ex ea depulit. Quo 
Franciam reverfo, & praefato Duce defun&o , fub Principe Pippino gen¬ 
tis hujus Ducatum adeptus eft Udiio. Hac ex Arnolfo- auctore gravi, 
qui Hettrico Magne Imperator* floruit, ipfdmque Ducum Jiriem ex fuiMostafieri* 
monumentis excerpfit. Udiloni ftu Otiloni fuccejjit T a s s i L o fetundm, ejua 
ex Chiltrude C artum anni & ttppini forore filius , is fui ob violatam Cardo 
-Magno fidem tonfiua ac fatfus Monachus eft , uti fiuo loce dicemus. En Ducum 
Baj cariorum feries, quam Arme Saltuburgenfis Antiftts , Carali Magni aqualis , 
di ferte confirmat in Adnetatiene fu Indiculo pojfejfonum Ecclefia fua. The odo¬ 
ni enim qui Rudbtrtum invitavit in Bajoariam , fubjicit Theodbertusn Ducem 
ejus filium ; Theodberta filium Hucbertum., HucbcrtoOtilonem , Otiloni filium 
TaJfUonem. Superefi ut probemus Theodanem fecundum , quem alii tertium di¬ 
cunt , fub Cbilskberto tertio Ducem txfiitijfe., & Rudbertum in Bajoariam ex- 
cepijfe. • . 

6. Is qui Rudbertum ad fe arccffivit Dux Thevdofilios habuit Theodhertum ? • 
& Grimoaldum, est pramijfis■: ifdemque primus Bajoariorum Duce Romam voti 
caufd profe cius eft. Bajoariis praerat initio principatus Childeberti tertii Fran¬ 
corum Regd, dr ad pontificatum Gregorii Papa fecundi pervenit, id ctnftat tum 

ex atate utriufquc filii , tum ex Romana ejus peregrinatione* Thoodkcttus. quippe . 
in paterni Ducatus portionem venit anno dcc v, quod ex Paulo Vvarntfridi 
fic conficimus. Anfprandus vic fapiens & illuftris, cui Chunibertus Langobar¬ 
dorum Rex Liutbertum filium commendaverat monens ; poftqaam ab Ariperto 
Regni invafiore fiuperatus eft, fugit Clavennam , inquit Paulus lib. Ccap. 2 r. 
deinde pet Curiam Raetorum civitatem, venit ad Theudcberram Bajoa¬ 
riorum Ducem, quod regni Ar.iperri anno.primo , Chrifii dcc v contigit, & 
quidem anno primo Theodberti Dufik. Siquidem Amfivmdus poft annos exfilii 
novem , promoto Theudebcrto decima* anna , e Jkajonria in> Italiam redtife 
dicitur in ejufdem lUm cap. 3$. Et tamen idem AuHar pefieaeap. +4. firibit, 
Theudonem Bajoariorum Ducem ad bearo cum Apaffiohjtum veftigia wemftei 
quod Anaftafius Bibliotbecarmu referi ad initium pontificatus Gregarii fecunda , 
nempe ad Indi&ionero xi v, qua anno Chrifii dccxvhb iMigatsur. Denique 
Grimoaldus The odonis filius eadem fere tempore S. C orbi manum excepit ,«t in¬ 
feriis* in ejufdem S anili A&ie videbimus- ffuebertus Theodberti filius jamDux 
in folidum erat anno nec xxv y quo d Car.olo Francorum PriAcipe devilhs 
eft, tefte Adone. S. Boni facium excepit antro; dcc xxxii, eumdemqve anno 
pec xxxviii Otilofeu Odilo Dux : cui Tajfila filius fuccejjit anna dcc 
X iVii, uti fiuo loco probabimus. 

7, Ex his tandem inferre neceffe e fi, Rudbertum d ThtodOne Disce imxitatum 
in Bajoariam venijfe Childeberti Regis,, non fecundi , fed tertii anno- fecUn- 
-do, qui cum ara chriftiana anno, d c xc v x convenit. Hacfufius perfequiopus 
erat, sit nova fsntentia fundamenta, fili dius adfiruemsotur... Ad ordinem re¬ 
vertor. 

AnBajoa- 8 Rudbertus in Bajoariam exceptus, Theodonem Ducem & multos alios 

venit C .° n " iftlUS S entis nobiles atque ignobiles viros ad veram Chrifti Fidei» convertit 
& baptizayit. Mirari fubit^curperRudheriumacLFidem-Chrifii converfi dican¬ 
tur Bajoariiquos ad Chrifiiana vit*prafiripiumvixiffe jamsThoodorici festioris 
Auftrafiorum Regisprincipatuexlegibus Bajuvariorumintedigitur. Porro-cum il¬ 
lius gentis Duces ab A uflrafiorum Regibus C hrifit anis conftituerentur, iftos Duces ? 
paganorum-claffe eieUas abriftis Regibus fuifie, garum JimiU veri eft. Et ferfitan 


Digitized by t^OOQle 



i 


VITA S. RUDBERTI EPISC. SALTZ BURGENSIS. 343 

( non d ritibus paganorum, fed ab h aret imum erroribus per 3 . Rudbertum liberatos Ann C(ir 

Bajoarios dicere convenit, immo fi quis plerofique eorum in idololatriam re 
fmjfie per extremorum Regum Francorum incuriam dicat, is forte a vero non v 

rabit. Certe Arnolfus jam citatus in lib.i cap.i firibit, Noricis quia nuper Chri- 
ftianitatem acceperant, fefe immifcuifte haereticos, Bonofiacos fortajfe & Fo- 
tinianos , qui ut in aliis regionibus facere confucverant, fas ibi nefafque 
confuderant. Et S. Bonifacius Martyr in Germaniam miffut, injungebat Chri- 
ftianos denuo baptizari, quod fuerit in eadem provincia Sacerdos, qui Lati¬ 
nam linguam penitus ignorabat, &dum baptizaret, nefciens Latini eloquii 
infringens linguam diceret: Baptizo te in nomine Patria, &c. quamquam Bo¬ 
nifacius 4 Zacharia reprehenfits hac de re e fi. Potuit ergo ob fimiles aliafve cau fas 
Rudbcrt usTheodonem Ducem aliofijue provinciales , feu in idolorum cultum elapfis , 
feu ab h.treticisnon legitime baptizato s facris aquis intingere. 

5>. Perlufirato agroLaureacenfis civitatis, vulgo Lorch > quaolim Norici metro- Epifcopa. 
polis adAnafium flumen , Rudbcrtus venit ad locum Juvavum Jeu Juvavcnfcm km fcJc,n 
* diftum , juxta fluvium Juvarum, aliis V varum appellatum :#^/ : ardificavit Ecclc- J" t no s.pc. 

fiam in honore S. Petri & clauftra cum cetetis habitaculis Clericorum, id uicugit» 
efiMonachorum: & ibidem quotidie Curfum, feu ojflcium divinum congruo or¬ 
dine fecit celebrari. Celebre etiamnunc efi S. Petri Monaflerium Ordinis S. Bene¬ 
dicti in urbe luvavenfi 3 nunc Saltzburgo dici a ad Salticam fluvium , qui olim Iu- 
. _ varus feu V varus vocabatur, iftic infignis tiniverfitas, quam Monachi Benedici in i 

baffenus regunt. Monaflerium diu nobilitatum efi fide Epifiopali, immo Archiepif. 
copali , qua tempore Caroli Magni Laure aco ifiuc tranflata efi , Monachis cathedraltm 
S. Petri Ecclefiamfemper, Abbatibus plurimum Archiepifiopalem fidem occupantibus, 
ut patet ex Vita S. Thiemonisfiu Theodamati Archiepifiopi Salt^burgenfis, referen¬ 
da Saculo vi Benedittino: donec Conradus de Abenfperg Archiepifcopus cathe¬ 
dram ab Eccle fi a S. PetriinS. Rudbetti Bafilicamd B. Virgilioexflruciam tranfiulit 
anno M c x , S. Rudbetti Bafilicd Canonicis attributa , qui tamen in hodier¬ 
num ufique diem Monachis S. Petri digniorem locum cedunt. De ifia S. Petri Ec- 
clefiaprimaria intelligendus Albinus Flaccus in Epigrammate 224 , 

Claviger aetherius portas qui pandit olympi, 

Petrus Apoftolico praeclarus maxime princeps, 

Protegat hanc aulam Chrifto donante per aevum. 

Quam Pater egregius Hr.odber.tus fecerat olim, 

Ut foret altithrono laus , gloria ^mper in illas 
Septies inque dies laudes ubi dicere Chrifto 
Conveniunt pariter devoto pedore Fratres. 
jdem Albinus feu Mcvvinus fandiflimis Fratribus Juvavenfis Ecclefia inferibit 
epiflolam 78 , in qua monet, ut ne Monachus fuam faciat Voluntatem , &: 
murmurationis malo infolelcat. in fine ii fidem Fratribus adprecatur beatitudinem, 
intercedente B. Hrotberti aliorumque €> atrum focietatc pro eis. Ex quibus 
intelligitur, Clericorum nomine in Vita accepto, uti alias fapius, Monachos fi- 
gnificari, & quidem Benediffinos. Sic enim Eugenius Papa III in litteris 
Monachis ejufdem Coenobii concejjis ftatuit , ut regularis Ordo qui fccnndum 
Deum & B. Benedicti Regulam per S. Rudbertum quondam vcftrum 
Abbatem & Epifcopum Saltzeburgenfem in eodem loco introdudus & in- 
ftitutus cfle dignofeitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter obfer- 
vetur. Colligimus etiam Rudbertum ipfum fui fle Mot.achum , ut qui fe Mo¬ 
nachorum patronum & Abbatem tulit, tametfi id in medio relinquit Zuttor ter¬ 
tius a Canifio editus , cujus hac verba cap. 14. Clauftra Monafterii cum 
ceteris habitaculis Clericorum per omnia ordinabiliter conftruxit in eodem 
loco , ubi poftea facellum in honorem fanda: Crucis exftrudum cft , & 


Upfis *> cc XVIII. 

akr- M ART11 


Digitized by 


Google 


V 



Ann. €hr, 

DCC XVIII, 

Martii 
xx r II. 


Z patria ad¬ 
ducit fo¬ 
cios u, 


Erndnidem 
etiam ne- 
ptem, 


* quod 

Mouafte- 

lio pusfe- 
Itam. 


Cellam 
aliam con- 
ftruit. 

*»l. Bon. 
gan 


J44VIT A S. RUDBERTI EPISC. S ALTZBURGENS. 

ufquc hodie Spelunca S.Rudberti appellatur, inibique non paucos difpoli- 
tos Monachos qui dic ac node laudes Deo canerent inftituit, addita Re¬ 
gula S. Benedicti, qua Monachi integre &: fande viverent. Verum fueric- 
ne hic fandiflimus Pater Monachus , haud fatis conflat. 

10. His peraltis, vir fanftus cupiens aliquos adipifei focios, propriam re¬ 
petivit patriam , an Vvormatiafolum : iterumque cum duodecim revertens 
beatis difcipulis , fccumquc virginem Chrifti nomine Erndrudam adduxit, 
quam Parthenoni d fe in fuperiori caflro Juvavenfium conftrutto pra fecit , &: 
carum eonverfationem rationabiliter, ficut depofeit Ordo canonicus, per 
omnia difpofuit. Aventinus in hb. j de reb. Boiorum , Rudhertifocios his nomi¬ 
nibus appellat, Gifolarium , Domingum , Maternum, Dignulum, Chunal- 
dum , Ifcnardum, Geravdum , Ariofridum , Vitalem , Ratharium, Ercha- 
nofridum; quibus Colganus addit Erenfridum. ex quibus V italis, Chunaldus 
feu Chunialdus vt/Conaldus, & Gizolarius feu Gilizarius [anili habentur. Cer¬ 
te in litteris Leonis Papa tertii apud Hnndium in Metropoli Salt^burgenf rela¬ 
tis , in Ecclcfia Juvavenfium qux & Petena nuncupatur, qux in honoreB. 
Petri principis Apoflolorum venerabiliter eft conflruda , requiefeere dici¬ 
tur corpus facri Pontificis Rudpcrti, una cum venerabilibus luis fodalibus, 
fcilicet Chunaldo & Gifilario , quorum corpora ibidem a Fidelibus hono¬ 
rantur. De Vitali infra. 

11. In B. Erndrudem variantfententia. aliis. Rudherti foror em falso, alii neptem 
verius dicunt. Arno SalfZjpurgenfis Antifes id probat in Adnotatione, ut vocat, 
jujfu Caroli Magni d fe edita , de hoc quod traditum eft ad Epifcopium B. Petri 
quod conflrudum cfl infra opidum SalzJburg in pago Labaocenfium fuper 
fluvium Igonta, qui alio nomine Salzaga vocatur, ubi & domnus Rodbertus 
Epifcopus atque ConfefTor una cum fociis corpore requiefeit. Cui Adnota- 
tioni feu indici addit enumerationem bonorum , qua d Theodoberto Duce collata 
funt Monafterio puellarum , quod conflrudum eft in honore fanda: Dei 
genitricis Virginis Maria juxta ipfum Epifcopium in caftsp fuperiore, 
quem * domnus Hrodbertus Epifcopus ac ConfefTor primum aedifi¬ 
cavit , quem Sc Sal^burg appellavit, in quo & neptiam suam Chrifti 
famulam Erndrudam conftituit cum aliis puellis*, in quo honorifice 
requiefeit. Perftat etiamnunc ifdem Parthenon Nunberga feu Nunnarum- 
mons appellatus. Lege Hundium parte 2 Me tropo leats , ubi Coenobium ijhd anti¬ 
quitus Cellam dUlum,fub Henrictqf II Imperatore ait reftitutum. De S.Erndrude 
infra. 

n. Ad hac Rudbertus in eodem Arnonis Indiculo Cellam S. Maximiliani in 
loco PongaWi *, favente Duce Theodone adifcaffe dicitur. Mm fic ab A r none ac¬ 
cipe. De cella vero S. Maximiliani ita contigit ut conftrueretur ab initio. 
Ibant duo fratres in locum qui dicitur Pongavi, nomen unius Tonazanus, 
&C alterius nomen Urfo, in venatione & ad aurum faciendum. Et viderunt 
illic multa luminaria pluribus nodibus, & alia ligna multa: & venientes ad 
domnum Hrodbcrtum Epifcopum dixerunt ei quod ipli ibi viderunt, & ip- 
fe pergens cum cis vidit ibi fimiliter.Tunc quoque perrexit domnus Hrod¬ 
bertus ad Theodonem Ducem, & dixit ei ipfa miracula, roganfque eum li¬ 
centiam fibi dare, ut cellam ibi conftrueret. &c ita Dux Thcodo ei licentiam 
dedit. Venienfque domnus Hrodbertus iterum ibidem cum hominibus fuis 
ic cum prxdidis fratribus, ccepit ibi ftirparc, &: locum mundare, 6 c Ora¬ 
torium facere. Fado autem Oratorio venit iterum ad Theodonem Ducem, 
&rogavjc eumfecum ibi venire. Venientes autem ibidem, domnus Hrod¬ 
bertus confecravit ipfum Oratorium, &: Theodo Dux tradidit ipfum locum 
ad S. Petrum ad Salt^burg Monafterium, &ex omni parte miliarios tres: &: 

ipfi 


Digitized by t^OOQle 



■# 

VITA S. RUDBERTI EPISC. SALTZBURGENS.j 4 j 

pfi pracdi£ti fratres cum licentia &: cum confenfu Theodonis Ducis tradidc- ann.Chr. 
runt ibidem omnem rem eorum quamcumquc habebant, $c nepotes eorum t>cc mn. 
commendaverur\t ad difeendum ad tendendum ad Saftiburg Monaftc- Mart11 
rium. nomen unius Wrmhari , &c alterius nomen Ciffipio. Sed domnus * * 
HRodbertus mifit ibidem fuos Monachos ad officium Dei faciendum, & gcf 
ipfamCellam faciendam- Cum autemW rmhari & Ciffimo litteras didicerunr, 
coeperunt rogare domnum HRodbertum, ut medietas Epifcopi rei quam pa¬ 
rentes eorum ibidem tradiderunt, eis ad ufixm fruduarium praeftaretur ufque 
ad obitum eorum. Et ita fecit domnus HRodbertus. Illam aliam medietatem 
juffit fervarc ad S. Petrum: ipfi autem fuis nepotibus illam aliam medieta¬ 
tem complacitabant ufquc ad obitum eorum. Et ita inde fuit hoc in bene¬ 
ficio de Monaftcrio Saltzburg ufquc ad tempus Oddonis Ducis. Atttfor tertio 
loco a Canifio editus addit cap. 16. Huic CelU Theodebertus Dux Bavarix, filius 
Theodonis praememorati, fundos adjecit, quorum proventibus Monachi 
quos S. Rupertus inibi collocaverat, uterentur. Verum poft obitum viri Dei 
Sclavi ex Carinthia venientes, qui nondum baptifmi charaderem fufeepe- 
rant, Monaftcrium praefedum defpoliaverunt, ejedis etiam atque difturba- 
tis Fratribus. Sxcque locus ille ufque ad tempora S. Virgilii Epifcopi manfic 
defolatus. Is divino compundus honore & amore, coepit Cellam S Maximi- 
liani diligere, in amorem Dei renovare & ampliare, congregarique iterum 
inibi fecxt Clericos, id eft Monachos , ut legenti patet , &: Deo fervientes. Quo¬ 
nam autem modo evenerit, ut jam fecundario defolatus exfiftat, compec¬ 
tum non habemus. 

13. Poft hac aliaque patrata, Rudbertus dejignato fuccejjore , inter verba oratio- Moritur 
nisreddiditfpiritumdie RefurredionisDomininoftri Jesu-Christi. Seri - dlcParch,: ‘ 
ptores antiqui diem dominicam non w* diem Refurredionis Domini appellant. 

at diem Pafihx hoc loco interpretantur Au flores alii qui de S. Rudberto feripsere. 

Citmergo Rudbertiin Bajoariam accejfus anno Domini dc xc vi confiitutus a no¬ 
lis fit, confiet que ex tabulis SaltzJburgenfibus eumdem obiijfe vi Kalend. Apriles; 
ejus obitus illigandus tfi anno Chrifii dccxviii, quo Pafiha in eum diem in¬ 
cidebat . 

14. Miraculis ad S. Rudberti tumulum erebrefeentibus , anno Incarnationis Ecdefia 
Doipini dcc xvn. 0/ legitur in tomo 6 Canifiipag. 1171 , Virgilius Epifco- 

pus coepit aedificare Ecclcfiam mirx magnitudinis apud Saltzburg Indid. v 11. piima. 
Anno vero dcc lxxii i dedicata eft primb EcclefiaS Rudberti a S. Vir- 
gilio Epifcopo anno xxvi regni Taffilonis Ducis. Eodem anno tranftulit 
idem Epifcopus S. Rudbertum & duos ejus Capellanos B. Kunialdum at¬ 
que Gifilarium, nempe v 111 Kalend. Odob. quae dies officiis dedicationis 
Ecclefiae intantum occupata eft, ut huic celebrationi ejus plene nequeat de- 
fervire : & dies tranfitus ejus v 1 Kalepd. April. die Refurredionis domini¬ 
cae propter offifiaQuadragefimae vel officia Pafchae raro fic, ut dignum eft, 
contingit celebrari. Ideo poftera dies, id eft v 11 Kalend. Odobris illi con- Fcftum. 
fuetudinalitcr inofficiatur atque vacatur, fed intra urbem illam tantum dies 1 

vero fequens per totam dioecefim. Ex qua confuetudine Tranflationem ejus qui¬ 
dam caufae ignari, in diem eumdem, fcilicet v 11 Kalend. Offob. tranflcripfe- 
.runt, ficut in quibvlfdam Martyrologiis habetur. In quadam Synodo Saltfyur- 
genfi anno m cc lxx i v habita hoc Itatutum legitur in tomo 6 Canifii . Patres 
noitros venerabiles &: Patronos venerabiliter honorandos, fcilicet Rupertum, 
Virgilium &c Auguftinum, honoribus debitis, noftrx humilitatis obfequiis 
venerantes , dies feftorum fuorum celebres effe volumus, & fub pcena ex¬ 
communicationis praecipimus in eifdem diebus ab omni opere fervili abftineri. 
if. De S. Rudberto intelligqtdum videtur Alcvvini hpc epigramma 239. Ara . 

Ac 7 a SS.Ord.S. B. Saculum III. Xx 


Digitized by i^OOQLe 



Cikca An. 

DCC XTI II. 
MAKTII 
XXVII. 


Tranflatio 

£tcuuda. 


*Cr*fi 


* m 1 . Oob. 
dagrecum 




yiuiii. 


346VITA S. RUDBERTI EPISC SALTZ BURGENSIS. 

Tres Patres fummi meritorum pondere magno • 

Hxc tenet ara fimul, Hrodbertum nomine clarum, 
Pontfficcm prxclarum Bcrtam nomine di&um; 

Jungitur Atisfridus iftis & tertius almus. 

De Gifilario *ver'o epigramma 23s , in cujus fine hoc dffiichon .* 

Prctbytcr egregius,necnon Gislarius urnam 
Defendant precibus femper prxfcntibus lftam. 

16. Volvebatur annus m d c x i i , quum Ecclcfia S. Rudberti ante annes x v r 
incendio pane tonfumta , ab Marco Sittico primum , deinde d Paride Lodronio 
Archiepifcopis , magnifico opere a fundamentis refiituta cfi ,in cdmque Reliquia¬ 
rum S. Rudberti pars quadam a B. Virgilio in ade S. Pctnreliffa, in novam S. Pe¬ 
tri Bafilicam illata e fi follemni triumpho , quem Thomas Vveifius Nercsbeimenfis 
Monachus in Chronico Rene di liino d fe lati ne veifiaultoque elegantijfme defcripfit. 
' 17. Prxter Rudbertum ejufque per hoc jaculum fucccjfores, de quibus mox agemus\ 
alios etiam fxnctosejufidcw Ecclefu Epifiopos fibi vindicat Ordo nofier: S. Th i E- 
moneMjC^JJ.Eberhardum hujus nominis primum, quorum A&a Deo dante 
referemus Saculo v n , ut prateream alios illufires ac pios Ordinis noHri viros , 
qui eamdem Cathedram infederunt. 

APPENDIX 


De Vitale, Johanne, Virgilio, Aq.u.1 la, aliifqut 
S. Rudberti fucccfloribus fxculo v 111. 

I, \ NONTMIlucubrationi fuperius edita continenter J,'abjicitur index fuc* 
Jt\cejforum S. Rudberti ad Virgilium ufque in hac verba. Igitur poft dif- 
ceflum bcatilfimi Rudberti Pontificis, vir clarus omni populo cgregiufquc 
Dodor& feminator verbi Dei V it a Lis Epifcopus fedem Juvavcnlcm re¬ 
gendam fufeepit. Poft cujus tranfitum Anzologus exfticit Abbas, poft cu¬ 
jus depolitionem prxdi&x fedi adhxfit Savolus Abbas, cujus vita: finito 
curfu E z z 1 u s Abbas fucceflit. quo migrante de fxculo iterato illafedcs ho¬ 
norata exftitit Epifcopo Flobargiso. poft quem Johannes paftora- 
lem geflit in fede prxfata curam. Eifdcm igitur temporibus ,fcilicct Othonis 
Ducis Bavarix , qui tunc fubje&us fuit Regi Pippino Francorum, venit vir 
quidam fapiens & bonus do&or dc Hibernia infula,nomine Virginius, 
ad prxdi&um Regem in Francia loco vocato. Karifiaco *, qui propter Dei 
amorem retinuit cum fecum fere duobus annis: & comperto eo bene do&o, 
mifit eum prxfato Duci Otiloni, ac conceffit ei Epifcopatum Saltzburgcn- 
fem Re&orc vacantem. Qui diflimulata ordinatione ferme duorum annorum 
fpatiis, habuit fecum proprium Epifcopum comitantem de patria , nomine 
Dord acre u m* ad perfolvendum epifcopalc officium. Poftca vero populis 
petentibus & Epifcopis regionibus i^ius, confenfit Virgilius confecrationem 
accipere : ordinatufque, cft a comprovincialibus Prxfulibu%ad Epifcopum, 
annofcilicctNativitatisDomini dcc lxvii, fub die xvn KalendJulii. 
fi alienus index, qui an ab ipfioprimaria Vita feriptore confelius fit , incertum, cer¬ 
te quafequuntur ,d quodam retent iori commentarii vice adjeci a fiunt. Indicem con¬ 
fideremus. 

x. V 1 talem Rudberto fiuccefiijje , facile crediderim*, fi tamen alius fuit d 
Vitali, quiAmonis IndiculoJhbferipfijfeinvenitur. Johankem & Vir- 
oilium SaltzJburgenfi Ecclefu prafuijfe confiat, de aliis certo pronuntiare non ve¬ 
lim . De his pauca adnotanda. 

3. Vitalis canoni^ationem, ut vocant , d Pio Papa II poftuldrnnt Abbas & 
MonachiSaltzJburgenfis anno m cccc lix. Hucdefignatus d pio Commiflarius 
Johannes Frifingenfis s delegati Exfecutores Lyricus Chiemenfis & Gcor- 


Digitized by 


Google 



VITA S.RUDBEETI EPISC. SALTZBURGENS.347 

gius Stccovienfis Epilcopi: fubdelegati Abbates Petrus S. Petri Saltzburgi, Ann.Chx? 
Georgius S. Michaelis in Peurn Monafteriorum , &: Benedidus Praepofi- 
tus in Hcghrert Ordinis S. Auguftini Canonicorum Regularium, qui omnes XIV1I . 
vari* de B. Vitalis miraculis teftimonia perquifierurtt. Pius re infecta mortuus, po- 
Jh* delata res eft ad Leonem X \ qui litteras pro B. Vitalis commemoratione concejjit 
anno m d x i x. In his dicitur Pius fecundus, volens de meritorum excellen¬ 
tia &: miraculorum corufcatione felicis memoriae Vitalis olim Mona- 
fterii S-Petri Abbatis,& in Ecclcfia Salilburgenfi poftB. Rupertuln imme¬ 
diati luccefforis, veridice informari ,nonnullis Epifcepis dedijfe in mandatis, ut 
ejus rei teftimonia examinarentur. At cum per Pii mortem res infetta penderet, Leo 
ipfe annuit , ut in Ecclefia didi Monafterii Miflas de uno CopfdTore & Pon¬ 
tifice ad honorem didi Vitali», quoties ad id devotio moverit s atque in die 
depofitionis ad honorem ejus Horas canonicas de ifno Confeflore & Ponti¬ 
fice (non tamen omiflis Horis per cumdem diem occurrentibus) Monachis ce¬ 
lebrare liceat ; donec didus Vitatis per fe aut fucceffbres fuos Romanos Pontifi¬ 
ces aliorum Sandorum catalogo adfcriptus fuerit. Horum omnium inftrumenta 
legefisintomo 6 Cani fi i d pag. 1023. 

4. Johannes in vacuam fedem Ecclefia SaltzJburgenfisfuffeltus eft per S. Be- i 0 b armes ' 
nifacium Epificopum & Martyrem, ut in S. Bonifacti Altis Othlonusteftatur lib. /. J 
& in quodam vetufio inftrumertto relato apud Browerum in lib. 3 Antiq. Fuld. 
cap. it t Iohannes ipfe Foldenfi Ecclefia domum & fontem falis in opi do HaUa 
nuncupato obtuliffe dicitur. Vix annos feptem dignitati fu* fuperftes vixit, nam 
Gregarius Papa 11 ejus inftitutionem d Boni facio fallam probat Indidione v 111, 
ut patet ex Gregarii epiftola quadam ad Boni facium, qua inter Bonifactanas eft or¬ 
dine tso ; id eft anno dcc xl. ejus vero mortem anno ncc xlvii acci- 
dtffe , confiat ex Zsebari* Pontificis Romani litteris ad eumdem Boni facium, 
datis indidione prima, qua cum anno dccuvii.. concurrit. Hac ZaeharU 
epiftola inter Bontfacianas eft 143 , cum 144 effe deberet. 

^.Iohannes fuccefforem habuit VIR c 1 l 1 u m , cujus Alta referemus ad ann.-jSo. virgiiiut» 
6. Virgilio Bek.tr.icus in annum unicum fucceftijfe dicitur; B er trico poft Btmicn5 . 
aliquod vacationis tempus Arno, qui anno dcccxxi de ce fit. Verum in Epi¬ 
scoporum Salt%burgenfium catalogo reftituendus eft A q^uil a , Alcwini frater, Aquila. 
quem iJHus Ecclefia Antiftitem fuiffe certum eft. Ex Hat Alcwini ad eum epifto¬ 
la f 6 hoc modo inferipta : Cariflimo germano meo Aquilae Antiftiti Albinus 
falutem. Hic ftribif Alcvvinus, ivifje fe ad S. Amandi protedoris fui dulcif- 
fimas manfiones, ut Aquila dulciflimo alloquio refrigeraret animam fuam. 

Sed quia, inquit, necdum de nido Juvavenfi avis optata, id eft Aquila evo¬ 
lavit , mifi hanc invitatoriam obviam illi chartulam,^. Quibus ex verbis ne¬ 
mo non inteHigit, Aquilam AntiHitem fedi Iuvavenfi feu Salt^burgenfi prafuiffe . 

Eft & alia ejufdem Alcwini ad eumdem epiftola 104, ex cujus exordiopatet , Aqui¬ 
la nomen in Baptifino impofitum d parentibus fuiffe. & tamen Browerus in No¬ 
tatione ad HRaboni carmen 9 ait, Aquila nomen etiam fuiffe Ioh anni: ratus fortaf. 
fi id ei tributum quod A poft olo, qui & Iohannes nomine, & Aquila fymbolice di- 
ttus ei. Quidquid id eft, certum eft Aquilam , etiamfi & Iohannes vocatus fit, 
di (Unguendum effe d Iohanne alio fuperius memorato , ac reftituendum in catalogo 
Epifioporum Saltzdturgenfium poH Virgilium, aut certe poft Bertricum. Id enim 
Alcwini fratris atat exigit. * . 

7. In /juodqm catalogo Epifioporum SaltxJburgenfium apud Canifium temo 6pag. Nota. 
1244, condito anno mc lxxxvi , notanda hac verba. In catalogo illorum 
Epifcoporum quinque Abbates continentur, qui ablque pontificali ordine &c 
dignitate regebant Epifcopatum Juvavenfem. hi vero lunt: AnsolOgus, 
Savolus t Ezzius , Bertrxcus , Aa2milon. De his fatis. 

Xx ij 





« 


Digitized by t^OOQle 



CitciAx. 

DCC XVIII. 

Junii xxx. 


H* * 

iiiiiumtifiiutiiiiHiiwiiiiiiiiii** 

IIillI**t**si**t******ti*t***i***#«tt*f* 

VITA S. ERENDRUDIS VIRGINIS 

ET ABBATISSA NUNBERGENSIS PRIMAE. 

• ^ 
Ex tomo 6 oMtif. leti. Camfii pag- tui, tam ex membranis 
•vetusti admodum cbara&tris exfiriffijfi fi dicit. 


Iser.icob.dia Domini per climata orbis diffufa, Se prophe¬ 
tica fervent olli, dum circumquaque de multis cordibus cflet 
excluia, contigit beatum Rudbertum Epifcopum divinitus fieri 
Noricae gentis Pannoniaeque fatorem evangelicae doctrinae, qua¬ 
tenus idolorum cultores de abyfTo infidelitatis erutos, facramentis fidei 
imbutos, liberos faceret antiquae ruinae. Hic quafi frudifera arbor radices 
atque propagines lato germine ramofque extendens, feminarium multis in 
locis coepit icrerc falutis , atque ftudioic laborando ad effedum bonorum 
operum clarae perducere virtutis. 

z. Ut autem ex utroque fexu hac in regione Ecclefiae clarefcerent himi- 
m naria , idoneos dodores atque Exbndrudem neptem * fuam , factam 
Erendrodis virginem advexit de proprio folo ac patria. Francigcna igitur ex nobili ftirpa 
Tianea, exfticit progeniu, cujus ingenuitas nobiliorem eam reddidit , juxta Iaerae 
utriufque legis fcita. Namuniverfarum virtutum incrementis nitens proce-* 
dere ab infantia, humilitatem, obedi enriam, patientiam, caftkacem, cari¬ 
tatem , Se in bonis operibus perfeverantiam femper obfervabat omni in¬ 
flantia. 

Abfaatifla, i- Primitus enim Abbatifiac officium eadem facta virgo rcligioft admiai- 
flrabat in Francia, ubi fubditas Virgines regebat cum amni fuavitare Se la¬ 
pientia: quia in domo Dei laboravit cum confenfu concordia maximar 
nec ufura,ncc dolus, nec ibi colebatur avaritia,quamvis minuta; Sedo«n-* 
nium bonorum inimicus graviter ferens fandarum mentium unanimita¬ 
tem -, fiiperfemi navit zizaniam, Se praevaluit iniquitas Se labor in medio ca¬ 
rum, & injuftma. 

ad Norico* 4. At vero virgo perfediffima jurgia , difeordias , fimultates declinans, 
Pa”chfnoni cuin fando Patre Rudbcrto Noricorum venit in panes ,&C apud Juvaviam 
Juvavenfi in Monafterio , quod ipfc conilruxit in proximo monte in honore fandae 
pixficuur. £)ei genitricis Mari.* , conftituit eam Matrem virginum, ut doceret eas fpi- 
rituales artes. Qux & qualis effet in hoc regimine, Hilus Se manus exarare 
valent minime. Mons enim vere ille in quo beneplacitum eft Deo inhabitare,* 
Se in quo lapi s ille fine manibus abfciftus, qui eft Chriftus, vult laudari, quo-' 
tidieque ab omnibus fe invocantibus, non folumvoce Se ore, fed Se intimd 
cordis affeduardentiflime cupit amari. Laudant illum Ibi Se luna, Se omnis 
eum contremifcie creatura; quanto magis homines fpiritu Se ratione fruentes, 
quibus promittuntur gaudia futura? 

j. In hoc igitur Monafterio pie vivendo , orando, jejunando, vigilando/ 
fenfus quoque fuos ab omni pravitate avertendo, in omnibus adibus ita 
compoluitluos mores, ut eundarum virtutum inflantia prascclleret fubditas'* 

m Sic Rucjbmi neptevi vocat Ereadrudera An* Arcbiepifcopus Saltxbargenfis ia Adnocadonc fu, ex 
di diis. Fallamur ergo qui foroccm appellam. 



# 

Digitized by 


Google 




VITAS. ERENDRUDIS ABB, NUNBERGENS,^ 

r So rores, ut ftfHas lunl minores. Pocula yero de calice Babylonis ftudio- c»u ah: 

[ fc rcfpucns, eundis videlicet mundialibus pompis calcabis, orationibus, vi- 

giliis , jejuniis corpus macerabat: quae Domitu, fupt, te quae de fcriptura- * 

' rum. fonte potui? haurire , ut in illa frudificarent, medullitus Deum exo-. 

' rabat. Creverunt in ea de virtute in virtutem fpjritualia dopa , ita fane, 

ut femper inter, epulas nop ccflarct loqu,i de carlefti corona. Ab omni vero 
pravitate te elatione erat munda, cleemofynarum te epularum largitate in 
modum Sarepcanx viduae, cui lecythus olei non eft imminutus , exftitit 
fecunda » quia hilariter tribuit habita,ut ejus merces fieret in vita fe¬ 
cunda. 

Htc qnofiam cemmunos locos rtfecuimsu. 

6 . Cum autem fibi finem hujus flebilis vitae appropinquare intelligeret, piimoxi- 
corde te ore faepe ruminabat verba Pfalmiftx, dicens : Mihi atttem adhtrere tur - 
Det kttwm e fi, ftnere m Det fpem meam , tec. Sanda itaque Deo dignifli- 
• ma virga Ercndtudis certa de praemio aeternae remunerationis, cauce fc 
munivit deifico Viatico te dono perfedx confdfionis, Virginum catervas 
fibi commiflas cxlcfti Sponfo commendans, accenfifque lampadibus,cum 
prudentibus virginibus obviam Sponfo procellit, plena operibus bonis te 
. cleemofynis, liberata de hujus vitae ergaftulo, 11 Kalend. Julii, gaudium 
Domini intravit; maximumque ludum te fletum cum lacrymofis fufpinis, 
eundis non folfim Virginibus,fed te aliis advenientibus pie Deum colen¬ 
tibus dereliquit. Aderant fine dubio in illius vocatione fpiritus angelici. 

Prophetarum, Apoftolorum, Martyrum,Confciforum, Virginumque cho¬ 
ri, laudfcntes te bepedicentes Dominum, qui eam liberavit de hujus mun¬ 
di voragine,& incerta habitatione hominum, te perduxit in aeterna, taber¬ 
nacula, ubi cum omnibus Sandis gaudet per eunda faecula. 

Sepulta eft autem in crypta ejufiiem Monaftcrii cum decenti-honore,- s<pulraia 
ibique colitur maximi a Virginibus in virginali decore. Miraculorum au- “7P 1 ** 
tem figqa iquae per ejis merita'Dominus dignatus-eft facere diverfis-corpo- 
ribus, in multis hominibus, prae multitudine non poflumus feriptis com¬ 
mendare ; fed neque vifii, neque audita prxfentes valent enumerare. Sed in * 

omnibus beneficiis fuis dator omnium bonorum laudetur te glorificetur 
Deus in Cucula foculorum, Arnen. 

FRA GM EN TUM. 

Ex libri DOBdtioHttm Efdeji* Stlttyurgtnji fatfartm terne 6 

Canijti fag. usi . 

C Oepit autem idem beatus Pontifex una cum confilio te voluntate 
domini Theodeberti Ducis in fuperidri caftro faepe didi Juvavenfis 
opidi cpnftruere Ecelefiam ac Monafterium faeris Virginibus ad habitan¬ 
dum in fervitio Dei te S. Mari je matris Domini : & perada Ecclcfia , 
confecrayit eam Domino in honore ejufdem fandae Dei genitricis Mariae, 
pofuitque ibidem, per licentiam & voluntatem domini Theodeberti Du¬ 
cis , Chrifti ancillam Deo facram neptem fuam , nomine Erendrudem , 
cum aliis Deo devotis feminis in fervitium Dei te fandae Marii Virginis 
Chriftique genitricis. Et ipfe Dux pii ftudii, ob voluntatem Dei omriipo-- 
tentis, tradidit ibidem in alimoniam ancillis Dei & in mercedem genitoris 
foi te fui ipfius, villam qux vocatur Einheringa ciim commanentibus ibi¬ 
dem fervis te aliis exetcitalibus hominibus triginta * cum omnibus qux • 

, 3 fxiij 


Digitized by t^OOQle 



m VITA S. ERENDRUDIS ABB. NUNBERGENS, 

<Si*ca An. habebant fuper fluvium Sala , ad puellarum Dei Monafterium defervire. 

T«ir X zn.' Tradiditque ibidem ipfe Diyc Tcodebertus villam cum tribucalibus viris 

J ‘ ’ fuper Salzaha qux dicitur Gixza , id eft GUs , aliam Marciago, id eft 

Merck : cradiditque tributales Romanos ad eumdem locum in ii ver lis lo¬ 
cis centum fedecim. Tradidit in Talgou Ecclefiam prata & filvam 8 c 
pifoationis tertiam partem Ma»fce t & fxmiliter in Patnfee tertiam partem 
pifcationis. Ad cuculas colonos fex &: prata & filvam & alpes quatuor: 
cradiditque idem Dux Theodebertus ad ipfum Monafterium’puellarum in 
Vifchaha manfus fex &: molendinum & prata & filvam* deditque ibidem 
ad falinas loca fornacium novem, cum fervis illuc pertinentibus. Dedit 
quoque ibi ad cenfum perfolvendum ad idem Monafterium omnes qui in 
falinis habitant, & in Mona & in Nana : ut unufquifque eorum a. medio 
menfe Maio ufquc ad Miflam S. Martini, in unaquaque hebdomada do¬ 
nent feria fexta de fale modium unum, exceptis quatuor manentibus. Tra¬ 
didit quoque illuc qux dicitur Waginga cum manfis xl, & omnia qux ad 
ipfam villam pertinent, aliam quoque villam in eodem pago nuncupatam * 
ad Chamerem cuna manentibus x i v, cum omnibus appendiciis fuis. Jux¬ 
ta Trun quoque fluvium in eodem pago Trunvalha dedit qui dicuntur 
Romanos tributales ixxx. Dedit euam ibidem ad Tictramingcn , fuper 
Salzaha fluvium, cafam.& curtem cum omnibus appendiciis fuis ic man¬ 
fis lx inter fervos tributales necnon & exercitales homines. Nam & in 
uitergou dedit tributales quatuor cum colonis fuis. in pago quoque Trunfe 
dedit tributales x v cum colonis fuis. dedit etiam idem Dux Theodebertus 
ad idem Monafterium puellarum venationem in filva & alpibus &c monte 
qui dicitur Rciibcrg ufque ad Suge» . & hxc omnia perp&ualiter ifci con¬ 
firmavit. 


M I E. A CULORUM LIBER, 

• ‘ Au dor e <2 as ari o Nunbergenfi Capdlano. 

i. m in his qux ad cultum divinum , gloriam & laudem San&otum 
pertinere dignofeuntur, non maligna, fed potius benigna &c devo¬ 
ta interpretatio ac diligentia fit adhibenda: inde Pacer & domine reveren¬ 
de , ego Casarius, Capellanus vefter in Nunberga, veftris piis ac fan- 
Anaor diflimis medullitus congaudens defideriis, non aufu temerario, fed picta- 
Uta>baliis. c * s vc ft rae jufTu armatus benigno , miracula fandx Ercndrudis virginis glo- 
riofx, quantum parvitas ingenii mei fiifficit, feribere aufus fum, prout ex 
relatione antiquorum didici, non folum Sandimotfialium,fed etiam ex- 
ttaneorum fide dignorum ficut etiam jam viginti odo annorum, quibus 
in officio divino in dido Monafterio defudavi, certa comperi experien¬ 
tia, infra feripta ftudui comportare. 

Henricu* X ‘ P^mo & principaliter de curatione fandi Henrici Imperatoris 
inapAmot- cognomento Pii, qui ( ut dicitur) permittente five difponente Deo mor- 
fanawsTe- ^ um inci ^ ic phrenefis a five epilepfix , & multa medicorum follicitudinc 
mei , curari non poterat; multorum etiam Sandorum liminibus vifitacis , tandem 

m ad cumbam fandx Ercndrudis pervenit, & optatx fanicatis fortitus dFe- 
dum, Reliquias cjufdem gloriofie Virginis impertiri fibi petivit, Sc eafdem 
anulo .aureo recludi fecit, collo fuo jugiter pprtavit, &:interim motum five 
«Notat Caailius,nullam iftius affe&ionis ■ apudHiftoricos fierimentionem. % pJ . 

• 


Digitized by V^sOOQLe 




MIRAC S. ERENDRUDIS ABB. NUNBERGENS.yyi 

fecit, collo fuo jugiter portavit , interim motum five rabiem didx in- Circa An. 
firmitatis numquam fentit, Se ad tumbam pra:didam duo calcaria aurea 
obtulit, pro quibus curia qua-dam in Auftria, dicta UUdniz, comparata, 
adhuc ipfi Monafterio defervit. 

3. Accidit quoque non longo temporis intervallo interpofito , ut Monafte- umunque, 
rium Nunbergenle cum claullro adharente , quod beatus Rudbcrcus una 
cum Duqe Theodeberto fundavit, quod tunc litum fuit in loco, ubi nunc 
eft cella Sacerdotum, ut patet in ruina murorum & fundamentis ipforumi 
per ignem penitus deftrucretur. & eodem tempore praffiatus Imperator 
balneum quoddam intravit, &: Reliquiis perditis in infirmitatem fape di¬ 
dam recidivavit: prxdi&i Monafterii cxuftionem in fpiritu cognovit, &: 
quod beata virgo Maria, fandaque Ercndrudis per cum ruinam Monafte¬ 
rii fupradidi vellent reparari, &c ad meliorem ftatum &: fitumreduci. Un¬ 
de fadunrcft, ut pius Imperator urgente cum infirmitate ad tumbam fan¬ 
da: Erendrudis devote remearcc 5 videnfque locum defolatum & igne de- Monafteriu 
formatum, vovit Deo omnipotenti , beatae gloriola: Virgini Mariae teftltuit * 
fanda:que Erendrudi, ut li ab ante memorata relevaretur argritudinc, Mo- 
naftcrium a fundamento vellet reaedificare. Et ftatim ad tumbam landa: 
Erendrudis cum lacrymis oratione ferventi provolutus, fanitati priftina: 
eft reftitutus: &c licut voverat, Monafterium cum adhxrentc clauftro, ubi 
nunc fitum cft, pulchro fchcmatc , ut liquido apparet, conftruxit a : &do- 4 
navit Ehrnprccbtttorff fitum in Longec , five Lungavv , cum omnibus fuis at¬ 
tinendis ad honorem Dei omnipotentis &: didatum patronarum fanda: 

Mariae Virginis & fanda: Erendrudis, Sandimonialibus ibidem Deo fer- 
vientibus. 

4. Pcrada quoque & aedificata ftrudura tam Monafterii quam alia- Erendrudis 
rum officinarum, dedicata Ecclcfia in honore fiepedidarum patro- cor P uslc - 
narum, ipfo Imperatore prailcntc, per beatum HartWicum Archiepi- 
Icopum corpus fanda: Erendrudis de antiquo tumulo in crypta ubi nunc 
requiefeit, fummo. cum honore tranllatum fuit , fcilicet in altaris medio 
collocatum, licet antea per beatum Virgilium miraculis plurimis attcftan- 
tibus fuerit.canonizatum &: tranllatum. 

y. Cujus tranfiationi ultima: etiam interfuit Mazaukus Abbas fandi Melinus 
Petri, frater V iradis Abbatilfa: , qui praelumtuose rapuit os pe- r A ap ^ s s 
doris fanda: Erendrudis. Quapropter caecitate ftatim pcrculfus , om- lituus la- 
nefquc qui aderant perterriti Sc obumbrati , quibufdam tenebris quafi catus » 
cclipli ftabant compundi. Ipfc vero Mazalinus reatum fuum agnofccns, 
cum lacrymis &: fufpiriis beata: Erendrudi fupplicavit ut fibi ignofccrct, 
quod venerandas reliquias iplius aufu temerario praefumfillct attredare; pro- viru fi rc "” 
mittens Deo fandaque Erendrudi, fi vifum priftinum ejus meritis atque c (ai ^~ 
futfragiis impetraret. Abbatiam vellet refignare , &: vitam eremitican^ eli- ftus. 
gere. Qui ftatim illuminatus Abbatiam relignavit, &r in monte caprarum 
ufquc ad obitum fuum vitam folitariam duxit, & in Monafterio memora¬ 
to circa cryptam fanda: Erendrudis ad januam aquilonarem cft honorifi¬ 
ce tumulatus, qui etiam fandus reputatur, quia multa beneficia ad fepui- 
crum ejus languidis &: tribulatis mifcricordia divina patrare dedignatur. 

Legitur etiam de ipfo Mazalino , quod cum jam obiillet, ruftici ipfum 
currui impoluerunt , & ad Ecclefiam fandi Petri volentes eum vehere, 
quantumcumquc boves ftimularcntur ad viam diredam , tamen concito 
gradu ad Monafterium fanda: Erendrudis properabant, quia vivrns ibidem 
libi elegerat fepulturam. 

4 Id fadhim anno Chrifti m i , docet Chronicon Saltiburgenfe tomo 6 Htefirici Canifii editum. 


Digitized by l^OOQie 



Cyio An. 

D§C. XTIU. 
Jun» XXX. 

Dcfperatio 
Monachae 
ob duiitiS 
Abbatiflx. 


AJbertus 

pejerans 

exfpirat. 


tfzMIRAC. S.ERENDRUDIS ABB. NUNBERGENS. 

6 . Fertur fiquidem de prxdido viro Mazalino,quod cum foror fua^i- 
radis Abbati fla fubditas fibi Moniales rigide gubernaret, cafdem ipfa 
via laudabili &C honefta converfatione femper prxiret j quxdam ex Mo- 
nialibus concepit. Et cum jam tempus parturiendi inftaret, anxia & nimis 
turbata, nefeiens qua via tegeret fcelus commiflum , & qualiter evaderet 
Abbatiffx acerbitatem poenamque fibi infligendam, & in oratione fe pro- 
fternens in capella fandi Viti, uberrimafque lacrymas effundens, anguftiis 
& tribulationibus undique convoluta, non folum de fua preflura & dolore 
imminente, verum etiam de partu quid* eifet fadura, & fic in oratione po- 
fita obdormivit. Cumque evigilaffet, & nihil confolationis humanx nec di- 
vinx inveniret, in defperationem duda invocato fpiritu maligno dixit: O 
diabole, fer mihi auxilium in hac maxima tribulatione , & dabo tibi hunc 
fetum quem producam cum corpore &C. anima in damnationem fempiternam. 
interea dxmones gaudentes tranfibant cellam viri Dei Mazalini in eremo 
pernodantis in oratione. Et quxrens ab eis quo irent ? Qui refpondcrunt: 
Crandc negotium habemus. Qui ait: Ice, &c perado negotio per Deum 
viventem vobis prxeipio ad me redeatis. Qui euntes invenerunt puerum 
jam natum, quem rapuerunt, reverfi funt ad virum Dei , narrantes ei 
qux gcfta funt ,quomodp mulier infelix & dcfperata, eis puerum cum cor¬ 
pore anima tradidit in poteftatem. Hoc audiens Mazalinus confifus in 
Domino prxeepit eis per Deum vivum & verum , ut puerum fibi relin¬ 
querent. Qui ftatim puerum in cella viri fandi projicientes,volantes per 
viam fuam abierunt. Eadem autem node vir Dei furrexit puerum accipiens, 
&: mane ante diluculum venit ad portam Monafterii, exfpedans quando 
veniret Abbatifla, & januas referaret: quod per fe fingulis diebus nodi- 
bus faciebat, qua veniente &c vidente fratrem fuum, multum attonita mi¬ 
rabatur dicens ei: Ad quid venifti, frater ! Qui, refpondcns dixk Abbatif- 
fx : Propter auftericatem & malitiam veftram quam exercetis in fubditas 
vefiras, (offendens ei puerum dicens ) hxc anima in damnationem & po¬ 
teftatem diaboli fuerat tradita ; fed mediante gratia & mifericotdia Dei 
eam eripui de manibus fpirituum malignorum, narrans ei omnia per ordi¬ 
nem geftx rei, prxcepitque ei in virtute Dei Sc fandx obedientix, ut dc 
cetero mifericordius, exemplo beati Benedicti, cum fubdicis fibi age¬ 
ret , & mifericordiam judicio fuperexaltaret. Fecitque puerum ftatim Ba¬ 
ptizari & tradi nutrici ad alendum, quoufque in fide catholica inftrui pof- 
fet, ac plenius informari. Vir autem Dei in eremum ad cellam fuam cum 
gaudio remeavit, gratefquc Deo omnipotenti referens de ereptione ani- 
mx pueri a diabolica fervitute. 

7. Prxtcreundum etiam filentio non eft , qualiter patronx gloriofx., 
beata virgo & fanda Erendrudis locum & pofTcfllones fui Monafterii fuf- 
fragiis defenfare jugiter, & i fxvientium luporum fraudibus fxpius eripe¬ 
re curarint. Temporibus domini Fr id eri ci de Vvalchtn Archiepifcopi 
Salzburgenfis memorix venerandx , accidit ut de terminis five metis mi- 
nerx faliurti, & de fodina falis intra & extra in monte, Durrenbcrg , inter 
dominam Diemudem^ Belben Abbatiffam in Runberg ex una, &: Fra¬ 
trum converforum de Salem ex parte altera, lis maxima effet fuborta: qux 
lites ad juffum prxdidi Archiepifcopi & confilium fapientum ordinatum 
eft, ut magiftri montium fuis particis & menfuris fideliter experirentur, 
qux pars alteri prxjudicaret. Quod cum fadum effet, quidam frater Al- 
bertus, fafbtis fux immemor , didos magiftros montium fraudis fux ma¬ 
litia corrupit, ut particas de fodina extradas indirede collocarent in prx- 
judicium Ecclcfix Nunbcrgcnfis. Quibus peradis^prxtaxatus Archicpifco- 

pus 


Digitized by 


Google 





* 

VITA S. ERENDRUDIS ABB. NUNBERGENS.jjj 

pus cum fuis optimatibus & nobilibus montem adfcendens, terminum par- Ann - co¬ 
tibus prxfixit ad litis difeordiam decidendam. Node vero praecedenti , 
praefata Abbatifla Diemudis cum antiquioribus Sandimonialibus de con- * 
Ventu accedentes ad akare S. Erendrudis, 8 c lychnis ipfum altare per qua¬ 
drum menfuraverunti&: exinde candelas formaverunt: quibus accenfis in 
oratione proftratae , ufque ad confummationem luminum in devotione 
perfeverarunt. Mane autem b&o , iter arripientes, didum montem adfcen- 
derunt. Epifcopus fxpedidus perfonaliter judicio praefidens, adftantibus no¬ 
bilibus ic univerfis qm aderant, primum vocavit fratrem Albertum ante di- 
dum, ab eo requifivit, fi bene &c fideliter & fine fraude, tam in fodina 
quam in agro per terram, particx five menfurx eflent collocata:. Ipfe frater 
flexis genibus coram Archiepifcopo ereda manu, &c indido fibi juramento 
dixit : Sic me Deus adjuvet, & beata Virgo &: fanda Erendrudis. Hoc 
dido & juramento imperfedo, procidit ad pedes Archiepifcopi fxpedidi, 

& mortuus eft eundis ftupentibus & mirantibus, cum liidu deportabatur, * 

mercedem fux fraudis recepturus jufto judicio Dei. 

. 8. Quidam lepra infedus pluribus videntibus a multis reprehenfus, cla- Leprofus 
ra luce cryptam S-Erendrudis intravit, &: ad tumbam ejus proftratus in ora- fai ‘ atui ' 
tione, multo fpatio diei ibidem peroravit, fanus corpore &c vultu hilari coram 
omnibus Ecclcfiam exivit; pruritus etiamin loco, ubi lanatus fuit, tamquam 
fquamx inventus eft a pluribus miraculum volentibus indagare, omnipoten¬ 
tis Dei mifericordiam & S. Erendrudis merita dignis laudibus excolendo. 

9 • Mulier quaedam de Halaberk ,uxor Conradi didi Taurftahn civis Hal- fcmi- 
lenfis,puftulis circa lumbos faueiataintantum qugdambulare non poterat, na ' 
fed tantum portabatur hinc inde in grabato. Item eadem mulier valde elata, 
etiam lepra elephantia percufla, nulla arte medicorum, quia dives erat, ne c 
per medicos deftudiis generalibus vocatos,nec per Magiftrum Simonem 
Monachum de Rahtenhaklach, cujus nomen adhuc ibidem clarum habetur, 
liberari poterat. Sed confilio quorumdam induda, in Tttingam in curru quo¬ 
dam veda, pervenit ad quamdam feminam fandam , qux habebat gratiam 
curationum, &: operibus mifericordix plenam, qua: plurimos diverfis infir¬ 
mitatibus preflbs curavit. A pauperibus nullam mercedem recepit, fed gratis 
eos pavit, &c medicinam quam potuit impendit. Prxdidavcro mulier lepro^- 
fa cum ad domum fanda: feminae venilfet, in cathedra eam prx foribus co¬ 
ram fe locavit ,& non multum eam confiderans, prxmifla oratione, ficut 
Icraperfacerefolebat, mulieri praefente Magiftro Simone &: alia familia fua 
dixit: Domina, omnes medicinx de mundo pro vobis impenfx, vobis prodef- 
fc non poffunt: fed confulo ut eatis Salzburgam ad fandam virginem Eren- 
drudem, ibi fanitatem confequi poteftis, divina gratia cooperante. quia dida 
femina omnes infirmos ad fe confluentes , quos curare non poterat, ad limina 
Sandorum direxit. Memorata fiquidem leprofa aptatis curribus, ad confi- 
liumbcatx feminx,ad S. Erendrudemperrexit,& ibidem tribus diebus in 
oratione & lacrymis devote perfiftcns > lanata eft a puftulis &: lepra, mediante 
Salvatoris gratia & mifericor^ia, fuffragantibus fibi meritis S. Erendrudis vir¬ 
ginis gloriofx. Qux quidem cum gaudio ad propria remeavit, & poft mortem 
mariti fui multis annis fupervixit. Sed depauperati nimis, licet antea divitiis 
abundaret, noftristemporibusvifa eft &:cognita a multis,inter homines & 
fuos concives, fana & incolumis ufque ad mortem eft converfata *. * 

10. Faber quidam Chunradus didus Rohtfchmidt, civitatis Salzburgenfis, p^i^tifus 
in dextro latere percuflus apoplexia, &tredecim he.bdomadibus officio ma- curatur, 
nus & pedis deftitutus, auxilium divinum &c multorum Sandorum jugiter im¬ 
plorando; finaliter cum dolor & moleftia & compundiones acutimmx ni- 
AfiaSS. Ord. S. B. Sxculum III, Yy 


Digitized by i^OOQle 



354VITA S. ERENDRUDIS ABB. NUNBERUENS, 

Aw*. chr. mium ipfum urgerent, ad B. Erendrudem currebat, ejus fuffragia fiducialiter 
dccxyiii. CX p eccn Jo;&qub corporaliter ire non poterat, mentis devotione ferebatur, 
j uw. in. j^ 0( ^ c yc (p ere igi tur quadam, finitis vefpcris ,cum dolores infirmorum plus 
folito acuuntur, candelam fux (laturae per matrem & uxorem fuam ad S.Eren- 
drudem direxit. Quibus cum introitus Monafterii non pateret, fed ad januam 
in oratione (c profternentes, B. Erendrudem fuppliciter invocando, lumine 
accenfo non multum morando, quia nox inflabat, fed inde recedentes, an¬ 
tequam ad hofpitium redirent, dolor viri fenfibiliter fuit mitigatus, & eadem 
node ac die fcquenti fanitas rediit, & officio manus &c pedis, necnon to¬ 
tius lateris, demifcricordia Dei &. meritis S. Erendrudis eft integraliter re¬ 
diturus. Beneficium quoque (ibi impenfum plufquam novem annis occultavit, 
S. Erendrudem frequentius vifitando &c pro modulo fuo ipfam venerando, 
tohanoe* IIt Anno Domini millefimo trecentefimo decimo odavo Magiftcr Johan* 

Uberator* Ki$ a Parificnfis,artis medicina competenter inftrudus,per annum dimidium 
brjthii do- &: ultra in brachio dextro dolore vehementi &: continuo cruciabatur. Cum 
lote, 4 nec aliquo remedio per propriam follicitudincm, nec a! iorum confilio poflet 
relevari, tandem confilio indudus devotorum, altare S.Erendrudis virginis, 
ubi corporaliter quiefeit, prxfentialiter accedens, fc in orationem,ficut devo¬ 
tius potuit, proftravit. primo & fecundo fanitatem peroptatam non confecu- 
tus,quia plerumque fpes differtur, ut defiderium crcCcatjtertio rediens fpe am¬ 
pliori permotus,pio propofito altare accedens,talibus verbis SandamDci allo¬ 
cutus : O B. Erendrudis virgo gloriofa, fi verum eft quod de vobis dicitur, can¬ 
tatur &c legitur, quxfo a janguore & dolore hujufmodi me dignemini liberate. 
Et cum brachio tangens jtltare limatus eft,& cum gaudio ad propria remeavit. 
UtoSao&e l2 ~ I ccm anno Domini m c c c v ,quxdam mulier nomine Haylbirg, lotrix 
fcdo puni» & paupercula, in die depofitionis S. Erendrudis, quia tunc etiam clt dcdica- 
curatur. t i 0 C ryptx in Nunburga, finitis Miffarum follemniis accedens ad altare, S. 

Erendrudem fic eft allocuta: Tu nofti, Virgo facratiffima, quod ego multum 
indigens fum & paupercula, & habeo multas vcftes hodie abluendas, unde 
deprecor te in Domino, ut mihi non irafearis, quia vacare noitpofTum. Qux 
recedens ppft prandium capit lavare veftes, ficut aliis diebus facere folebat. 
Et cum ultimam veftem extergeret, incurvata eft ejus manus dextera. Quae 
anxia & turbata nimis flevit amare , nefeiens quid eflet fadura. Mane vero 
fequenti fpe divinx milericordix armata , acceflit altare S. Erendmdis,fic 
oravit: O S.Erendrudis, propter gaudium quo tu frucriscoram Deo cum 
omnibus Sandis & Angelis Dei, lxtifica me miferrimam peccatricem, quia 
graviter deliqui &: offendi te. unde deprecor te, ignofee mihi, & reftitue mihi 
manus mexpriftinam fanitatem. Et hoc dido manum curvam ponens fuper 
altare , &c fanata eft: & in fignum hujus fanationis infra junduram ipfius ma¬ 
nus ftatim apparuit quidam nodus fubter cutem ad magnitudinem nucis ma- 
gnx per duos annos, &: decrefccbat & augmentabatur fecundum curfum Iu¬ 
nx. Mulier vero prxdida fanitatis avida, iterum recurrens ad S. Erendrudem 
(upplicavit, ut ejus meritj?[& fuffragiis confcqui mereretur integram & opta¬ 
tam fanitatem. quod& fadumeft:nodusdifparuit,& hxcmulier adhucfu- 
perftes cicatricem omnibus volentibus videre ad oculum oftendit. 
item alia 13. Item anno Domini m c c c i x, quxdam mulier de Salxburga, peccatis 
vider^non cx % cnt ^us vifu privata per annos quatuor, licet homines & alias creatu- 

vaicns, ras hujus mundi plene videret, corpus Chrifti nec procurandis infirmis in al¬ 
tari, in manu Sacerdotis videre non potuit quocumque fe diverteret. Tan¬ 
dem anno quinto fpiritu Dei duda, quandocumque capta hora & dic,quotief- 
cumque & ipfa celebrantur divina apud fandam Erendrudem, per integrum 

*'An Johannes P.aiificnfis Ord. Prasdicatorum, qui anno m ccc jy turbat fuper Euchariftia: facta- 
mento excitavit. 


Digitized by 


Google 



* * 




xvm. 

xxi. 


MJRAC. S. ERENDRUDIS ABB. NUNBERGENS .$$% 

annum devocabatur ,*Sandar Dei devbte fupplicando * ut apud Deum pro ipfa c»*ca ki • 
Intercedere dignaretur. Cumque devotionem fuam continuaret MifTas au- ® cc : 
diendo, annolcxco in manu Sacerdotis celebrantis quadam die domini- U "' 
ca circa altare fsepedidum corpus Chrifti vidit x §c poftmodum femper 
fuffragante fibi gratia Dei & meritis fandae Erendrudis, ob beneficium Ubi 
impenfum Deo & beatae Erendrudi grates quas poterat referens, locum 
frequentius vifitavit, miraculum etiam in eadem fadum, quantum potuit, 
occultando. 


14. Item atavus Radekariorum didus Gerholyis juvenis exfiftens , vo- Votl ncgI '' 
vit beatae Erendrudi fingulis annis pro cenfu quinque denarios fe daturum, fu”* FUDl 
quod aliquibus annis fecit, videlicet quinque , fed poftmodum tepefeere 
coepit. Unde fadum eft, ut una Sandimomalis dida Harfchicherin eidem 
familiaris una nodium audiret vocem fibi dicentem: Dic Gerhoho utfol- 


vat fan&x Erendrudi quod promifit, aut mal£ habebit. Quae de mane vo¬ 
cavit didum Radekarium, qu#rens ab eo quae promiferic fandae Erendru¬ 
di. qui confeflus eft dc quinque denariis cenfualibus ufque in finem vitae 
fuae. Tunc Monialis quod audivit eidem narravit: qui recedens verba hu¬ 
jus non advertit. Altera vice venit vox, & eidemMoniali dixit: Dic Ger¬ 
hoho , quod beatae Erendritdi exfolvat quod promifit, aut damnum maxi¬ 
mum fuftinebic. Qijae ut prius ipfum praemonuit, fed minime curavit. Ter¬ 
tio advenit vox ad camdem : Dic Gerhoho, quia jam admonitus bis,pro- 
milfum fuum adimplere neglexit, & votum transgreflus eft , jam tempus 
adimpletum eft, & beata Erendrudis dilationem ampliorem fibi non da- 
'bit., quod ipfe recipiet damnum quod ipfe &: omnis parentela fua num- 
quam recuperabit : quod & fadum eft. In brevi quidem poftmodum ca- 
ftrum Matfee perdidit, &: omnibus bonis fpoliatus eft , necnon pofleflio- • 
nibus, equis , pecoribus, & aliis mobilibus immobilibus quibufeum- ' 
que. Haec tempore dominae Diemudis de Belben Abbatiflae inchoa¬ 
ta funt. Sed tempore dominae Eliiabeth Abbatiflae, nepotes didi 
Gerhohi redeuntes ad cor , unam puellam militarem , didam Dimudem 
Tuntingerin, fuper altare fandae Erendrudis libere obtulerunt, ob didi 
cenlus refufionem. 




VITA S- VVLFRAMNI EPISCOPI i 

SENONE^SIS IN GALLIA, 


Ann. Chr. 

c c xx. 
Mart. xx. 


Scripta primum a J o n a Fontanellenfi Monacho > dein ab 
aliquo alio interpolata. 

’ » 

Ex wjj. codd. & Martio Surtanff. 


Ct a S.W l f'r a m h i * Senonici Epifcopi « Jona Monacho litteris y; tJE 5 Cn -_ 
mandata interpoldjfe mihi videtur Harduinus itidem Fontane lienes ptoies. 
Monachus , de quo p au lio inferius agendum. Breviorem ejufdem S anili hi- *S.Vvlfr«n 
foriam inecclefiaftcis olim officiis legi folitam ediderunt jona pratermijfo 
(joaij rtUus Heufchenius & Dattiel Papebrochius, Bollandiani operis continuatores>rati (id 
quod res ef) vulgatum Jonamnon ejfe omni parte genuinum. Ad hac Ihgeir amnus 

Yyij 






Digitized by 


Google 


356 VITA S. WLFRAMNI EPISC. SENONE NS. 

Ann.Chr. Abba* Centulenfis, Robcrti Francorum Regit principatu, S. Wiframni Archiepifcopi 
tcc xx. honori proprios cantus coaptaviilc ferjtur in Chron. Centul. lib. f cap. ii. Hic habet 
Mari, x x. Jona lucubrationem ad varios codd. mjj. exaflam. Id quo conjilio folium Jit * paucie 
accipe. i 

Jonas an *• D *bitfi bxfi» f Me9t > aliquamdiu, ejfctne opera pretium Jonam vulgatum huc 
au dor Vi- teprafcntare , an potius rejicere. Sane incertum primo videbatur, an re vera Jonat 
tx. Monachus ejfet dicendus auflor illius Jcriptionis : tum quia pugnantia continet , dum 

Ovonem ex Saxonum gente Monachum in Prologo adhuc fuperjlitem , in Fit a cap. 6 
jam mortuum allegat: tum quia in ea fcriptione Jit mentio 'Wandonis Sc Oilrulh Abba¬ 
tum, qui Coenobii Fontane lien fis regimen nonni fi poft S. Baini, cui nuncupata ejl Prafa- 
tio, obitum inierunt. Hac argumenta fundebant, ut fonam mijfum faceremus. At vero 
ut Jonam quttlewcumque retineremus , alia & for jit an potiora evicerunt. Quippe res 
gefias S. Vvlframni d Scriptore pane compari poferis commendatas fuijfe difcimus ex 
Chron. Fontanei! cap. tf in editis, sibi Harduihus ejufdem Coenobii alumnus 
fub finem faculi v 111, libram Vitarum SS. Vandrcgifiii , Ansbcrti & W.framrri Con- 
felibrum exfcripfife dicitur. tAuflorem praferunt mJJ'. codices Jonam, Monachum fci* 
licet Fontanellenfem , cujus nuncupatoria pramitt+tr epiflola ad Bainum Tarvenncn- 
fcm Epilcopum, Vvlframni aqualem. £t quidem ijla Prafatio Jona ad Bainum 
repentur in omnibus exemplaribus etiam Vetuftijfimis : qualia funt Gemeticenfe an¬ 
te annos fexcentos Abbate Annone exaratum ; nofirum Germanenfe , (fi etiam 
Compendienfe ante annos quadringentos. Confultius proinde vifum ejl, Au flo rem 
jam receptum denuo recenjere , iis parentheji inclUjis qua interjefla videbuntur 1 
maxime eum veri fimile fit, Harduinum pradifla vita exfcripttrem, ejufdem etiam 
interpolatorem fuijfe. 

Vvlframni 3. Vvlframnus laudatur in germano Vfuardi Martyrologio ad xm Kalcnd. Aprif, 
.memoria, his verbis : Ipfo dic S. W ! framni Conf. Alitum ejl Adonem in fuo , Alcvvinumin 
Aflis S .V villibrordi de Vvlframno ejus focio altum flentium tenui'Jfe. Non jic An- 
flores pojleriores , ex quibus Odorannus (fi Clarius Monachi Canobii S.‘Petri Vivi, 
Matthaus Vveftmonafterienfis, Auftor Chronici Malleacenfis, Petrus Equilinus, alii. 
que honarificentifmt Vvlframni meminerunt. Hugo Autifitdorenjis Monachus ait, Vvl- 
• framnum fub Carolo Principe floruiflfe mirabili fandlitatc. 

Monastica 4. De S. Vvlframni profejfone monajlica confiat, non vero de tempore quo pri- 
profdlio. mum Fontanella in Monachorum numerum relatus efl. Alii ex Epifcopo Mona¬ 
chum , alii eX Monacho Epifcopum , & rurfus eX Epifcopo Monachum fallunt ad- 
firmant. In ipfius Aflis dubia funt in utramque partem argumenta, quamquam prior 
fententia alteri praponderare VidetUr, tametfi Vvlframnus antequam ejfet Epiftopus, 
Fontanella prxdium Mauriliacum tradiderat , cap. 3. (fi pojlhabitis fua dioece/eos Mo+ 
nafleriis , a Fontanellenf pradicationis focios expetiit. 

Rerum ge- 5 * ^ Vvlframni res gefias in fumn quamque tempus digerere haud facile fuerit. 
flatura fe- PoiTeflioncin fuam qua: vocatur Mauriliacus ,prxdi&ofacroloCoconcradiditanno x t i, 
lies. Regis Theodcrici, id efi anno Chrifli dc lxxxiv, aut infequenti, quum necdum 
Pontificatus confeenderat gradum. Lantberto Senonenfi Epifcopo fuccejfit circiter annum 
dcxc. Poft regiminis annos aliquot audita fama S. VvillibrorJi apud Frifios 
rem Chriftianam promoventis, i flue etiam fe conferre propofuit: accedenfque Fontanei - 
lam -monafticas veftes fufeepit. & focios ab Hildebertg lAbbate poftnlavit obtinuit que. 
Dein e Frifia Fontaneilam revtrfus, monafticamprofeffionem firmavit, tumque parenam 
i pelago eduflam una cum luo calice aliifque inftrumentis facris Fontanellenfi Ecclefia 
largitus ejl. Frijiam repetiit non femel: ex qua tandem fenio confcflus ultimo Fontaneilam 
fe recepit poft mortem Ratbodi, hoc ejl anno dc c xix. ibique permanfit ufque ad obi¬ 
tum, quem reponimus anno dcc x x. tametfi eum Odorannus & Clarius rejiciunt inan¬ 
itum dc c x l 1. In breviori hifloria % M artis Bollandiani non exprimuntur anni Incar¬ 
nationis, nec Raetb odi faflum memoratur \ non quod alia narratione vetuflior aut purior 
jit , fed quod in tcclejiaflicis officiis quibus aptata fuit, id genus minutia omitti fo- 
leant. 

# 






Digitized by t^ooQle 



VITA S. WLFRAMNI EPISC. SENONENS. 3J7 

Ann. Cur. 

PRAFATIO AUCTORIS. «4,”;. 

• 

E VERE N T IS SIMO atque fanttifimo Prafuli urbis Tarvettru Ab - 
batique Coenobii FontinelU B aiNo ultimusfervorum Chrifli Jonas. 

Jubet apoftolatus veftri celfitudo , ut almi Patris Wlframni 
S enonum Archiepifcopi meo ftudeam ftilo condere Vitam. Qui 
tempore regiminis fandi Ansberti AW^atis Fontinellenfis Coenobii, [fu^ 
turi a ] Prxfulis Rotomagenfis Ecclclix, hoc adiens Coenobium, abruptis » 
foculi laqueis militiam Chrifti perfeveranti dfinitione fufccpit , atque ad 
praedicandum Frefxonum genti eatenus in ignorantix excitate Cedenti evan- 
gelici miniflerii opus adfumens animum convertit. Nam penes nos fuper*- 
ltcs manet venerabilis vitx Prefbytcr Ovo ex ipfa Frelionum natione oriun¬ 
dus , qui viva voce narrat , quanta per eumdem Pontificem fandum in ea¬ 
dem gente Chriftus virtutum miracula operari fit dignatus. Ex quibus pau¬ 
ca pro captu ingenii &C opportunitate audientium fideli fermone inferemus» 

Seatam prxclaro operi pauper fuccumbit ingenium, tamque profundxrei 
pon fufficit fermo fterilis ab omni fcientix fecunditate jejunus. Quamli¬ 
bet ergo invalidis humeris impofitum onus obedientix amore fufeipiam, 
dabit Dominus oratione beati Antiflitis dicendi vires, qui divitias bonitatis 
fux fine ullo defedu fcit effundere , Sc nefeit cum effuderit vacuari. 

• I N C I P I T V I T A» $ 



B Eatus igitur Wieramkus Senonum Pontifex exordium nativitatis caputI. 

territorio W aftincnfi b habuit, patrimonio nuncupanto Mauriliaco. Fuit yvifVam- 
enim carnis origine nobilis, fed culmine mentis nobilior. Genitor quoque ejus nus n ^ih* 
Wltbcrtus nomine', in aula Regis Dagoberti & filii ejus HLud ovici l rMtien ’ 
militari operi xvum impendit. Prxdidus Dei famulus in puerili xtate confli- ’ i 
tutus , ab ipfo magiftris catholicis traditus eft facrarum litterarum fludiis 
imbuendus t qux per omne pueritix vel adolefcentix tempus exercens, ufque 
ad virilem xtatem ab hac intentione animum non reflexit. Exin crefccnti- 
bus meritis pix intentionis, clericatus habitum fqmens , parentum hortatu 
ac fuffrag;atus adminiculo fuffultus, cutix delegatus divinis fludcbat at- 
tentiflime infervire cdidis. terrena videlicet quxque tranifiliens atque ad cx- 
ldlia femper amanda & quxrcnda pervolans. 

Sub horum tempore Regum, eledione populi Senonicx urbis confenfu- ii. 
que ac favore omnium Pontifex eligitur ac benedicitur. Succeffit ergo in 
ordine Epifcopatus venerabili Lantberto «Pontifici. Qui fufeeptum p u S . r C 
Epifcopatus gradum ad imitationem priorum Sandorum virtutum ornabat e 
operibus. Commi (Tam namque fibi a Domino plebem & orationibus prote¬ 
gebat affiduis, &c admonitione pia ad cxleftia anhelanda provocabat. Et 
quod maxime Dodores juvare folet, ea qux agenda docebat, ipfe prius 
agendo prxmonftrabat. Erat enim divinx diledionis igne fuccenfus , pa- 
tientix virtute modeftus , orationum devotioni follertiffime intentus, affa¬ 
bilis omnibus. 


a Hxc Vox faturi rcfcsndenda videtur : fiqui- 
dem Vvlframnus infra cap. 5 Fontanellam tum ac- 
celfilfe dicitur , ciim Anfbertus Rotomagcnfcm 
Ecclefiam regebat. F.t quidem forti tota hatcclau- 
fuladc S. Anlbcrto ab Intcrpolatore addita eft, uti 
& alia cap. 5. cujus loco reponi pollet, qui tempore 
regiminis tiildeberti Abbatis FvntineUenJis Coenobii 


hot adiens Coenobium , 8cc> 

b Senonenli agro adjacet ad occidentalem pla¬ 
gam Vvaftinenfis pagus , vulgo le Gaftineis , in 
quo Mauriliacum, MtUy , ad Scholam amnem. 

c Et tamen Hugo Monachus Autifiodorenlis 
Landcberto fubjicit Emmoncm , Emmoni Vvl- 
framnum. 

Yy iij 





Digitized by 


Google 


! 


VITA S. WLFRAMNI EfclSC. SEPONENS* 

'CiucaAh. Aliquot autem annis in praefulatu adminiftratis, fuperno oraculo in vifu 
nec xx. admonitus, ut genti Frefionum verbum Domini fibi antea inauditum evan- 
m 7i T i xx ' gelizaret , inito opere apoftolico propofuit ilico animo pluribus prodefle. 
Erat autem eo tempore in urbe Rotomagenfi, quat ic i pia mater eft civi¬ 
tatum, Praefui fandiffimae religionis & Abbas praefati Monaftcrii Fontinel- 
lae famulus Domini Ansbiutus, & ipfefcientiaScripturarum imbutus, 
fed & ecclefiafticis ac monadicis difciplinis fumme inftrudus , monachi¬ 
cum & nomen fervans & habitupi ,^n praedido Monafterio multorum exftans 
Pater Monachorum. Hunc Pontificem adiens beatus Wlffamnus,hanc fi¬ 
bi ineffc patefecit voluntate» , ut praedi do populo in tenebris ignoranti* 
fedenti verbum vitae immortalis adnuntiarct. Nam & antea poildlionem 
fiiam quae vocatur Mauriliacus , quae fita eft in territorio Waftincnfi, per 
ceftamenti feriem praedido facro loco & ipfi fando Patri contradiderat. 

* */. * v. Quod fadum eft anno x 11 * Regis Theoderici: necdum enim ifdem vir 

Dei Pontificatus confcenderat gradum. Intererat in hoc conventu, & con- 
» it n u firmaverat cum aliis illuftribus viris hoc feriptumi S. Herembertus* 
*»n.6yu Epifcopus urbis Tolofse& Monachus ejufdem CoenobiiFontincllenfis, cu¬ 
jus nunc offa facra in eodem Monafterio virtutum gloria pollent. Nepos 
quoque praedidi fandi Pontificis Wlffamni, nomine Motgislus, aliam 
largitionem edidit de patrimonio Maniaco five Villare , quod cll fitum 

* it Utlun. in pago Miliduncnfi * . Qui in praedido Monafterio Monachus effedus, 

& regularibus fubditus difciplinis , fpretis terrenis, carleftia fperare di¬ 
dicit. 

1 v. Sed his omiflis, nunc intimandum eft, qualiter praefatus fandus Praefui ex 

praefata Frefionum gente plurimam convertendo converterit partem ad 
F° Ci ti *u Chriftum. Siquidem ad praefatum Fontinellae Monafterium perveniens, de 
accepti*, 8 eoc lem loco cooperatores verbi ftrenuos & ad praedicandum idoneos , ut, 
pote adione fimul &c eruditione praeclaros adfumens, praeparatis omnibus 
quae navigantibus effe videbantur neceffaria , in portu ejufdcm Monafterii 
navim adfcendit , & per fluvium magnum Sequanae mare introiens Galli-* 
cum navigavit Frefiam, & genti illius ac Duci ejus Rathbodo verbum 
rrifiis Deu Dei adnunciabat, dicens deos non effc qui hominum manibus fadi effentt 
przdicat. j) e i cr eantis materiem lignum vel lapictem effe non poffe , quorum reci, 
furae vel igni abfumerentur, vel in vafa quaelibet humani ufus formarentur, 
vel certe aefpcdui foras projicerentur , &: pedibus conculcata in terram 
verterentur. Deum potius intelligendum majcftate incomprehenfibilem, 
humanis oculis invifibilem , omnipotentem, aeternum, qui caelum & ter¬ 
ram, maria & humanum genus crcaffet & regeret, & judicaturus effet or¬ 
bem in aequitate. Cujus fedes aeterna non vili & caduco metallo in caelis ef¬ 
fet credenda. Haec & hujufccmodi profequente inclyto Chrifti Sacerdote una 
cum comitibus libenter audiebatur: multique cotidie nobilium & infirmo-* 
MnUo*ba-rum abrenuntiata forde idololatriae fidei fonte abluebantur. Necprohi- 
pxilat * buit praedidus Dux , verbum ut fi qui vellent audire praedicaretur t inter 
quos & Elius ejufdem Rathbodi Ducis credens haptizatus eft, impofito fi- 
bi nomine fui genitoris a praefato fando Pontifice , & ab eo a facro fonto 
fufeeptus : adhucque in albis pofitus a carne folutus, mundus, ut creditur, 
tranfivit a mundo. 

MiflWm in ^ ec ^ ent >° eft praetereundum, quid divina pietas pereumdem fandum 
oa»i*«!(:- Pontificem operari dignata eft. Plura enim virtutum miracula & in icine- 
brans, pa- re dum ad eam iret, & in eadem gente per eum fiebant. Ex quibus unum 
precibus* 11 memor ^ tradere & pofteris intimare commodum duximus. Denique Fra- 
rccupcnt. tres qui eum familiariter noverunt, &c coram quibus patratum eft, dicere 





VITA S. WLFR.AMNI EPISC. SENONENS. 359 

folent,maximc vir revercntiflimus Wando 3 , tunc temporis D iaconus &: co- Ann.Chr. 
operator ejufdem Praefulis in verbo Dei, poftea autem Prcfbytcr fuccedenti m arx . n-, 
tempore Abbas ejufdem Monaftcrii Fondncllcnfis in quo educatus erat. m 
Dum navigaremus, inquit, Frefiam , pofitis nobis in medio maris, quod 
adjacens cft regioni Molinorum, adfuit hora in qua facrificium Deo vdi- 
mx falutaris immolandum erat. Tunc pofitis anchoris, navis immobilis ma¬ 
nebat : celebrantique eodem fando Pontifici Miffarum follemnia, ventum 
eft ad cum locum,ubi minifter patenam Praefulfporrigercdebuit,extcnfaque 
manu cxfpedabat horam qua fufeiperet eam. Sed dum minifter eam abluere 
vellet, in mare ceciderat, proftratufquc pedibus fandi Pontificis humiliter 
veniam precabatur dicens, quod dijm eam abluere voluiflet, fuis manibus 
vi maris elapfam profunda pctiiiVet. Moxquc ifdcm vir Dei fledens genua 
f«a ad Patrem Domini noftri Jesu-Christi , precabatur ejus clemen¬ 
tiam, ut qui quondam coram Patribus fecerat in mari rubro mirabilia, propi¬ 
tius fuis adeflet precibus. Finita vero oratione imperat Diacono, ut in eum 
in quem patena ceciderat locum mitteret manum. Quo fado mox ab imo 
maris eadem patena divinitus reveda ejufdem miniftri manui inharfit.Quod 
videntes nauca: ceterique comites navis, Dominum cundipotentem totis 
vifcerumpraecordiis collaudaverunt, qui per fervum fuum tale dignatus eft 
operari miraculum. Sicque commixtionem corporis & languiitls Domini if- 
dem Pontifex fandus faciens, nomenque Salvatoris glorificans, facrofan- 
da Miffarum complevit follemnia. Nec impar hic beatus Pontifex hoc in fa¬ 
do fando Elifaro Prophetae & beato Patri Benedicto, per quos fimilia 
Chriftus fecit miracula. Ad eorum enim preces dc profundis aquarum fer¬ 
rea remearunt inftrumenta i Sc ifto praeclaro Pra-fuLc orante lanx aurea di¬ 
vinitus extemplo rediit ad fupera. Divulgatumque eft hoc miraculum & 
celebre fadum apud incolas Galliarum & Germanorum , ad quos hoc fa- 
dum pervenire potuit ufque in praefencem diem. Nam & ipfa patena in 
eodem Coenobio Fontinellenfi pro munere facro fervata tenetur, quam if- 
demvenerandus Prxfuluna cum fuo calice ibidem largitus cft, dum mona¬ 
chicum fponderet votum. Altare quoque confecratum in quatuor angulo¬ 
rum locis &C in medio Reliquias continens Sandorum iq modum clypei, quod # 

fecum dum iter ageret vehere folitus erat 5 vafcula quoque inftrumenta & 
tabernacula ecclefiaftici minifterii plurima. • 

Aliud quoque ejufdem Patris memorabile miraculum , ficut ab eis didi- v 1. 
cimus coram quibus fadum eft, ob aedificationem pofterorum narrare cur pi- °Xio 
geat ? Pra:dicante enim illo & docente praedidum populum Frcfionum, conti- libciat . 
git quadam die puerum quemdam ex ipfa Frcfionum natione ortum , diis 
immolandum duci ad laqueum^ Orabat autem Pontifex fandus incredulum 
Ducem, ut hujus pueri vitam fib i donaret, nec hominem ad imaginem Dei 
fadum facrificium cxfecrabile daemonibus immolaret. Vocabapur autem 
idem puer Ovo. Refpondebat autem Dux patrio fermone, decretum efle 
lege perenni olim a prsedecefibribus fuis omnique Frefionum gente, ut quem¬ 
cumque fors elegiffet , in eorum follemniis diis offerendum fine mora. Ac 
vero fandus Praefui dum perfifteret in precibus, & praefatus populi Princeps 
ejus dignae petitioni fatisfacere vellet, animofi gentiles zelo vani erroris dc- 
vindi, ( ficut feriptumeft, zelus apprehendit populum ineruditum) unani¬ 
mes fruftrabant ejus precem dicentes: Si tuus, inquit, Chriftus de tormento' 
mortis eripuerit, fit ejus tuufqueaevo perenni fervus. Ad haec fandus Ponti¬ 
fex : Non hominum in hoc fado, fed Domini Chrifti fiat voluntas. Appendi- 

m Vrando vir fandus poft Ragenfridum regimen adfumfic Coenobii ab anno dominicx Inc. dcc ^ 
stxi de quo ad ann. -/$ 6 . 



Digitized by t^OOQle 




36 o VITA S. WLFRAMNI EPISC. SENONENS. 

Ann.Chk. tur deinde puer in patibulum, adfpicicncibus Chriftianorum fimulque gcnri- 
mIii/xx lium turmis per duarum fere fpatium horarum :extemploque Sacerdos Do- 
* ’ * mini pro falute Sc vita non folum illius qui in tormento erat mortis confotu¬ 
rus , verum pro obcxcatione populi qui fatanx vinculis erat irretitus ,fledens 
genua hanc ad Dominum fudit orationem: Deui invifibilis,immortalisJSc 
xcernc, exorabilis tuis efto fupplicibus: &c ficut quondam Danielemliberafo 
de lacu leonum, ita hunc puerum de faucibus eripe illius faevi leonis, qui dr- 
cuiens quem devoret quaerit, ut de illius duplici falvatione populus hic incre¬ 
dulus depolita forde idololatriae ad veritatis convertatur agnitionem, & per 
eundas generationes tuum benedicatur nomen in faecula. Hac completa ora¬ 
tione ilicodifrupta funt vincula, quibus pueri femivivi guttur illigatum erat: 
sicque illxfus ad terram ruit. Videbatur autem illi, ut poft iple narrabat, 
quali fopore gravi teneretur opprclfus, fandique Pontificis zona a pedofe 
circumligatus fublevaretur omnis ejus corporis ftatus. Apprehenlaquc ejus 
manu Pontifex fandus dixit: In nomine J e s u-C hristi Domini exliirge 
concite fanus. Quo dido ilico incolumis furrexit, nullum illatae libi panax 
fentiens dolorem. Aeque ex hoc fado plurima Frefionum multitudo converfa 
effc ad Dominum : credebantquc & baptizabantur quotquot praeordinati 
pafteaMo- erant ad vitam xtemam. Prxdidus aurem Ovo lavacri falutans unda perfii- 
fadlim! fus atque a pAcfato lando Pontifice Fontinellam perdudus, lictcrifque Cactis 

eruditus, poftea Diaconus confccratus, deinde fequenti tempore a veneran- 
• do Pontifice R Acim LAN do urbis Rotomagenfis Prelbyter confccratur. 
(Et quia erat in arte feriptona eruditus, plurimos codices in prxdido tranfleri- 
pficMonafterio, fcd9 e teftamentaac largitiones Fidelium plurimas,quas ipfi 
loco felici munere conferebant: ibi que magno confedus fenio fub Ostrul* 

* c fi k Abbatis tempore vitam in D eo digni terminavit c cbnvcrfationc, magi- 

ftri Sc domini lui Wlfsamni Sacerdotis eximii imitando ac fcquendo veltigia.] 
v i i ; . Alios quoque adolefcentes ex ipfa Frefionum natione, qui fimiliter ritu pro- 

d!m eripit ^ ano dxmonibus fuerant immolandi, quorum unus vocabatur Eurinus, 
& Mona- alterque Imgomarus , deprecanee claro Pontifice Wlfrarono prxfatus 
elws facit. £) ux vltJC donavit, & eidem gratuito munere contradidit. Qui divinis myftc- 
% riis imbuti, atque in fide confirmati, in fandxquc Trinitatis nomine baptiza¬ 

ri , & a dxmonicx fervitutis jugo erepei, libertate perenni donati funt. Sicquc 

* aprxfato Pontifice Fontinellam perdudi, & Hiitberto d Abbaticdu- 
canditraditi funt. [Qtti facris litteris &cxlcfti difciplinaeruditi, fub regimine 
ic dominio ipfius Patiis ic fuccelforum ejus per plurima ftrenuc militarunt 
tempora: ibique indidonc cjufdem Coenobii ufquead vicx fux metas per- 
manferunt. ] 

viu. Illud quoque ftupendum & antea inauditum, ic nifi Apoftolo Petro rariffi- 
icem alios. m £ ali cu i Sandorum conccffum miraculum, verax ftilus pandar auribus Fide¬ 
lium. Mos pedimus diabolica fraude inventus prxdido incredulorum Duci 
inerat,ut corpora hominum damnatorum in luorum follemniis deorum, &: 
non deorum,fcd dxmoniorum exfecrabilium, fxpiflime diverfis litaret modis; 
quofdam videlicet gladiatorum animadverfionibus interimens,alios patibulis 
appendens, aliis laqueis acerbiffime vitam extorquent; prxterea& alios mari¬ 
norum five aquarum fludibus infondu diabolico fubmergebat. Eratinprae- 




* It eft Ragenfredus qui primos nominatur in 
epiitola Zachariz Pap* ad quoftiaiu Epifcopos 
Galli*. 

b Aaftrulfus Yocatur in Chron. Fontanell. cap. r; 
in editis , fucccflor S. Vvandonis anno dcc 
x t t i i, mortuus poft annos fex. 

«In mf Chronico breviori cjufdem Monafterii 
hzc leguntur: Anno c c c tur ebii$ Venerabi¬ 


lis Oro Vrejbyter Monachus VetttaneUenfis. Ijh *Jt 
quem B. V vlframnut de patibule eripui t manuum, 
dum in Frijia predicunt: quietium plttrimes cedi¬ 
te s , &c. ut hic. 

dHiltbertus S. Anlberto in fedem Rotomagcn- 
fem piovcfto fucccHit Abbas, ut diftum eft Sxcu- 
loxadann; 697. 

di&a 



Digitized by t^OOQle 



VITA S. WLFRAMNI EPISC. SENONENS. 

dida gente mulier quaedam vidua, duos cariilimos habens natos, qui ex forte ank. Ch*. 
milia daemonibus fuerant immolandi, & gurgite maris enecandi. Dudi nam- D c c xx - 
que funt ad quemdam locum bitalafli more aquainclufum, ut dum rheuma Mart ' xx * 
mariseumdem cooperiret locum, miferabiliter fludibus abforberentur. Erat 
vero, ut fertur, unus aetate feptennis, alterque quinquennis. Cumque rheu¬ 
ma maris tempore marinae praedi dum impleret locum, is qui major natu erat 
puerulus juniorem fratrem ulnis nitebatur fublevare, dum jam ingurgitaren¬ 
tur. Aderat namque ad fpedaculum infandum antefatus Dux incredulus 
cum plebe innumera gentilium: fednulla compaflionis pietas vel miferantis 
affedus faxeum ejus cor emollire quivit. Sacer vero Pontifex Wlframnus eos 
fibi vitaeque per donari rogabat, dicens non efle juftum de hominibus ad ima¬ 
ginem Dei fadis ludum exhibere daemonibus. Tunc Dux incredulus : Si 
Deus,inquit,tuusChriftus a praefenti periculo eos liberarit, ejus dominio 
eos perpetim concedo, fitque eorum Deus, & ipfi ejus perenniter fervi. Tunc 
fandus Pontifex Wlframnus; Secundum tuum, inquit,fiat promiffum. Oran¬ 
te autem co Dominum, concite rheuma maris in altum fe fubrigens cumulum. 

Domino jubente, praedidumfubito reddidit locum aridum, in quo ftabant in¬ 
nocentes jam proxime morituri. Sicque Antiftes de Domini pietate fifus, mo¬ 
re Apoftoli Petri fuper aquas ad Dominum venientis fiiper undas maris ambu¬ 
labat , adipicientibus gentilium turbis, donec ad praedidos puerulos pervenit, 
unumque manu dextera, alterumque laeva apprehendens, plantis tantummo¬ 
do aqua tindis quali fuper humum gradiens liceam, fic aquas maris calcans, 
praefatos puerulos D eo donante de periculo eripuit mortis, &: flenti matri red¬ 
didit incolumes, ac fonte Baptifmatis eos abluens, uni nomen fuumimpoluir, 
a quo apud incolas Frefionum hoc nomen enituit. Quovifo fupra memorato Multos ba- 
miraculo plurima multitudo gentilium converfa eft ad Dominum; credebant* P tlMt * 
que &c baptizabantur quotquot prxdeftinati erant ad vitam aeternam. 

Pix fatus autem Princeps Rathbodus cumad percipiendum Baptifma im- IX. 
bueretur,percundabatur a fando Epifcopo Wlframno juramentis eum per 
nomen Domini adftringens, ubi major eflet numerus Regum 8f Principum 
feu nobilium gentis Frefionum, in illa videlicet cxlefti regione, quam fi crede¬ 
ret &c baptizaretur, percepturum fe promittebat i an in ea quam dicebat tarta- 
ream damnationem. Cui B. Wlfiramnus: JSfoli errare, inclyte Princeps, apud 
Deum certus eft fuorum numerus Eledorum. Nam prxdecelfores tui Princi¬ 
pes gentis Frefionum, qui fine Baptifmi facramento recelferunt, certum eft 
damnationis fufeepifle fententiam: qui vero abhinc crediderit & baptizatus 
fuerit, cum Chrifto gaudebit in aeternum. Haec audiens Dux incredulus t 
nam ad fontem procefferat, infelix pedem a fonte retraxit, dicens non fe ca¬ 
rere polle confortio prxdecelforum fuorum Principum Frefionum, & cum 
parvo numgo pauperum refidere in illo caelefti regno, quin potius non facile 
polfe novis didis adfenlum praebere, fed potius permanfurum fe in his quae 
multo tempore cum omni Frefionum gente fervaverat. At beatus Chrifti 
Pontifex: Heu pro dolor, inquit, deceptum te video a fedudore, qui huma¬ 
num decepit genus, fed nili pacnitentiam egeris,&: credideris,^ in nomine fan¬ 
dae Trinitatis baptizatus fueris, januam regni perennis non intrabis, fed aeter¬ 
nae damnationis poena plederis. Haec dicente & docente fando Pontifice 
multt Frefionum credebant &C baptizabantur , praedido Rege in paganifmo 
perfeverante.Nam a facro fonte infeliciter recellit, etiam &c fandum Epifco- 
pum ~W illibr.or.dum cognomento Clementem &c Dodorempraefatas 
gentis accerim juflit, ut ad ejus confultum fimul cum B. Wlframno in dodri- 
na iux religionis^ioncordante efliceretur Chriftianus. Sed quoniam, ut feri* 
ptumeft, tn malivoUm Animam non introibit fapientta , & quia dubitando per Saf.t. 

Atia SS.Ord.S. B. S acu lum III. Zz 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. WLFRAMNI EPISC. SENONENS. 

akm. Chr. omnia in Fide catholica, & centando fandos Antiftitcs loquebatur, ideo ob- 

* c c x x. tinere non meruit quod fide quaerebat. Cum vero ejus legatum fuper hoc fado 

Mart.x x. feeat . us fufccpiflet W illibrordus,rcfpondiffe dicitur: Qma praedicationem fan¬ 
di Fratris noftri W lframni Pontificis Dux veftcr audire contemfit, meis 
quoque qualiter obfecundabit edidi se N am hac node vidi illum in vifu cate¬ 
na religatum ignea. Unde certum fore conftat, damnationem jam illum fubiif- 
-fe aeternam. Cumque iter carperet quod ad domum ejufdem damnati Ducis 
ducebatur, nuntiatur & ipfum fine Baptifmi facramento clTe jam mortuum: 
fi eque coeptum deferens iter ,-ad propria repedavit habitacula. 

X. NeC praetereunda ratio eft,quam ae praefato Duce Rathbodo praedido ve¬ 

nerabili Prclbytero Ovo narrante didicimus, cur in Chriftum crcaere ac fonte 
regenerationis noluerit mergi. Nam in aegritudine pofitus, de qua & vitae prae- 
fentis lucem claufit, perpetuafquc averni defeendit ad umbras, dumfopore 
deditus foret, deceptor hominum diabolus, qui etiam Dei omnipotentis 
permiflu in Angelum fe transfigurat lucis , ei apparuit diademate aureo cum 
fulgentibus gemmis capite opertus, vcfteque auro textili toto amidus corpo¬ 
re: diuque attonitus praefatus Princeps diligenter in eum intendebat ftupens 
«c tremebundus,admirans cujus fpcciei ac virtutis cflct quifibi apparebat nun¬ 
tius. Ifquc multimodae arcis nocendi fieviffimus draco inquit ad eum: Dic, 
quaefo, virorum fortiflime, quis te ita feduxit, ut a cultura deorum & religione 
praedeceflorurntuorum velis recedere J noli ita,obfecro, agere,fedin his qua: 
hadenus tenuifti culturis deorum permane ,ibique ad domos aureas aeternali¬ 
ter manfuras, quas tibi in proximo fum daturus, ut meorum verborum didis 
adftruam fidem. Quapropter cras accerficns Wlframnum dodorem Chriftia- 
norum, inquire ab eo ubinam fit illa manfio aeternae claricatis quam te pollice¬ 
tur, fi Chriftianum fufeeperis dogma, in caeleftibus habiturum. Quam cum dc- 
monftrare nequiverit, utriufque partis mittantur legati^ eroque dux itineris & 
demonftrabo illis manlionem eximiae pulcritudinis ac fulgoris immenfi, quam 
tibi poft modicum fum daturus.Qui evigilans fando Pontifici Wlframno eun¬ 
da per ordinem pandit. At ille congemifcens ejus damnationi, ait: Haec illufio 
diaboli eft, qui omnes vult perire^ neminem ialvari, quapropter falvatemet- 
ipfum, vir nobilis, credendo in Chriftum, & feftina ad fontem Baptifmi in 
quo eft remilfio omnium peccatorum, & nullo modo fidem accommodes ver¬ 
bis diaboli mendacibus. Ipfe eft enim fedudorquiuniverfum feducit orbem, 
qui propter fuam fuperbiam de alto caeli culmine proftracus ruit in terram, 8c 
ex Angelo benigno dxmonteterrimuscffedus eft. Cujus invidia mors introi¬ 
vit in orbem terrarum, dum primo homini concupifcentiam docuit, atque ad 
inobedientiae culpam traxit. Nam qui promittit aureas manfiones largiri fibi 
credentibus, tartareas potius inferi deducit ad fedes, fixtidumque lacum Co¬ 
cyti. unde ut ab his poenis eripi valeas,8d bonis frui aetemalibus, feftina in Chri- 
fto baptizari, in quo eft jremiffio omnium peccatorum, & per quem vita: caele- 
ftis tribuitur ingrfcfiiis. Haec & hujufmodi plura profequente fando Pontifice, 
rcfponditpraedidus incredulus Princeps omnia fe fadurum quae jubebat, (i il¬ 
la demonftraretur a fuo Deo manfio,quam fibi largiturum fpoponderat. Cum¬ 
que infuperabilcm in eundis Sacerdos Chrifti animum illius cerneret, ne i 
gentilibus alia fingerentur pro aliis, mifit continub cum quodamFrefionc 
luum Diaconum. Qui cum paullulum ab opido proceffilTent, obvium fibi re- 
periunt in humana effigie quemdam itineris comitem, qui dixit eis: Propera¬ 
mini cito. nam oftenfurus fym vobis manfionem eximiae pulcritudinis, quae 
praeparata eft a Deo fuo Rathbodo Principi. Qui ducem ac comitem itineris 
profequentes, loca diu peragrant incognita, donec viam ingredientes latifli- 
mam, diverforum generibus marmorum eam cernunt polito opere decoratam'. 


Digitized by t^OOQle 



VITA S. WLFRAMNI EPISC SENONENS. 363 

videnequc a longe domum auream, ac perveniunt ufque ad plateam qua:, ante Cisuah. 
praefatam domum fita erat, &c i pia auro gemmlfque ftrata. Intrantes quoque in 
domum aurei fplendoris incredibilis pulcritudinis , adfpiciunt thronum 
mira: magnitudinis. Tumdu&or icineris: Ha:c cft, inquit, domus, & illa eft 
pulcherrima Cedes, quam poft ejus mortem Principi Rathbodo Deus fuus lar¬ 
giturum fe fpopondit. Et Diaconus obftupcfa&us in his qua: viderat, dixit* Si 
a Deo cundipotcntc fa&ji funt ifta, perpetuo maneant; fi autem a diabolo» 
cito difpereant. Et vallans fe continuo fandae Crucis munimine, dux itineris 
qui videbatur homo, evancfccndo tranfiit in diabolum, & domus aurea verfa 
cft in lutum: remanferuntque hi duo fimul, Frefio videlicet & Diaconus in 
medio locorum paluftrium, quae plena erant longifiimis rhamneis virgultis: 
triduoque immenfilaboris iter conficientes revertuntur ad opidum * invenien¬ 
tes praefatum Ducem Rathbodum fine Baprifmatis facramervtis mortuum: 
narrantque beato Antiftiti quantam a diabolo pertulifient illulioncm. Frciio 
autem credidit in Chriftum & baptizatus eft: vocabatur autem I n g o m a- 
ilu s fiveChuningus,qui &c ipfe adFontincllenfeCoenobiumB. Wlframnum 
fecutus cft : induciafque fibi renuntiandi quas putaverat adipifei praedidus 
Dux minime valuit impetrare, quia non erat ex ovibus Chrifti, neque ad vi¬ 
tam praeordinatus aeternam. Percrebuttquc Hoc ftupendum & antea inaudi¬ 
tum miraculum apud incolas gentis Frefionum, atque ex hoc facto plurima cx 
eis multitudo converfa eft ad Dominum. Mortuus eft autem infeliciter praefa¬ 
tus Dux Rathbodus anno Domini Dei noftri J e s u-C h r 1 s t 1, in quem ipfe 
credere contemfit, d c c x 1 x *, qui erat annus v 1 inclyti Principis Caroli. * 

Venerabilis autem Praefui Wlframnus ciim tenuiflet Pontificatum Scnoni- x 1. 

tx urbis annis ferme viginti & novem b , cum licentia Regis Hildebert-i b 
* &c P ippini Principis ad praedicandum praefata: Frefionum genti, ficut divi¬ 
nitus fibi fuerat revelatum, animum convertit, [ qui erat annus dominicae In¬ 
carnationis dcc, Pippini quoque Principis annus tcrtiufdccimus. ] Quod 
opus per annos quinque infatigabiliter peregit, ad Fontineilam Monafterium 
fiepius revertens, ubi & monachicum adfumferat habitum. In eadem denique 
praedicatione verbi Dei occupatus, & in majori fenedutc jam pofitus, (nam&: 
pedum dolore frequenter vexabatur) ordinato in Epifcopatu Senonicae urbis 
G e r i c o c venerando Pontifice, feceffit ad praefatum Fontincllae Monafte¬ 
rium , ibique regularibus fubditus difciplinis coronam exfpedabat acernam. Reliquum 
Nam & in hoc Monafterio Bafilicam in honore S. Stephani d primi Martyris t 

aedificavit, juxta quam manfionem eidem praeparaverant Fratres, ubi divino 1*. 
cultui deditusfollicitius operis Dei curam exhibebat: quae diftabataBafilica d 
S. Apoftoli Pauli paflibus fere triginta. Annis itaque plurimis expers erat le- 
fruli, cujus corpus fub monachili tunica cilicium tegebat. Nam &: aegrotis 
medelam ita conferebat, ut quocumque quis languore detentus fuiftet, fi ab 
eo vifitari, benedici ac contre&ari meruiflet, incolumitati mox priftmae red¬ 
debatur. 

Vir namque venerandus Berthgaudus Monachus , patruus fcilicet xn. 
Wandonis Abbatis, ex ea paffione qua: Graeco eloquio paraiyfis dicitur, ita " 

fanftofa- 

framnum quinque Antiftites Senonenfes interpo- nat. < 
nunc. 

t Gericum libi fubftitui curavit Vvlframnus, an¬ 
tequam in Frifiam proficifccretur, ut patet ex Cia. 
rio Monacho, & ratio ipfa fuadet: p|ius vero fa- 
&us Ktoaachus fuerat. 

’WNuW Oratorium xdis Abbatialis (iinon fal¬ 
lor ) eodem in loco cernitur. 

Zz ij 


s Refte, ut alias probabimus, mendofi in non¬ 
nullis anno d c x c v. 

b In vetuftiori codice Gemeticenli vacuum nu¬ 
meri fpatium recencior manus fupplevit. Certe 
mendolus cft hic calculus, nili annos viginti no¬ 
vem computes ab anno fere dcic ad dcc xix, 
quo poft Friliacam expeditionem Getico dignita¬ 
tem ceffcrit V vlframnus. Eam enim tenuit S. Ama¬ 
tus ad annum prope jiemv. quem infer & V vl- 


Digitized by i^OOQLe 



VITA S. WLFRAMNl EPUSC. SENONENS. 

Circa An. fubito membrorum diffolutione percuflus fuerat, ut & loquelam pariter & 
t>cc %x. omne officium amitteret corporis. Ad quem cum beatus Chrilli Pontifex 
M art. *x . >j^jf ramnus vifendom veniffet,& cum oleo pontificali benedidione confecra- 
to tetigiflcc, fugata eft ilico omnis moleftia morbi, & priftinfc fanitati redditus 
eft. His hujulmodi miraculorum (ignis qualis fuerit ejus vita, internus arbi¬ 
ter edocuit. Cujus etiam dodrina id maxime commendabat omnibus, quia 
non aliter vivebat quam docebat. Nihil enim hujps mundi quairere , nihil 
amare curabat. Cunda quas fkbi a Regibus vel divitibus fxculi donabantur, 
mox pauperibus hilariter erogabat. Numquam divitibus, honoris fivetimoris 
gratia, fi qua deliquiffent reticebat, fed afpera illos invedione corrigebat, at¬ 
que ad elecraofynas operumque bonorum exfecutionem & verbis excitabat 
&: actibus. Denique cum facrificium Deo vidima: falutaris offerret, non elata 
in altum voce , fedprofufisex imo pedore lacrymis Domino votafua com¬ 
mendabat. 

xiii. Cumque in docendo verbum Dei in prarfata provincia degeret occupatus, 
Morti* divmo admonitus oraculo rediit ad venerabile Coenobium Fontinellae/ quia 
prjrfcius, ^j cm re folutionis jam proxime inflare cognoverat, ficut ipfe quoque tem¬ 
pore eodem nonnullis, fed verbis obfcurioribus quae poftea manifefle intelli- 
gerent , folita fibi benigniffimi diledione pandebat, quibufdam hoc idem 
etiam manifefle revelabat. Reverfo autem eo ad Coenobium Fontinellae, acri 
coepit ardore febrium fatigari, Sc per aliquod tempus eadem corporis labora- 

i bat moleftia. In quo toto ipfo tempore &C Conditori gratias agere, 8£ Fratres 
publice & privatim docere non praetermittebat. Admonebat namque eos, ut 
virtutem diledionis &: pacis ad invicem & ad omnes fervarent- Inftituta quo¬ 
que ddfciplinse regularis, quae a fanda: recordationis Patre W andregifilo di¬ 
dicerant, vel in ipfovidificnt, in Patrum praecedentium fadis five didis in- * 
veniffent ,indefcffa inflantia fequerentur. Deinde fubjunxit diem fui obitus 
jam proxime imminere. Cumque haec &c hujufmodi plura fandae exhortatio¬ 
nis verba inter facra Miffarum follemnia eis loqueretur, afque percepta ejus 
benedidione de fuo tam cito rcfponfb triftes flentefque cxfiflerent, rediit ad 
ftratum quem juxta Ecclefiam S. Stephani Martyris in manfiuncula Fratres 
eidem praeparaverant: ibique languore corporis quem diu protraxerat per dies 
ingravefeente, feptimo ut fibi divinitus promiffum fuerat die, poftquam obi- 
viarko tum fuum dominici corporis & fanguinis perceptione munivit, foluta ab 
r. ,tuS crgaftulo carnis anima fanda, ducentibus Angelis aeternae felicitatis gaudia & 

confortia civium petiit fupemorum. 

xiv. Obiit verb venerandus Pontifex x 111 Kalendarum Aprilium dic, anno 

* dominica: Incarnationis dccxx a :fepultufquc eft primo quidem inEccle- 
fia beati Pauli Apoftoli juxta Sacerdotem Domini W’andregifilum in dexte¬ 
ra parte, inquo loco jacuit per annos novem. Sandus quoque Pater W andre- 

* gifilus requievit in eadem Bafilica annis quadraginta b . Inclytus vero Praefui 
Anfbertus annis undecim. Tranflati quoque funt inde in Ecclefiam beati Pe¬ 
tri Apoftoli a fando Baino Epifcopo urbis Tarvennar & rfedore Fontinel- 
lenfis Coenobii fub anno regiminis fui quinto , qui erat ab Incarnatione 
Domini dcc xxviii. Qui. ita integri ab omni corruptione cum vefti- 
mentis quibus induti fuerant reperti funt, quafi eodem fuiffent die fcpultu- 
ra: traditi. Hxc ergo dies eundorum votis prxftolara advenerat. Sacerdotes, 
Monachi,Clcricorumque chori una cum Fidelibus aderat plebibus.Tunc cum 

«Ita codices mfT. nofter Germanenfis Jfceme- forfitan illorum quidem anno dcc it, ut legitut 
ticcnfis : in quibufdam mendofe dc ^cti. inCnron. Foatancll cap. i . illius vero anne dcc 

4 Non ergo eodem anno fadta eft SS.Vvandregi- xxviii. 
fili & Anlbcrti. atque VTlframni tranflatio. Sed * 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. WLFRAMNI EPISC. SE NO NENS IS. 

hymnorum laudibus tumuli aperiuntur, dc quibus tantus ineffabilis fragran- ahn: Ch*. 
tiae odor prodiit,ut mira dulcedine non folum in Ecclefia circumflantem 
populum, verum in atriis fitam repleret plebem. Illati funt autem in Ec- 
clcfiamfandi Apoftoli Petri, &C pofitiin abfida ejufdem in orientali parte, 
ubi fignis &: miraculis corufcant praifule Chrifto , ciy eft cum Deo Patre 1 
in unitate Spiritus-fandi omnis honor & gloria per eunda faecula foculo¬ 
rum, Amen. 


APPENDIX 

Dc S. Wiframni Reliquiis & Miraculis. 

* 

-j^yE S. Vviframni Reliquiis non levis quondam fuit altercatio adverfus no Bros Contentio 
/ i Fontanellenfes. Id tefiatur Monachus anonymtu in libello de Inventione corporis c * c cor P ote 
S. Vvlframni, quam Fontanella fuo tempore, hoc 'eft anno fere m xx vii , acci- S-Vv >2m- 
dijfe deferibit. Nam Stlata ejufnrodi inventione ifta fnbdit : Unde nimirum defiperc, im- ’ 
mo in fani i c credendi funt, quicumque fc S. Wiframni corpus contendunt habere vel ali¬ 
bi arbitrantur jacere : cum nulla nixi audloritasc valeant qute opinentur approbatum ire. 

Quofnam hic defignet AuBor , fatis innuit in eon/iquentibus. Jam ver A quAd (ublatis SS. 
Wandrcgifili atque Ansberti corporibus gcntHium metu is reH&us fit Vvlframnus , liqui¬ 
do conftat, neque ulla valet ratione refelli. Nam & in illa hiftoria antiquorum diligentia 
litteris procurata , in qua fandiorum nomina & miracula, fcilicet Wandregifili Sc Ansber¬ 
ti continentur feripra,hujus Sandli nomen vel mentio nufquam reperitur vel fcmel inferta. 

i. His verbis notat Blandinienfes /vfonacbot ,qui cum ab'anno cjtxuv SS.Vvan- nbwdirfien- 
dtegi fili dr eA nfberti corpora pofiiaerent, etiam S. Vvlfiamni Reliquias , id eft corpus fe f cS ‘ ntcr » 
habere gloriabantur. Nec folum id apud vulgus, fed etiam apud primores increbuerat. 

Arnulfus Flandria Comes, qui Blandinienfibus fuerat auftor obtinendi hujufcemodi 
Reliquias, in charta quadam 'Blandinienfi MonaBerio conctfia fieprafatur. Ego in Dei Cbef- 
nomine Arnulfus Flandriae Comes & Marchifus, non meis meritis, fed divini fuffra- 
gante mifericordia Monafterii Apoftolorum Principis, quod vocatur Blandinius, 4 S. ^ 
Amando in vico Gandavo conftrudlum , & in honore SS. Apoftol. Petrine Pauli fog 4). 
confectarum, ubi modA requicfcunt corpora SS. Confertorum Wandregifili Ab¬ 
batis , Ansberti Archicpifcopi, f 1 f r a mni Praefulis, & beatirtimx Amalbergx Vir¬ 
gin», Princeps & Rcdlor, &c. Datum v t id. Julii, anno ab' Incani. Domini c m i i i i. 

Idem habet charta Wicmanni Comiris , data anno c M t x 11. tfr alia duorum Atnulfo- Md.fag.41. 
nimanno cm lxxxi. Cum igitur-inteSigerent FontaneSenfies, hunc rumorem fpargi in 4** 
vulgusS. Vviframni corpore‘apud fe (ut adferebant) invento , de eo cum 'Blandinienfi - 
hus expoftulare coeperunt. Certe in libello qui SS. Vvandregifili & Anfberti varias de¬ 
lationes per ftculum 1 x, varidque miracula continet, nuda fit mentio corporis S. V vl¬ 
framni : cum tamen ifta relatio ab tAuBore oculato deferipta fit. Libellum edidimus 
Suculo 2 adann.667, ubi S. Vvandregifili Atta dedimus. Et tamen inpervetufto Chroni¬ 
co degeftis N ortrnanftorum, quem e codice mf. Montis-Dei edidit Andreas Cbefuius tomo 
2 Hi fi Franc. memoratur Vvlframnus cum Vvandregifilo & Anjberto inter illos SanBos i 
quorum corpora ob Nortmannorum incurfiones in caftrum S. Audomari delata funt sumo 
uccc x l v i In alio libello mf quem compofuit quidam Monachus Blandinienfis de 
adventu SS. Vvandregifili, A nfberti & Vviframni in montem Blandinium anno c u 
x 11 v , fatis ille declarat, S. Vviframni corpus iftuc etiam fuiffe delatum* Nam de Ar- 
nulfo Comite Tranfiationis auSlore agens, Hic eft, inquit , Arnulfus , qui bcatiffitnum 
Sacerdotem Domini Wandregifilum & claros Archiprtefules Ansbertum & Wlframnuin 
hodierna atreftantc follemnicatc huc tranftulit: tametfi enumerando Reliquias tum Vvan¬ 
dregifili dr A nfberti, cum Vviframni, minutiores tantum, vcftimentorum fcilicet exprimit, 
quod antea transferendorum corporum memini fiet. Huc verba tranficribenda funt. De 
Reliquiis fupradidlorum fandiorum Wandregifili , Ansberti, atque Wiframni . harc no- 
bifeuni detulimus.De cafubula S. Wandregifili &c. Hsec vetA funt quae dc S. Ansberti - . 
habemus Reliquiis : Tunicam ejus , drc. Ex S. Wiframni dalmatica pars eft apud nos 
maxima & cultellus cum vagina. Hec pro caufa Blandinienfium Monachorum, cui fa* 
vere videtur Ordericus Vitalis in Hifi. lib. 6. Tontanel- 

jj. Exadverfo opponebant Fontanellenfes intentionem corporis S. Vviframni a fe faBam l* a ^ s * 

Zz iij 


/ 


Digitized by 


Google 




5 6<s vitas.wlframni episc. senonensis. 

Amn.Chi. anno u xxvn .cujus inventionis hifioriam Uti defcribit Aublor anonymus tomo 3 Sfi- 

d c c xx. cilegti A ch eri ani editus , ex quo potiora dumtaxat huc referemus. Varia dein leguntur 

Ma-rt. xx. cer p or j s f M fti Fvlframni delationes. Vna Rotomagum fatta anno m 1 i n, infra. 

alia anno m c c xxxvm. Sic enim in brevi Chronico mf. FontaneMenJi: anno m c c 
xxxviii corpus S. Wlframnitranflatumfuit, id tfifollemni pompa delatum , incapfa 
argentea k deaurata. Et anno m cccc itii, pelli lentia magna Calidobecci (Caude- 
bec opidi ad Sequanam prope Fontanedam j menfc Maio, & corpus S. Wlframni ibi 
delatum fuit per fex Religiofos indutos cappis cum gente ecclcfialtica & populo 6 dic 
Maii: k ilatim ccllavtt mortalitas meritis San&i. Tum anno m cccc L vi i i,S. Wj~ 
framni corpus delatum fuit Rotomagum propter mortalitatem Se epidimiam 11 Julii, & 
■ccflavit mortalitas meritis San&i. Pofiea annis m cccc ixix. Calidobcccum > ixxi 
apud Harfleu & Monfticrvillers ; ixm Duroclanim; Aufly annofequenti , propter 
eamdem caufam. Denique plurima miracula S. Vvlframni meritis Fontantlla faEla refe¬ 
runtur in Martio Botlandiano , ex quibufkpauca feligemus. Nequis vero ifiius eleva¬ 
tionis hifloriam elevare contendat, occurrit Ingulfus Auctor gravis, ex-Priore Fontanel- 
lenfi Abbas CruUndenfis in Anglia , qui eo tempore S. Vvlframni corpus FomanelU exfli. 
tiffc, & fe ejus brachium FontAnclla Crulandiam detulijfe adfirmat circafinem hifioria fua. 
& Abba. 4. Et tamen cives oAbbatifvilla feu Abbavilla , urbis praelate ad Suminam Some- 
villcnfci. ttdmve fluvium in Pontivo , S. Vvlframni corpus honorant sn infigni Ecclejia collegiata 
ante annos quingentos, ifiuc (ut aiunt) tranflatum ex Monaficrio Fontanellenfi: profe- 
runtque diploma Johannis Comitis Pontivi, datum anno mc xx i. (forfan 1 x i aut lxxi. 
Utfujpicaaturfo(ii r B ollandiani) in hac verba: Egojohanncs Comes Pontivi, notum facio 
quod Ecclcfiam S. Wlframni ad titulum Capcllanorum antiquitus xdificaram 8c beneficio 
anrccclTorum nollrorum dotatam & fundatam in duodecim Capellanos ; nos divina infpi- 
ratione commoti ob falutemanimx noftrx fecimus, inftituimus, k Deo dicamus & B. 
Wiframno viginti Canonicatus k Praebendas, quas (latuimus 8c ordinamus e(Ie cum Ca- 
pellaniis cjufdcm ad honorem Dei & ampliaciopcfn divini culeus in eadem Ecclefu S. 
Wlframni. Dein anno udc lxi i. die 11 Maii, IU. (rancifcus FaVre Ambianorum 
Epifcopus referata capfa argentea invenit duas fchedulas ex pergameno , (110 utram- 
que munitam figillo integro: unam Richardi Ambianenfis Epijcepi, qua te fabatur re¬ 
po fit um a fe corpus S. Vvlframni in eadem capfa anno u c c v. alteram Willclmi Pon- 
tivcnfis Comitis idem ostefiantis. Invenit etiam antiquum manuferiprum ex pergameno 
in quo deferipta continentur Vita & miracula S. Wlframni au&ore Jona Monacho Fon- 
tanellcnfi. demum »f*& circumflantibus vifa fune omnia ofla corporis humani, caque 
integra k folida. In Cymmeriis his tenebris pedem figere prafiat quam temere progredi 
aut otiosi fatigari. lugelramnus Abbas Centulenfis, quem honori S. Wlframni caotus 
proprios aptavi (fe dixtmus, id videtur prafiisiffe rogatu Abbavillenfium > qui forfitan 
jam tum corpus S.Vvtframni habere fe putabant. Nunc lis de corpore S. Vvlframni fo- 
pita e fi. fiqtiidem Fontanellenfis & Blandinienfes iis quat habebant Reliquiis fpoliati 
funtd Calvinifiis, ni fit quod FonsaneUenfts caput S anili huic cladi (ut aiunt) ereptum 
etiam nunc ofiendunt. 


HISTORIA INVENTIONIS,ET MIRACULORUM 

P A R S P R I M A, 

Au&ore Monacho Fontanellenfi, qui rebus fere omnibus 

pratens interfuit. 

Ex tom» j Spicilegii Acheruns & mf. cod. Fontancll. 

Gerardu* j. TTj* R at tunc temporis florente Nortmannorum patria & inultis affluen- 
cLutl!" divitiis fub Marehione Richardo quidam Monachus de Coenobio 

niaci Abbas Latiniaccnfi , cui prxerat vir induflrius & in omni divina aeque humana 
Crifpcicn- philofophia inter Francos nulli inferior, nomine Herbertussciu prxdi- 


Digitized by i^OOQLe 




MIRAC. S. WLFRAMNI EPISC. 5 ENO NENS. 367 

didus Monachus nomine Girardus in regulari fefubdideratdifciplina ann. 0*. 
devotus. Qui cum procelTu temporis vitx merito diatim fuccrefceret, po- D « c «*. 
fteriora oblitus adcaqux ante funt fc ingenti deliderio -extenderet, mo- Mwr n * 
nafticx vitx tenorem neque ad dexteram , neque ad larvam declinando 
enixius fcqucns ceteris prxftarct; in caftro Crcfpeio fub Comite Walte- 
rio a Abbatis meruit ordinatione fublimari, primufque eumdem locum « 
fundavit, & regulari inftitutione excellenter excoluit. Hic itaque comper¬ 
ta tanti Principis bonitate , ad eumdem ut ceteri accedere curavit: qui 
cum fatis honorifice fufeepit , neceffaria dapfiliter indulfit, ac poli multa 
qux enarrare perlongum eft, fuperius memoratum Fontinellx Coenobium en * 
tandem ut dignaretur fufeipere popofeit, in cujus rexdificatione multa fe 
largiturum repromifit. Quidmultarquiares a Deoprxordinataerat,Gerar- 
dus Abbas petenti gratanter adfcnfit, & ad regendum fandum illum lo¬ 
cum fufeipere tandem non diftulit. Unde admodum gavifus Princeps in¬ 
clytus, ilico virum ftrenuum ex officio cubiculariorum nomine Rofccli- 
num deftinavit , ut Fontinellx Monafterium illius dederet poteftati. Qup 
ita fufeepto b Gerardus Abbas non multo poft , eum quem prius tenuerat * 
locum quibufdam ex caufis fibi difplicentibus , fed magis ut pbft patuit, 
nutu &c diipenfationc Dei deferuit. Verumtamen ex Monachis & ramulis 
quos educaverat, probiores quofquc, quique ultro fcquuti funt cum , fe¬ 
cum adduxit, &: in fufeepto nuper loco conftituit, &c. 

z. Cum igitur idem Pater dc elegantiori reparatione loci quem fufee- 
perat, cum Fratribus fxpe tradaret > placuit tandem, &C res eis digna vi- 
ia eft, ut infra ambitum Templi S. Petri quod eatenus humile valde erat, 
ftatutis columnis fornicibufqueper eas ordiris cryptx deberent erigi. Sed 
cum adhibitis operariis molirentur opus difpofitum, bc paullo altius, quia 
res ita pofcebat , effoderent humum ; tria fepulcra feriatim difpofita ex 
optimo lapide patrata repererunt : quibus fingillatim apertis , in duobus 
quidem qux in medio ceterorum altrinfecus pofitorum locata erant, & 
ex nominibus S. Wandregefili atque Anlbcrti videbantur titulata , nihil 
prxter pauculas pulverum reliquias , in quibus relbluta fandorum corpo- s.wifram- 
rum caro defluxerat, invenerunt, cum vero tertium quod ad dexteram S. « corpus 
Wandregifili fitum erat, bt S.Wlframni effetam pofitione ipfaqux in ge- mTcnlt ’ 
ftis ejus deferibitur, quam apertiffima tituli defignatione, luce clarius con¬ 
flabat , admotis manibus refignarent, integerrimum fandum corpus repe¬ 
rerunt : ex cujus etiam faccrdotali vefte cum qua (ut legitur) fepultus fue¬ 
rat, auri fefcunciam collegerunt, quodpoftmodum in opificio argemexta- 
bulx in ufum facri altaris paratx, probatur expenlum. 

3 Unde nimirum delipere, immo inlanire credendi funt , quicumquc fe Expoftda- 
fandi Wdframni corpus contendunt habere, vel alibi arbitrantur jacere, '1°. A “ Ao " 
cum nulla, nixi audoritate valeant qux opinantur approbatum ire. Aece- ^^5 
dant ergo quicumquc funt illi, & infpiciant fepulcrum Sandi, audiantque Biandinien- 
feriptum quod ad dexteram fandi Patris W andregifili pofitum fuerit: mi- fcs- 
rentur quoque bc dicant, cujufnam offa alterius in eo inventa fint. Certe 
poft delationem & fugam Sandorum, fi aliquis eum quirelidus erat quxfi- 
turus latenter & cum diligenti cautda propter timorem paganorum qui 
eunda late tenebant, ad locum fepulturx ejus acceffit, bc cum egefta hu¬ 
mo bc referato bufto fubripuit j quifnam, quxfo, alium in loco ejus depo- 

• Hic habes conditorem & primordia Monafte- ttm Cecnobii Re/i ac en Jis , Refbaci obilfle dicitor, 
rii Crifpeienfis S. Arnulfo Martyri nuncupati, qux Nunc Monafterium Crifpeienfe eft Prioratus Ord. 
ad initium farculi xi revocanda funt. In lib. i Mi- Cluniaccnfis, « 

rac. S.Agili Abb.Reibacenfis Sarculos adann.Sjo, b Nempe anno m xxvii. nam quadriennio 
Hu^e Abbas Mtna/lerii Crij/ienJis. Mmachus au- poft exfus 6ftanno H xx x I, infranum .JL / 



J68MIRAC. S. WLERAMNI EPISC. SENOKENS. 

Ann.Chk. fuit? vel ubi quem ibi pofiturus eratquxfivit ? aut quare eo fublato , rcfti- 
Maxt Vi tucrc a ^ um tam f°^ clt ^ cumvic ? numquidnam verebatur, quod falfum cft, 
’• * fi locus ille defertus erat,fcpulcro vacuo reperto reus teneri? fi vero inha¬ 
bitatus, ut quid cantas qux furibus contrariae; fune, moras alium effodien¬ 
do, & ibidem reponendo innexuit? Sed indulgcndum plane cft talium de¬ 
votioni , non tamen adquicfcendum undecumque exorto errori: quia reve¬ 
ra fi non habent corporalem illius prxfcntiam, poliunt tamen , fi fides ad- 
fit, devoca mereri intercelfionum fuffragia. Nos autem quibus a Deo in¬ 
dultus atque refervatus cft talis tantufque thefaurus, pervigiles excubias &: 
competens dignae fervitutis obfequium dependamus, divinis cum laudibus 
& (incera cordium devotione profequamur: quatinus de cujus praefentia 
non immerito gratulamur , prxfidium*ejus opportuno tempore experiri 
mereamur. Mutemus mores, vitam corrigamus, fandi habitus reverentiam 
teneamus : ficque divinum altare congruis votorum donariis cumulemus, 
ut & ipfi fanduarium Dei, ara, odoratumque facrificium ipfo Sando opitu¬ 
lante & pro nobis orante mereamur inveniri. Jam vero quod fublatis fandos 
rum Wandregifili atque Anlberti corporibus gentilium metu is relidus 
fit, liquidb conftat, neque ulla valet ratione refelli. Nam &in illa hifto- 
ria antiquorum diligentia litteris procurata, in qua fandorum nomina &c mi¬ 
racula fcilicet Wandregifili & Anlberti continentur feripta; hujus Sandi no¬ 
men vel mentio nufquam reperitur vel femel inferta: quod proculdubio 
nullatenus poffet fieri, nifi facratiffima illius offa tranflatores aliorumfeibi¬ 
dem meminiffent reliquiffe, gratia certx rationis. Sed quia quorumdam 
temeritas co vanitatis procellit, ut libellum de tranflationc &c miraculis 
Sandorum infallare prxfumfcrint s non mirum vero tale quid hos perpetraf- 
fe, cum divinas audoritatis libros corrupiffe quofdam noverimus. Legant 
qui velint gloriofum illud miraculum, quod' in libello de virtutibus fanda: 

* infrk Mi Bertx * continetur, quomodo curatus fit quidam longo tempore mutus per 
* 9n ' 7%s ’ merita fandorum andregifili atque Anlberti, cum apud Blanziacum, ubi 
eadem fanda Berta requiefeit, exfularent eadem tempeftate , imponenti¬ 
bus videlicet lingulis, id eft SS. Wandregifilo, Anlberto, $£ S. Berta ma¬ 
nus lingulas fuper lingula infirmitatis illius loca. Ubi profedode hoc fando 
& gloriolb Prsefule Wlframno omnimodis reticetur , utpote qui in illa 
ttanflatione paganorum metu perpetrata illic non interfuit, neque enim a 
loco fuo quo fepultus fuerat, cum ceteris tranflatus erat alibi; fed,ut di- 
dum eft, & manifeftis approbatur indiciis, Fontinellx fovebat folum pre- 
tiofis cinerum liiorum patrociniis. 

San&icor- 4. Inventum igitur, ut prxmiffum cft,fandi Prxfulis Wlframni pretio- 
Folieneo CU ~ ^ um . cor P us > & in ligneo locello pro tempore aptato,(quia nimirum tanta 
impofitum erat adhuc loci pauperies, ut unde decentius fieri deberet pretiofi metalli 
•Itari. Ipecies deeffet) cum reverentia & honore reconditum, fuper facrum alta- • 
re repofitum eft, & deinceps digna veneratione celebratum: ubi ulque ho¬ 
die , fi fides petentium exigit, maxima pollet gloria virtutum , multaque 
praeftat petentibus fe beneficia fanitatum: ex quibus ea dumtaxat qux no- 
ftris infpeximus oculis, hinc narrare aggrediemur, paucis tamen prius ex- 
■pHcitis, qux feries hiftorix prxteriremos dehortatur. 

Campanile j. Non multo poft namque orta die quadam repentina tempeftate col- 
eTerfumin linque in nubibus agre, fubitus increpuit tonitrus, Sc. inundantis pluvia: 
ftauratGe- imber erupitvehementilfimus,corufcationefque refplcnducrunt crebris lu- 
xardos. minibus : Sc ccce fulmen per aera devolutum cum fragore terribili impe¬ 
git Fontanellcnfis Ecclefix in clangorium, cujus tantum crucem violenter aefi 
gladio truncatam ad terram dejecit , turriculamque cui fuperimminebae, 

ufquc 


Digitized by 


Google 



MIRAC S. WLFRAMNI EPISC. SENONINS. 369 

ufque in inferiorem arcum , aefi vetus indumentum fcidit: quae poftmo- Ann.Chk. 
dum eo ea fu, contrita ex ea parte cecidit. Quapropter Gerardus Abbas tres ujItxx, 
quae reftiterant partes everti fecit, & aliam ambitu latiori turrem cum 
fuis abfidis in crucis modum dextra lxvaquc fundari prxeepit: in cujus 
aedificio quoad vixit, ingenti ftudio infudavit, & per viginti ferme annos 
tandem in vita fua ad eftedum perduxit. 

6 . Interea erat quaedam matrona nobilis, oj>ibus magnis & divitiis pol- MuIier p« 
lens, nomine Herlcvis, qux difficultate partus aliquando coepit vehemen- numinis 
ter periclitari. Cumque diebus odo co dolore fatageret, atque ita ut mor- periculo ii. 

“ti proxima videretur deperiret, nulloque remediorum genere neque vo- “ ciatur ' 
tis ad multorum nomina Sandorum promiffis quidquam proficeret j tan¬ 
dem profperiori ufa confilio,fando Patri Wlframno, de cujus meritis ple¬ 
nius cdoda fuerat, decem libras denariorum deferri prxeepit, & majora, 
fi fc dc prxfcnti liberaret internorum tortura, munera repromifit. Nec mo¬ 
ra cuntequi miflus fuerat cum votis &c munere, illa puellam enixa eft, ta¬ 
lique exemplo exemta periculo, mortis imminent^ evafitdifcrimen.Undc 
adum eft, ut ex illa die fandum Wlframnum ut ereptorem fuum nimio 
cordis afficdu colcrct, locum hunc quem antea vehementer ave*fabatur, in 
multis honoraret , £c circumpofitorum faicuum largiorem nobis noftrifquc 
hominibus copiam tam in paicuis pecorum, quam in ceteris lignorum ufi- 
bus indulgerct. Nam &: dormitorium ad xternam fui memoriam propriis 
expenfis, quale nunc cernitur , xdificari fecit, ubi expleto vitx prxfentis 
curfu fepulturam promeruit. 

7. Eadem quoque «empeftate, alia quxdam illuftris femina nomine Im- Imma cor - 
JM a , qux mutato habitu ad hunc accefferat locum, & prxdia fua , id fhr/* a?* 
eft CrucioLam, 3 c Tergis-villam, fed & Broilum ex integro contulerat , poft gente* i D - 
alia innumera beneficia refedorium illi dormitorio a plaga orientali conti- cludic » 
guum proprio fumtu conftrui fecit. Verum enimvero prxdida matro¬ 
na ut fuum amorem quem erga fandum habebat Wlframnum operibus 
approbaret, reconditorium illi argenteum, quod antea ligneum erat, com¬ 
poni juffit, in cujus opificio probati argenti medium talentum cum auri 
pondo expendit : fadumque eft tale opus, quale nufquam eo tempore in 

tota Nortmannorum patria poterat reperiri. Sed cum conftituta dies 
qua in illo debebat loculo reponi, adveniflet, Abbas Gerardus corpus 
Sandi ad Ecclefiolam fandx Dei genitricis Marii prxcedentis ve- 
fpera dici fecit deferri: mane vero fado adhibitis fecum duobus Fratri¬ 
bus illuc perrexit, cum quibus facratiffima offa ejus optimo vino lota pri¬ 
mo in findone nova , deinde pretiofiffimo ex purpura involuta pallio, 
quod nobiliffimus Rotomagcnfium Archiepifcopus Rotbertus ad hoc dire¬ 
xerat , honorifice contexit: ficque in prxparato jamdudum fcriniolo depo- 
fiiit,quod accito aurifice diligenter claudi clavifquc fortiter , nc deinceps 
aperiri portet, configi coram le fecit. Sandorum nihilominus Confeflbrum 
H eremberti Toiofani Pontificis,& Eremitx Condedi corpora in 
uno pariter loculo, beatorum quoque Martyrum Maximi&Veneran- 
d 1 decenter repofuit in alio. Interea Gradulfus tunc Decanus ceterique Fra¬ 
tres eo evocati decenterque ornaii, cum crucibus ac cereis una proceflerunt, 
quos prxdida matrona cum plurima fuorum cohorte ac populo ad hoc undi¬ 
que congregato fubfecuta eft. Cumque illuc ventum eflet, cum maxima om¬ 
nium lxtida Sandi corpus inhumeris levatum inde effertur, ficque pfallendo 
ufque ad Bafilicam S . Wandrcgifili delatum fuper factum altare deponi¬ 
tur : &C idcirco dies illa cum tripudio fpiritualis gaudii &c epularum appa¬ 
ratu largiori exada , de cetero feftiva per annos fingulos ibidem recolitur. 

A da SS. Ord. S. B. Sxculum III. A a a 



* 


Digitized by i^OOQle 



tfoMfRTAC. S. WLFRAMNI EPISC SENONENS. 

ANN.CHn.EaSa eft autem hxc tranflado anno dominicae Incarnationis millefimo 
dcc xi. -vigcfuno feptimo Kalendis Junii, Henrico Rege Francorum regnum 
Mart.xx. p r ^ tcr matT js fux voluntatem invafum tenente , principatum vero Nort- 
aano 10x7. tertio Ri char.»o legali modeftia difponente. 

Digreffio 8. Nam -is defundo Patri Richardo fecundo , de quo fupra meminimus, 

Ducibu» in regno fuccefferat. Huic autem tres tantummodo fratres erant, V il- 
Noitmttw XELMUS videlicet, qui poftea Arcas caftrum in pago Tcllau » primus fta- 
,* tuit, atque Malcerius qui poft modum in urbe Rotomagcnfi pau¬ 
cis annis Archicpifcopatum tenuit. Hos autem Papia matrimonio Ri- 
xrhardi potita fecundi edidit, cujus fratres Ansfredus,&Osbernus* 
iftic Monachum profefli funt. Rotbertus vero ex alia matre , fcilicec 
J u d 1 t a oriundus, qui ei , utpote major natu, in brevi defundo fuccef- 
iit: nam neque annum in principatu immatura praeventus morte peregit. 
Hic autem Rotbertus acer animo , & prudens priores fuos virtute qui¬ 
dem & potentiS. exaequavit: fcd pravorum confultu , utpote in primxvo 
juventutis flore conflitufus, aequo amplius attendens. Regnum quod flo¬ 
rens fufeeperat, in multis debilitavit. Verum non multo poft cxlefti re- 
fpedus grada & bona quae inerat illi natura, &: confilio jutus refipuit, & eos 
quorum pravitate a redo deviaverat , a fuo confilio atque familiaritate fe- 
qucftravic, fuxquc jugopotentix verfa vice fortiter opprdfic, ac fe in liber¬ 
tatem qux fe decebat vindicavit i aeque ita propter prxteritorum ignoran¬ 
dam profectus Hierofolymam profunde pxnicuit. fedin redeundo maligno¬ 
rum perpeflus infidias, qui ejus xquum( quod jam experti erant) vereban- 
A tur imperium, veneficio (uc didicimus) apud urbem Niexam occubuit b , lbi- 
que intra fandam civitatis illius Bafilicam, (quod nulli alii mortalium con- 
cellum eft) honorifica donari fepultura promeruit. Verum vir cannis non 
pravorum tantum malignitate, quam divino, ut credi fas eft, judicio decef- 
fit, qui jam unus eorum effedus erat, quibus, ut Apoftolus conqueritur, di¬ 
gnus non erat mundus. Idcirco enim nobis eft ablatus, quia jam placens 
Deo pxnitudinc, fadufque dii edus virtutis amore, eo dignus nofter non erae 
mundus, refertus dolo 8c iniquitate :fed ille mons Dei landus,in quo habi¬ 
tabit cjpifquis juftitiam operatur, ac per hoc hinc raptus ubi jam refrigefeen- 
te caritate abundat iniquitas, tranflatus eft quo juftitia fuos mittit thefauros, 
ubi xccrna eft caritas. Sed de canto Principe mulca memorix digna pote¬ 
rant dici, qux prxterire neceflc eft gratia fufeepri negotii. 

Gerardu* 9. Sub hujus itaque tempore Gerardus Abbas xtate maturus, regula- 
«cuduur. r j s Ordinis obfervancia prxeipuus, anno videlicet ducaminis illius quar¬ 
to, node fubfequentis labbati in fuo ledo peremtus , martyrio ( ut cre¬ 
dimus ) coronatus eft , quia pro veritate occubuit. Nam quidam non 
Monachus , fed potius dxmoniacus , & antea in fxculo homicida 
cruentus , quiefeentibus ceteris Fratribus atque gravi fopore fepultis, 
latenter furrexit , & prxdidum Patrem poft laborem diei quem in je¬ 
junio , &: orationibus ex more fuo expenderat, tandem quiefeentem 


«'Ntmcpagus ille vocator U ,in quo vi* 
fituropidum Arca:, Arquot , hic memoratum , & 
Deppa aliud opidum farnofo portu nobilitatum. 
Ordeticuc Vitalis in hiftoria fua paflim memo¬ 
rat Talogium .exempli gratii, Arta* <$• Comita¬ 
tum Talogii , lib. 7. pag. 657 editionis Chef- 
aianx, & lib. n pag. 84;-, T altu libi x pag. 844 & 
8jj. Hinc corrigas ea qux de pago Tollau conjecta¬ 
vi Sxculoi in Vitapofteriori S. Vvaudregifili ad 
annum 667 , ubi, villa Vvitlaicus in pag* TtUarn 
iufor fluvium Eoraflta dicitur. Ordcricus ipfe iu 


lib. n pag.864, utvtm fluvios enumerat ab Julio- 
bona leu Iflcbona opidoin Caletis ad Aucum flu¬ 
vium , qui Neuflriam dirimit a tra&u Vvimnacen- 
fi, lepass di Vimeux i nempe Guttcfiiilam Ta¬ 
tam qua Dum modi dicitur, Sodanam, & tnaium, 
atquo Sedam, Gu arenam , & Dippam & Earam, 
forfitan E oram . VXors, 

b Ordericus Vitalis in Hift.lib. vRotberti obi¬ 
tum contignat anno m ixiv, eicjue ttibuifin- 
ftauratsoct in Abbatix CcrafiaccnCt apud Bajocaf- 

fts. 




Digitized by i^OOQle 



MIRAC. S. WLFRAMNI EPISC. SENONENS.^t 

invadere prxfumfit, atque fccurim quam perinde proptcrca involverat, Anv. en*, 
in dextrum illius tempus toto annilu libravit : ficque celerius fuga lapfus DCC xt - 
inter nodis tenebras &: ingentis pluvia: undas, quae folito dcnliorcs flue- Mar *' ix ' 
bant, delituit, fpiritumque malignum quem in hujulinodi fcelerc habuit fua- 
forem , in fugiendo fecutus elt deteffandi itineris dudorem. Revera enim 
qui in ipfo mundi recentis exordio truculentum Cain in necem julli 
fratris Abel armavit, Judxque perfido in tine fxculi traditionis audaciam 
adverlus pium Magiffrum infpiravit ; ille idem procul dubio huic etiam 
mifero paria nequitia: arma miniftravit , 6 c cxfccrandx prxfurr.tionis 
w entacem fuggeflic , quatinus innocentem virum , caritate fra¬ 
trem , magiftrum officio , crudelis parricida &c funeftus patricida addi¬ 
ceret lupplicio mortis. Fada funt autem hxc anno Incarnationis domini- annoicji.' 
ex millefimo trigdimo primo, tertio Kalendas Decembris. Exfticit au¬ 
tem rcligiofus idem Pater origine carnis ingenuus ex pago Medantiffa*, 

& patrimonio Jelia oriundus , cujus pater Fulbertus, mater vero Ailen- 
dis didi funt. Carnoti tempore F ulb ert i Prxfulis undecumque dodifli- Fuitertidi- 
mi litteras adolcfcens didicit: ubi Herbertus ex Judaeis ortus, led Ul i H ’ lus » 
a puero Chriftianus,in omni litcerarum peritia tunc temporis, & cantan¬ 
di arce vocilque excellentia inter ceteros maxime florebat. Erat enim 
Regis Francorum Rotberti &C prxdidi Fulberti condifcipulus j 
auditor vero Girberti philofophi , qui poftmodum ex Mona¬ 
cho urhis Remcnlis tenuit Pontificacum : unde per invidiam quo¬ 
rumdam ejedus , ad apicem dignitatis apoftolicx > merito incompa¬ 
rabilis fcientix demum in urbe Romulea efl: provedus. Hujtis, ut 
prxmiflum eft , Herbertus dodrinis liberaliter inftitucus , non mul- cum Hfr . 
to pofl: fandi Benedidi difciplinis in Monafterio Latiniacenfi * fe fub- bmo Lati- 
mifit regularibus : quem prxfatus juvenis Gerardus ad bonum xmula- 
tus , animo & corpore illuc pariter fubfecutus , atque ad fummum Rcli- 4 ’ 
gionis monafticx cxlcfti prxvcntus gratia tenor®n pervenire; prome¬ 
ruit : cui cxleftis favor in ipfo etiam vultu &C habitudeerat. Nam 
decoram illius faciem canities gratificabat honcfta , Itatura procerus i 
ore fuavis erat &: facundus ; nihil indecens in eo , vel incompofitum 
deprehendebatur. 

' 10. Huic tam egregio Patri Gradu lfus ab eodem in difciplina re-Graduifu* 
gulari pridem educatus , fub iplo autem tunc Decanus, fed in monte l “ c r ^° f r 
fanflx Trinitatis b ad xdificandum eum conftitutus , exigentibus bonx defiam de¬ 
vita: meritis quibus abunde pollebat, multlfque bene innotuerat, regi- 
mine fucccflit juflu Rotberti Principis, cujus fupra nos meminifle non * 
excidit: atque per annos fedccim quibus fupervixit , fagaciter fufcc- 
peum officium &: modefte difpofuit , locumque fibi commiflum in om¬ 
nibus augmentarc curavit. Hic etiam anno fux ordinationis fecundo Ec- 
clcliam principalem quam Pater Girardus aedificaverat , dedicari in ma¬ 
gna gloria &c honore ingenti fecit, in honore fcilicet fandi Petri om¬ 
nium Apoftolorum , iandique Wandrcgefili , &: omnium Sandorum, 
a magnifico viro fecundi Richardi fratre Rotberto nomine , Rotoma- 
genfis videlicet urbis Pontifice , fed &: H er b erto Lifiacenfis * civitatis *d*Lifitux 


■ a Dc Monafterio Latiniacenfi , vulsio Lagny , 
ad Mattonam fluvium in pago 1’arifiaco , egi¬ 
mus Sarculo i in Adis S. Furfei St S. iEmiliani 
Abbaium. 

v Monaftcrium montis S. Trinitatis prope Rc- 
tomagum , poftcaS. Catharin* , ante annos ui 
dirutum , recens Carthufienfibus ceflit. Ifti Coe¬ 
nobio primus praefuit Ifembertus, dc quo infra. 


Ordericus Vitalis in Hift. lib. j meminit iftius 
Coenobii his verbis ; • Gofietinus de Archis extra 
mures Rotem egi :n monte S. Trinitatis, Coenobturk 
quod vulgo S. Catbartnt dicitur , fundavit : cui 
venerandis Abbas Issmbirtus fafi^ntid fa re - 
ligioncpollens prtfuit. Lege Vitam S. Sirreoms Re- 
cluft Saeculo 6 Bened. 

Aaa ij 


Digitized by t^OOQle 



37 * MIRAC. S. WLFRAMNi EPISC. SENONENS. 

Ann.Chr. dodiffimo Pradule , necnon & Rotserto nobiliflimo Antiftitc Con- 
Mar/x ^ ant ‘ 3C * urbis. Interfuerunt quoque nobiles nonnulli fapientiaque pol- 
*c»ut»nt* ^ cntes Clerici, fed &c Abbates vicinorum Coenobiorum cum pluribus 
Monaclus , populorum etiam multitudo innumerabilis. In ipfa autem 
die inter fecra Mi Harum follcmnia vir optimus & in omni liberalium 
difciplinarum experientia probatiffimus I s em bertus Abbatis eft.bene- 
didionem confequutus : cujus poflmodum urbs Rotomageniis fcientii ac 
bonitate frui meruit, fcd pauciori tempore quam expedierat libi. Por¬ 
ro ea dies in divinis laudibus reverenter expenfa , annuo rccurfu fada 
eft decetero celebris , &c populo terrae pia devotione pridie Idus Septemj^jf 
follemnis. 

Prateiicnfi ii. Per idem fere tempus quidam vir quantum ad ferculi gloriam ge- 
Monaftcrio ncre f pe &abilis , opibus dives , &: ampliffimo pollens honore, Hum- 
Abbatem fr ed u s norarne, Ccenobium in proprio tundo qui Prateins nuncupatur, 
providet, aedificare difpofuit, quem &c antiquitatis a audoritas & litus loci tali ne- 
* gotio opportunus commendabat, qui accerfito Gradulfo Abbate, (nam ei 
valde familiaris erat) ejus confilio qualiter Monafterium ubi officinae aedi¬ 
ficarentur Monachorum praecepit metiri , & omnia, ut praedidus Pa¬ 
ter dida verat, ordiri fecit: atque in parvo tempore , utpote cui eunda 
fuppedicabant quae hujufmodi operis flagitabar expenfa , ad effedum per¬ 
duxit } ficque demum eumdem locum ad regendum illi contradidit, ubi 
ille accepta potcftate Monachos ex fuis conftituit , ac poft multa qua; 
narrationis brevitas refugit. Abbatem Ansfredum nomine,fecundum 
fandi Benedicti Regulam fibi profeflum ordinari fecit *. fub quo prae- 
didus vir non multo pbft fandae Religionis habitum abruptis mundi 
impedimentis humiliter fufeipiens , vitam honeftam laudabili fine con¬ 
didit. 

Coadjotor iz. Sed cum Fontinellx locus diatim fub tuito redore proficeret, at- 
p°Tlcl ^ UC 1 ^* v ‘ 5 f ama boni#tis multis fpedabilis foret , epifcopalis autem ho- 
deftinatus 1 , nor fandae fedis^Rotomagenfis paullulum multis ex caulis declinaret * 
vifum eft Pontifici Malgerio praefatae Metropolis , quod omni Cle¬ 
ro plebique non mediocriter placuit , ut eumdem Gradulfum Abba¬ 
tem fibi lubftituerct, & Vicarium fub fe benedidione infignirer epi- 
fcopali , ut res quibus fe minus fufficere perpendebat , ille fua vice 
fuppleret. Cum autem dies defiderata inftaret , ut fuper hoc negotio 
morte pt*. Principi fuggeftio fieri deberet ; ipfe ad Monafterium ( nam Rotoma- 
■vennur, g- erat ^ ] loc a p U( J f c deliberaturus reverfus eft : tertia vero die cor¬ 
poris fubito tadus infirmitate ad extrema pervenit; acceptaque corpo¬ 
ris dominici &: fenguinis communione deceffit , Fratrelque quos fui 
deftituebat prxfentia defiderabili, nimio confcdos dolore reliquit. Obiit 
«nnoj»47. autem anno ab Incarnatione Domini millefimo quadragefimo feptimo, 
pridie Nonas Martii. 

Rotberto* i j. Huic lucceffit frater illius pro camis origine, nomine Rotbertus , anno 

fuccedir. , f erme duodecimo principatus Willeimi Comitis,quem genuerat Rotbertus 
Comes inclytus, de quo fuperius fatis pauca diximus. Hic autem a patre valde 
tener ac parvulus in regno relidus, multa incommoda &c adverfa pertulit: fed 


s His verbis innuit Audior eo in loco antiqui¬ 
tus exftitifle Monafterium. Certe Anfcgifus Ab¬ 
bas Fontanclleofis foltdes quindecim ad ¥ rate llos 
legafle dicitur in Chron. FontancU.cap.ult. Inifto 
Monafterio Prateiicnfi, vulgo Preaux, uno milia¬ 
ri a Pontc-Audomari opido, floruit initio ficuli 
Xii Ricardus Abbas , in Scripturis facris verfa- 


tifftmus ; cujus commentarios in plerofque Scri¬ 
pturi libros vidimus. Porro in jplo loco Pratelli* 
Monafterio virorum prope adjacet Coenobium 
Virginum BcnedidUnarum, idificatum ab Hunfrc- 
do de Vetulis , Turoldi filio , apud Ordericum 
lib.j. 


Digitized by 


Google 



MIRAC. S.WLFRAMNI EPISC. SENONENS.J75 

juvante fe gratia divina,cum ipfa pueritia omriia difcximioa quibus oppri- akn. ch», 
anebatur exuit , fuorumque ultor acerrimus inimicorum , qui fibi fideliter 
■obfccuti fuerant honoribus extulit, potentia fublimavit, finefque fui regni 
crebris munitionibus adverfus finitimas gentes ne catum paterent incudi¬ 
bus ., vehementer firmatas cinxit i atque nu neu (que fub cxleftis Regis Al ^°™ 
imperio Monarchiam regni pro arbitrio potenter ditporut, eundis percir- «atem. 
cuitum Regnis & nationibus, aut fcederatis fibi opportunus , aut infenfis 
formidolofus. Sub hujus ftatim initio regni graviflima fames in univerfit Vvilldmo^ 
terra fada eft , qualem nemo mortalium fe vidifle vel audilfe meminit, f C pt«m^r 
quae per feptem annos continuos orbem opprdfit, frequentes urbes & ca- 
ftra multa populorum conftipatione pridem referta , five villas & burgos 
ita depopulata eft, ut aedificiis palfim dirutis rarus incola inveniretur. Fue¬ 
runt edam nonnulli quos vidualium egeftas ad vefcendum hnmanas car¬ 
nes (quod didu quoque grave eft ) contra fas impulit, &: homicidio mife- 
ram vitam crudeliter exigere inftigavit. Prxcerea clades & peftilentix cx- lucs& Udi- 
litus fuper mortalium genus tot talefque exftiterunt, quales nullus retro tl0DCS * 
adorum temporum relator antehac exftitifle, litterarum indiculo dereliquit. 

Nam & ignis irx.cxleftis ultor &: humanorum vindex fcclerum humana cor¬ 
pora ita depaftus eft, totque erant greges ea pefte pereuntes,ut terrori eflet &C 
maximo horrori, vixque &c compita fcetore complerentur ingenti,maxime 
cimeteria facrorumque locorum peribola, ad qux miferorum turbx caufi 
confequendx medelx per Sandorum patrocinia inftantilfime confluebant. 

Eo tempore periit cithara & lira, &: omne genus muficorum interiit: fublacum 
eft enim gaudium, vox lxtitix nulquam audiebatur , nemo de ludis , &C 
voluptatibus, de fxculorum fucccfiu nullus difputabat : ubique triftitia, 
dolor & metus malorum ingens erat, ludus & vaftitas eunda late tene¬ 
bat. Prxterea difeordia Principum inter fe conflidantium, propter prxdi- 
di Principis pueritiam , Nortmannorum patriam vehementer atterebat, 
ferro, rapinis, & flammis urentibus eunda longe lateque incurfabat,& in 
«ultimam vaftitatem optima quxque & eleda uberrimi &C fpeciofi & quorv- 
dam regni loca redigebat. At vero Parer mifericordiarum & Deus totius 
«onfolationis, ubi populum fiium dignando ab alto refpexit, & parumper 
xefpirare a tot tantifque indignationis fux flagellis pia miferatione voluit, 
elementorum fuorum temperiei» ferena dignatione, non noftri merito in 
melius ordinavit, influentes amplius quam expediebat pluvias coercuit, 
imminentes fuperne peftes fufpendit, benignitatem fuam propitius indul- 
fit, & terra noftra frudum fuum folito uberius protulit, pacis aliquantu¬ 
lam requiem jam adulto Principe, (eque fibi in libertatem vindicante mi- 
feratus conceflit, feditiones, incendia 8 c rapinas domefticas inhibuit, non . 
tamen manum vindicem ufquequaque fiiftinuit, fed reliquias fcelerum po¬ 
puli fui clementius paterno flagello corrigere non deftitit, procurato 
etiam cxlefti remedio & in lucem confpicux cognitionis prolato dignan¬ 
ter medicare ea difpofuit. Nam gloriofa (andiflimi Patris XS^lframni meri¬ 
ta tali dignatus eft occafione mortalibus declarare, &c ad patrocinium Fide¬ 
lium eundis revelare, qux paucis eatenus ad notitiam nofcuntur pervenif- 
fe: adeout crebra miracula qux apud ejus facratiffima offa fieri videbantur, 
ne illi quidem imputarentur. 

14. Anno fiquidem Incarnationis dominicx millefimo quinquagefimo annoton- 
tertio, diuturna ficcitate tellus exaruit, mortalitatis lues cis Sequanamgra- ^* graf ' 
viter defieviens Caletenfem * pagum' occupavit , itaut viri & mulieres *up»ysd* 
diverfx xtatis pariter occumberent, villx five domus toti fimul obeunte c *" x ■ 
familia vacux remanerent, quo terrore univerfus populus ad implorandum 

Aaa iij 


Digitized by vjOOQle 



374 MIRAC. S. WLFRAMNI EPISC. # SENONENS. 

Ann.Chr. pietatem divinam toto corde converfus, Ictanias & proceflioncs coepit fre- 
y c c x x. quentci agere, jejunia certis diebus obfervare, atque dc vicinis locis &c vd- 
Mart. x x. j. s (aeratiora quaeque loca vel urbes ad impetrandum Sandorum fuf- 

fragia devote convolare. Unde fadum cft, ut dc ipfi nos idem agere fta- 
Rotomagu tueremus, dc ad urbem Rotomagenfem cum pretiofis fandorum Reliquiis 
s.Vxiftam- populo undecumque ad hoc convocato una pergere deliberaremus, non 
defertur!* c aincn ca qua alii ncceflitatc. quippe cum nullus apud nos > five in toto 
circa nos miliario , Deo nos fuorum meritis Sandorum protegente , mor¬ 
talitati fuccumberet *, fcd potius ut noftro plebs incitata exemplo prona¬ 
tius in ccepto fupplicandi officio perlifteret, & impendentem divina: ani- 
madverfionis gladium precibus avertere gcftiret. Conftituta dic, videlicet 
odavo Kalendas Junii, undique coado populo,pretiofum SIW Iframni corpus 
cledi quindecim Fratres praecipiente Abbate fiilcipicntcs, difpofitum iter tan¬ 
dem arripuimus ,& manfionem in villa , qua: E/ce tot vocatur 4 in Ecclefia 
S. Petri node illa fecimus. Cumque die fequenti imminente aurora inde 
proceffiflcmus, dc fdvam qua: interjacet, feftinanter tranfiffemus 4 tamque 
pretiofum thefaurum comitante turba ingenti alacres geftaremus, praemif- 
lis legatis nos adventare civitatis Archidiatono fandoque Clero innotc- 
1 'ccrc curavimus. At illi comperto tali nuntio confeftim fe praeparaverunt, 
plcbcmque fidelem noto figno ad occurrendum nobis excitare ftuduerunti 
deinde fumto S. Romani Pontificis gloriofocorpore,occurrentibufquc 
fibi undique civitatis Canonicis, cum fuorum quoque Sandorum corpori* 
bus dc ecclefiaftico apparatu obviam nobis in mulca gloria proceflerunt, 
atque in ipfo fuburbii introitu cum ingenti nos laetitia dc honore praecipuo 
exceperunt : ficque elatis in altum vocibus , divinalque laudes nobis 
atque illis alternacim concihentibus, cives qui convenerant Rotomagenfes 
fandi Patris "W Iframni loculum fuis reverenter humeris fufccperunt, dc 
ufque in fandam Dei genitricis Mariae Ecclefiam nobis comitantibus 
* Hmtur n* ovanter detulerunt*. Sed cum juxta S. Ermclandi Bifilicam tranfituri venb- 
spiciuJUm. remus, muliercula quasdam toto debilis corpore oflicioquc brachii dextri 
IktfanaTu" P crutus am ^° feflitabat,ccra:que vendenda:, quod folummodo valebat, 
ur ' commercio intendebat: qua: dum fandum Wdtfamnum prarterire cerne¬ 
ret, ftatim proftrato corpore folo procubuit , cumque fuppliciccr ut fibi 
dignaretur opitulari exoravit. Mox vena capitis rupta fuper auriculam dex¬ 
tram (anguinis rivulus decurrit, ac fic extenta manu brachioque diredo 
fanitati fe redditam fenfit. Nos autem nihil horum fcientes praeterivimus, 
ftipatique populorum catervis venimus qubtendebamus, Sandiquc corpus 
in praefata Ecclefia depofuimns. Cum ergo denfii plebis corona circum- 
Hugo Ar- va-llaci poft orationem refediflemus, Hugo vir cloquentilTimus dc in pri- 
ehid. fer- mis fanda: dignitatis apice meritoque fapientia: primus , Cleroque ac po- 
^ n a 7 p h 0 a ; pulo terra: acceptiflimus, fermonem eft pro officio fuo exorfus : cui diu- 
puium. tius de vita ac virtutibus Sandi coram plebis frequentia difputanti mulier 
illa fe prarfentavit, virtutemque in fe fadam tcftc populo qui eam nove¬ 
rat, manifefte declaravit. Ad cujus vocem idem Archidiaconus omnifque 
multitudo qua: aderat, in laude Dei ac Sandi ejus repente attollitur, ac 
demum hymnus cadeftis, id cft Te Deum laudamus ab utroque Ordine mo¬ 
dulatis decantatur vocibus'. Interea ad clangorem fignorum pro ejufinodi 
lastitia refonantium fama.per totam urbem ilico infonuit , ficque excita 
plebs cetera quae domi forte reftiterat, feftina cucurrit, Ecciefiamque, ue 
fluvius ingens, fubitb inaudivit. Videres itaque viros ac mulieres maximo 
tripudiantes gaudio cum lacrymis quas magnitudo fundebat laetitiae, ma¬ 
nus dc oculos ad caelum fuppliciter prptendere, ficque ad terram deinceps 


Digitized by t^OOQle 



MIRAC, £. WLFRAMNI EPISC. SE NO NENS. 37 ; 

ruere, tundere pedor a , folum deofculari. At cum inde procederemus, ci- Ann.Ch*. 
ves urbis nos a fons excipiunt, ac fandum corpus fad-apie violentia rapiunc: ^ T XI xx< 
iicque fxbiipfis vim facientes atque in diverfa trahentes , fubvehere cum in¬ 
genti devotione coeperunt. Alii ergo deferre, alii deofculari, alu falcem con¬ 
tingere , vel fub eo certabant tranlire: eratqye inter cos tam pia contentio 
Sandi loculum contingendi, quam fidelis devotio per hoc illius gratiam 
promerendi. Hac itaque devoca: plebis conftipatione comitati, per urbem 
incedebamus , nullamquc ingentis preffura: * injuriam fenciebamus , cum #gtllic4 
ecce omnis Monachorum caterva S. Audoeni albis candidata &: palliis ami- u f njp> 
fta jam cum fandi corpore Nicasu» procelTerat, quae praeeuntibus ce- * .. 

reis ac crucibus, fimulque thuricremis odoribus nobis obviam venit, ac fic 
cum honorificentia magna nos cantando deducere coepit. Procedentibus inCoeoo. 
autem nobis paulluhim, agmen occurrit Sarvdimonialium , dulci perfultans 
modulamine vocum. Quid plura i Canonicis nquidem ac Monachis nec- exceptum 
non innumerabili plebe circumfufi , ad S. Audoeni aulam deducimur , ac ««pus, 
cum diflono campanarum clangore diverfarumque vocum jubilo perfonan- . 
te inthronizamur. Atubi fada oratione Fratres inofculo pacis falutavhnus, 
inde poftmoduni exeuntes cum multimoda cantuum fuavitate ad ufque S. * ; n E cc i f .. 
Laurentii Ecclefiam, qua: noftrx erat ditionis, iterum nos unanimiter dedu- fi a s.u»- 
xerunt: illic que depofito Sandi corpore., ipfa die atque fubfequenti quievi- 

1 j. Interea paupercula quaedam oculorum lumine undecim per annos pri- cxaiu- 
vata advenit, atque coram altari proftrata orationem fecit, inde Sandi lo- reti¬ 
culum amplexa diu fupplicans ftetit: ac fic expetito interveniente patro- p,t ' 
no, lumen quod amiferat eadem die recipere promeruit. Proinde laus di¬ 
vini carminis iteratur , laetitia in populo ingens exoritur, fama fadi paffim 
diffunditur, ac per hoc frequentior ad Jocum , ubi Sandi quiefccbant Re- 
liquiie fit concurfus. Erat autem eadem muliercula dc Sezanna * vico * Se^snm 
otiunefc ; quae recuperandi gratia luminis Multa Sandorum limina luftran- * 
do , Rotomagenlem uique ad urbem devenerat - ubi comperto fandarum 
Reliquiarum celebri rumore populi adventu , cb , ut didum eft , feftina 
cucurrit: ficque quod ddfiderabat adepta , demum fine dudorc nobifeum 
ufque ad hunc locum laetabunda accelfit. 

16 Venit praeterea alia mulier ex ipfa Rotomagenfium civitate ad eamdem, Manca 6- 

ubi Sandi Reliquia: erant repofitx,Bafilicam, cujus brachium gravi contri- Mtur * 
tum ruina , a fua virtute defecerat. Nam cum rediret a fando Dionyfio, 
ad quem cum populo videndum devote confluxerat, ex equo quo veda- 
batur decidit, brachiumque dextrum cx illa dic invalidum cum tota ma¬ 
nu habuit itaut nulli deinceps officio defervite valeret aut operi; quod¬ 
que gravius erat, doloribus torquebatur continuis. Quamobrem audita vir¬ 
tutum fama qu* fada: erant, cum fide & ipfa acceffit, brachium debile 
nobis cernentibus retexit, ac per argenteum Sandi geftatorium circum¬ 
ducere & confricare devoti fupplicans, Sandumque crcbrb invocans coe¬ 
pit Nec mora fedato quo torquebatur dolore, integerrimam divinitus fam- 
tatem recepit , gratias Deo ac Sando ejus multimodas non ingrata re. 

^17! Inter ha:c quoque homuncio quidam, cujus gula & fauces ita incumue- i«m gut- 
rant, ut in neutram partem caput inchnare valeret languidum affiduoque mtmolus * 


» Et tamen S. Nicafii Rotomagenfis Epifcopi 
Reliquia: tempore Nortmannorum in c ait rura Me- 
lentum tranflat* dicuntur , ibidemque adlervatx 
in Ecdefia Prioratus noftti S. Nicafio nuncupata. 


quamquam S. Audoenus in Ecclefia S. Petri, qu* 
ab ipfius tumulo & Reliquiis poftea S. Audoeni di- 
fta eft , quafdam S. Nicafii Reliquias antea col- 
locafic fertur. 







Digitized by i^OOQle 



376 M 1 RAC. S. WLFRAMNI EPISC. SENQNENS. 

Ann.Chr. dolore afflidum,adSandiprxfentiam devotus- convolavit, inftanteroravit: 
f‘ c< l ue primitus tumor ille gutturis fubfedit, capitis dolor recedit, atque ita 
ille fanitati reftitutus priftinae, Deum in Sando fuo devote magnificavit. 
Roromagi 18. Cumque dies illa in tali iandi patroni noftri Wlframni gloria & popu- 

aiiamira- exfultatione tranfiflet, innujnera multitudo undique cum diverfis lumi- 

waia ' naribus convenitnodifque vigilias cum ingenti devotione exegit. Lu- 
cefcente vero die fabbati, quoniam proficifci parabamus, clariores illius ur¬ 
bis cives acceflerunt, ut ea adhuc die illic moraremur orantes vix ob¬ 
tinuerunt. unde populus vehementer gratulabatur , quia Sandorum patro¬ 
cinia fibi non defutura per hax morarum fpatia arbitrabatur; quos a Deo 
fibi deftinatos fuam ad falutem non irrationabiliter opinabatur. Et quoniam 
multi adventabant variis detenti doloribus, live internorum tortura vifce- 
rum , fivc capitis, five ceterorum adverfa valetudine membrorum , non¬ 
nulli etiam ardoribus fatigati febrium ; allata aqua Sandorum Reliquias, 
necnon &C repolitorium pretiofi patroni noftri Wlframni lavare ftuduimus, 

. quam omnibus ex fide petentibus , five illic ad potandum , feu per domos 
fuis aegrotis ad deferendum partiti fumus: ex cujus hauftu quanti ab in¬ 
commodo quo detinebantur convaluerint, folius Dei qui hax operabatur 
feientia colligit. 

19 Interea dum haec agerentur, juvencula quaedam ex praefata urbe bene 
nata , &: honefte juxta natales fuos nupta, led prae dolore capitis aurium 
•officio deftituta , Sandi patrocinia fideliter expetiit , fada oblatione cum 
maxima devotione oravit: ficque influente caelitus virtute Sandi meritis 
obtenta, capitis dolor abfceffit, protinufque refufus utrique auri auditus re¬ 
diit ; mulier incolumis fada , Deum in Sando fuo glorificavit, votifque 
promiffis tandem lxta domum repetivit. 

zo.Alia itidem matrona valde locuples, fedfanitatis egens, ad praefatam 
Martyris Ecclefiam ubi fandae erant Reliquix confticucae acccffit, cujus 
brachium maximus cum tumoce dolor vexabat, orationemque , Sandi fo- 
latium expofeens, cum multo devotionis aftcdu complevit, atque tado 
Sandi loculo cum ex aqua illa paullulum libaflet, Deo opitulante integrae 
reftituta eft fanitati. &: idcirco votis fe obftrinxit atque in ancillam fan¬ 
do fe Wlframno , cujus beneficium fenferat, in reliquum vitae luae tem¬ 
pus addixit. 

ii. Cum autem decidente fole nox adveniflet r populufquc fidelis undique 
cum luminaribus nodis dominicae vigilias celebraturus concurriflet , ac 
totam Bafilicam interius implcflet, ut ingredi vel egredi aliquis vix poflet, 
cxteriufque atrium longe lateque plebs cetera qux templo recipi non po¬ 
terat , fub divo occupalret, quorum cilii fedebant, alii flabant, omnes ve¬ 
ro facrae nodis excubias tam devotione cordis , quarft diverfo corporum 
geftu , atque officio celebrabant; mulier quaedam ad gloriofa Sandi fiuffra- 
gia a fuis eft adduda , quae funditus amiffo fenfu omnia infana loquebatur 
& faciebat: quam cum interefle facris vigiliis qui eam adduxerant coe¬ 
gi flent , populoque admixtam fccus facrum altare inania quaeque loqucn- 
tem flare compuliflent, intervenientibus S. Wlframni meritis , recepta 
fenfus integritate faluti priftinae ita fubito eft reftituta, ut Deum Sandum- 
que fuum benediceret; ac demum quae alieno venerat folatio, ad propria 
per fe , abfque ullo errore rediret. 

Sanfticor- 2-i. At vero cum dominicus difcuflo nodis horrore dies illuxiflet, receptis 
pus revehi- fandis Reliquiis redeundi invitis civibus arripuimus iter. Cumque multa 
populorum caterva conftipati procederemus, nullaquc in redeundo mora 
fieret> tandem illuftrem Fontinellae in vallem , fatigati quidem, fed nimio 

laeti 


w 




Digitized by t^OOQle 




MIRAC. S.*WLFRAMNI EPISC. SENONENS.^77 

Ixti dcfcendimus: ubi mulier quaedam debilis cujufdam famufl noftri famu- Ann.Chr. 
Ia, nobis ut valuit occurrit. hacc autem biennio langucrat, &C contradis do- mart***. 
lore renibus, totoque infirmata corpore ita defecerat, us nufquam ire, ni- Mul i enm 
hil operis valeret exercere, manus denique ejus dextra , digitis in volam potens vc- 
palmx defixis conorada erat, U ad nullum feminei operis exercitium diri- g etalur - 
gi ullatenus valebat. Sed cum agmen Monachorum cum officiofo appara¬ 
tu praeterire, populique laetantis turbam atque in occurfum nobis feftman¬ 
tis fubfequi confpiceret, (nam ad odium domus quia dare non poterat, in 
limine procumbebat ) coepit marda fuper infortunio fuo vehementer con¬ 
queri, fortiorique fubinde defiderio accendi., obviam Sando cum plebe 
procedendi , fpc proculdubio recuperandae fanitatis : deinde adnifu quo 
valuit iter moliri, meliufque mox pofie quam confueverat coepit; ac fic li¬ 
cet cum dolore gravi multoque labore , ad nos tamen ufque pervenit. At 
ubi in praefenfiam fandi Patris Wlframni accedit , primo quidem ereda 
in pedes fuos conditit, demum verbfacro ejus loculo, ut petierat, ad defe¬ 
rendum fufeepto , fenfim dolor omnis folutus quievit. Quid multa i nobif- 
cum ufque aa Monaftcriumftupente populo procedit, ubi tandem gloriofis 
pii Patroni meritis ex integro convaluit, ac cum fanitate, quam diu defidc- 
raverat, inde recedit. Qua: res noftra de praeteritis miraculis gaudia , quae 
ipfi infpexeramus, audius cumulavit, &: eorum fidem qui ea nobis dumta¬ 
xat referentibus audierant, ad credendum firmius informavit. Exinde po¬ 
pulus fidelis fandum Wlframnum devote coepit frequentare, atque glorio¬ 
la ejus merita latius praedicare , nccnon in fuis incommodis fideliter invo¬ 
care, femperque node dominica redeunte vigilias cumdiverfis luminaribus 
apud ejus facratidima odadudiofa devotione celebrare: in quibus bcatidimus 
acPacronus noder multa coepit fignorum mirabilia operari, &: adventantes 
feque pofcentes defideratis fanitatum relevare beneficiis, atque fuarum laeti¬ 
ficare virtutum infigniis. quae quia cernentibus non minimam contulerunt 
jocunditatem, atque in futuro audituris maximam credimus praeditura utili¬ 
tatis aedificationem, noluimus inerti fil^ntio praeterire, &c aefi fadanon fue¬ 
rint oblivioni tradere: ne revera futuris judicaremur beneficiis indigni, dum 
fcilicet de praeeritis inveniremur ingrati. Et quia, ficut feriptum ed, S aeramen- T<*. >».' 7* 
tum Regis celare bonum efi, opera autem Dei revelare & confiteri honorificum efi: 
novem quoque leprofi mericb difplicuere Salvatori, quia decimo gratias fibi 
referente, collati fibi ingrati inventi funt beneficii; ad omnipotentis Dei ho¬ 
norem , &: gloriamqui in Sandis fuis gloriofus ed vehementer,coeptae profe- ^ r ftlS ft<Sa " 
quemur feriem narrationis. Ac primo illud omittendum non ed, quod morta¬ 
litas illa Deo jubente quievit, nec in civitate ad quam fandum Patronum no- 
drum detuleramus, aliquis deinceps periit, nec in tota regione eadem clade, 
praeter paucos admodum , intervenientibus facris ejus meritis *. * 

13. Igitur mulier quaedam Rotomagenfis infantulum adhuc ad ubera pen- Alia mira- 
dentemalimento nutriebat fuiladis. Huncadverfavaletudo tetigit, cjufque f“a a . p ° e * 
membra tenella intantum confecit, ut eum etiam quo folo fudentabatur, fuc- 
cum rcfpueret ladis. Angebantur itaque vifcera piae matris, dolorque filii fa- 
dus ed languor afflidae genitricis. Interea praefumta fiducia demeritis fandi 
Wlframni, praefata mulier ad hunc locum cum parvulo accedit, cumque ut 
erat in cunis, coram fando altari, fuper quod Sandi corpus jacebat, cum fide 
depofuit. oblata deinde candela aliquantifper oravit, ac non multo pod par¬ 
vulum extulit, rctedam ori ejus mammillam admovit, quam ille tam libere 
fufeepit, aefi nihil pertuliflet mali; quodque per odo dies non fecerat, ubera 
fuxit materna. Itaque gavifa mater pro impetrata fanitate tenerae prolis,grates 

« Illius delationis memoria quotannis recolebatur , infra num. i$. 

Acia SS. ord.S. B. S acu lum III. Bb b 



Ann. Chr. 
ner xx. 
Mart. xx. 


* Hic qtu- 
damomtf]'a. 

Contradas 
puer con- ' 
valefiat. 


TKetbaldus 
Canonicus 
lucide vi¬ 
det. 


578.MIR.AC. S. WLFR.AMNI EPISC. SENONENS. 

Deo devotas ac fando ejus referens Wdframno, ad urbem pofthxc remeavit- 

44. Alia nihilominus mulier in fuburbio praefatae metropolis duos liberos 
jam puberes habui*, quorum alter graviflimam totius corporis infirmitatem 
incurrit, & lurida cute totoque diftentus ventre ita decubuit, ut fomnum 
oculis & cibum vix perciperet officio oris. Super cujus dolore mater afflida 
cum jam paene de illo defpcraret, lingulare libi remedii genus vifumcft, fi 
pro eo in nomine S. Wlframni de quo plura audierat, votum faceret. Un¬ 
de praeparatas in fila flupas retorquere feftinato ftuduit, illique circa turgi¬ 
dum collum cum voto colligavit, quo fado adolefcens ilico melius habuit, 
&C poft paullulum fugato totius corporis dolore, cxclufoque fubfidcntis cu¬ 
tis tumore, totus Deo jubente convaluit. Deinde recognito fuae falutis au- 
dorc, ad FontincllxMonafterium comite fratre acceflit, die videlicet qux 
dicitur ad vincula S. Petri, pro eo quod ipfa die Romam delatae funt cate¬ 
na: cjufdcm Apoftoli per Quirinium Patricium fandx Bdtbinx patrem, 
tempore Alexandri Papae & Martyris. Cumque ad facrum adfccndiflct al¬ 
tare ,votiva Sando munufcula obtulit, ac fic poft orationem gratiarumque 
adionem Fratribus qux fibi contigerant ex ordine retulit, demumque Fif- 
cannum in honore S. Wlframni inde oratum perrexit *. 

25. Venit etiam mulier quxdam dc Ne vi villa cum infantulo quem genue¬ 
rat , quique dextro crure ita contradus erat, ut flexo poplite & talo pxne na¬ 
tibus adhxrcntc, nequiret illud extendere, ad B. Patris prxfcntiam Wlfram- 
ni, vigiliifquc faerx follemnitatis fandi atque gloriofi Patris noftri 'W andre* ’ 
gifili cum eo interfuit, preces pro illius falute devoto cordis affedu inftan- 
ter fudit. Sed cum ipfa die inada rediffet, puerumque quem fuis geftabat in 
ulnis ad terram depofuiffet; confcftim ille difloluto genu ac diredo crure, 
manibus atque pedibus, ut id xtatis mos cft, per humum alacriter coepit re¬ 
pere. Quocirca mater lxta vehementer effeda pro recuperata filii modo ino¬ 
pinato falute,omnipotenti Deo exfultationisgratias retulit, atque S. Wl- 
framnum quem tantx virtutis audorem non imprudenter recdgnofcebat, 
cum multa cordis devotione 6 c vocis prxeonio magnificavit, feque deinceps 
ad foUcmnitatcm ejus, qux proximo ventura erat, pro teftimonio virtutis cum 
munere votivo redituram repromifit. 

2 6. Illudprxtcrcanequeoprxterire filentio,quod Thetb aldus fandx 
Rotomagcnfis EcclcfixCanonicus, Abbati Rotberto retulit dc feipfo. 
nam uterque Rotomagi erat. Et poft multa viciflim colloquendo, devoluti 
funt ad prxdidi Patris virtutum figna, qux in prxmiflaS. "V^andregifili ce¬ 
lebritate fuerant gefta. Cumque Abbas Rotbcrtus ea qux noverat recitaret 
miracula Thetbaldus verb narrationi intenderet aure follicita-.Nondum, in¬ 
quit, ad liquidum cognoviftis omnia divinx virtutis opera, quibus veftrx fe- 
ftivitatis gaudia funt cxlitus illuftrata. Novi etenim non ignoti nominis 
Clericum , cui a prxccdentibus anois rarus erat ufus oculorum , ita ut re- 
tufa acie litteras quidem aliquantulum videret, fcd nullatenus ad legen¬ 
dum^ difccrncre valeret, is cum veftrx follcmnitati interfuiflet, fandique 
Wlframni loculum confufo ut cetera obtutu cerneret pendere , diligen¬ 
tiamque artificis in illius opificio miraretur , litterarumque apices in la¬ 
minis argenteis pergrandes exaratos paullifper intueretur; coepit ei cogita¬ 
tus fui animi fuggerere ut propius accederet, & elementa illa ut quod con¬ 
tinebant feiret, legendo percurreret. Sed rurfum : Quid , inquit , prode¬ 
nt accedere , cum qux feripta funt nequaquam valeas legendo penetra¬ 
re ? Sic ergo curiofitatc cognofccndi feripturam illam fuadente , fed de¬ 
bilitate confcia fux impoffibilitads mutuo dehortante , cum fecum animus 
hac illacque diftradus confligeret, tandem accclfit, 8 c debiles oculos ad 


Digitized by t^OOQle 



MIR.AC. S. WLFRAMNI EPISC. SENONENS.579 

legendum toto nifu contulit. Confeftim itaque nova lux oculis illius ref- Ann.Chr. 
plcnduit; ita ut fecum miraretur , & fic fubmurmuraret : Puto, inquiens, x x x x ‘ 
quod fandus Wlframnus fubvenict mihi, & operabitur in ftic velut in cete¬ 
ris. Legit ergo ille inopinato litteras illas non xgre, ut per plures ante an¬ 
nos conlueverac, fed perfpicua &c irreverberata luminum acie, ut praeoptabat: 
ac per hoc Sandi circa fe benignitatem admodum mirabatur, induito fibi prae¬ 
ter fpem beneficio quod rogare non prxfumferat. ficque ex illo die libros 
quofeumque arripuerit legit, ut antequam prxdidam oculorum incurreret 
debilitatem confuevit. Ad hxc AbbasRotbertus: Quifnam ille eft, ait? Et 
ille;Egofum,inquit, &inmc procul dubio fandus\|^lframnus,qux vobis 
retuli, dignatus eft ultroneus operari. Hxc autem ita fada & dida idoneo 
revera teite conftant. Hic quippccft ille Tetbaldus Vcrnonenfis,qui mul- Nota.; 
torum gefta Sandorum , fcd dc fandi "Wandregifili a fua latinitate tranf- 
tulit, atque in communis lingux ufum fatis facunde refudit , ac fic ad 
quamdam tinnuli rhythmi fimihtudinem , urbanas ex illis cantilenas edidit. 

27. Necfolum prxdidus Pater apud nos inprxfentia fui corporis virtutum Pudiario- 
gloria floret, feque prxfcntialitcr pofcentibus fanitatum beneficia prxbet; >r JC,a r - 
led&: remotis &in longinquis regionibus pofitis feex fide petentibus beni- fbcultur ' 
gnus adeft, atque clementer exorata nec mora indulgct. Quod quamvis ex 
multis experti fimus, unum quod &c ipfe in pago qui Hulmus a vocatur, vidi, a 
litteris placet infercrc recitandum pofteris. Cujufdam viri in regione illa nobi¬ 
lis filia pro xtate parvula cum pueris, ut xtatis illius mos eft, in platea caftelli 
quod Afndet dicitur, fimpliciter ludebat: fed repente paralyfi percufla, miro 
modo diriguit, ac fic demum amiflo vifu &c loquela ftupentibus qui aderant in 
terram'corruit, quod cum matri ilico nuntiatum effet, &c illa gemebunda & 
dolens cucurriflet, miferam filiolam brachiis amplexa in munitionem > qua 
commanebat, fecum tulit, eique loquebatur blandiens, &c cibum offerens 
nullo modo attendenti. Unde gravi percuffa mxrorcad me Clericum fuuni 
direxit, quatinus fiquid noffem remedii tranfmittercm, aut didarem agen¬ 
dum xgrotanti. At ego primo Medicum meelTe, five medicinam noffe de¬ 
negavi i fed unde peteret aperte monens perdocui, utque pro infirmo votum 
faceret, &C candelam devote promineret fuafi, in honore videlicet fandi W 1- 
firamni, cujus apud nos clara virtus &c potens habebatur miraculorum infi- 
gniis.Quid plura? votum ut per internuntiumcdoda fuerat, confeftim fecit, 

& retorta ftupa unde candelam fadura erat, puellam femivivam circumcin a 
xit: quo fado, xgra paullifper oculos aperuit, adfiftenti matri fibique loqucn- 
tirefpondit, oblatum cibum libere fumfitj mirantibus eundis ilico furrexit, 
lufura cum pueris foras proceflit. mater voti fui memor candelam cum lxtitia 
ingenti faciens, ad Ecclefiam S. Georgii qux vicina erat, in nomine S. Wl- 
ifamni, ficut didicerat, per fupra didum direxit Clericum. 

18. Quidam etiam vir Parifius erat, cujus brachia repentinus dolor diftorfe- Parifiaci 
rac. Iseum de virtutibus S. Wlframnicomperiflet,(jam enim prodigiorum Jj|;£ 
ejus & mirabilium fama vulgata longe procefferat ) ad Coenobium Fonti- damur, 
nellenfe ubi facratiffimum illius corpus jacere didicerat, non fine fide ac- 
ceffit: &: dominicx nodis vigiliis quas confuetudo indixerat, orando devo- 
tiffime interfuit. Cum autem jam nodis tenebris recedentibus aurora lu- 
cefcere coepiffet, & ille fomno gravatus fub Sandi loculo paullulum dormi¬ 
taret , guttulas aqux fuper debiles manus rorare fenfit, quod 8c circumftanti- 
bus fatis admirans retulit, nec mora ille convaluit, gratiafquc agens incolu¬ 
mis in fua rediit. 

* Hulmus Nortmannia: pagus feu traclus, vulgo le f»'is J* HtuJme, porrigitur ab 'Orna fluvio ad 
pAviuciatn Ccnomannicam. ■' 

K Bbb ij 


Digitized by Q^OOQLe 



5 8oMIRAC.S.WLFRAMNI episc. senoNen s. 

awn. Chr. 29. Jam quia mulca diximus, &c plura reftant dicenda quae feriatim referre 

Mar T XX ' oncro * um ducimus, narrationi finem ponere paramus. Toc enim fune , uc 
art. xx nicmor j x cun ft a fion occurrant, auditorum auribus moleftiam fi inferan¬ 
tur fortalfe ingerere valeant. Namfaepe quatuor, odo frequenter, nonnun- 
quam duodecim, fedccim aliquando pariter a variis curatos incommodis vi¬ 
dimus : a multis &c fidelibus perfonis miracula alibi, & per diverfaloca in ho¬ 
minibus & in jumentis fada, in negotiis quoque & neceflitatibus variis auxi¬ 
lia per Sandi hujus gloriofum nomen obtenta ad fidem comperimus. Qu* 
quia canta funt uc numerum excedant, & modum virium noftrarum fuperent, 
immoderati eile noluimus, 8£ ex ingenti copia ne auditorum gratia caeca¬ 
mus, duo adhuc tantum narrationi coeptae miracula, in diedevedionisan- 

Duo «ubi- nuazpcrada addere propofuimus. Nam duo debiles ad fandi Patris noftrivc- 
nerabilem praefentiam advenerunt, qui non nifi baculis fuftentantibus ftare, 
nufquam valerent incedere. Cum igitur dies ille annuo recurfu inflaret, 
quo ad urbem Rotomagenfem cum Sandi corpore perrexeramus, praedidi 
viri adfuere, exnantibus Fratribus fanitatem quam expetebant, Deo opi¬ 
tulante &c expetito Patrono obtinente,adipifeimeruere, qui gratias devota 
mente rependerunt, Fratrum populique concurrentis frequentiam in lau¬ 
dem Dei non mediocriter excitarunt. 

30. Curialis quidam inter fuos honorabilis, genere non infimus, nec rebus 
pauper, duos liberos habebat adolefccntes: quorum junior febre correptus 
peflima, per duorum menfium curricula irremediabili languore contabuit; 
quo ita confedus eft ut omnem horreret cibum > fomnum oculis non ca¬ 
peret , cui erat proinde turpis color , & faeda macies, quem pater cum ita 
deperire cerneret, hoc modo remedium procurare decrevit, ut invocato 
fandi Patris nomine, de quo plura audierat, votum faceret, & ad menlu- 
ram flatura: illius Sando candelam promitteret. Quod cum fadum fuiflet, 
repente febrium ignis intepuit,frigusrcceflitf,&priftinae vigor fanitaris per 
fingula adolefcentis membra difhifus rediit. Quo ita per Sandi merita cum fi¬ 
de invocati curato, alterum»qui major natu erat, peflima valetudo invafit, 
itaut toto corpore magno dolore contabefceret, caput ejus graviter intumo- 
fccret, & deterius quam frater fuus antea infirmatus deperiret. Quod pater 
intuens gravique dolore deficiens, ad notum remedium decrevit quod jam 
expertus erat redire, vota Sando & promifla ut pridem fecerat iterare. Qui 
cum nec fic proficeret, quod ad majorem Sandi gloriam fadum liquido pa¬ 
tet , Fontinellamocius equitem mifit, aquam Sandi loculi adtadu fandifica- 
tam cum fidepopofeit, & impetravit, qua accepta cum filium graviter de¬ 
cumbentem exinde potaret, &: membra illius debilia caputque refpergeret» 
nec mora dolor membrorum jacentis quievit, tumor capitis fubfedit, juvenis 
patris fide per gloriofa expetiti Patroni merita fibi redditus plene convaluit; 
parentes & familiam non mediocriter exhilaravit. Pater vero longiflimam fie¬ 
ri candelam juflit,quam multis convolutam circulis, huc, ubi Sandi merita 
radiant virtutum gloria, tranfmifit. 

31. Omnium autem horum mirabilium quae dumtaxat ad nomen fandi "W1-, 
framni gefta retulimus, cooperatorembeatiflimumPatrem Wandregifilum 
ceterofque Sandos, quorum apud nos pretiofx fervantur Reliquiae five corpo¬ 
ra , minime negamus: nec dedignatur gloriolus Pater eos in miraculis habere 
confortes, quos in gratia habuit prxceffores, atque in gloria fe laetatur prome- 
ruiife regni cadeftis coheredes. Licet autem crebriora nunc fieri cernantur 
apud nos fignorum prodigia , femper tamen fanda Fontinellenfis Eccle- 
fia virtutum gloria illuftris fuit & luminofa. quas quia multae funt, Sc re¬ 
centes fufficiunt, hic feriatim deferibere vitandi faftidii gratia diftulimu5 } 


Digitized by l^OOQLe 



MIRAC. S. WLFRAMNI I;PISC. SENONENS. 38 r 

fimulque dicendi materiam aliis .proinde refervarc decrevimus, qua &de- Ann - Chr; 
votionis fuse ftudiuru valeant exercere, meritum fibi pro comparata Fi- 
delibus asdificationc, & gratiam apud Deum in futurum adquirere. Scm- 
per hic gloriofus ac ter quaterque beatus Pater Wlframnus a eundis eft 
verbo & (criptis pronuntiandus, modis omnibus honorandus, ad laudem &c 
gloriam Dei Se Domini noftri Jes u-C hristi, a quo tantae virtutis com¬ 
pos effici meruit: cui gloria, virtus &c poteftas cum aeterno Patre in uni¬ 
tate confubftantialis & conregnantis Spiritus in faecula faeeulorum. Arnen. 

Explicit liber de Inventione & parte i miraculorum fancli Vvlframni. 


MIRACULORUM PARS ALTERA 

Ex Martio Bollandiano, pluribus omijsis. 

1. TN Oximenfi a pago fitum eft caftram quod Falcfia nuncupatur, in 

J.in quo erat homo quidam nomine Giflebertus. Huic erat filius acta- catus 0 «Vi- 
te Se corpore minufculus, qui Sabbato fando imminentis Pafchac h in do- vifcit - 
lio in quo pater ejus laverat, incaute derelidus , cum nemo adeflet, in \ 
aqua fubmerfus, ficque exftindus eft. ubi cum diutius jacuilfet, requifitus 
tandem a parentibus, mortuus repertus eft. Vicini excitati undique coeunt, • 

Se alii cum gemitibus per compalfionis.humanitatem ingemunt, alii vero 
lugentes confolari atque dolorem maerentium lenire contendunt. Ecce au-, 
tem quasdam perfona ex his quas illuc partim humanitas contraxerat, par- 
tim curiofitas invitaverat circumflantes; Quid, inquit, agitis ? quare S. Wd- 
framnum non invocatis? mifiquid non audiftis quantas virtutes Se qualia ' 
miracula operatus fit? invocemus ergo eum magna voce ex toto corde. Ad 
hanc igitur vocem exhortantis plebs quas circumftabat, concorditer anima¬ 
ta inclamavit,Se pro fuo quifque fenlii Deum fandumque ejus Wlfram- 
num invocavit. Interea mortuus labia paullatim movere coepit, Se fub: 
oculis omnium qui aderant mortuus vitam plenarie recepit. Hoc autem 
miraculum fadum eft anno Ineam, dominicas m Lvn,lndid. x. Sabba¬ 
to fando Pafchae,quod evenit iii Kal. Aprilis. 

2. AnnoInc.M lvi Babylonius RexHierofolymammifit, landumquefe- Anno i 0 f« 
pulcrum ut occluderetur prascepit, ac ne quifquam Chriftianorum in illud 
ulterius introiret prohibuit. Quo comperto Chriftiani qui ex omni terra-, 

rum orbe illuc confluxerant, triftati funt: Se quia devotionis fuaedeliderium. 
circa vifitationem fandorum locorum ex more non poterant explere , gra¬ 
viter ingemuerunt. Habito deinde cum Patriarcha qui fando loco illi pi£> 
erat confilio, de civitate ne caperentur maturius exierunt, cupientes ante¬ 
quam res innotefeeret, urbes per quas redeundi tranfitus erat, ne impedi¬ 
rentur, excedere. Sed cum hujufmodi prasceptum jam longe latequc per- Chriftiani 
crcbuiffe perpenderent, ac per hoc-terra illa fe nullatenus abfque diferi- redeunces » 
mine exituros timerent;ad portum quem vicinius adire potuerunt, gratia 
effugii quod in folo illis negabatur, velocius diverterant. U bi ut defidera- 
bant, reperto confilio navigii mare intraverunt, dato quod ab eis petebatur 

■* Oximum opidum, Ttfme , pagusfeu Comita- b Sollemne erat olim Fidelibus,ut in eelebrio- 

tus inNeuftria,dioccefi Sagicnii iub quo Falcfia, ribus pervigiliis balnea frequentarent, ut alus ob- 
r»Utfe, opidum & Yicecomitatus caput fub ditio- fervatura. 
tionc Cadomenfi. 

B b b iij 



Digitized by v^ooQle 



$8i MIRAC. S. WLFRAMNI EP1SC. SENONENS. 

Amn.chu. fmc mena naulo: erant autem numero plus quam trecenti. Euntibus auteirf 
MartY i c “ m ) am f ccun ^° fucccfiu ac pre( peris ventis prolixiora pelagi fpatia 

citate circumflent, immenfa exoritur tempeftas, quae vehementer eos vexavit, 
liberantur- atque diutius ne incoeptum perficerent retentavit. At illi graviter anguftiati 
ac ingenti pavore confternati 3 ficut ex diverfis regionibus erant, ita nihi¬ 
lominus diverfa San&orum nomina invocabant : non tamen aliquid profi¬ 
ciebant. Erat autem inter eos vir quidam non ignobilis Ansiridus nomi* 
nc. Hic cum praefatis viris fuprema in neceflitate conftitutus, S. 'Wllrain- 
num fortiter invocare coepit, Sc ceteros ut idem agerent, follicite admo¬ 
nuit. At illi quos extrema perurgebat anguftia, & horrendae mortis vicini¬ 
tas exterrebat,una omnes voce inclamaverunt, Kyrieeleifon,S. Wlffam- 
ne, ora pro nobis. Kyric eleifon,S. Nicolae, ora pro nobis. Ad hanc vocem 
fupplicationis expaverunt horribiles venti, ac tempeftas illa gravis fedata 
eft. Verum cnimverb prtefatus Ansfridus cum poft multas prolixi itineris 
difficjultatcs in patriam fanus remeaflet, hxc ita circa fe fociofque fuos 
a£ta fideliter narravit. . 

Abbatifla Prxcerea non eft omittendum,quod Sanftimonialls quxdam religiofo 
conValefcic. valde & prudens de femetipfa retulit, qux in loco qui Pratellus * antiqui* 

* tus vocatur,in Coenobio Virginum gubernatrix conftituta fufeepie regimi¬ 

nis olficium, & magnifice geifit. Nobis, inquit, S.Wlframnus bene com¬ 
pertus eft, fuamque in meo pecore memoriam xternaliter fixit. Contigit 
enim mihi infirmari, paullatimque crefcente dolore vehementer praegra¬ 
vari. Ac ego omni humano prxiidio defticuta , ab omnibus jam ddperata, 
reminifeens eorum qux de virtutibus B. Wlframni didiceram, ingemui, 
& orationis verba ex intimo cordis affcClu proftdi. Ubi oravi , continue* 
divinam fenfi virtutem atque invocati Patroni celerrimam opem. 

Abbati fla 4. Prxterea quxdam Sanctimonialis , qux in quodam Monafterio juxta 

grcitum* Ur ^ cm q uas Lip$u b nominatur, conftruCto, qu&ufdam facris prxerat Virgi- 
obtincc. itibus, A d v e H t a nomine vocabatur. Hxc exigente quadam necdfitate 
* aliquando in pagum Oximenfcm proficifcebatur: cujus equum repente gra¬ 
vis morbus occupavit, itauc ultri progredi nullatenus valeret. Tunc illa- 
mxrens equo defeendit. Cafu quidam Monachus Hubertus nomine, 
eodem pergens itinere, prxfatx Sanftimoniali fe adjunxerat, Sc hxc qux 
fiebant, compaciens illius dolori, & corde multa pcrcra&ans confidcrabac. 
Et quia ftupa deerat unde faceret quod Volebat, ( nam procul a villa ab¬ 
erant, ) cujufdam ex famulis illius ligamina de cruribus folvens, equo 
e adfiftit, perque longum ejus a capite ulque ad caudam metiens *, fpeCtan- 
tibus qui aderant, votum S. Wlframno fideliter fecit. Mira res i ilico 
equus ille femivivus recepta fanicate a io lo furrexit, &c. 

v 

* Pratellenfi Monafterio duplici di&um fupra ferret, qust illorum temporum religio erat. Herri- 
in partei mirae: num. 11. cus Auiihodorcnfis Monachus fimxle facium reci-. 

t Ignota mihi urbs ifta Liptis. Locus quidam eft tat in lib. idc mirae. S. Germini cap. 43. Confer 
prope Meduhtarti opidum didlus Litkoy. «um. 17 & 30, fupri. 

t Nempe ut ejufdcm mcnfutz cereum San&o of- 


Monitum. 

P ojtquam fitptrior* edita fant , venit in manas meat Aatijtodortnfis Etclejia Martyr *- 
logium, ante annos fexcentos exaratum: in quo ter jit mentio S. Vvljramni, nempe xm 
Kal. Aprilis , 1* Kal. Maii Fontanellac Sc Idib. O&ob. qua de re LeUorem monendam 
rjft txiftimavi. Martyroiogiam iftrud typis parat Acberius trojhr. 


Digitized by LxOOQle 



VITA S HERMENLANDI ABBATIS ««“/,"• 

g Mart.xxv. 

ANTRENSIS PRIMI IN ARMORICA, 

Auctore gravi anonymo, fere aquali. 

Ex mf. cod. V.C. Antonii Herovdlii , & Martio Bollandiano. 

OBSERVATIONES P R M V I JE. 

I t A m S. Hermenlandi Abbatis ab Sario interpolatam, eX mf. y it3e S(ti 
cod. Herovattine & Martio Bollandiano hic reflitutam , litteris mandavit p t0 r. 
t/fuSlor gravis & pane aqualis, qtti atatem fuam indicat tum in Prologo, 
ubi res a Monachis .Antrenfibus vifas fe accepiJfe dicit, tum cap. iS , in 
quo agens de primaria Hermenlandi Tranjlatione paullo pofi ejus mortem faEta, omnes 
inquit, qui iliic tunc interfuerunt , qui luce adhuc utuntur data mortalibus , teftantur. 
tum denique cap. 28, ubi recentiori tempore Hermenlandum vixijfe , ejufque faEla in 
multorum adhuc retineri memoria adfirmat. Auttor ifle rtbn videtur fuijfe Monachus 
Antrenfis, ex Trologo & cap. 27, 

2. Hermenlandi nomen varie pingunt. Aliis Hermenlandus , Hermclandus , aliis re - Hermenla- 
mota adffiratione Ermenlandus, Ermelandufve feribitur, in cod. mf. V. C. D. Antonii di nomen st 
Vvionis Herovallii JErmenXznAus ; nobis Hermenlandus. Ejus memoriam celebrantJince- cultus. 
ra Vfuardi & Adonis Martyrologia his omnino verbis: vi II Kalcnd. April. in Antro 
infula S. Hcrmelaridi Abbatis, cujus gloriola converlatio miraculorum conlaudatur prae¬ 
conio. Ejus tamen dies feBus in Ecclefia Namnetenfi colitur v 11 Kal. ‘Dccembr. qui dies 
Tranflationis ejfe videtur. Varias habet Ecclejias fui nominis in 'Britannia minori feu Ar- 
morica j unam parochialem Rotomagi, de quain libro de miraculis S. Vvlframni num. 14-, 
aliam in vico ErniValle ejufdem dicecefeos : quibus in locis vernacule appellatur S. 

Herblon , Herblein, Herbaud & Herbllnd. ' 

3. oAntrenfe Monafterium,a S.Hermenlando conflruBum circiter annum dc xcvi, Antrcnfe 
a Nortmannis dirutum, fitumerat in infula fluvii Ligeris , altero miliari Gallico infra Monafte- 
N amnetum* civitatem Britannia minoris : qua infula Antrum, vulgo Aindrc nuncupata, rium - 
vicinam habet aliam infulam vocabulo Antricinum, Vernaculi Aindrette , quo S. Her- * ^* ntts 
menlandus tempore Qjsadrage(ima fe cedere folebat. Nunc prope infulam Antrum ex flat 
vicus & Ecclefia parochistlis S..Hermenlandi-, in Antricino vero ades nobilium , incolis 
lc Chafteau d’Aindiecte. 


P.RO LOGUS AUCTORIS. 

U m facrofanCta mater Ecclefia eminentium Patrum , quos 
praeveniente gratia divinae largitatis dimicando cum angue pal¬ 
mam obtinui fle laetatur, cum luce adhuc conceila uterentur 
mortalibus, & poft agonis triumphalem exitum longe meliori, 
utpote incircumfcriptae divinitatis luce perenniter perfrui non ambigat: 
non fuco faecularis facundiae politis Termonibus, quibus non minimum adu¬ 
lationis adferibitur; quin potius fcnplici narrationis ferie AmCtis pofterita- 
tibus profuturas memorias dirigendas effe confulte inftituit, quo licet il¬ 
los arvi felix nativitas caelo parturiendo a mortalium fequeftravit obtuti¬ 
bus , crebra tamen IcCtionis recitatione , Fidelium repraefentarentur ad- 
fpedibus: quatenus eorum fortia a£ta toto conamine imitari nitentes , vir¬ 
tutibus ditarentur, & ex his quae imitari nequeunt, verius in humilitace fo- 
lidarenturi omnibus fanum fapientibus liquet, omnes hac affectione ductos 



Digitized by 


Google 




Circa An- 

BCC xx. 
MaRT.XXV- 

4 

Auftor ab 
aliis acce¬ 
pta refert. 


t 

Hermenla- 
dus Novic- 
mageniis, 


3^4VITA S. HERMENLANDI ABB. ANTRENS. 

ftadiofe Sandorum gefta feribendo elaborantes, prarmip i te flegligences A 
lacece culpa nequaque carere poiTe. Hac itaque diucina animatus medi¬ 
tatione, maximeque rogantibus Fratribus, cum ex beati viri virtutibus Her- 
menlandi Confeflforis, qui Franciae * veniens ab otisrnoftris in finibus 
virtutibus vernaris, novus (utita dixerim) Benedictus effulfit ; quae¬ 
dam quae vifu relationeque Fratrum didici, feriptum paginis tradenda de¬ 
cernerem,* duarum e regione rerum praepediebar objedu: ne aut inerti fti- 
lo aliquid temeritatis adferiberetur , utpote qui nullius prarjrogativa fcien- 
tiae compos cxfiftens, tanti Patris ada plebe io fermone feripturus aggre¬ 
derer; aut cum per devia quxque ipfe lubrico raptarer calle, fandiflimi viri 
a redo nufquam tramite dilapfam viam ipfe imitari negligens aliis imi¬ 
tandam oftendere conarer. Sed volvente diutius impetu timoris gemini, 
ceu humo proftratus feflbs hujus operis defperatione artus ignavi commit¬ 
tens otio, tandem Fratrum inftigatus rogatu, opus quod delkefcendo fu¬ 
gere diu deliberavi, obtentu obeditionis omnium mearum virium deftitutus 
juvamine , foliu6 Altitonantis miferationc fidens, ab ipfo donata donatus 
te ipfe membranis inferenda fufeepi. Quare folo poplitibus defixis depre¬ 
cor omnes, qui humilitatis dignatione ad hoc legendum opufculum facrum 
deflexerunt obtutum, ne didatu incomto fortia praefati Patris fada minus 
laudibus fummis arbitrantur digna ; fed hujus operis ftolidi editoris me- 
minilfc dignentur .quatenus a pio Judice veniam delidorum confequi,co- 
ronamque mereatur obtinere perpetuam , ut te ipfi pro mifericordla: pre¬ 
cibus fempitema ditari gloria Chrifto largiente mereantur. 

* Hic interjicitur Index capitulorum in codice Her ov allino , qua iterum fuit lotii 
inferuntur in contextu, hoc poferius fufficere vifum ef. 

Caput I. De nativitate ,& militi a regali t & de converfionc, Atque 

(tnverfatiene ejus. 

z. A /TUltorum jam per orbem univerfum circumquaque Regum col- 
IVAlis jugo Chriftiartae religionis fubmiffis, ciim fides fanda: JEcclcfiae 
errorum caligine depulfa luce evangelicx veritatis corufca, in omni ditio¬ 
ne Chlotharii 11 Regis Francorum tranquilla uteretur pace; venerabi¬ 
lis Hermenlandus genuina: nativitatis potitus exordio, ex Novioma- 
gcnfium incolarum nobiliflimis parentibus perpetua fruiturus temporalem 
procedit in lucem. Hic beatiflimus procerum parentum opimis educatus * 
dapibus, atque (ut adfolet) praeclara foboles nobilis profapiae affedionc val¬ 
latus , litterarum eruditoribus fui profedfls gratia imbuendqs provifionc 
tantae generofitatis traditus fuic. Quibus prae eundis coaevis fodalibusad 
plenum eruditus, omnem puerilem petulantiam gravitate tranfleendens mo¬ 
rum , nulli concupifcentix inlccebrofic voluptatis adfcnfum prxbuit. Car¬ 
nis quoque (^fciviam fpiritus ardore conterens, nobilitati carnis animi prae¬ 
ferebat nobilitatem, itaut in ipfis fcholis probitate animi facratus praefulgens 
puer admirabilis omnibus haberetur. 

a Franci* loco Surius repofuit Germania, fufpi- funt id nominis urbes in Gallis 8c Germania, 
catus Au&orem Galliyn non fuifle diduiuin , ex i- Nimirum C.hlotharii tertii, Chlodovci junioris 

TrancitorisvtmJfcHermcnUndut» , filrancus fuif- fijii,cujus Chlotharii principatu adoleicens erat 
fetHermenlandus. Forfican etiam Koviomagi no- Hermenlandus, ut qui in domo regia pocillato- 
mine deceptus eft Surius , cujus auctoritas alios rtnu Prxfedtus , matrimonio jam habilis erat. Ac 
etiam tnerrorem induxit. Verumolim Franciafeu medix xtatis Audtoribus (ut alias non fcmel ob- 
Neuftria diftinguebatur contra Galliam & Armo- fervavimus) prodire eft, Sandorum ortum refer- 
ricam, ex qua oriundus Audor ;& Noviemagus an- rc ad illius Regis principatum , quoquifque maxi- 
tiquis etiam dicitur civitas illa , quam recentiorcs rac floruit. 

Noviomum, vulgo Noyo» appellant, tametii aljx 

3. Paren- 


Digitized by 


Google 



VITA S. HERMENLANDI ABB.ANTR.ENS. 385 

3. Parentes autem ejus videntes eum litterarum doctrinis magna ex parte CikcaAs.. 

inftrudum regalibufque militiis aptum, ab fcholis eum recipiente* regiam in- ^art xxv. 
troduxerunt in aulam,atque Regi Francorum eum magno cum honore milita- ‘ edn 

turum commendaverunt, quatenus per tramitem hujus militix ad debitum citus*' 
progenitorum perveniret honorem. Sed vir Dei Hermcnlandus omne hujus 

Ixculi culmen omnemque gloriam Chrifti poftponens amori,plus appetiit per 
labentis Ixculi labores manlura gaudia juftorum promereri,quam per tranfito- 
riam mundi gloriam perpetua injuftorum fupplicia perpeti. Longe enim a pa¬ 
rentum voluntate fandum ejus dirimebatur defiderium. Nam quod illi ad di¬ 
gnitatis ejus gloriam agere conabantur, ipfe ad fux falutis difpendium fieri ar¬ 
bitrabatur, fcncentiam recolens A poftoli dicentis: militans Deo implicat 2 

fi. negotiis ficularibus. Et nifi ejufdem Apoftoli fententix contradidor eue vi¬ 
deretur qua dicit. Filii, obedite parentibus , nullatenus ei cxleftia ambienti fua- *' 

dere poterant terreftrem fufeipere militiam. Cavens autem ne in aliquo faluta-, 
ribus contrarius e fiet monitis, confidcranfque fimul necdum fe fui arbitrii fa¬ 
cultatem confecutum cfie; quem mente dclitefcendo Jugere fatagebat cor¬ 
pore , fpecie tenus coade habitum militarem fufcepit. Domino vero fe prote¬ 
gente extimplo in aula commorans regia, ex tirunculo perfedus itaeffedus 
eft miles, ut cor Regis omniumque optimatum gratia fuxvenuftatis in amo- Pociiiarora 
rem fui converteret, intantum ut nimio eum Rex ampledens amore difpcn- P r *P° fltus > 
latorem fui potus prifteipemque conftitueret pincernarum. 

4. Cum autem pet aliquod tempus omnibus placens prudenter commiflum 
perageret minifterium , fuadentibus parentibus atque amicis luis cujufdam 
optimatis nobilifiimi quam rfbllatenus accipere volebat, dcfponfavit filiam, 
ftatuit etiam diem quo eam fibi matrimonio copularet, qui hoc toto mentis ni- 
lu fatagebat, ut non lolum a vinculo conjugali, verum ab omni fxculi adu col¬ 
lum fux mentis, quod leni Chrifti jugo fubmittere defiderabat, excuteret. Non 
enim ut auditor obliviofus. Domini monita inaniter auribus hauferat cordis,- 
quibus lalubritcr generi confulit humano dicens: ^ui non relinquit patrem & 
matrem , fratres & Jbrores , uxorem & filios , agros & omnia propter nomen meum, f* c p u “o n ^_ 
non eft me dignus. &C , J}>ui vult poft me venire abnegetfemctipfum , & tollat crucem uumieruit- 
fuam &fiquatur me. Sed ut eximius operis exfecutot artius intimo ea tetinens' tU * 
corde; quod aure corporis audivit, pro virium facultate opere implere cura¬ 
vit. Divino autem fretus fpiramine, fpretis eundis fxculi obledamentis fpon- 

fam relinquens,nuptias renuens, nudus terrenis adibus nudam crucem Chrifti 
contra fpiritalia nequitix dimicaturus athleta Chrifti arripuit, redoque tra¬ 
mite munitus evangelicis dodrinis, pedibus regiam viam fcqucndam fufcepit. 

f. Timens'autem ne ejus propofitum fxcularium tumultus prxpediret,fi 
in turbis populorum diutius moraretur ; prxfentiam adiit Regis, humilique 
cum devotione petivit, ut ei regalis clementia licentiam daret, quatenus re-, 
lida palatini militia, regulari fe Coenobio Chrifto militaturus traderet. Rex 
autem maxima eum diledione compledens, non patiebatur eumafe feque- 
ftrari,. atque ideo nimis ejus refiftebat precibus, fuadens ei ne ejus conlortium 
in tam viridi ftoridaque defereret astate. Cumque talibus fuafionibus diutius 
ejus vexaret mentem, fandum tamen ejus propofitum immutare nequivit. 

Beato igitur viro in precibus perftftente, tandem timore Domini perfofapti 
Principis clementia, licentiam quam ei diu negaverat benigne eft largitus. 

6. Ipfe autem beatifiimus Hermenlandus cum Regis qptimatumque benedi- 
didione palatio egrefius , ad Fontanellx a Monafterium,ubi venerandus » ' 
Lamtbejltus regularis prxerat Monachorum Pater , concito pervenit 

« Dc Fontanella Monafterio & Abbate Lantberto didhim ia A&is SS. Vrandregifli, Aalberti Si Conde* 

4i Sxculo t Benedi&ino. 

AUa SS. Ord. S. B . Saculu m IIT. C c c 


Digitized by t^OOQle 



jis VITA S. HERMENLAKDT ABB. ANTRENS. 

Circa Ah. curfu. Converfioncm namque in prxfato cxpctiit Ccenobio , &c ab ipfo 
dcc tt. Abbate Fratribufquc omnibus cftcdum Tuarum obtinuit precum. Juxta. 
Mart.xvt. morcm autem nionafticae vitx in,cella Novitiorum a probatus , ita perfe- 
&us inventus eft , ut probitate converfationis fux non folum neophytos, 
verum etiam eos qui longaevo lenio Tub perfedionis habitu theoricx vi¬ 
tae omnem Tui corporis triverunt vigorem , non iolum confcqui , quin 
etiam fupergredi evidentiflimis probaretur indiciis. Expicta vero proba¬ 
tione ejus regulari more in Novitiorum cella, perfedionis votum promi£- 
Totis no. fionc confirmavit Tacra, ac demum omnibus mundi fpretis pompis cctcro- 
naiiicis Ce rum commilitonum vallatus pra-fidio, agonizeta virilis omnium virtutum 
adftmigic. con f c & ans j tcr} nu lli s laltcm vel ad modicum daemonum Tuafionibus pa¬ 
rens, Ted in ipfo exortu caput antiqui contrivit ferpentis. Quot enim ci ma¬ 
chinabatur tentamenta ingerere , tot tripudiando vit Domini de eo Tumebat 
triumphos. Erat enim caritate praeclarus, fide devotus, Tpc certus, patientia 
lenis, obedientia praecipuus, oratione ailiduus, abflinentia diTcretus, vigiliis 
ftrenuus,atque omnibus ita ornatus virtutibus,ut inter ceteros commilito¬ 
nes ut Luciter ceteris ftcllis clarior radio virtutum conTpicuus refulgeret. 

Fit Sacer- - 7. Quod fagaci venerabilis Abbas Lantbcrtus deprehendens intuitu, quem 

dos - erudiendum diTcipulatus Tufceperat gratia, veluti magiftrum pro ejus virtutum 
venuftate venerans amabat. Sacris quoque akaribus infuper dignum cum ap- 

* probans, Sacerdotem fibi ordinari fecit ab EpiTcopo b ejiudem pagi,ratum ar¬ 
bitrans ut confecrationis facratiflimi corporis Tanguinifquc Chritli tam prae¬ 
clarus tamque fandifiimus vir fungeretur officio, qui ut pretiofiflimaa Domi¬ 
no deilerquilinio fxcularis habitus margarita efuditus, inter fodales caclibes 
in Monalterio locatus, velut Tuper candelabrum lucerna confecratione apo- 
ftolicx vitae omnibus lucidius enitebat. Ordinatus vero tanta facerdocalis 
oificii perfedionevigebat,ut cum devotus Deo oblationem ftudiofe quoti¬ 
die ofterret, maceratione fui corporis ipia hoftia viva fieret. 

II . De 4d'vcnt»'ejus Nmneticum* 

• * » 

8* T G 1 tii r. eo tempore quo prxdidusvir Domini Hermenlandus talibus in 

* JL Coenobio pollebat virtutibus, pix recordationis Pasquarius c tpifcopils 
Namnctenfem paftorali devindus cura regebat Ecclefiam. Quodam vero die 

Pafqaarius dum ^ bifario habitu ccclefiallici Ordinis, Clericorum fcilicct atque laico- 
rciigiofam rurn,fummx caritatis vinculo connexum dapibus vitxcxleftis juxtautriufque' 
puTocom- g ra ^ us convenientiam commiffum reficeret gregem, & quid utrique congrue- 1 
mendae, rcc ordirii celebri differeret facundia; tertii etiam gradus,videlicet Monacho¬ 

rum qui eatenus incolis occidui litoris Occani parneexpers habebatur, men¬ 
tionem faceret, perfedioremque ceteris ex ipfius Veritatis voce oftenderet, 
Mtuth. 19. dicentis: Si vis perfectus ejfe , vende omni* qua habes & da pauperibus , & veni , 
Jequereme -,divino ftatim omnes animati fpiraminc,devotis precibus fuumexd- 
raverunc Pontificem hujus ardore dclideri i plus omnibus flagrantem, quatenus 
hujus Ordinis quaquaverfum dignaretur viros perquirere,qui in eorum prar- 
dio, fi congruus reperiretur locus, hujus perfedionis exercerent vitam. Fate¬ 
bantur enim fe de Domini pietate tantum confidere, quia fi hujus vitx viri 
intercos commorarentur, e fto ad imicandum paucis , ad intercedendum ta- 
' men omnibus indigenis illius terrx cos prodeffe pofTc. 

*Hxc omnino ad mentem 8c fententiam S.P.Be- cibus EpircopofUinNamnetcn(wm'omilTus ,in Co- 
nedi&iin Regvlx cap. 5S. . dici Thuaneo ante annos quadringentos efarntoi 

4 Surius &:quidam codd. mlT. habent, *b Audoe- ftatuitur interLcobardum & Taurinum, atcollo- 
nt, quiS. Anfbcrto locum fecit anno o c ttniv. candus' videtur Salapiam inter & Agatheum , dc 
1 Pafquarius f?u Pafcharius in quibufdam ludi- quo infra cap. 15. ' * 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. HERMEN LAN DI ABB. ANTRENS. 5S7 

9. Confiderans vero idem Antiftes fuum popuflque cor adfpirante Domi» Cuci an. 
olo hujus rei vooo unius voluntatis effedum, eos audire non diftulit: quin po- Jj* * x x ' 
cius eorum gratulabunde annuens precibus, maturius ad venerabilem L a nt- 

a ertum Abbatem, qui tunc Fonranelix Coenobium fub facro habitu vitae ^uabAb- 
noonaflicx gubcrnabat,ftrenuos direxit nuntios, exorans per eos ejus fandita- bateFoma- 
t-cm, quatenus illius largitate fuum populique dehderium votorum obtineret nelicafi ' 
cftedum, Qm bcftedidione fui Pontificis muniti atque ab eo egrefli, iter car¬ 
pendo facrum ad Fontanellae Monafterium Domino duce agiliter pervene¬ 
runt. Cumque a Fratribus benigne fufeepti atque venerabili Lantberto fuif- 
fcnt exhibiti, ex praecepto fui Patris talibus eum allocuti fiint didis: Veftrx « 
fanditatis nimium amator Pafquarius Pontifex devotione flagrans facra, pre- « 
cibufqucuniverfx plebis fibi commiflae inftigatus xftuanti defiderat voto, « 
quatenus in ejus parochia Monachi fe eis locum praeparante vitam regularem « 
exempli gratia aa profedum fandae Ecclefiae perpetuamque laudem teneant « 
Dei.Edilccns autem fama veftrae fanditatis longe lateque pervoiantc,veftram « 
congregationem venuftate hujus Religionis plus ceceris clarefcere,precatur tft « 
vcftra ei fanda largitas religiofiflimos mittat Monachos, qui hanc vitam opti- « 
me tenere aliifquc tradere Iciant, ut ea quae defiderat per eos implere valeat. «< 

10. Qui cum tali devotione Sacerdotem Dei cum plebe fibi commifla fer¬ 
vere cognofceret, primum omnipotentiflimae individuaeque Trinitati fummas 
retulit gratias* deinde vocato beato Hermenlando Monacho petitionem ve¬ 
nerabilis Pafquarii iterum coram eo exponi juflit,ac demum refponfum in hunc 
modum dedit: Vota quidem. Filii cariflimi, Pafquarii Epifcopi ejulque fandi «Abbatis 
gregis conflat ficuti divinitift infpirata fandiflima redolete devotione, atque 

ideo ut particeps tanti votiefle mereat, licet magno deftituar folatio, petitio- « 
nem a noftra parvitate poftulatam per cariflimum mihi hunc Fratrem Her- « 
mcnlandum aliis cum eo Fratribus miflis perficere Auderem, fi certiflime nof- « 
fem ab eo ita Coenobium conftitui, ut futuris temporibus Fratres in eo confli- « 
tuti, quantum ab eo vitari poteft, nullius infcftatione turbarentur. Vita fiqui- •• 
dem noflri Ordinis fummam expetit quietudinem,& nihilominus magnum « 
patitur difpendium cum intente cadeftia contemplatur, fi. querimoniis pra- « 
vorum a mpernorum avocetur infpcdione. Si igitur in fuse Ecclefisc prsedio « 
Coenobium conftruxerit, in quo ifti quos mittimus aliique divinitus infpira- « 
ti eorumque provocati exemplo convcrfi e fseculo habitent; temporibus qui- « 
dem ejus fortaflis optata uti pace valebunt: p< 5 ft obitum verb ejus fiipfiun « 
Coenobium fub dominio fui fuccefloris reliquerit, magnis (ficuti innonnul- « 
lis Coenobiis adum eflecomperimus) cupiditatis inftindu pravorutn turba- « 
buntur inquietudinibus , itaut neceflitas eos inde exire compellat, & erra- « 
bundos circumquaque vagari cogat.Mihi verb fi ita evenerit qui commifTos il- « 
luc dirigo Monachos, multum incumbet periculi, iliique nihil augebitur mer- « 
cedis. Si autem perpetuae retributionis intuitu Monafter jum aedificare defidc- « 
rat, hortor ut regalibus cum manibus tuendum committat, & ut Regis cie- « 
mentia talem praeceptionem facere dignetur , ut nulla alia poteftas maligno « 
infligata fpiritu omni dominationis occafione fuWata moleftiam habitantibus « 
in eo ingerere audeat: quatenus regali defenfi prsefidio, pro ejus totiufque fui « 

Regni perpetua pace libere remota pravorum impulfione Chriftj. interpellent « 
clementiam. Noli, inquiunt, noli cundari talibus fufpicionibus, Pater, nam « 
certiflime de bonitate Patris noflri Pafquarii confidere potes, quia juxta tui 
oris imperium omnem hujus operis caufam Domino juvante perficiet. 

11. Tunc nuntiorum fponfionibus firmatus dixit beato Hermenlando : Ni- Hermenla- 
miumtua,cariflimeFrater,fidens religione,quamvis tua corporali abfentia 
maximum difpendium mihi evenire non ambigam, te ad venerabilem Paf- cu 0£ 11 

Ccc ij 


Digitized by t^OOQle 



5 88 VITA S. HERMENLANDI ABB. ANTRENS. 

Circa a». quarium cum duodecim Fratribus, quorum te in mea viciffitudinc Patrem 
dccxx. conftituam, mittere volo, ut tuo dictante magifterio Monaftcrium, ficuti 
Maxt.xx», 0 p tat>CO nft rU at. Nihil tamen ex hoc fine cua definitione agere tentabo, fed 
omnem hujus negotiitaufam tuo prudenti committo judicio. Ne, quae io, in¬ 
quit, virfandus, mi Pater, digneris fuper hoc noftram elicere voluntatem, 
quam pro Chrifto tuo tradidi arbitrio, fed quocumque me miferis libcntifii- 
me ,acfi divinitus mihi imperetur, ire conabor: tantum Domini voluntas Sc 
tua fiat. Tuncifdem Pater gaudio repletus, ejus prxclarx congratulans obe- 
dientix dixit; Eia, Fili mi, arripe ut miles Chriili profperum iter, fume lau¬ 
dabile opus, per quod tu aliique multi ad regna ingredi caelorum mercami¬ 
ni. Qui cum talibus illum aliofque quos cum eo mittebat, hortaretur elo¬ 
quiis , maximeque uc Regulam sakctam virili tenerent cuftodia, ruen¬ 
tes ipli omncfque Fratres cum lacrytnis in mutuos amplexus, ofculum invicem 
fibi pacis dantes dimiferunt eos, impetrantes eis profpcra eunda fore dicen¬ 
tes : Comitetur vobifeum gratia fummx Trinitatis, &c omnia opera veftrarum 
manuum profpcrc dirigat, locumque veftrae habitationi ad multarum falu- 
tem animarum perenni cuftodia tueri Se confervare dignetur. 

u. Qm benedictione poftulata pleniterque accepta cum legatis jam didi 
Epifcopi iter carpentes, ejus faciei fe prxfcntarc fcftmabant, orantes ut Chri- 
Namn«um ftusfolatium fibi perficiendi tribueret injundi operis , & fic ad urbem Nam- 
E^fcopo netenfem Domino duce pervenerunt. Tunc Bafilicam* beatorum Apoftolo- 
cxcipiutur. rum Petri & Pauli beatus Hermenlandus cum fociis orationis gratia in- 
greftlis eft. Audiens vero venerandus Epifcopus eos advenilfe, ineffabili 
cxfultans gaudio dixit : Recordacus eft mei" Dominus, ut votum defi- 
derii mei implere dignetur. Atque in praefatae Ecclefiae foribus occur¬ 
rens cis, dixit B. Hcrmcnlando: Benedidus Dominus qui mifit me ad introi¬ 
tum tuum, $ui quod bonum & jocundum efle per os beati David Prophc- 
tx dixit, hodie eft complere dignatus , faciens habitare fratres in unum. 
Cumque ei fuifque omnibus quosveluti Angelos fufeipiebat, alacriter pran¬ 
dium exhibuiflet, oroneque defiderium fuum ejus expofuiftet auribus; B.Hcr- 
menlandus ea qux Pater ejus nuntiis ipfius oppofuerat, corumquc refpon- 
fionem coram corecitavit,ac demum fubjunxit: Et nunc fi confilio Patris 
tua fanditas parere voluerit, prout Dominus exiguitati noftrx donaverit, 
Epifcopu* quodeumque juftcris, perficere conabimur. Sin autem aliud Paternitati vc- 
corumpcti- ftrx plScet, inviolata caritate ad Patrem noftrum juxta ejus prxeeptum rc- 
m wta ha- vertemur. Nullus me magis, dilediilime (inquit) Frater, hujus operis per- 
fedionem perpetua couftabilirc delidcrat finnitate, qui audor fundatorque 
ejus videor eife & ideo fecundum tuam Patrifquc tui fiiggeftionem no- 
ftrorumque nuntiorum fponfionem, non foliim te cum Cella quamxdifica- 
re difponimus, cumque omnibus rebus quas ibi confirmavero ad fubfidium 
Fratrum inibi commorantium fecundum audoritatem canonicam , regia: 
committam dominationi, ejufque vobis habere perficiam prxeeptum : quin 
etiam quidquid commodum atque utile ad perpetuam quietem illius loci 
tecum pertradare potuero», libentiflime implere curabo. Tu vero ea qux 
defidero quomodo rite perficiantur, prudenti perpende confilio. Beatus ve¬ 
ro Hermenlandus cognofccns animum Pontificis avaritix xftu vacuum, 
humiliter cum alloquens dixit: Dominus qui infpirator hujus exfticit voti, 
tribuat eum perfici fecundum cor, confiliumquc tuum confirmet in bonum. 
Ego vero accepta veftrx benedidionis inducia*, quidquid ex hoc Domini 
c ' voluntate pertradare potuero, craftina die vcftris faccatilfimis auribus inti¬ 

mare aggrediar. 

* F.aeft Ecdcfia principalis fcucathcdralis, S.Petrofacra. 


Digitized by v^ooQle 



VITAS. HERMENLANDI ABB. ANTRENS. 389 

Circa 

III. De invcntionc infulx Antrenfis. Dc c xi. 

Mart.icxv. 

13. U m QjiE die altera aurora novo perfunderet lumine terras, B.Her- Hcrmen- 

V^/menlandus expicto matutina: laudis officio venit ad Pafquarium landlls lo “ 
Epifcopum, cique dixit: Jube nobis praeparare naviculam, in qua cum fo- nob.cfcTn- 
ciis per alveum Ligeris remigantes , ufque ad loca maritima omnia litora deudo- 
ejus pervidere pofhmus. Et ii locus aptus repertus non fuerit ubi Cocno- clU3:llt ' 
bium aedificetur , tunc ad dexteram lxvamquc in omni tua- circuibimus 
dominatione , ufquedum congruum reperiamus fitum Monafterii conftru* 
itionis.Non vobis, ut opinor 5 ait ifdem Pontifex, ufque ad maritima ne- 
ceffe erit fatigari loca : quia funt nonnullse infula:, tribus ab hac urbe di- 
ftantes millibus, hujus amnis vallatx lymphis, quas etiam bis per revolutio¬ 
nem diei ac nodis unda marina undique ambiendo invifere non negligit. 
quas tanto lui vigoris impetu agitatur, ut ultra hanc urbem ad orienta¬ 
lem plagam feptemmillibus i£tum retrorfum convertens Ligeris,vim inun¬ 
dationis fux ubertim infundat. Cujus autem ipfx infula: fertilitatis interius, 
vel cujus magnitudinis lint, paftoralis curx occupatio perferutari me non 
permilit. Quas cum diligentius tua fagax prudentia perviderit, qualiter 
fe habeam mihi renuntiare ndu differat, fi in aliqua earum congruus lo¬ 
cus ad conftrudionem Monufterii reperiatur. Et hxc dicens, navem velo¬ 
cius prxparare juffit. Quam vir Domini Herraenlandus ingreffiis dixit: 
Omnium bonorum largitor,qui populo tuo viam in mari Rubro praepara- 
fti, per quam ad terram repromiffionis venirent, da mihi,Domine,famu¬ 
lo tuo per redam incedere viam, ut ad locum quem fervis tuis praeparare 
ad habitandum dignatus fueris, de quo non ad terrenam, fed ad cxleflem 
promiffionem xternx felicitatis pervenire mereantur , redo perveniam iti¬ 
nere. Nauta; vero concite navigantes pervenerunt ad unam infularum, 
qux magnitudine fui ceteras circa fe fupcrac. 

14. Tunc de navi egreffus coepit dc fpatio infulx percontari, cujus in Antrum in- 
viginti quatuor ftadiis longitudinem dimenfam reperit. Qua: in medio 
aliarum fita , fe undique a quatuor cxli plagis circumdantium alto fubli- 
matur vertice, per mediam fui longitudinem montuofa, omnes inundatio¬ 
nes Ligeris ab Oriente aliquoties ubertim effluentes & Occani maris ab infui* de- 
Occidente bis per fingulos menfes crudantes dcfpicit malinas ".Qux mali- fcii F t10 - 
nx reliquas infulas in Oriente Occidenteque & Aquilone fitas aliquoties 
ad momentum operiunt, folam in Meridie ab hac fitam verentes infulam 
propter fublimicatem fui montis: idcirco tuta in fe loca exhibet habi¬ 
tationis , ampliffimumque vinearum , hortorum atque per gyrum prato- \ 
rum prxbct fpatium. Non enim in ea aliquis mole corporcx fragilitatis 
gravatus homo abfque navali fubvedione ingredi poteft , fed neque in ali¬ 
quam carum undique eam ambientium. Efl enipi opacitate denfata filva- 
rum , quam ideo &C propter nonnulla abdita in ea loca vir Domini An- 
t rum vocavit. Sed & meridianam, qux fpatio licet fit minor, fpecie ta¬ 
men in nullo ab hac diferepans, vocavit Antricinum. Reperit enim 
in caOratorium, inparviffima Bafilica, bcatiffimi ConfefToris Martini.Sed 
&c paftores armcntoijim erant in ipfa infula plurimi, ubertate ejus largiffi- 
mx pafcux alentes pecora fua. Pifcatoribus autem circa fe tam plurimam 
copiam prxbet pifeium a Ligere & mari largiter ibiuper difpofita tempora 


4 Bcda in lib. 1 dc natura rerum cap. 19 , omnes majores tftus dividit. item Simeon Dnnelmeiifis 
eurfui maris in ledams & malinas , id rjl minares <$• alibi referendus. 


Ccc iij 


Digitized by i^OOQle 



190 VITA S. HERMENLANDI ABB. ANTRENS. 

Circa An. v i c [0i m venientium , ut pifcatoribus aliorum fluminum profunda riman- 

Ma*t*xsV. cibus, nifi vifu didicerint, incredibileauditu videatur. Kon itaque vulgi in 
ea perftrcpunt voces , fed folum avium diveriarum circa eam audiuntur 
rodo dia:, inter qua* citharoedi olores dulcia fundunt modulamina cantu*. 
Tantum namque quietis Alentium in fe reboer, nt omne ddidenum ere¬ 
mi aaachoreticam vitaro defiderancibus penitus auferte videatur. 

*f. Cumque hax omnia vir Domini Hermen bnduspartim vifii,pattim- 
que vicinorum coraperiffct relatu, exfuitans in Domino ait: Bencdidum 
nomen tuum , fanda fic gloriofa Trinitas, in fecula , qui mihi famulo tuo 
pretioliorem locum aptioremque omnibus Coenobiis, ia quibus*meam finf- 
£e parvitatem contigit, oftendere dignatus i.-. Et nunc, Domine,quado uc 
elle digneris hujus loci sonftru&ioms aedificator &c cuftos perpetuas in £e* 
aula facculorum. Tunc Id Anciftitcm Pafquarium ocius revertens dixit: 
Fateor in veritate , numquam me tam fpeciofiim vidifle locum, tamque 
monadica; viae congruentem , ficuti hodie in duabus infulis quas pcrfpe- 
xi, mihi contigit reperifle. Cumque ei eunda quae invenerat per ordinem 
retuliflet,gaudens in DominolidcmPraeful ait: Benedidus tu Domino ,fic 
benedidus Dominus qui mifit tc , qui cibi propter magnam mifericordiam 
luam dignum locum oftendic , in quo voti mei eftedum inveniam ad per¬ 
petuam animarum falutem. Tota igitur die illa invicem conferentes, quo 
tenore difpofitum perficerent opus , mutuifque fptritalibus fe cohortantes 
eloquiis, pofib dulcia aeterna: vir* conloquia, fragilitati confulences humanae 
fumferuntcibum. Tunc demum poft hymnorum laudes, cum benedidione 
Domini ad leduli quietem fecedcnces, parum fopori indulgentes, reliquum 
nodis fpatium infomne in Dei duxerunt laudibus. 

IV. De cenftmttiete Motufttrii. 

16. TTEnientes igitur fequenti die fimul, dixit B. Hetmenlandus venc- 
V tabi li PafquarioEpi&opo: Jam quia mihi Dominus locum pulcherri¬ 
mum offendere eft dignatus, in quo ea quae defideravimus perficiantur y nolo 
moras innedere, fcd cum tua benedidione ocius illuc regredi volo: qua* 

* tenus tuo aliorumque munitus juvamine, fabricam Monafterii Chrifto fa¬ 
vente aedificare incipiam. Et ille: Omnium Creator qui Salomoni prudens 
cor ad aedificandam dignam nomini fuo domum largiri dignatus eft, det ti¬ 
bi gratiam fic benedidionem, fic fccundfim fuam voluntatem omnia ope¬ 
ra tua dirigere dignetur- Sumtus igitur prout neceffitas popofeerit, quia in 
promru funt, miniftrarc non negligam, tecumque operarii noftri ea quae 
juflcris perficient. Mutuis demum amplexibus fe conftringentes, ofculum 
fibi invicem dederunt pacis : fic fic B. Hermenlandus ad ciiledam reverfus 
eft infulam. Quam cumingreffus fuiflet, eligens locum in quo convenien¬ 
tius Monaftcriuro conftrui deberet, coepit fundamenta domorum ad ne- 
cefianam fufficicntiam Fratrum jacere , fic duarum Ecclcfiarum , quarum 
unam in honore S- Petri Apoftoli, aliam vero inhonore S. Pauli Apoftoli 
cum omnibus clauftris Monaftcrii Domino fe protegente brevi explevit 
tempore* 

17. Cumque opus fuum plurimorum illius terrae incplarum audus juva¬ 
mine velocius confummaflet i veniens illic idem Epiicopus ad dedicatio¬ 
nem cum fuis Canonicis, per confenfum omnium privilegium S.Hermcn- 
lando fic Monachis fuis ex eodem Monaftcrio fecit, ficut fpoponderat. 
primftm , ut nullus de fuccefforibus fuis de i pio Monaftcrio vel rebus quas 
ipfe vel alii divino amore compundi ad luminaria fubfidiave Fratrum 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. HERMENLAND 1 ABB. ANTRENS. 39 r 

ibidem tradiderant, aliquid fub dominationis occafione ufurparc tentaret. Circaaju. 
&c tunc demum ad aulam regiam fecum B. Hermenlandum ducens, Re- j^ T x x - 
gis Childeberti a eum cum Monafterio & Monachis ex eo tuendum Rcp . M 
tradidit manibus. JEtcxnx vero retributionis intuitu ifdem Francorum Rex „ a C (f«ii°n 
fuum tunc Praeceptum B. Hermenlando de eodem Monafterio &: rebus conuniiti- 
' ejus fecit, ut nulla dominatio alicujus poteftacis Monachis in eo conftitu* tur ' M 
tutis aliquam inquietudinem ingerere prxfumeret; fed regali perpetua fre¬ 
ti defenfione, abfque alicujus impedimento libere pro eo totiufque Regni 
ejus pace Chrifti deprecarentur clementiam. 

iS. Tunc vir Domini amicitiis Regis honoratus reverfus eft ad Monade* Flor - s e - us 
rium. Coeperunt jam e* eo tempore multi e fxculo converti in ejus fc futus. 
Coenobio regularibus tradere difciplinis , aliique fuas foboles ibidem Deo 
offerre feftinabant. Quibus omnibus difciplinam carieftis vitae laudabiliter 
B. Hermenlandus verbo a&uque tradebat, ufqucdum magnus virtutibus 
atque numero grex ibi Chrifti au&us eft. Qm ita perfecte fub tanto dege¬ 
bant Patre , ut tama fanditatis eorum longe latequc pervolaret, &: in eo* 
rum operibus omnes quicumque audirent, Patrem eorum magnificarent in 
caelis Deum. 

V. De tfijione anima Maurontii Abbatis 

I5>»^\Uad am node dum ifdem beatiflimus Hermenlandus in Oratorio Maurontii 
folico maneret infomnis, atque contemplationis carieftis gratia in Ba- Abbatis 
filica B. Petri Apoftoli perno&ando vigilaret; vidit animam venerabilis viri 
Maurontii Abbatis ex Monafterio S. Florcntii b quod vocatur Glonna, wdetSan-* 
triginta a fuo Coenobio fequeftrato paffuum millibus , vinculo refolutam aas - 
corporis ad aether eum deferri ab Angelis thronum. Quam cum diutius 
fuiflet intuitus , fignum dedit c , atque in unum Fratribus collcdis cum c 
fummo caritatis afredu praecepit, ut illius exitum orando Domino com¬ 
mendarent.Ipfi vero jufla S. Patris alacri implentes obedientia, devotifii- 
me pro anima pracdi&i Maurontii ad Deum fuderunt preces. Coeperunt 
tamen omnes mirari , cum tanta terrarum intercapedine Monaftcria ab in¬ 
vicem diremta effent, quomodo vir Domini animam ejus corporis refolu¬ 
tam nexu videre potuiffet. Sed ne quid dubietatis in eorum relideret men* 
tibus , fequenti dic perferutatorem illuc dirigere difponcbant, qui hujus 
rei caufam diligentius perquireret. Fratres autem de praedi&o Monafterio 
S. Florentii praeveniendo* eorum direffcionis abftulerunt laborem , qui or¬ 
bitatem fuam de Patris Maurontii obitu nuntiaverunt. Fratres autem ma¬ 
gna eis ficuti in maerore pofitis affeftionc animi compaticntcs, confolatio- 
nis ferebant hortamina, ac denuo de hora exitus fui Patris percontdri ccb* 
perunt. Et eadem hora ipfoque momento eorum relatione didicerunt eum 
migraffc d , quo beatus Hermenlandus ejus.Fratribus indicaverat obitum. - 4 


a Childcberti tertii, qui Regno potitus eft ab an¬ 
no dc xcv ad nec ii. 

b Nunc Monaftcrium vctusS. Florcntii dicitur* 
unitum Monafterio novo S. Florcntii dido ad Sal- 
murum urbem : utrumque ad Ligerim , dicrccfis 
Andecavcnfis, Congregationis S. Mauri, 

■ t Simile omnino exemplum habes apud Bcdam 
in Hift. lib. 4 cap.i;, ubi de S. Hildx obitu agit. 

1 4 Nimirum v Idus Januarii, & quidem circiter 
annum bcc. Diemlignant Kalcnaariadoracftica 
his verbis: v. Idus lana. in montujuidicitur GLom- 
na. dtpofittt B. Maurontii Abbatis & Cenf. Ita feri- 
ptum m tribus vetuftis Martyrologiis, ex quibuk 
Martyrologiun Bcnedidinum aluqpc corrigenda. 


qux illum in v i Idus ejufdcm menfis referunt. 
Certe fcftumS. Maurontii follemni ritu quotannis 
celebratur in fuo Monafterio 6c toto territorio 
exemtionis ejus v Idus eafJcm •, extra territo¬ 
rium ?cio xiv. Kalcnd. Fcbr. propter odavas 
F.piphaniz & alia fcfta occurrentia. Scpultus eft 
S. Maurontius in Eccietia S. Salvatoris prope tumu¬ 
lum S. Florcntii.Reliquia: ejus inde poftea elata :Sc 
feretro indufx fuper altare , quotannis feria quarta 
Rogationum deferuntur. Fft Pdtronusmimis prin¬ 
cipalis Monaftcrii-veteris S. Florcntji. Hxcexinft 
hiftbtiaa noftro Johaunc Huirmes feite digefta dc 
Monafterio novo. 


Digitized / 


GoogI e 



j»i VITA S. HERMENEANDI ABB. ANTRENS. 


Circa An. 

DCC XI. 

Maxt.xxv« 


VI. IX vine fer ejusfigneculum iu vafe **th. 


io./^\Uoba m die dum vir fandus per pagum Namneticum cum Fracri- 
bus aliquibus ker ncccffarium carpendo conficeret, condgit Ar- 
n udum, juxta dignitatem fxculi prxdivitcm, clientulorum ftiparum cu¬ 
neo ei deveniffe obviam. Vir quoque Domini diutius eum fpirkalibus ex 
audoritate divinarum Scripturarum indruens eloquiis , poft verbi docu¬ 
mentum dixit cuidam Fratri; Quia pro capro noftri inccllcdus huic in- 
luftri viro fpiritalem miniftravimus potum caritate fuggerente , etiam cor¬ 
poralem nihilominus fimul fumamus. Qui refpondens ait: Nem plus ibi vi¬ 
ni adefie, nifi in parviflimo pendente ad feliam vafculo, quod parum plof- 
quam heminam * caperet vini. Sed ipfum juflic afferri, confidens vir Do¬ 
mini plenus illius fide , qui inter quinque millia hominum panes quinque 
diftribucns augmentavit. Nam poceftatc divina poftquam omnes ubertim 
funt refedi , plus reliquiarum multo fuperfuit, quam integritatis ante di- 
ftribucionem Apodolorum fuiffet in turbas. Impreffo editoque figno cru¬ 
cis vir Domini prxdido Arnaldo cum omni comitatu fuo juflk didribui. 
Qui. cum omnibus didribuiffec, omnefque cum gratiarum adione ipfo di- 
ftribuente fingulos calices bibiffent plenos , vinum tamen tanci Sacerdo¬ 
tis merito difpcrtiendo crevit ex tam parviffuno vafculo. Ipfum quoque 
vafculum in tcftimonium hujus miraculi in ejus fervatur Monafterio. Nul¬ 
lus , ut reor, Fidelis ambigit in hoc miraculo virtutem Helix eum imitatum 
fuiffe : quia ficut ille invocato Majeftatis nomine oleum , ita iftc vinum 
crcicere fecit in vafe per virtutem crucis Chrifti. 


VII. De erneis ejus merite fugeris. 

xi. Q£dens igitur aliquandoB. Hermenlandus fubquadam arbore juxta 

* v-c»t' x !• ^Oratorium * B. Lcodegarii Martyris in fuo Coenobio, legebat folito 

attentius. Erucx vero qux foUa frudumque ejufdem vadabant arboris,fu-« 
per librum in quo legebat frequenter decidebant , eique ledionis ingere¬ 
bant impedimentum; quod ipfe ut erat mitidimus , patientidime tolera¬ 
bat. Cernens itaque hoc quidam Frater , coepit eas pedibus conculcare. 
Sed ipfc prohibebat eum dicens : Ne , quxfo , Frater, quse divino infe-. 

* tetaveris runtur judicio , auferre cenceris *. Virtus quoque divina ejus patientiam 

remunerari dignata ed , auferens eas quae diutina corruptione prxdidam 
voraverant arborem node fequenti, ut nulla quidem ex cis iupereffec. 
Nam & in hoc virtuti Moyfi conjundus videtur : quia ficuc per ejus pre¬ 
ces facrilegam iEgyptiotum gentem ab hujufce pedis vadatione Dominus 
eruit, fic per idius meritum prxdida liberata ed arbor. 


V I 11 . De fifcicule ex funde Ligeris ejus virtute ed*8e , de que 
erneis ejus eeugregetie e fi refelbt. 


Hermen. 


laodi fccef 12 - \ A O r i s erat eidem Dei famuloQuadragefimaU tempore, propter 
fu" 'empo- IV1 frequentiam plurimorum civium vitandam , qui ob ejus Fratrumque 

re Quadra- vidtationem undique ad ejus Monadcrium cum oblationibus confluebant, 
ge mx ' Antricinum expetere, ibique cum paucis Fratribus nimia contritione ab- 
ftinentix corpus fuum macerare , quatenus in Pafchali follemnitate hoftil 
Deo gratiffima exhiberi mereretur. Contigit autem quodam die , ut feffus 

m De Hemina vini in Regula S. Bcnedi&i Monachi» concafla erit alibi dicendi locus. 

vigi- 


Digitized by i^OOQle 



VITAS. HERMENLANDI ABB. ANTRENS. 395 

vigiliarum orationumque inftantia , cum ad auram exhilarationis gratia Cuca An. 
deamhularet, &luper litus parumper refediflet, diceret quidam Namneten- mak*xxy 
lcm Epifcopum habuiffe quemdam pifccm,qoi vulgo Nauprcda * dicitur. Cui, Mn Ia ’** V ' 
Sacerdos Dei Hermcnlandus dixit: Quid hoc ad rem pertinet. Frater? num* preui 
quid invalida eft Omnipotentis manus hujufcc generis pifcem nobis ficuti &C 
illi cum voluerit largiri ? Nccdum vir Domini haec verba compleverat, 8 c ecce 
divina virtute hujufmodi pifeis ex fundo Ligeris cdudus in medio fluvio fe 
fubrigens, atque 1'uper undas aquarum rapido curfu tranans, ante pedes fan¬ 
di viri ficco jacuit in fabulo. Tunc munus divinitus fibi conlatum feiens, cum 
gratiarum adioncjuflit levari, dicens uni ex Fratribus: Tolle hoc. Fili, & in 
tres partes divide, quarum unam ad noftram retenta refectionem, reliquae 
dua: ad Monaltcrium Fratribus mittantur. Quod cum fadum fuiffet, res fub- 
fecutaeft ftatim mirabilis. Nam tanti viri merito ita omnes Fratres tam qui 
cum eo aderant, quam &c illi qui in Monafterio remanferant, quorum non 
parvus erat numerus, ita fuerunt ex tam modico fatiati pifcc, aefi multitudo 
pifeium eis fuiffet diftributa. Nempe patet cujus diledionis plenus ifte vir fue¬ 
rit , illius nimirum qui de quinque panibus & duobus pifeibus quinque millia 
hominum in deferto pavit loco: cujus ifte protedione vallatus, de parvulo pi¬ 
fcc fandam fatiavit fui Monafterii congregationem. 


IX. De lampade ejus Jignaculo acccnfi. 

23. T T I c quoque vir Domini fumma difcrctione providus, fui fibique com- 
11 mifforum curam xquo ita perpendebat libramine, ut nec pro cuftodia 
fui necellaria Fratrum funditus miniftrare negligeret, nec rurfus pro terrenis 
ftipendiis quibus Fratres fuftentabantur,fiii cuftodiam circumfpiciendo reten¬ 
tare negligeret. Nam diurnis horis neceffaria Fratrum provide adminiftrans, 
nodurnis iterum horis parumper indulgens fomno, magis ex debito humanae 
ncceffitatis quam ex amore vel modicas requiei, relidum nodis fpatium in 
adquifitionem vertens concemplationis ,toto mentis adnifu cxleftia orando Sc 
pfallendo fpeculabatur. Quadam node dum follicitc orationis gratid Bafilicas 
fui Coenobii circuiret, in una carum exftindum cuidam Fratri recuperare juf- 
fit lumen: quo fecum deferente in manu Fratris flante procella venti lampas 
exftinda eft. Cumque ifdem Frater ut eam iterum accenderet, feftinato ire 
coepiffet, vir Domini ut fubfifterct innuit, & extenta manu fignum edidit cru¬ 
cis , atque ex tenebrarum caligine amiffum Chrifto juvante reftauravit lu¬ 
men. Nam poftea atrocius ingruente procella venti, lumen divinitus datum 
nullius defenfionis muniminetedum, inexftindum ufquc ad locum quo de¬ 
ferebatur folidumque perlatum eft. 

X. De candore femit* per quam incedebat. 


24. X 71 r autem Domini continuis virtutum ftudiis ad altiora proficiens, 
V quotidianis profedibus munditiam puritatis adquirere nitebatur. 
‘Cum quadam node in Antricino, ubi rigore abftinentix Quadragefimali ma¬ 
cerari folituserat tempore, deambularet in Oratorio S. Anniam:femita per 
quam incedebat, reliquo pavimento candidior fu bito effeda eft, U locus in 
quo conftanter orare confueverat, tali eft refperfus candore, ut nuncufque 
eundis illuc introeuntibus liquidb appareat, quanta munditia orationis pe» 
dus fandiffimi Confefforis clarificatum fit. 


XI. De vino ubertim propinato ejus merito augmentato. 

25. T N partibus occiduis fama ejus fanditatis longe latequc fe dilatans excre- 
JL verat, Aquilones etiam partes invifere non abnuit. Nam quodam die 
A it a SS. Ord. S. B. S acutum III. D d d , 


* 


• - 


I 


Digitized by t^OOQle 



3 94 VITA S. HERMENLAND 1 ABB. ANTRENS. 

cum in pago Conftantino a res Monafterii obtentu ncccffitatis pervideret,qui- 
Marmiv. dam nobilis illius provinciae vir L a unus nomine, virum Domini cum dilci- 
pulis ad prandium vocavit. Ipfcvcro ut erat animo mitis, eloquio affabilis, 
vultu ferenus, ejus petitionem non renuit; fed data benedidione domum il¬ 
lius ingreflus eft. In regione quippe eadem vinum minime nafcitur, & ideo 
prxdidus vir Launus ifon plufquam in uno vafculo capiente, ut rcor, metretas 
quaternas parumper habebat vini. Ipfc vero gaudens quia Dei virum in do¬ 
mum fuam fufeipere meruit, convocatis amicorum turbis hilariter omnibus 
julfit cum pauperibus Se peregrinis fupervenientibus ex eodem vino abundan¬ 
ter diftribui. Mira Omnipotentis difpenfacione omnibus abunde potantibus 
vinum ita crevit in eodem vafculo, ut pro fui diminutione redundans cum- 
• /. idem dem * repleret jam paene exhauftum vafculum.Scd haec res ea dic filentio con¬ 
tecta , craftina ita per omnem illam regionem divulgata eft, ut omnes illuc 
commorantes cognofcerent, quia tantae fanditatis vir ifte fuerit, ut li quis ei 
de facultatibusfuis aliquid benedictionis gratia largiretur, nullius diminucio- 
nis damna incurreret,quin potius augmentacionis lucra, falva aeterna merccde, 
hic etiam in praefenti adquircrct. Vir itaque Domini poft refedionem ad pro¬ 
priam domum,quae eft m villa quae dicitur Oglanda ,reverfus eft. Launus au¬ 
tem in evaftinum uxorem requifivir, fi faltem parum vini fupefeftet, ex quo 
ad virum Dei pro benedidione aliquid mitti valeret, quae cum praedi¬ 
atum vas diligentius fuiffet intuita , reperit nihil diminutionis, verum 
augmentationis plenitudinem accdTifle : quod Se viro fuo nuntiare ftu-" 
duit. Tunc pratdidus Launus cum oblationibus ex eodem vino benedictio¬ 
nem fando viro obtulit, Se quantam ei Dominus per merita ipfius gratiam 
xeddidiftet, indicavit. Quo audito vir Domini filentio hoc abfeondere adu¬ 
lationibus vacuis juflit, dicens; Noli,quaefo, meis meritis hoc deputare miracu¬ 
lum, quod pro erogatione pauperum tuae Dominus largitati conferre digna¬ 
tus eft. At contra Launus hoc pro folo ejus virtutis merito fadum dicebat, le- 
que in hac virtute minime fuifte confcium fatebatur. Orca eft inter eos nam¬ 
que mutua; humilitaris amica contentio: fcd omnibus Fidelibus liquido pater, 
quia fandi Sacerdotis merito hocgeftumcft miraculum, quia illi toto corde' 
adhaeferar, qui in Cana Galileae aquam convertit in vinum. 

X11 .Defurto quod fur eo prufente celare nequivit, & de bubus ab alie fure prareptis. 

• 

16. D Onorum omnium ftudiis fraudulentia doli infeftus inimicus aftute ob- 
•Xjviare facagcns,cum virum Dei virtutibus pollere cerneret, mentemque 
ejus nullo tentationis inftindufalcim ad modicum in ullam valeret deceptio¬ 
nis foveam labefadare, coepit per quos potuit qui nulla erant rationis au- 
doritate muniti, viro Dei inquietudinis fufeitare moleftiam: quatenus fi non 
fupra petram firmiter fundaram domum funditus valeret everrere, hoc Co¬ 
lum fibi depuearet lucrum , fi vel ad pundum potuilfec perturbare. Nara 
quodam die inftigatus facinore cupiditatis quidam rufticus labulum de fel¬ 
la viri Dei procidens abftujjt, in finumque projecit. Divina ftacinvultio, qua: 
ideo pwcfentibus ulcifcicur verberibus ut a futuris liberet, fubfecuta eft. qua 
coartatus doloribusifdem rufticus, cum veluti ignibus cremaretur, ejulans 
vociferari ccepit, dicens: Subveni mihi S. Hermenlandc, quia pro modico 
quodatc-conacus fum furcoauferre, inacftimabiles luo poenas. Etha:c dicens 
latens furtum de finu in medium projecit, quod in teftimenium ufque in prae- 

x< Conftantinus pagus, It Ctuttntin, cujus ea- metropbli Rotomagenfi , alia a Conflantia Ala- 
put leu urbs Epifcopalis Conllantia, C tutunct, fub maxima: ad Rhenum. 



Digitized by 


Google 



VITA S. HER.MENT.ANDI ABB. ANTRENS. J9J 

fens perfeverat pendens in Oratorio Bu Petri Apoftoli in Oglcnda cella,ubi ann.Chio 
hoc gcftum eft. Vir vero Domini facinore vinctum oratione folvit, atque 
eum alimentorum fatictate reficiens, &c ut ne fcdudoris fuafionibus ultends T * X ' 
adfenfum praeberet monens, libarum a fe abire permifit. 

ry. Alius rurfum fur eodem avaritiae corruptus fpiritu, boves qui onufta li- 
•gnis plauftra viri Dei ufibus devehere foliti erant, furto praeripiens abftulit. 

Vir autem Domini dolo inimici fuorum animalium utilitatibus deftitutum fe 
intelligens, damnumque patienter ferens, ad folita orationis cucufrit arma, & 
ut libi praedi&a redderentur animalia Dominum deprecatus eft. Cujus vis 
orationis hoc apud Dominum obtinere potuit, ut per totam nodem ildcm fur 
in longinquas eos regiones ducere nitens, fatigatus nimia mane laflitudine an* 
te fores viri Dei eofdem quos auferre moliebatur reftitueret boves. Vir ver6 
J}ei qua: malignus praeripere aggreflus eft, Dominoreftituente ovans recepit, 

&:furem blande alidquens humanitatis ei gratiam pro forti reddidit reatui 
praecipue monens, ne fubditus fraudulenti inimici fuafionibus ulterius cflet, 
ne & hic judicia incurreret publica, & aeternis cremaretur flammis. & fic 
cum commonens liberum permifit abfcedcre. 

‘ XIII. De/viuo in manu Agdthei fign&culo ejus exuberante. 

a8.TpEMvon.iBUS fandi viri erat quidam vir inclytus nomine Aca- 

i the u s, duarum urbium Namneticae fcilicet &; RedonicaeComes, 
lodfimquc Epifcopatus in praedidis occupans * urbibus. Hic Antrenfem in- * 
fulam orationis gratia, &c ut cum viro D ei loqueretur adiit: qui benigne ab eo 
fufeeptus eft. Oratione vero expleta eum de fuis adibus increpans, fandif. 

•que inftruens monitis , melioris vitae tramitem cum arripere hortabatur. 

Poft verba vero praedicationis humanitatis gratiam ei exhibens, in refedoi. 
num cum fecum duxit, calicemque meri ei darijuflit. Qui cum mediam ejus 
partem bibiftet, calicemque Fratri deferenti reddere volui flet, Sacerdos 
Dei ut adhuc biberet hortatus eft, elevataque rurfum dextera fecundo fuper 
prxdidum calicem fignum impreffit crucis. Necdum manum retraxerat, & 
cccc fubito calix ita repletus eft, ut ubertim exundans ex eo vinum fuper bra¬ 
chia praedidi viri effunderetur. Tunc jam didus Agatheus indignum fe con* 
ceflione tanti exiftimans Sacerdotis, citj^ime ad pedes ejus tremebundus ce¬ 
cidit, poftulant eum pro fuis intervenire erratibus. Sicque per exterius miracu¬ 
lum ejus de qua ante infidus dubitabat, cognofcerecompulfus eft animi fani 
ditatem. completaque eft fententia Apoftoli in eo dicentis: Signa non fideli- i. c»r. 14, 
buSyfid infidelibus dantur. Patet namque ideo providentia Dei id adummi- Xi ‘ 
raculum, ut bruta mens qux praedicationis igne non calefiebat, vel pcrcufla 
miraculo timoris anxietate compelleretur emendationi operam dare. Nam 
ex eo tempore minus crudelis apparuit. 

. XI V. De anima cujufdam fratris in Creon CeBa ab eo fer fifiritum vifa. 

z^.T^NU m quodam tempore ifdem Pater utilitatis gratia res Monafterii 
X J fui circuiret, ad Pauliacum devenit villam. Et cum eunda juxta mo* 
dum utilitatis Monafterii fui difpofuiflet, inclinato die ad vefpcram exercitiis 
vigiliarum folito fe committens, contemplationis ardore divina prsemeditans * 

infomnem ducebat nodem. Cumque diutius in acie contemplationis confi- 

- < 

• In m£cod.Thuaoco Agatheusquo£p«&are ridctuxAuiftorifte hoc 
loco. . 

D d d ij 





Digitized by 


Google 



396 VITA s. hermenlandT abb. antrens. 

Ciuca AS. ftcns cordis oculos ad alta fuftolleret, vidit in Aquitaniae partibus in cella fiia> 

D c c x x T qua: ei per chartarum largitatem tradita fuerat, quae vocatur Creon , ab eo lo- 
Mart.xxt. ^ LXXX tjjftante miliariis, cujufdam venerabilis Monachi animam, qui ejus 
fuerat eruditionibus inftrudus, atque ibi ab coconftitutus ut ipfara U aliam 
qua vocatur Colon , praevideret cellam, a corpore migrantem, Angelorum¬ 
que praefidio fubvectam caeleftia penetrare. Atipfe itatim pulfato ligno ejus 
obitum Fratribus fecum habitis nuntiavit, & ut ejus exitum orando Domino 
commendarent, monuit. Fratres igitur ejus didis creduli jufla complentes, 
aliqui puerorum virum Domini longaevo jam confedum fenio infanire delu¬ 
dendo dicebant. Sed ipfe adhxrens Domino, eo fpiritu quo potuit animam 
corporis nexibus refolutam longius videre, valuit etiam puerorum non folum 
dida, verum cogitationes penetrans intueri. Nam eorum diffidentiae obvians, 
certiffime adfirmabat, praedidi Fratris animam rebus humanis folutam in re¬ 
gno Chrifti fandam adeptam elTe requiem. Quod poft rtuntii praedidi Fratris 
obitum ex eadem cella nuntiantes verum effie adfeveraverunt: Sc eadem hora 
eodemque temporis articulo eumobilfe dixerunt, quo ejus exitum S.Her- 
mcnlandus Fratribus indicaverat. 

X V. DeCelUin qua amore vita contemplativa fc reclaufit, & de interit» 

Adalfredi Abbatis. 

30. T G i tu r. B. Hermenlandus inter ad miniftrationcs neccflarias curae com- 
1 miliorum libi Fratrum, fua nihilominus ftudia quibus aeterna adquifere 
mereretur ptxmia, augmentare quotidianis virtutum profedibus non deGit. 
Non ei libuit, ut eft confuetudinis quibufdam veteranis, remiffius imbecilli¬ 
tati fenilis xtatis confulentibus vitam ducere: fed cum augmento temporum 
rigori fux converfationis quidquid valuit virtutis ftuduit augere. Difpendium 
non parvum arbitrabatur, fi non quotidie aliquid virtutis fuis adjungeret exer¬ 
citiis. Nam cum ad fenilem venifiet aetatem, parvum Oratorium in honore 
S. Leodegarii Martyris juxta fores Monafterii ad Orientem vergentes con- 
ftruxit, in quo relido paftoralis curx regimine, quod non ambitionisfaftu, 
fed ncceffitatis injundx olimobedientix diu tenuerat, dans Fratribus licen¬ 
tiam ut vicarium fibi Patrem ejus fubftituerent loco, ipfe deinceps fc rettulit, 
ut ab omni non folum fuperflux, qujji etiam juftx (quantum fragilitas lineret 
humana; neccffitatis) curx inquietudine exutus, libere in theoricis Domino 
foli vacaret ftudiis. Relida igitur per Regis licentiam Monafterii cura fine vo¬ 
luntate Fratrum, qui de ejus privatione multo planxerunt tempore, cum qua- 
tuor Fratribus idem fidentibus votum in prxdida cella fe reclaudens, caele- 
AMMi ftibus inferviebat contcmpladonibus. Fratres autem fibi Abbatem elegerunt 
corrupti nomine Adalfredum regali annuente praecepto , quorum elcdiom B. 
morci. Hermenlandus divino cedens judicio interefle noluit. Prxdidus igitur Adal- 
fredus maligno fpiritu deceptus, paternitatis jus in crudelitatis convertit ty- 
rannidem. Capit namque fua Fratrumque nccelTaria relinquens, fuperfluis 
occupari negotiis: &: ab intimis jufto Dei judicio repulfus, exteriora fola erra¬ 
bundus fedari. Capit igitur aulam fibi aedificare, neceffariis non contentus 
domibus , fed proterviae faftu tumens competentem tranfgrcdi conatus eft 
menfuram.Quo agnito B. Hermenlandus cum de luis plurimis eum corriperet 
" erratibus, inter cetera dixit; Quid eft hoc, Frater, quodneglcdis animarum 
*> lucris Fratrumque necclfariis, fupervacuis occuparis rebus ? numquid tibi Fra- 
*» tribufque domus ad habitandum fufficienter hic aedificatae non videntur ? meis 
* per omnia didis intende: his contentus efto,quia alias in iftonon aedificabis 
** loco. Hoc autem vir Domini prophetico afflatus fpiritu dicebat; feiens ultio- 


# 


Digitized by 


Go< 



1 



✓ 


VITA S. HERMENLANDI ABB. ANTRENS. ;97 

u> nem divinam imminere, qux ejus iniquitatibus eodem anno terminum impo- 

o* neret. Sed prxdi&us Adaltredus mente careatus, verba viri Dei contemnendo, 

115 penuria alimentorum Fratres affligens, eis etiam qui cum fan&o Hermenlan- 

a lando erant,eonftitutum fubtrahi prxeepit alimentum, 

t. . 31. Quodam etiam die ciim quemdam ex his quos B. Hermenlandus fub 

s xquo difciplinx moderamine Deo educaverat, iicuti ceteros folitus erat, 

i diriffimis juberet percuti flagellis Fratrem , urgentibus doloribus is qui cx~ 

5 debatur B. Hermcnlandum compellare compulfus eft , dicens : Pater Her- 

menlande, ut quid nos dignatus es viventes relinquere ? Infelix Adalfredus 
1 amplius cum torqueri jubens, dixit: Non tuus tibi opem detentionis quent 

1 invocas prxbebit Hermenlandus. Et cum tandem affectus plagis evafiflet, 

agili curlu ante fores ccllx, ubi vir Domini contemplationi infiftcbat cxlefti, 
perveniens ,terrx coharrens folo& ejulans ait: Heu, mi domine Hermcn- 
Jande, quid noftrx iniquitatis reperifti, ut nos fub tantae crudelitatis deferc- 
res jugo? Utinam dira mors humanis nos fubtraheret rebus,ne tanti tyran¬ 
ni afficeremur malis! Coepere etiam qui cum eo erant, viro Domini intima¬ 
re , quanta Fratres penuria famis afficeret. Tunc ingemifeens vir Domini 
ait: Silete,Fratres,lilete , icitote tamen ejus citiifime accelerari interitum, 
nam ejus contumaci vita: nec unius tribuecur mentis fpatium. Quod pro¬ 
phetico di&um fpiritu declaratur. Nam idem mifer Adalfredus die ter¬ 
tio vidit per vifionem baculo B.Hermenlandife pro perverfitate inobedien- 
tix fux percuti, & evigilans coepit veluti ignibus cremaretur cruciari : &c 
fic xterna damnatus morte, vitam judicio Dei cum regimine infelix repen¬ 
te amifit. Fratres vero S. Hcrmcnlandi monitu, qua erat indignus, ejus ca¬ 
daver fepulturx tradiderunt. 

XVI. De Donato Abbate quemJibi in regiminefucctjjbrem elegit » 

O s t interitum Adalfredi Abbatis, conglobati fimul Fratres B. Her- 
JL menlandum fubmiffis precibus exoraverunt , dicentes : Precamur 
fanclitatem tuam, benigniffime Pater, quia nos defolatos relinquere tua prx- 
Jfentia maluifti, ne nos Acuti olim in ele&ionc Abbatis aberrare permittas 5 
fed dignum Deo elige nobis Patrem, qui juxta tuum exemplum viam Do¬ 
mini nos docere queat. Flexus itaque precibus eorum, juffit accerfiri unum 
e Fratribus ,Vjuem ipfc divinis difciplinis inftraens enutrierat in bonis aftibus, 
.nomine Donatum. Quem cum voluntate omnium Abbatem ordinans 
Fratribufque prxponens edocuit, quemadmodum in fpiritalibus temporali- 
bufquc rebus miniftrandis fe follicitum exhiberet ac promtum. Atiple ma- 
giftri fequens monita , juvamine Chrifti fretus , magiftrique interceffione 
fultus, plenus humilitatis caritadfque gratia, Monafterium cunflis diebus 
vitx fux laudabiliter rexit. Sed ejus hoc obtinuit merito , cujus prxlatus 
eft ele&ione. 

X V 11 . T)e obitu fuo Fratribus praditio , & de dormitione ejufin chrijfo. 

33. T T A c t e n u s de vita Jufti, plurimis prxtermiffis, paucis*commcmora- 
I 1 tis, virtutes quas per eum Dominus operari dignatus eft ,fcribendo 
digeffimus : nunc dc ejus obitu quo regni cxleftis aditum penetravit, feribere 
aggrediar. Igitur poftquam plurimos a pravitatibus fuis ad Fidem Chrifti 
converti fecit, poftquam in cella multis diebus rcclaufus orationibus fuis 
multis xgrotis ad ejus fan&itatis famam undique confluentibus priftinam 
reddidit fanitatem, cum jam laudabilis ejus fenedus tanta eniteret virtutum 

D d d iij 






Orca An. 
o c c xx. 
Makt.xxy'. 


Digitized by i^OOQle 



j 9 8 vita s. hermenlandi :abb. antre-ns. 

Circa An. gratia, uc nihil ei perfectionis addi pofle crederetur , prophetico fpiritu quo 
Mart xlv nrulta futura praevidere folitus erae, fuum etiam facrum praenofeens obitum, 
ARr.xiv. nonnuUis ancc ^ ie j, us p rat ril5 US f u i s cranfmi^rationis certum praedixit 

diem. Fratres enim de ejus prophetia frequentius experta fervi Dei didis 
certam adhibuerunt fidem. Eo die quo diflolutioncra fui praedixerat cor¬ 
poris, in unum colle&i ejus exoraverunt fanditatem, uc ficuci in terris eo¬ 
rum fuerat magifter juftitiae, ita in caelis dignaretur effc perpetuus inter- 
ceflipnis patronus. Qui. cum omnes viritim uc in fando perfeverarent pro- 
pofito moneret, corporis femec dominici fanguinifque Sacramento mu¬ 
niens , longaevitate fenedutis defeffus, membrorum compage protcnfa, fpi- 
ritum Domino emittens commendavit: & fic difcipulis flentibus , Angelis 
cum Virginum choris, in quorum collegio mente virgo & corpore perman- 
fle, decantantibus, laetus acfi fopore dormiens inter verba orationis bcatifli- 
mus Chrifti Confeflor,in medi) Fratrum exanime corpus linquens,tam a 
a dolore.mortis inlsefus, quam fuerat a contagio libidinis alienus, migravit a ad 

Chriftum,cum quo perpetua coronatus gloria cxfulcat infacula faeculorum, 
Arnen. 

X VI II. De tranjlatione ejus corporis , & de fragruttu odoris ex tomulo. 

34.m pl e t o itaque reverenter a Fratribus fandi viri funere, fanda 
y ejus membra in BafilicaS. Apoftoli Pauli juxta Oratorium S. W an- 
i drcgifili b in abfida meridiana fepultura; debito cum honore tradiderunt. 
Dominus namque ut oftcndercc quanta fuae diledionis in B. Hcrmenlan- 
do fuerit gratia, multarum ad fepulcrum ejus diverfarumque aegritudinum 
tabe laborantibus falutis medelam operari dignatus eft. Poftquam ver i» ibi 
per plurimos virtutum fignis refulgeret annos, vox quaedam node fadacft 
ad venerabilem Sadrevertum ejufdem Monafterii Monachum, di¬ 
cens : Perge cum furrexeris craftina die , S c dic tuo Abbati, ut transferat 
corpus B. Hcrmenlandi Confefloris de Oratorio S. W andregifiliin Bafilicam 
B. Petri Apoftoli, fummoque eum ibi fecys altare cum honore recondat. 
Pater vero ejufdem Monafterii hujyfcemodi nuntium a viro., quem pro 
fandicatis mento nimio diligebat amore , audiens, nimio repletus gaudio 
cum hymnorum laudibus membra beaciflimi Confefloris cum tumulo in 
quo jacebat elevans, cum Fratribus deferebat quo fibi fuerat imperatum. 

3J. Praecedentibus igitur cum thuribulis &: lampadibus pfallentium choris, 
gyrabat clauftra Monafterii cum pretiofo quem deferebat thefauro. Cum¬ 
que ante oftiura perveniflene refedorii, ferculum aefl immtnfis oneraretur 
faxorum molibus , in quo corpus beatiflimi Confefloris deferebatur, in¬ 
ter manus portitorum coepic gravari, uc terratenus depreflum nonfolumab 
illis, verum neque ab omnibus qui circumquaque comitabantur poflec leva¬ 
ri. Tunc in admirationem ftuporis omnes converfi, quid hoc. fado beatus 
Confeflor oftendere velit coepere conquirere, orantes Dominum ne diutius 
illius deferretur ad praeparatum locum tranflacio. Oratione completa vene¬ 
rabilis D a v 1 d Abba dixit: Quia jam Miflarum eft completum officium, 
arbitror bcariflimum Patrem Hermcnlandum folitae pietatis prbfpcdu 
nos in refedorium ingredi velle , quatenus pro labore fuse devedionis 

• * Nempe v 1 r 1 Kalcnd. April. infti num. 4.7. & concedit, qui UngAvitAte fintButis dtftjfus obiide 
quidem circiter annum dcc xx. Monafterium dicitur. 

quwpe fuum condidit Childebcrto Rege , id ell k Vides S. Vvandrcgifilum paene ab fuo ipfius 
poft annum i> c x c v, paullo prxtergrellus annos obitu Oratoriis fuo nomini cxftru&is cultum 
triginta aetatis, tegimine fefe abdicavit jam ad fe- fuiiTc. 
nectam vergens: nec minor fexagenario naturae ' 


Digitized by t^OOQle 



VITA S. HERMENLANDI ABB. ANTRENS. 399 

vcnerationifque fuse fanditatis fingulos poculi bibamus calices. Quod cum Cl * CA An. 
fadum eflet, manibufque adttadarc larcophagum cccpiffc^u; omni gva- 
vitudinc dcpofita ponderis, tanta velocitate elevantes inBaiilicamB. Apo- 
ftoli deferunt Petri, ut numquam* antea a paucis*cum tam parvo portare¬ 
tur labore. 

36. Sed cum omnium Monachorum devota fraternitas follemni fide tra¬ 
denda ifcpulturse fanda deveherent membra , & amore gcftandi omnes 
leve fentirent , ad locum deftinarum perveniunt, ibique juxta revelatio¬ 
nem divinitus fadam hymnorum cum laudibus fandum condidere corpus: 
cujus follemne pignus Bafilica infuise Antrenfis B. Apoftoli Petri in hono¬ 
re facrata ampledi promeruit. Res mira poft depofitionem fandorum 
membrorum in urna artificum diligentia aci hoc ipfum prseparata in die 
tertio ibidem claruit. Tantum namque omnium aromatum fragrantia miri 
odoris nedar exfuperans ex fiepulcro ejufdem fandi emanaviqConfcfToris, ut 
tota eodem odore primum rcfpergcrctur Bafilica: ac demum omne Monafte- 
rium ita replevit, ut omnes illius incolse loci ex'eo referti ,ufque in diem 
odavum continuis perfeverarent horis. Nam omnes qui illic tunc inter- An ^ ori * 
fuerunt, qui luce adhuc utuntur data mortalibus, teftantur nufquam tanta: * JS ’ 
dulcedinis ac fuavitatis odorem olfadu capere potuififefuo, 

» 

XIX. De 0 ficto pedum cujufdam debilis ad ejus fepulcrum recepto. 

37. CEpulto igitur B. Hermcnlandi corpore in Oratorio S. Apoftoh 

O Petri quod lpfe conflruxerat, multis demum ufque nunc, quoties fi¬ 
des «cigit petentium, virtutum corufcat miraculis. De quibus aliqua ficuti 
relatione feniorum agnovi, mihi huic paginae inferenda eife ratum videtur. 

Quidam puer claudus Somonus * nomine, cum officio caruifTet pedum , ita * 'b Mndo 
ut manibus, quia pedibus nequibat, reperet, fandiflimi ConfefToris expetens DcmOUUS 
cumulum, ut fui mifereretur exoravit. Qui precibus multiplicibus fufa ora¬ 
tione folotenus inhaerens pavimento, refpedu divino per meritum fandi 
ConfefToris incolumitatem priftini flatus recipere meruit. Et fic de recepta 
exfultans fofpitate , videntibus eundis fanus & incolumis ad propria re¬ 
meavit. 


X X. De cUudo ad ejus fepulcrum fanato. 

38- A Lius quidam nihilominus claudus nomine Flodulfus, a beato 
iVApoftolo Petro per vifum Romae eft admonitus, ut infulam An- 
trenfem tribus a Namnetcnfi urbe diftantem milibus perquireret, ubi cor¬ 
pus beati ConfefToris Hermcnlandi conditum erat: quatenus ad ejus fepul¬ 
crum fanitatem per ejus reciperet interceffionem. At ipfc ad beatiffimi 
ConfefToris religioforum tranfvcdus prxfidio, ficuti admonitus fuit. Me¬ 
moriam veniens, pro reftituendo corporis ufu coepit affidua frequentatione 
fandis ejus fe inferre liminibus. Non multo poft beato intercedente Con- 
fefTorc ita lanatus eft, ut nihil corporeae fanitatisei videretur deeltc. Et fic 
propriis fubitb greffibus exfiliens revertebatur i fandi ConfefToris tumulo, 
qui Cepe illuc alienis fuerat manibus vedatus. Quem ideo illuc cum a bea¬ 
to Apoftolo mifTum arbitramur, ut longe lateque clarefceret, quantum pro 
merito fanditatis interceflio fandi ConfefToris apud Ccfhditorem omniuin 
debilium fanitates impetrando valeret. 



400VITA S. HERMENLANDI ABB. ANTRENS. 

Circa An. 

» c c x x. XXI. De curatione furdi & muti. 

Mart.xxv. • 

3>.T7Uit etiam quidam furdus & mutus nomine Domitianus,quia nati- 
Jl vitate funditus camerat lingua: auriumque officio. Sed cum alimoniam 
publica mendicitate qua fuftentaretur,per diverfa quarreret loca, contigit 
ut ad Monafterium fan&ifluni Confefloris deveniret. Qui cum more folito 
a quodam Monacho qui fupervenientes fufeipiebat peregrinos, ad Me¬ 
moriam beati ConfefToris fuiflet deduttus, cum limina ejus fuiflet ingref- 
fus , & orationem pro falvationc fua , quia lingua non poterat, folo quo 
fcnfu vigebat funderet corde , precibus beati Confefloris lingua folura 
auribufque apertis ftatim &C loqui meruit & auditum recipere. Multum 
namque hujus viri meritum apua omnipotentem Dominum valere dubium 
non clt, cujus precibus geftura conflat, ut fa&ura quae ex duorum fen- 
iiium privatione impcrfe&a manferat, pietate Creatoris ad plenum ufque 
formaretur flatum. 

XXH. De quodam homine qui res Monafterii ejus injufle abjlulerat. 

40. /"'VU idam homo cupiditatis pefte corruptus, nomi ne Eurefredus, ex 
rebus fandi Confefloris in pago Oximenfe villam quae vocatur Cran- 
na, abftrahcre nifus cft. fcd mox a S. Albino Confeflore infomnis corre¬ 
ptus, hujufmo.di excommunicationis ab eo accepit fententiam, ut nihil cibi 
‘potufque perciperet, donec res quas B.Hermenlando auferre moliebatur, 
ad ejus fepulcrum veniens cum fatisfadionc redderet. At ille expergefa&us 
fententiam fua: correptionis pavide recolens , illucefcente die equum ad- 

iion C ' U * tendit 5'&: fi c curfim ad villam ejufdemMonafterii qua: Cludien * dicitur, 
0B ufque pervenit. Reperto quoque ibi ipfius Monafterii Monacho nomine 
Odranno, caufam ei fu* percullionis protinus indicans petiit, ut ufque ad tu¬ 
mulum beati Confefloris eum comitari dignaretur. Qui ciim fuis precibus 
ab eo promiflionem cxfecutionis accepiffet , fuafus is nihilominus ab ipfb 
aliquid cibi potufque fumere conatus eft. Sed cum panem in os mitteret, 
nullo quolibet ^lutirc valuit modo: quin etiam cum fanguine quem te¬ 
merare przfumfcrat, coram omnibus evomuit cibum. Tunc itinere coepto 
agiliter ad Monafterium cum przfato venit Monacho , moxque fepul¬ 
crum B. Hcrmenlandi, ut remedium fibi impetraret, adiit. Qui, cum fe ibi 
orationi dediffet, villam quam tulerat reddidit, & ut fanitatem recipere me¬ 
reretur, de facultatibus przdiifque fuis ejus dotavit Monafterium. Cum¬ 
que publice fatisfaciens facinus fui oberis publicaflet , poenitudinem ad- 
miffi geflit facinoris :& ficibi potu ciboque refectus ad propriam eft domum 
precibus beati Confefloris regreflus incolumis. 

XXIII. De flagello in manu cujufdam adhaerenti, & ad fe fulcrum ejus foluto. 

41.idam rufticus Sicbaldus nomine,fandz Refurre&ionis die do- 
V^minica flagellum accipiens, in aream annonam trituraturus temere 
ingreditur : fed divina ultio dignam ejus przfumtioni reddidit poenam. 
Nam ftatim flagellum ejus hzfit manui, & diflolutis artuum compagi¬ 
nibus caput ac brachia cetcraque membra atrociter agitabat. Nullo 
enim fe conamine ab hac inquietudine continere poterat, fcd fine refpi- 
ramine horribiliter quatiebatur tremore membrorum. Qui cum Turonis 
veniflet, interccflionc beati Martini flagellum cx ejus exfilivit manu, 


Digitized by t^OOQle 



VITA S. HERMENLANDI ABB. ANTP^ENS. 401 

fed tremenda membra priftinam luebant agitationis pcenam. Node au- ClRCA Am; 
tem fequenti ibidem adhuc confiftcns in fomnis admonitus a fando. Mar- mar/xxt. 
tino eft , ut fi a reatu pcenae fux abfolvi optaret > Antrenfem adiret infu¬ 
lam, quatinus beati Hermenlandi Confeftoris precibus priftini flatus con- 
ftantiam recipere mereretur. Credulus itaque fponfionibus beatiffimi Mar- 
tini Antrum feftine adiit, atque ad S. Hermenlandi tumulum proftratus, 
gratia recuperandae faliitis fandum interpellabat Confeflbrcm : qui mox 
ejus precibus annuere eft dignatus. Nam Fratribus vefpertinum decantan¬ 
tibus officium, apparuit eidem tremulo fenex ftola amidus candida, cani¬ 
tie venuftus decora, eique annuit ut ad fe veniret. At ille oculis eredis ad- 
fpicicns advocantem fe, velocius ire voluit, fed mox inter choros cecidit 
pfallcntium ,ibique orationi diutiffime incubuit; &: paullo poft manum Fra¬ 
tribus tetendit , ficque a pavimento fanus erigitur. Redditur jam precibus 
beati Gbnfeftoris priftinaefanicati, &c nullum in eo priilinae deformitatis re- 
manftt vcftigimu. Tunc omnia quae ei acciderant, palam per ordinem om¬ 
nibus enarrans.dixit f & laudans Deum ad propria remeavit fanus. 

XXIV. De curatione Jurdi & muti . 

41. A D olesc£NS quidam nomine Clibaldus, mutus & furdus, ad beati 
x\Con£efforis veniens tumulum, pro reftituendo libi lingua: & aurium 
officio ex intimo cordis affedu ejus pofcebat auxilium. Qui cum ad Memo¬ 
riam ejus pavimento inhaerens diutius funderet preces, &: auditum meruit 
aurium & linguar recipere officium. Et lic iandi Confefloris munitus preci¬ 
bus , fanus ablceflic merita fandi Confefforis magnificans. 


XXV. Item de alie daudo. 

43. T) Ertfredus fuit quidam puer a nativitate debilis, quem cama- 
jjlis bajulans pater obtentu ejus falutis ad Monafterium S, Hermen¬ 
landi devexit. At ubi eum ante fepulcrum ejus poluit, greffiim quem hu¬ 
mana fubtraxerat conditio, Confeftoris opitulatio reddit: & fic grdfus clau¬ 
do reftituitur, qui'fuerat ab ipfis cunabulis pedum officio privatus? 8 c qui 
alieno adjutorio evedus ad ejus fepulcrum fuerat, intercedente beato 
Confcfforc proprii greftus virtute eft revejrfus ad fixa. 

» i 

XXVI. Item de Lcuberto claudo „ 

44. ALius iterum claudus Leubertus nomine , ad fepulcrum beati vfii 
£\veniens fanitatem fuffiagio poftulabat,ibique proftratus tamdiir aili- 

duus in oratione permanfit, ufqueaum intercedente beato Confcftore pri¬ 
ftinam a Chrifto mereretur confequi fanitatem. Et fic fofpitatts comitan¬ 
te aftedu qui debilis venerat,incoJumis ad fua rediit, de conlato fibi fani- 
tatis beneficio gratias agens* 

XXVII .De Adalfrtdo a nativitate caco , qui Roma fuit admonitus ut ad 
fepuUrum B. Hermenlandi lumen reciperet . 

4 ^-\> 1 Ultorum c iv rdcm Monafterii Monachorum relatione didici, 
IV X qui ipfum hominem & cum fanaretur, in quo fignum quod nano 
fanitatis geftum eft , viderunt. Odoginta annorum jam erat quidam homo 
nomine Adalffcdus , ab egreftu materni uteri caecus & claudus , qui pro 
adquirenda falute fui corporis , Principis Apoftoli beatiffimi Petri Romae 
Atta SS. Ord. S.B. S acu lum III. E c e 


Digitized by 


Google 



401 VITA S. HERMENLANDI ABB. ANTRENS. 

eme*, an. adiit gloriofum fepulcrum. Cumque ibi cenus B. Apoftoliclementia,gra- 

m# txxv a dquircnda: falutis diutius motaretur , beatus Apoftolus per feme- 
tipfum apparere dignatus eft , dicens -: Vade Turonum , ibique precibus 
fandi Martini pedum ac manuum accipies fanitatem. indeque Ahtren- 
fem ingredere infulam , & ad fepulcrum S. Hcrmcnlandi nihilominus 
■ConfeUotis lumen mereberis oculorum recipere. Qui, bonorum deve&us 
hominum juvamine, in Ecclefiam beati Martini pbrvenit : te mox gratia 
orationis in terram procidens, pollices qui ejus pedori pedes qui na¬ 
ribus a nativitate adhxferant, intercedente beato Martino omnem inco¬ 
lumitatem recipientes foluti funt 4 te tunc demum ad Monafterium fandi 
-Hermenlandi agili pervenit curfu. Qui, cum in eodem Monafterio oratio¬ 
ni diutius incumberet, apparuit ei beatus Confeftor Dei Hermenlandus, 
mentum ejus -tenens manu , facrofque pollices fuper oculos ejus pofuit, 
•dicens: In nomine te unicae indi viduaeque Trinitatis aperiantur oculi 
tui te inexpertum hadenus accipe lumen. Et ftatim evigilans aperti 
funt oculi ejus , te pofteriora fanantis fe , ut ipfe fatebatur,more fulgoris 
micantia adfpexit. Qui, craftina loto cruore qui ex palpebrarum efflu¬ 
xit difruptionc , fanis oculis cum magno ftupore coram omnibus omni¬ 
potentis opificis quas ante non viderat, mirabatur creaturas. Confiat igi¬ 
tur beatum Apoftolum ideo eum fanandum ad fandos Confeffores mififie,. 
quem citifflme per le curare potuit, utpote cujus olim umbra omnes quos 
tangebat legitur aegrotos fanaflfe, ut eundas patescerer Fidelibus , quan¬ 
tum eorum interceflio apud omnium Creatorem ad Impetrandum infir¬ 
morum faiutem cum fide valeret pofcentium. Is autem qui fanatus fuerat,, 
integritate cuftodita virginitatis, in eodem beati Hermenlandi Monafte¬ 
rio magnis orationum vigiliarumque ftudiis exercitatus , ufquc ad diem 
obitus lui qqy» debitum univerfie carnis exfolvit, laudabiliter degens per- 
-tnanfic. 

XXVIII. De paralytico *d ejns tumulum fanat». 

46.QAralyticus quidamnomineArnaldus,perfeptem annorum vo- 
L lumina gravi laborabat aegritudine, ita ut in grabato carens o mnium 
officio membrorum,ac velud exftindum cadaver,lolo vidente capite mani¬ 
bus portaretur aliorum. Qui cum ad Monafterium beati Hermenlandi i 
deferentibus perlatus eft,atque ad pedes ejus juxta fepulcrum in quo fan-t 
da erant condita membra, eft locatus. Incipientibus autem Fratribus ve- 
fpertino officio congruentem Antiphonam in die Tranfiationis ejufdem Con- 
felToris, qui evenit infra fefta pafchalia , Alie Inia ^Confitemini Domino quoniam 
bopus , quoniam in aternum mifericordia ejus; vidit beatum Hermenlandum 
per feneftrara ingredi, qui baculo quera manu geftabar, caput ejus renefque 
percudens, dixit: ln nomine J e s u-C hristi omnipotentis filii, Vanare, te 
furge valens. Tunc primum in longum debilia extendens membra, e julanf- 
que magnis vocibus furrexit ,te accipiens duos in manibus cereos per me¬ 
dios pfallentium choros exfiliens pertranfivit. Nam omnibus diebus vita: 
fua: percepta ufus eft incolumitate , te proprii vigore corporis femctipfum 
vegetans quo voluit perrexit , qui illo aliorum fuerat juvamine ad- 
latus. . 

«47. Hxc& alia multa qu* huic operi inferenda fatis profutura ad aedifi- 
cadonem Fidelium forent , multorum ejufdem Monaftcrii Monacho¬ 
rum qui nunc ufque fuperfunt , narratione cognovi : fcd paucis exa¬ 
rans , compendii gratia multa prxtcrmifi. Sed quia vita virtucum 


Digitized by i^OOQle 




VITA S. HERMENLANDI ABB. ANTRENS. 4 o* 

miraculorum praecedit ligna, quoniam illa virtutem nonoftentat,fed ope- Cma a n . 
ratur i hasc autem oftentant, non autem faciunt i magis de fandi Patris 
morum virtutibus feribenda ad imitationem plurimorum efle viderentur, ARTXxr - 
nili quod reccntiori tempore ejus fanda pmicans converfatio, in multo- seu». 0 "* 
rum adhuc retinetur mentium memoria. Quid enim de virtute ejus ca- 
ftitatis dicere valeo , qui a nativitate impollutus a contagio libidinis per- div^taus' 
manens , virginitatis promeruit accipere coronam ? quid de ejus digne fi¬ 
de enarrare poflum, qui omnes quefeumque potuit , a variis erroribus 
eruens ad catholicam perduxit Fidem i quid dc ejus fpe intimare queo, 
qui amore aeternorum omnia temporalia exuberantia contemfit prolpera ? 
quid de ejus pleniflima caritate fignificem, cujus ftudiumfemper fuit,non 
fua,fed aliorum quaerens , ut pluri (fimi vita per ejus exercitium potiren¬ 
tur arterna ? quid de ejus edideram abftinentia, qui ut eam toto exerce¬ 
ret rigore , relidis in Monafterio Fratribus Antriginum adiens, jejunio¬ 
rum permaxime ibi morabatur tempore ? quid de munditia orationis ejus 
exponam, qui propriis veftigiis viam perquam ad orationem incedebat r 
ftationemque in qua orationi incumbere erat folitus,in more nivis candi¬ 
dam reddidit ? quid de vigiliarum ejus laude referam , quibus infiften$ 
continue animas a corpore migrantes longiufcule fando illuftratus Spiritiu 
videre meruit ? quid de humilitate ejus & contemplatione referam , qui 
ut illam perfedius adquirere pollet, praelationis fuse reliquit honorem j & 
ut ifti perfedius inhxrcret in parviffima fe retrudens cellula, ufquc ad 
diem vocationis fuas ad cacleftem gloriam permanfit reclaufus ? quid de 
praecipua ejus obedientia fari polium , qui obediendo Abbati fuo pro¬ 
prium linquens folum , in longinqua cuhdis diebus vitas luas mora¬ 
tus eft regione ? quid de ejus patientia innotelcam , qui amplitudine fre¬ 
tus caritatis non folum malum pro malo non reddidit , verum omnibus 
pcrfecutoribus fuis quae valuit bona impendit? His virtutum floribus Com¬ 
tus beatiffimus ConfelTor Chrifti Hermcnlandus, contemtus fibi vixit in 
fieculo ad praemium, difcipulis ad exemplum: pro quibus odavo Kalen- 
darum Aprilium ad Chrillum migrans, aeterna: glorias meruit accipere co- 0bitGj 
ronam. dies. 

48. Humili omnes fandi viri vitam legentes prece depofeo , ut inertifli- 
mi Scriptoris xternas mercedis profpedu in orationibus five intercelfioni- 
bus meminifle dignentur : quatenus B. Hermenlando Confeflore interce¬ 
dente, cum ipfo mereamur aeterna perfrui vita, praedante Dominonoftro 
J e s u-C h r r s x 6, qui cum Pane & Spiritu-fando vivit & regnat in faecu¬ 
la faeculorum, Arnen a . 

• Pofthaei in Manio Boli and i a no recitatur mi- aliae iftuc allatae «x Ecclefia S. Magnobodiin urbe v 

raculumv. Kalcnd. Julii, anno m c ivii patra- Andecavorum, in qua habentur aliquot Rcliquix S. 
tum Rotomagi in Ecclcfia S. Hcrmenlandi, in qua Hermenlandi. majorem partem poflident Canonici 
virquidsmnomintHt ubertus, Fiicammepido Ecclefijc coi legiatx apud Lochias Turonum opi- 
onundus, ex diutina xgritudine, finiftra corporis dum, ex Belli-loco Monaftcno ( ut tradunt )coic- 
fui parte fe*e paralyticus, apparente fibi S. Her- curitatis caufa delatam. In Chronico Andccaven- 
menlando, cujus aliquot Reliquiae ibidem in fere- fi edito in tomo 1 Bibliothecae Labbeanx pag. z8;, 
tro fcrvabintur,fofpitatem recepit. Reliquia: iftae a & in aliis mlT. refertur Mine Dccc itu T r*nf- 
Calviniftis anno Domini u o txn combuftae; Uts>S. hrmcnUndiAbbatistxinfula Antrt. 



E ce ij 


Digitized by i^OOQle 



4°4 

**¥******** 

**tt*3F*tt*t3l***tS*tjlF***3fc4i*t*t****t3fcttj|**2fc 

“VITA S MENELEI ABBATIS 

MENA TENSIS IN A R V E R- N I S, 

1 

Duobus libris defcripta ab Aii&ore anonymo 
incert* aetatis. 


icc xx 
JxiL.xxir. 


Ex rnf. cod. Carnobii Menatenjts. 
OBSERVATIONES P R M V I JE. 


Vit* hujus i. A met si hac Vtu nonnullis mendis reSferfa efi, quo innumero funt est 

qualitas. < 7 “‘ e S ‘ Mehhlei* origine & de B runechilde Regina referuntur i 

*S.Mt»elce haud tamen penitus rejicienda videtur, maxime cum in plerifque confen- 

tiatcum VitaS. Vinccntiani Confeiloris, ab Herimberto Diacono 
ejus praceptore [cripta: cujus exemplum mihi communicavit R. P. Car olus Cointius. Tofi 
^S. Menelei Vitam duobus libris [criptam [equitur in mf. cod. Menxtenfi liber de Miracu¬ 
lis eju[dem S anili male digeflus , ex quo pauca dumtaxat [elegimus. 

S. Menelei i• S. Meneleus commendatur in genuino V[uardi Martyrologio his verbis i Kalend. 

nemoiia. Aug. in pago Arvernenfi S. Menelei Abbatis, qua eadem verba leguntur in Martyrologiq 
Biturici Parthenonis S.Laurentii,edito per Philippum Labbeum in tomo 2 Bibliotheca nova. 
Laudatur item S. Meneleus tumin pradiUa S. Vincentiani Vita » tum in eAHis S.Bcnc- 
dilti Aniana tAbbatis , ut pofleavidebimus. 

Monafte- ?• Monaflerium a S. Meneleo conditum <fr excultum dicitur Menarum lib. 2 cap. 10, 
tium. tujus MonaSterii inSlaurator pottu; quam au lior dicendus videtur Meneleus. [quidem 
jam [aculo vi Menatc Monafterium S. Carile[us, pojl tAbbas eAni[olen[s, inhabitajft 
fertur. Perflat etiam nunc iSlud MonaSlerium , Menae vulgo appellatum, in diacefi 
Arvcrnenffeu Claromonten[, adSiolam fiuvium, vernacule la Sioulc .Ordini S. P. Be¬ 
ne diUi hallenus addillum. 



GENEALOGIA SANCTI PROMITTITUR. 1 

Rigo beati Menelei claro de fonte a manavit, ex magni fcili- 
cct Imperatoris Heraclii profapia. Nam Hcraclius Impe- 
perator genuit Chobar&Modestum Jerofolymorum Epifco- 
pum. Chobar autem Agor. Agor genuit* Amanulfum. 
Amanulfus genuit M en eleum. Quodam itaque tempore exiit vir 
religiofus Modestus Pontifex ab urbe Jcrofolyma, habens comitan¬ 
tes Chobar & Agor fecum, Romamque progredi caufa orationis , ac ad 
beati Petri Bafilicam expedierunt occurfum. Eadem node moleftia 
corporis gravatus Modcftus Epifcopus vitam finivit. Tunc Chobar 8£ 
Agor perrexerunt cum magno comitatu ufque ad urbem Turoncnfcnw 
quo cum deveniflent in Ecclefiam B. Martini, fpiritalia perierunt fomentaj 
Poft fpatium vero temporis in eundo latrunculi irruentes , mente nefanda 
injecerunt in eos manus, & gladio exftinxerunt , tantumque Agor a con- 
fortio patris & fratrum orbatus folus remanfit. Qui, proftratus mente coe¬ 
pit amariflime flere : tamen fuffultus prxfidio divino, robore accepto fortis 



a Regio genere ortus dicitur Meneleus in.Vi- 
ta S. Beneditti Anianx Abbatis. Ita enim Sma¬ 
ragdus : Dedit illi Benedifto Ludovicus Auguftus- 
Mifafteritim quodefl in Arvernis territorio [tum. 
quod S. Meneleus regio de femine ortus fundavit, i» 


quo & jacet in corpore. At vero atavum habere 
non potuit Hcraclium Imperatorem , qui neque 
Chobar , neque Modeftum filios habuit. An au¬ 
tem Herachus Dux, Heraclii Augufti Pater? vi¬ 
derint alii. 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. MENELEI ABB. MENATENS.Lib. I. 4 oj. 

f fiiic in bello. Tunc eonfolator fupcrnus nolens famulum, Tuum nimio. Circa An. 

t cruciari maerore , milic ei virum Arlmundum nomine , qui eum cqcpit Jy L c l*' u 

i blandis Termonibus confolari, dixitque ei : Noli contriftari nec mxftus c£ J 

I fe , fed mecum perge 'in partes Andcgavi urbis illuftris , daboque filiam 

meam uxorem nomine Raganildem ■, ac ditabo divitiis magnis , ut 
fimul fruamini bonis. Itaque Agor in conjugio duda uxore RaganiJdc, ge¬ 
nuit ex ea filium nomine Amanulfum, qui accepta Docula nomine 
genuit Meneleum , in quarta feria in primo , in anno autem fecundo* » 
liib Regina Brunichildc. 

INCIPIT VIT^ LIBER PRIMUS. 

• , 

s 

Caput I. Ueleneus nobilis , Beo feptennis fervire cogitat . 

G L a r i s ortus natalibus B. M e n e l e us antiquam nobilitatis lineam 
reddidit fulgore meritorum fplcndidam. Hic ex illius Heraciii 
I mperatoris genealogia defeendens , patrem habuit nomine Amanul¬ 
fum, qui &c atavum habuit ipfum Heraclium Imperatorem. Hujus itaque 
B. Menclci prxdidus pater Amanulfus genitorem habuit nomine Agor. 

Is ab Jerofolymis ob amorem Dei , B. Martini Turonis expetens futfra- 
gia , poft aliquantos dies Andegavis pagi propinquos pervenit ad terrarum 
fines : ubi ficut vir nobilis nobiliter deducens vitam, &: nobilem copulans 
fibi Raganildem in conjugio conjugem , ex ea genuit jam didum 
Amanulfum B. Menelei patrem inclytum. Prxfatus autem Amanulfus 
non degenerans ab inclyta parentum ferie*, fub temporibus Bruncchildis 
Regina: totius fux parentela: honeftavit numerum, dum per mifericordiam 
Pci procreavit verum amicum J e s u-C hris^i Meneleum. qui relin¬ 
quens patrem & matrem , vovit fe Domino ferviturum femper. 

Is igitur B. Mcneleus in utero matris fua: fpiritu Dei prxventus & fcp- 
templici meritorum dono adhuc lcptenni numero annorum munitus , fub 
difciplina illa fe totum conftrinxit, de qua dicitur: Beatus vir qui portaverit jur Thren j 17. 
gum a juventute fua. Hoc cxlefti magifterio edodus, infantix fux vias ma- 
giftravit fibimet inftitutis fenilibus,& ut bona terra centuplicatum frudum 
reddidit, dum evangclici fermonis auditor & fador promtus exftitit. Nam 
relinquens patrem bc matrem adhuc feptennis temporaneus , pius infans 
pio ftudio Ecclefiarum vicinis adhxrcbat januis. Uno autem dierum pater 
ejus Amanulfus audiens quod in tali fe ftudio exerceret attentius, &quod 
quafi quidam fapiens architedus devoviflet velle fe ferviturum Domino , 
retrahi eum a tali opere prxeepit , virgis quoque vapulari fapientem divi¬ 
num infeius fecretorum divinorum mandavit, indixitque ei ut ad domum 
propriam rediens carnalem matrem non relinqueret, donec ipla ultimum 
diem communi omnium viventium morte fufeiperet. Poft perpeffos ita¬ 
que virgarum idus , poft paternx comminationis auditos minatus B. Mc- 
nelcus ad matrem rediit, qui in omnibus fecundum Deum parentibus & 
extraneis obediens fuit. Dum autem hoc tale negotium audivit mater 
non folum ab ipfo pio infante Menelco , fed etiam ab ipfo patre Amanul- 
fo,prxfuturos funditatis gradus filium divinitus intellexit inquirere, Sc ad 
hos confequendos prxcordiali filium-firmavit benedidionc. Multiplica¬ 
bantur ei laudabiles animi qualitates fecundum multiplicatas dierum volu¬ 
it Qui potuit Mcneleus nafei anno fecundo regni dum fere natus clTct Heraclius Imperator ab anno 
Bruncchildis, Sigiberti Regis conjugis, cum nec- dcx adnexi. 

E e e iij 


Digitized by t^OOQLe 



4 o6 VITA S. MENELEI ABB. MENATENS. Lib. I. 

Cima an. feilitaces, &: quorumdam antiquorum adhuc puerulus tranfTeendebat feniutn 
Jni. «II. <l ua£ lam rnagiftrali gravitate morum. 

II. guilitcr Barontns ei filiam fum Mfulare voluerit* 

C U m autem B. Meneleus ad illum perveniffet xtatis terminum , quo 
tranfitorio modo conjugii deberet accipere onus laboriofum, plurimi 
quique nobilium eum expetebant, & ut cis generis pa&um confcrvaret 
accepta uxore attendebant. Sed illud puritatis, caftitatis , Sc innocentiae 
animal cordis fui divino fponfalitio confecratum penetrale pati non po¬ 
tuit , ut morbidi conjugii offufeari in tenebris velit. Inter alios autem qui- 
» dam aderat nobilitatis magnx Sc fpatiofx poceftatis, nomine Barontus*, 

qui pro tali negotio perficiendo ad beati viri patrem Amanulfiun Prifcinia- 
* ca b villa venit quantocius. Non fperans etenim erat, ut filiae fuae defpice- 
retur uxorius amplexus , quam nobilitabat & parentum clara fpcciolitas, 
& ampla divitiarum numerofitas. Beati iraque Menelei pater Amanulfus 
filio fuo fuadet, ut fuper filiae Baronti conjugium inclinet voluntarium 
animum , & praeparatum honorem ne differat, quem fic infpcratum arri¬ 
dens fortuna praeparat. Super hoc etiam tale negotium voluntas marris 
inquiritur. At illa qux fatis bene manebat confcia boni fecreti nati, xe- 
fpondit non fe fperare , ut umquam eflet voluntas Menelei filii fe oblecta¬ 
mento carnalis conjugii velle irretiri: quia adhuc dum effet feptennis an¬ 
norum, fic voluntarius invigilabat ad januas fan&x orationis. Hujus deni¬ 
que lapiens confilium valde reddidit animum Amanulfi turbidum,vel quia 
ad przoptatam talis conjugii copulam non fe polTe inclinare filium diffi¬ 
debat, vel quia hoc praedivinare matrem eam pro certo audiebat. Inflam¬ 
matus itaque pro refponfyme matris , eamdem perculit pugno in maxillis, 
non ad ipfam pertinere fufurrans tale negotium , ad quod penlabat polit 
praeparare in proximo tempore filium. A voluntate deinde patris B. Me¬ 
nelei Barontus ille, cujus filia refpuebatur,non difeordans, &: anulum quo 
filia ipfius defponfari eligebatur, pio Meneleo remonftrans , infinitis bo¬ 
norum opibus ditari eum repromittit, &: omnium fuarum rerum poft fe 
primatum polfe tenere praedixit. Sed ille quem zelus ftabilitae perfedionis 
obdurabat, nec promi Ilion ibus, nec perfuafionibus aurem perficiendi con¬ 
jugii accommodare poterat. Unde cxafperati cordis valde amaricatus B. 
Menelei pater Amanulfus , pium Meneleum baculo percutit & fuper- 
biens & vana fequens, humilem & ftabilita dona tenentem , ne frivola 
fequatur , comminatur ignaviter. Tandem autem ad fatisfaciendum & ad 
perficiendam voluntatem patris B. Meneleus anulum fufeepit de manu 
Baronti, quafi videretur carnalis mafitus fieri velle, fic igitur ad ultimum 
* fubarat S. Meneleus filiam c Baronti caftus fponlalitio Chrifti, & caftus 
remanet , & oblativum virginitatis donum firmiter fponfie retinet. 


-In Vita S. Vincendam Barontus dicitur filius 
teraldi Ducis Aquitani*, an Barontus Dux qui 
laudatura Frcdegario in Chron. capp. 67 & 78 , & 
in lib. de geftis Dagoberti capp. 

A Fortean Prejfigne, is vicus Andecavorum ad In¬ 
fernum amnem . qui Sare* fluvio immifeetur. 
t Sensam nomine , infra cap. 8. de qua fic He- 


rimbertus Diaconus in Vita S. Vinccntiani: B artu¬ 
tus filiam fuam , Senfam ntmins , Meneleo filia 
Amanulfi defponfavit. Cumque dies nuptiarum ad- 
venijfst , Mentitus frt Dtecenjugium refputas , 
partibus Arvtrnicit eum duebus domefticis pergens, 
in V averis filva fuper fluvium Siula eremum cantu - 
pivit. 


Digitized by t^OOQle 



VITA S. MENELEf ABB. MENATENS. Lib. I. 407 

Circa An. 

III. Qualiter tb Andtgsvtnfipatria a*fmgerit. j* ** 

S Eptimo jam denique die poftquam B.Meneleus tali modo eft lauda¬ 
bilis effcdus fponfus , pacer defponfatac Barontus initiat nuptiarum di- 
verfos furatus -apparare : ad quos difpiciendos invitatur quamplurimus 
nobilium conventus , ic hunc comitatur utriufquc fexus copiofus nume¬ 
rus. Audiens aurem vir B. Meneleus ad tale conventionis opus & pratpa- 
rari copiofam rerum affluentiam, & convenire multorum populorum prae- 
fentiam i nec emolliebatur Chrifti miles emeritus affluentia copiofx dele- 
dationis, nec frangebatur ab inchoato defiderio fupernae perfedionis. Un¬ 
de fecrctos cordis Tui thefauros cuidam contubernali nomine S a v i n i a- 
no reddit manifeftos , cui &c praedixit velle fe refpuere terrenos nuptia¬ 
rum apparatus , quoniam quidem jam fe devoverat Domino ferviturum 
carlibem : & fi ibi remaneret, metuebat ne paternae voluntati amicorum¬ 
que petitioni non obediens culpam incurreret, magis ver 6 fe velle elige¬ 
re indicat, ut inter montuofos & dcclivos petrarum fcopulos comefhim 
corpus bediis &: avibus tradat , antequam caditatis votum J esu-Chri- 
sto Domino promiffum carnalis conjugii morbido tadu faciat irritum. 

' Super his talibus rebus xlluanti pratcordiali Menelco adfuit ille audor 
totius confolationis in proximo , qui illud antiqui Abrahz obeditionis 
dignum memoriale debere fcqui famulo fuggerit , ut de terra & de cogna¬ 
tione fua exire velit. Illius itaque dominici mandati exfecutrix efteda 
pia deliberatio piifSmi Mcnelei, ab Andegavenfi patria primo dierum 
iummo diluculo cum Saviniamo & Constantio comitibus fuis 
exiens aufugit, pod longos &c afperos viarum amfradus in Arvernenfi pa¬ 
tria > in pago Viciacenii inter fluvium Sivolis & Bulbula (latuit finem im¬ 
ponere. 

IV. gttomtd* ett beatas vir Thetfredas fafceperiu 

S Ed omnipotentis Dei larga miferatio peregrinationem famuli intuitu 
refpcxit propitio. Denique dum in eadem patria oberraret B. Mene¬ 
leus cum pr at didis fociis , & necdum firmum (latuiflet locum habitatio¬ 
nis , invenit in loco qui vocatur Vallis Vaveris quemdam magna: religio¬ 
nis virum Theofredum a nomine , qui jugum Domini ferens fub * 
Eod one religiofo Abbate, non in vanum nec in vacuum Audebat la¬ 
borare. Is Calmidicnfe Monaftcrium regebat, & inibi proficuos religionis 
frudus quotidie feminabat. Pracdidus denique vir Domini Thcofiredus in 
prxdida valle fub denfa quercu fugabat nimios ardoris aedus , jocundum- 
que refedionis convivium fumebat cum fuis fecundum tempus opportu¬ 
num. Initoque B. Meneleus cum Saviniano confilio ad eum properabat 
venire cum beneplacito animo , perquirere volens ab eo falubre confi- 
* lium , ei ita futurum tam anira* quim corporis emolumentum. In fecre- 
tiori autem pesedidat convallis loco pofitus, vel propter fugiendos pertran- 
feuntes concurfus, vel propter effugiendos incendentisTolis rimatus j dum 
infperato beatum virum Meneleum cum fuis ad fe venire promriflimos vi¬ 
det , aliquid adverfitatis per eos fibimet accidere timet. Sed dium beatif- 
fimum Meneleum cujus mentem , ficut Scriptura dicit, indicabat vultus, 
inter utrofqUe focios & pulcritudinis formoiitate , &: moderationis gravi¬ 
tate magiderium tenere videns, aliquid perfedae rationis exfpcdarc viros 

« S. TheofrcdrA&a dabimus infra, ubi de S. F,odone feu Eudone agemus. 


Digitized by i^OOQle 



> 


408VITA S. MENELEI ABB. MENATENS. Lib. I. 

crxcA an. non dubitavit. Unde propius adftantcs dulci affamine dulcis alloquitur fan- 
j^ c “• ftus Theofredus nomine: Unde, inquit, adventum veftri habemus >. cujus 
negotii caufa per harc remotioris loci abdita requiritis ? an ftationes loco¬ 
rum inveftigacis, an incerti per has folitudinis vias aberratis ? Poft hos 
Chriftianx collocutionis interrogatus, beatus vir Mcneleus prxfentci veri¬ 
dicos &c neceffarios itineris fui reddidit conventus , atque omnia necefla- 
ria fan£bo aperuit Theofredo. Indicat itaque quod patria Andegavenfi & 
villa iit natus Prifcinia , fed & nomen patris Amanulfi , & nomen matris 
Doculx non reticet , feque Mcneleum vocari non piget. Tantarum igitur 
perfonarum filium cum tanta humilitatis paupertate videns ambulare bea¬ 
tus vir Theofredus , &c parentum infinuatam nobilem generoiitatem mul¬ 
co appretiavit , &c infinuatas rationis illius caufas credere non dubitavit. 
Nam poft iniinuatum nomen patria: & parentum , illud deliberationis fux 
B. Meneleus indicit votum , quo fe Domino devoverat fervitutum caeli* 
bem , cum adhuc effet annorum feptem. Ad illud autem aetatis perve¬ 
niens confinium , quo fe pollet cohortari ad uxoris deducendum connu- 
bium , furrexifTe quemdam Barontum nomine , lacrymans replicat, qui ei 
confentiente patre Amanulfo filiam fuam temporaneo conjugio donare 
deliberat i fed promiffionis fux nolens dDTc ad Deum immemor , fpretam 
carnalis conjugii copulam & oblitus patriae & parentum vadit quaerere^ 
ubi omnipotenti Deo libere poffic fervire. Hujus itaque beati viri Mcne- 
lei laudabile audiens defiderium amator Dei Theofredus & prudentis vi¬ 
ri auditor , laudat affeftus , &c pervenire in proximo fibi adnuntiat confc- 
cutos effe6tus. Perge, inquiens, nobifeum , fociorumquc tuorum non re¬ 
maneat folanum , hanc talem tui cordis deliberationem domni Abbatis 
Eodonis caritativa manus adducet ad perfe&ioncm. Sic pariter pergens ad 
prxdi&i Abbatis Monafterium in honore Dei fan&ique Petri confecta¬ 
rum , felicis peregrini eidem Patri infinuat necefTaria, &: quod ejus ex¬ 
petat confilium manifeftum cum voluntate bona. Audito autem bonx vo¬ 
luntatis illius ddiderio , magno vir Dei repletus eft gaudio , eiimque ante 
prxfentiam fui venire commendat > ut per eum nuntiata an vera fint 
audiat, 

V. Qualiter ab Abbate fit Jkfieftus E odone. 

C Umclue ante beati viri Eodonis prxfentiam Sc antedi&x rationis 
rcplicaflet caufas, & voluntatis &L deliberationis fux intimafTet cu¬ 
ras ; hoc propenfis precibus replicabat, ut ipfum commendans Deo & 
fpiricui ejus, fui Monafterii corpori adjungar. Hujus itaque precibus aurem, 
accommodans Abbas Eodo, congregationi fox ibi Deo fervienti devotum 
Meneleum adfociat , & exemplat obedientix quod inibi viderit tenere 
commendat, terrenique vi&us fupplementum cum eis alacriter imperat 
fiimerc. Sed poft redditas quidem fux privatx receptionis & fux folius 
confolationis gratias, Fratrum fe comitantium Saviniani &c Conftantii non 
cft oblitus curas. Dum autem pro ipfis apud eumdem patrem Eodonem 
Abbatem caritativo afte&u poftulat mercedem , non fruftratur precibus: 
quoniam & ipfi imperio prxdicti Abbacis ceteris adjunguntur Fratribus. 
Sufceptus autem tati modo B. Mcneleus in congregatione Fratrum, coepit 
exemplar bonorum omnium efTe, & nondum recifa exfarie capitis prx- 
monftrabat rebus & operibus mortificationem camis. In omnibus enim fi¬ 
bi injun&is caufis fapiens opponebat ftudium obedientix , & ut de David 
dicitur, quia ubicumque mittebatur-, fe prudenter agebar ; fic hic B. 

Menc- 


Digitized by t^OOQle 



VITA S. MENELE 1 ABB. MENATENS. L1B.L409 

Mcnelcus cum aftuta prudentia ferpcntis , & cum dulcedine columbinex Cl,eA An 
implicitatis finiebat omne fummum fiii laboris 5 te ut apud Deum humi- j 
liatum cor rcfervabat, humilitatis corporis fupplementum hominibus prx- 
monftrabat. Nimio enim amoris -vinculo quolque libi devinciebat , Cum 
quibus colloquium alicujus ratiocinationis rcfolvcbat. Sic diledus Dei te 
hominibus nimiis jejuniis corpus afficiens , animum pafcens, dies deftina- 
bat operibus , nodes in orationibus tranfibat te in lediombus. 

V I. De trina vocatione Angeli . 

I I s & innumerabilibus laudum frudibus feptennio annorum numero fi-. 

tians beatum Meneleum omnipotens Deus, famam ipfius laudis exten-. 
dit in multarum terrarum locis, te ne praeclara fecundum cvangelicum didum 
fub modio lateret candela, cum liiper fulgoris candelabrum pofuit illa 
vera te ardens lucerna qua: illuminat omnem hominem vementem in 
hunc mundum, ut qui eruditus erat ampla fcientiarum Dei via , erudiret 
inpofterum populos falubri inftitutionis dodrina. Dato autem nodium 
conticinio dum ifdem beatus vir Meneleus fe dediffet fopori congruo, fuper- 
ni nuntii Angelus non dormienti neque dormitanti legatus ei adftitit, ter- 
que cum proprio nomine vacavit dicens , Menelee , Menelee , Menelee. 
Angelica: autem vifitationis triplicatione excitatus, inconfuetos miratus elt 
fomtus , nec tamen perpenfari potuit, ut ad tam humiliata: perfonx prx- 
fentiam mitteretur angelicus nuntius , qui folos perfedorum demandabat 
conventus. Sed infolita vocatione perterritus fandus Meneleus relponditi 
Quis es qui me vocas ; Angelus inquit ad eum : Ne timeas , fcd dum il- 
luftris diei fuperveniet aurora , juffionis mcx feftina perficere mandata. 

Tui vero laboris folatorem Savinianum ne dimittas , qui tecifm inchoata: 
bonitatis perfiniat vias. Propera autem ad eum denominati loci terminum 
vivaciter venire , ubi invenifti virum religionis Theofridum requiefeere: 
ibique vel quid triplicata: vocationis meat requirat arcanum, tibi demon- 
ftrabo j vel quid fupernus Artifex pro te velit facere , infinuabo. Poft 
hoc angelica: admonitionis imperium , fiCjgpoftquam in Monaftcrio Cal- 
midiacenfi feptem annorum revolvit numerum , repletus feptiformi do¬ 
nativo ad ante didam Vallem Vaveris dedit retrogradum cum gaudio: te 
inibi attendens per aliquod temporis fpatium angelica: praeceptionis mo¬ 
nitum , in fanditate te juftitia coram Deo omnibus manebat diebus, hn- 
de revifitari meruit iterum laetus. Quodam enim die fatigatos artus corpo¬ 
ris dans quieti , congrue fub frondofx quercus foliis lomno obdormivit 
amico laflati corporis , iterumque amicum Meneleum Angelus vilitat, te 
promiffionis fux caufas inquiens infinuat: Menelee, in loco in # quo dormis, 
tui laboris ftudio praepara domum orationis , ubi frequentata angelicx 
vifitationis fublimitas aeterna: confolationis orantibus aperiat januas. Ex- 
fpedatae angelicae promiffionis auditas caufas indicare ftuduit focio Savi- 
niano oblitus fpirarum moras. Hujus autem beati Menelei infinuatam vi- 
fioncm animo pertradans Savinianus , credere non dubitavit ad eum pof- 
fe venire vifitationis conventus, qui angelicam vitam in terra pofitus fer¬ 
vam , femper manebat omnipotentem Deum orans, te dum duplicatos 
angelicx vifitationis adventus recordatur, quantocius ut acceleret face¬ 
re juffa hortatur : quoniam quidem talis operis injundio tali digniter con¬ 
veniebat nuntio. ’ 


. • 

/itfd SS. Ord. S, B. S/tctdum 77/. F ff 





Digitized by v^ooQle 



4«o VITA S. MENELE1 ABB. MEN ATENS. Lib, I. 


Ciuca An. 
occ xx. 

J uc. xxtt. 


Vli. De infanto adventu fer* fuu. 


S E d ant£ equidem quam cseleftis juflionis inchoarent opus facere , ie 
intra (e dc tali perficienda ftrudura tradarent fubtili mente , confola- 
tos eos reddidit temporanei vidus fupplemcnto ille qui non dat in aeter¬ 
num fluctuationem jufto. Nam c vicina filva quasdam fera fus profufi cor¬ 
poris , dilatat* craflitudinis exiit , &c quafi antiqu* recognitionis domefti- 
cum videret , ante beatum virum Mencleum pervenit : & feritatis depo¬ 
nens excultus, coepit lingere cjufdcm beati viri pedes blandis lineamentis 
lingu*. Hujus itaque fer* beluinos motus videns immutatos beatus Me- 
neleus , perpenfabat quod adveniret fibi pro tali figno aliquid profedus: 
ficque comitem Savinianum fubmonuit, ut ex annona elaborata proprio 
labore aliquid apportare velit, unde vicinam fuem pafcere poffit. Pafta 
autem fus hoc tali edulio , a Mencleo caritativ* jucunditatis amico im¬ 
peratam obedientiam ad perfedionem inducit congruam. Nam huic San¬ 
atus commendat jocundo imperio , ut fubfequenti node ad cum reverta¬ 
tur cum alicujus obedientix donativo. Nec terminum autem commenda¬ 
te nodis tranfgrediens , nec vacua ad virum Dei veniens, non extranea 
apportat dona, fed qu* ea enutrierat, vexerat. Septem namque porcellos 
fecum adducit, quorum multiplicatio per longum non diminorata cft an¬ 
norum fpatium j fed dedit adjutorium in diverfis rerum fumtibus vel ne- 
ceflitatibus , quas proprias patienter femper fufferens , mifericorditer au¬ 
tem aliorum confolabatur fandus vir Mcnelcus. 


V111. D* adventu matris ,fornis <jr conjugis fu*. 

I N eodem interim vallis Vavcris commorantes fecretiori loco , & nec¬ 
dum prxparatos habentes fumtus aptos operi commendato , uno die¬ 
rum ab occidentalis regionis parte beatus Savinianus matrem Sandi Do- 
* culam, fororem BoculAM,&fponfam nomine Sensam a , quam ad¬ 
huc puer Meneleus cafto fportfj^itio Chrifti defponderat, vidit venire. Dul¬ 
cedo etenim matris , amabilitas fororis , dc caritas conjugis ad eum per¬ 
quirendum illas fubmoverat, dc ipfis pro zelo invidi amoris licuit illud 
luc. imo. evangelicum comprobare veridicum eue quo dicitur; Omnis enim qui fe¬ 
tis accipiet , & qui quarit inveniet , & pulfanti aperietur. Mater igitur filium, 
foror fratrem , folo nomine conjux requirens maritum, poli aliquanta 
dierum curricula in Arverncnfi patria invenerunt petitum , quxfitum, 
pulfatum , verum amicum Dei Menelcum. Has infperato videns veni¬ 
re cum eodem Saviniano beatus Meneleus , fubftitit timore obftupcfa- 
dus , vel quia decrepitx xtatis matrem oblatam efle ; vel quia nobilem 
conjugem folo amore Chrifti cognitam , fpeciofam parentum progeniem 
fui caufa videbat poftpofuifle ; vel quia pro ejus amore, tanti laboris dc 
tanti itineris deliberafient vias accipere. Tandem animi devidus dulcedi¬ 
ne, matrem alloquitur filius dulci affabilitate. Cur, inquiens , mater obli¬ 
ta canos nivei capitis , oblita antiquos dies tu* defradx fenedutis , pe¬ 
regrinaris in ignota patria, folatiata fororis dc conjugis «pr*fentia ? Poft 
maternz dulcedinis exterfas lacrymas , audit a matre beatus vir Mc¬ 
nelcus caufas peradi itineris. Replicat autem mater inter alia paternos 
Amanulfi fuper accipiendam filiam Baronti in conjugio reftrictus , dc 


* * Hetimbertus Diaconus: Pojle*, inquit, Stnfs amore fpiritHtli fucctnf*, iffum eft JkbJecut «. 


* 


Digitized by t^OOQle 



! VITAS S.: ME NELEI ABB. MENATENS.LiB.I. 411 

replicat fuper illud negotium fuae maternae aeftimationis conventus. Hoc Cm: 
tamen numquam fe potUilTe perpenfare indicat, ut timore conjugis invite ® cc 
defponfatae filius patrem & matrem , fratrem , fororem, ejus allines homo J 
patriam' fuam relinquere debeat. Sed divini amoris igne fuccenfus beatits 
vir Meneleus nec matris emolliebatur ploratibus , nec anteriores fc pami- 
tebat fecifle conventus. 

1X. J%*id ex matre, for ore & conjuge fecerit. 

\ 

• 

V Irile denique robur a vifu confcrvans fandus vir Meneleus, ab 
amico focio Saviniano prudenter inveftigat, quid fuper eas quae eum 
fecutae fuerant facere debeat, non oblivifccns illud feriptum inter ple¬ 
num fapere , quod falus fit ubi multa contigerit confilia regnare. Is au¬ 
tem Savinianus melioris conlitii partem elegit, & ut eis sedificctur cellu¬ 
la , ubi aeterno fponfo poflint fervire, aperit. Hoc autem tale conlilium 
qualiter placuerit, non latuit Savinianum in tempore longo : fcd fubfe- 
quenti node dati confilii, apparuit eidem Saviniano AngelusOomind, qui 
demonlhavit locum valla: folitudinis cohaerentem fluvio Sivolis, ubi debe¬ 
ret perficere amore matris , fororis & caftas conjugis cafti Mcnelei, ficut 
conlilium dederat, domum orationis. Demonftravit quoque quod eas ad 
fpeciale opus luse virtutis Altiflimus expeteret, dum abjeda veteris ho¬ 
minis vefte eas vellet hominem qui fecundum Deum creatus eft in julli- 
tia &: fanditate, veftire. Angelica juflionis vifionem beato Menelco Savi¬ 
nianus vivaciter indicat , &: fuper earum ftabilimentum nulla dubietas 
amplius fubintrat. Tunc pariter veri Dei cultores animis latis infinuati lo¬ 
ci vadunt videre fitus habiles: ficque demum praeparatis fumtuum copiis, 
perquifiys artificibus inchoant fervidi praeoptatum opus angelica demon- 
ftrationis. Quod ad perfedionem talem adduxit omnipotens Deus in 
numero quadraginta dierum , comprobans beati Menclei gratiam & meri¬ 
tum , comprobans vota peregrinantium mulierum , domumque illam in 
honore Dei & in memoria beata femper Virginis Mari£ j dedicari fa- # 
ciunt, ubi &: ipfa fanditatis fide 6 c opere .collocant fundamentum ftabi- 
litum & firmatum in calis in perpetuum. 

X. Jguod ad vadem Faveris refatriaveriu 

I S igitur matre, foror.e & fdk> nomineconjuge in apto ftationis loco col¬ 
locatis fecundum Dei velle , folita admonitione angelica familiarita¬ 
tis veri Dei amatores Meneleus & Savinianus difeunt, ut ad pradidam 
vallem Vaveris repatriarent, & ibi profuturos in longum polleris labores 
apponerent, quod fervido fufeipientes animo, fervidi ipfi exfiftunt in labore 
carlitus commendato. Nam difculfa tepiditate animi & oblita quiete corpo¬ 
ris proprii, grandes fuccidunt filvas $ & nunc ferramento , nunc igne lup- 
pofito hirfuta & afpera convallis Vaveris loca reddunt in proximo planae 
perambulationi apta. 

»Haud longi a Menato & Sivola fluvio exftat loco foilicaa illud Coenobium quondam licum 
vicus vocabulo Htftre D*mt it lijftult » quo in fuerit. 


Fffij 




a An. 

xx. 

xxti. 


Digitized by i^.OOQLe 



4»VITAS. MENELEI ABB. MENATENS. Li».I. 

Cijica An. 

occ x*. XI. 3 »Aliter B. Mentitus Baront$ nuntiatus fuerit. 

J B 1™ XXII. 

C Umque multiplicatus inchoati operis frudus non. folum Deo place¬ 
ret , feci etiam hominibus, id ipfum ille mali artifex cailidus deprava* 
tor redi operis difturbare tali modo voluit; fed aeternus confolator fubdo- 
los illius conatus irritos, vanos & conquaflatos reddidit. Namque unus ex 
fervis illius Baronti fuperius nominati ad eumdem dominum fuum veniens, 
diverfa beati Menclei opera aperuit ei inquiens : Ille tuus quondam notus 
defponfator filiae tuae Scnfae , Meneleus nomine , matrem &c forofem 
praecantans propriam,ab Andegavenfi patria aufugit cum filia tua, & lati¬ 
tat modo in partibus Arvcrnicx regionis &c in eremi Viciaccnfis fuperio- 
ribus locis, ibique quodam obtentu praecantationis demulcens plurimos, 
miraculorum fc praedicat facere potentatus %lciflunos> Auditas &c permix¬ 
tas veritati conjeduras Barontus credens, praefentiae fubtradx filiae con¬ 
doluit gemens , vel quia eam maritali modo ficut defponlaverat puer Me¬ 
neleus non tttiucrit , vel quia infperato utrofque perdiderit. Hoc variabi¬ 
li concitatus modo , veftimcnta qua: indutus erat difrumpit tali audito 
nuntio , &: inter fingultuum refradus replicat dolores pro perdita prxfen- 
tia filix , &c replicat derifus pro dcfponfatione ipfius fublatx filix. Tantis 
denique videns prxdidus fervus affici dominum fuum Barontum trifti- 
. tiis, repromittit illi quia fi fcqueretur eum , illius Menelei prxfcntiam 
& locum demonftraret ipfius (lationis. Malus malo credens, & ut vul¬ 
go dicitur, unumquodque animalfimile fui diligens, delatorem fuum pro- 
miffronibus multis Barontus dominus obfirmat, & promittit, quod ab 
eo etiam obnoxix fervitutis nodum difiumpat, fi didis fux promiffionis 
£ada difeordare non faciat. _ * 

XII. J>uod ad virum Vei perquirendum Barontus venerit. 


• T) Rje paratis deinceps ad denominatum iter fumtibus, a & coadu- 

| natis ducentis quadraginta tribus militibus , aggreditur Barontus 
amaricatus cordis felle S. Meneleum perquirere. Jamque Exandonen - 
"i/janatn- * p a gj fi ncs intraverat, & ex quodam Monaflerio vocabulo Tresfa- 
b gi° b f e abftrahere porte neceffaria fumtuum confidebat, anhelans cum 
fatellitibus fuis Andegavenfibus fandum virum exftinguere , qui fecun¬ 
dum Deum vivens nec dolum fecit, nec Ufcquam facientibus confentire 
voluit. Huic autem beato Meneleo laboranti in prxdida valle Vaveris 
juffu angelico manifeftatum eft plurimorum relatu , adeffe inimici fui 
Baronti prxfentiara in proximo loco : hocque beatum virum non latuit 
qubd illum expetere ad mortem quxrat, quia penfabat quod filix ejus pra:- 
ientiam quam fibi defponfaverat, a paternis oculis fubducere feciflet. Sed 
nec terroribus nec minis Chrifti athleta Meneleus frangi potuit,fed indu¬ 
tus-lorica juftitix,&: protedus galea falutis xternx, ficadfumens fcutumfi¬ 
dei & gladium falutis quod eft verbum Dei, fimul cum Saviniano partici- 


* Apud Hermenfridum : titx autem Barontus 
audiens eentriftatus eft valde , & prteepit amnem 
familiam fuam & equos fimul in Exandonenfe terri¬ 
torium egredi, Ipfe veri tum Vincentiano nobiliores 
domefticos adfumens , itinere arrepto ad ipfum per¬ 
venit lotum , in que vir Dei Meneleus in jua mora¬ 
batur fimplititate. 

b Dc MooaftetiaTrcsfagio feu Trisfagio plura 


infrik, maxime cap. io, ubi in honorem S. Saturni¬ 
ni dedicatum fuiffc legitur. Locus mihi ignotus, ni¬ 
li quod continebatur in pago Exandonenli, cujus 
caput F.xandonum, Ijfanden , modo opidulum haud 
procul aVifera Hirtio, paullo fupra Vfercun»opi- 
dum. Inde non lougc didat vicus in quo fepul- 
tus S. Vincentianiu, S. Viante ab ipfo appella¬ 
tus. 


Digitized by i^OOQle 



VITAS. MENELEI AB R. M ENATENS. Xib. I. 4n 

pe lui laboris feftinat occurrere, ubi audivit efleBarontum cum militum tur- Circa An. 
mis. Denique dum jam ad Bulbulae fluenta propinquaflent, & armatum Ba- * c ' 
rontumarmis bellicis vidiflent , medias catervas Chrifti armatus praelidio * Ul ’ 
fertis Meneleus irrupit, <Sc inter inimicas hoftium catervas invincibilis fte- 
tit. cumque tunc non folum nomine , fed etiam digito indice quidam ex¬ 
plorator domino lito Baronto demonftrat, & Savinianum cum eo adefle 
iniinuat,qui beati Menelei in omnibus favensprxeepto,cum ipfoperegri¬ 
nationem fubiit animo intrepido. 

XIII. Allocutio Baronti ad virum Dei Mendeum. 

P R o anterioris igitur conventionis pa&o & pro praefenti demonftratoris 
fervi ligno beatum virum Meneleum recognofcens Barontiis, & quo*, 
dam ipfe potentatus vento inflatus, eum ad fe venire commendat, & fir¬ 
mae ftabilitatis columnam arundineae nobilitatis expavefeere fibilo cogitat. 

Si, inquit, Meneiee perverfe, pafentum confangumitas, fi vicinorum fami¬ 
liaricas , fi patriae tibi difplicuit vicinitas, paternas &c maternas non dimitte¬ 
res videre januas ? an verebaris exprobrari pro tali ejus conjugio, quae fir¬ 
mabatur Sc parentum infigni gloria, Sc pqlcritudinis Ipecie decora? His in¬ 
terrogationibus fale fapientiae nimium jejunis beatus Meneleus , cui vi¬ 
vere Chriftus fuit & mori lucrum, refpondit hilaris: Tranfitorios paternae &: 
maternae dulcedinis affe&us,& vicinorum amicabiles concurfus,& patrios 
lares pagi Andegavcnfis relinquere me fecit amor illius Patris,qui promific 
Fidelibus fuis dicens : £>uicuwquc fecerit voluntatem Patris mei qui in calis u*tth. iu 
e fi-, ipfe meus frater >foror & mater ejb Praefentiam filiae tuae in Chrifto con- 5 °' 
jugis meae fubtra&am paternis & maternis oculis cur conquereris,quae relin¬ 
quens hujus mundi poftes, adquifivit caeleftes fedes 8c angelicos cives ? ter¬ 
renam ejus gloriam & ejus pulcritudinem carneam fpecificat ille, qui clarior 
fele & fublimior Angelis in fua relidet fede. Tenuis autem itineris labor nec 
ullum fapere habuit in initio , nec finem habebit fecundum voluntatem 
tuam,ficut attendifti*in proximo. * /.attend.-s 

XIV. J%ubd S. Meneleum voluit occidere Barottfus. 

T Alibus refponfionibus beati viri Menelei exafperatus animus Baron- 
ronti, gladium quoaccinftus erat manu difeutiens, frivolas & inanes 
minitationes evomuit inquiem:Quis cft qui te eripere poflet de manibus 
meis? Sed beatus vir Meneleus nec varias gladii diltri&iones,nec yentofas 
minarum apparentium timens verbofitates, liberatoris fui adefle praefentiam 
dicit,qui in fui liberatione nihil laborabit. Ad lingulas itaque fapientis Menelei 
relponfioncs acuens Barontus ille amaricari cordis Sc denudatae bucca: den¬ 
tes, evaginat gladium, fandique Menelei vult amputare * caput angelicum. 

Sed ante promilfi liberatoris praefentia denudatum gladium excudit de Ba- # 
ronti illius dextera, &: pro fuperbia inflati cordis obtexit oculos ipfius nube 
caecitatis , & flexibiles digiti manuum fenferunt plorabilem incurvatae 
contractionis nodum. Talem corporalem affli&ionem fe fufeepilfe Ba¬ 
rontus indoluit, quia in interfectionem fanfti viri Menelei exarfit. 

a Rem aliter narrat Herimbertus. CumadMc - apprehendere & fecum deducere : nutu autem Dei 
teleum venijfet Harontus, cupiebat eum revocare, & alium ejl, ut manus cum brachio ngefetret , cum 
dicebat: Meneiee , accipe filiam meam uxorem. Et qua eum tenere valebat .. Menelei oratione completa 
illo noluit. Hic autem Barontus audiens, nimium Barontus efficitur/anus, 
efficitur triSlis, Manu enim extenfa voluit illum 

F ff iij 


♦ 


Digitized by t^OOQLe 



414VITA S.MENELEI ABB. MENATENS.lib.I. 

CtAcA Ah. 

D«e xi. XV. J2*pd confiltum ei Vincentianut dederit. 

S E D itiiferatoris &: mifericordis Domini longanimitas quae non in per- 
petuum refervat iras, ncc vindicat bis in idipfum, praeparat eidem Ba- 
ronto falubrc confilium. Perterritis itaque ejus caecati &c contradi viri mi¬ 
litibus, unufquifquc idipfum laboris &c doloris ad fe timebat venire , quia 
fcquentcs fenioris voluntatem, {latuerant cum eo perfequi Menelei deifi- 
cam fimpficitatem. Inter eos autem quidam Vincentianus nomine 
adfuit, qui fciens verum cfle quod durum fit contra {limulum calcitrare, 
omnia vincentis humilitatis arma domino fuo Baronto fuadet, &c infinuat 
ut anterioris veneni tumorem & fuperbiam evomat. Hoc autem eidem 
fpecialicer fuggerit, ut corporalis afflidionis acerbitas oblivifei ei non faciat 
falubres animae vias ; fed ad virum Dei Mencleum tranfmitcat, cui fuper 
ipfius falutis negotium invigilare placeat. Vincentiani non dilplicuit Ba¬ 
ronto auditum confilium, ipiumque Vincqptianumifdem|vircaecatus&con- 
tradus fubmonet quantocius pro tali mercato ire ad virum Dei Mencleum: 
cui mandat quod eum honorare multis bonis velit, fi in anteriori lanitate 
quam perdiderat cum remittere poflit. Juffionis illius verba Vincentianus 
tanto libentius peragere fdlinat, quantum id expetere velelfe nccefle do¬ 
mino fuo Baronto confiderat. Bene autem habens fandi viri Menelei fa¬ 
miliaritatem cognitam, ad tale confcquendum negotiumSaviniani perqui¬ 
rit confilium. Is autem erat familiariffimus beati viri Menelei in omnibus, 
cui aperiens domini fui acres dolorum aculeos, quos pro caecitate oculorum, 
&c pro nodofa chiragra manuum dcpldtabat quotidianos, illud fupplex cx- 
pofcit,ut fecum ad medicum falutis Meneleum venire velit, cui fummam 
Baronti aperiat neceflitatcm , & apud eum poflit deplorare ipfius culpam 
grandem. 


X VI. Legatio Saviniani ad virum Dei. 

P R.ec es itaque Vincentiani vir Dei Savinianus fufeipiens, damnati 
corporis Baronti caecitatem & contradionem fupplcX aperuit. Qualiter 
autem eidem Baronto difpliceret prarjcda beato viro tortitudo non reticet, 
infinuatque cjufdemvafalli recognitionem, &: fuper praefumtae praefumtionis 
cafum quam facere vellet &: pollet emendationem, lnterim tamen miferea- 
tur fuper illius Baronti corporis damnationem, & pro eo velit aures Do¬ 
mini amicas fibi interpellare , ut ad anterioris fanitatis redire poflet vale¬ 
tudinem , &: ut recuperata fanitate corporis poflet paenitere negledum 
inimicae vanitatis. Supplicem Vincentiani viri Dei Saviniani legationem 
beatus Meneleus fufeipiens, ad lingulas eorum preces caritatis & compaf- 
fionis coaptavit refponfiones, inquiens: Corporalis excitas & temporalis 
membrorum contradio Baronti fi difplicet ad praefens, nimium mihi valde 
tamen complacet recognitio ipfius vanitatis &: deliberatio ipfius emen¬ 
dationis. Rcftauratio autem fanitatis ejus in illo folo permanet, qui hu¬ 
miliator inflata: fuperbix & exaltator regnat humilitatis non fidae. De¬ 
precationis veftra* obaudiens monitum, fratris Baronti paratus fum vifi- 
tarc doloris infirmitatis ledum : & fi eum adjuvare poterit noftri me¬ 
dicaminis manus, ad hoc me praeparatum in omnibus videbit oculus, 
deinde pro eodem fundemus ad Deum preces , ut diminorentur ipfius 
Baronti criminum pelles, & ut priftinae fanitati rellituatur , & ut tam pro 
anima: quam corporis alacritate laetetur. 


* 




Digitized by t^OOQle 



VITA S. MENELEI ABB. MENATENS. tn.I. 4 , 5 

Circa Ah. 

XVII. W Barontus vifitm receperit. ® = £ * *• 

P Ost adnunciatas itaque Baronti neceffitaces , quantocius adeunt vir 
Dei Meneleus venit,per eum refeire volens , qualiter ipfc Vincentia- 
ni & Saviniani attendere vellet legationem. Audiens autem praedidus Ba- 
rontus propius fe adftare beatum virum Meneleum, corruit in faciem fuam 
& ingemuit dicens t Peccavi coram Domino &: coram te, ferve Chrifti, 
peto ut indulgeas facinoribus meis propriis, & diflolvas crimina mei reatus 
orationibus tuis. Hujus namque recognitionem videns & audiens beatus 
Meneleus,& ferinos prioris vita: animos recognofcens, in melioris delibe¬ 
rationis magiftratus immutatos proclamavit laetus & placer inquiens : Haec 
mutatio dextera: Excelfi. & tanto voluntarius pro eo reddidit orationem ~ 
Domino Jesu-Christo, quanta id expedire ei videbat deploranti ca:- • 
citatis & contradi&ionis damnaticia membra. Ad perquirendam autem fa- 
nicatem non nocuit anterioris conventionis padum quod uterque reco*- 
gnofeebat, dum ifdem Barontus filiam fuam Senfam nomine eidem pueru¬ 
lo Meneleo terreno conjugio copulare voluerat, camquc ifdem cado fpon- 
ialitio Chrifti dcfponfaverat. Poft hanc autem orationem quam fpiritu 
Dei dixitc Dominus Deus aperiat oculos tuos ad cognofccndam viam ve¬ 
ritatis ; & poftquam eum fecundo adfirmavic adfirmatione verbi evangeli- 
ci, AmenAmen , Savinianus ille tcftis fidelis; ftatim aperti funt oculi Baron¬ 
ti clare inchoat videre vultum angelicum Menelei. Pro reddendis au¬ 
tem gratiarum adionibus ifdem Barontus ad terram corruit, & cum lacry- 
mis dixit: Gratias tibi, Deus, qui facis voluntateqa timentium te fuperbi» 
rcfiftis, qui autem te humili diligunt corde exaltas. 

X V111. T>e fanitate mannum Baronti. 

R EcupErATo itaque oculorum vifu tanto inftantius in recuperatione 
fanitatis manuum perfiftebat Barontus,quanto id neccflarium fibi cfle 
videbat, & quantum id apud Deum poffe impetrare beatum Meneleum 
confidebat. Videns autem fandus Dei Mentleus Barontum emendatioris 
vita: vias velle tenere, tale eidem viro dedit refponfum: Ego oro pro pec¬ 
catoribus &: perfequentibus &: calumniantibus nos: ideoque fiat tibi fecun¬ 
dum eor tuum in bonum. Poft finem autem orationis quam Domino J e- 
su-Chisto fuderat Meneleus filius vera: caritatis,initiantmauus Baronti 
naturam motionis fentire, &C dolor coepit paullatim minui, & venarum ner¬ 
vi folidius firmari. 

XIX. J£aod Leopafium ad fi facit venire. 

R Estauratum itaque Barontum in perfeda corporis fanitate videns 
beatus vir Meneleus, ut in profutura animae fanitate invigilaret fubmo- 
nebat inftantius. Gratia vero Dei continuus labor feminatoris Menelei non 
fecus viam, nec fuper obturatam petram, nec inter {pinas feminans divi¬ 
num femen,ad multiplicati incrementi frudum adduxit fuumlaborem. Nam 
ut bona terra tempus ferotinum , fic Barontus (ufeipiens viri Dei Me¬ 
nelei verbum , quemdam bonae religionis facerdotem nomine Leopa- 
sium ad fc venire commendat, cui negligentiarum fuarum committit era* 
dicationem , ut abundantem in corde luo poflit habere admonitio Patris fui 
Menelei frudificationem. Is etenim Leopafius vit magna: compaftionis 



Digitized by V^OOQLe 



4 i4 VITA S. MENELEI ABB. MENATENS. lib.I. 

Cuc* Air collaudans humiliatum animum Baronti pxnitentis, antiquarum ejus nc- 
jut. xxii. gligentiarum caritativa manu difrupit nodum; te laetus, ad fua Sacerdos 
‘ loca rediit, te laetiorem Barontum tam pro fanitate lui corporis, quam pro 
falutc fux animx dimifit. 


XX. g*ib*s rebus honoravit S. Meneleum Barontus. 

G Ratia mortificatoris mortis te vivificatoris vitae in fanitate perfe&a 
corporis Barontus permanens , meliora emendatioris vit* multiplicat 
opera ; te quantum cxleftis honoris defideret bonum, demonftrat difper- 
tiendo fuum terrenum. Nam eidem beato viro Meneleo multis precibus 
fuafit, ut*quaedam munera a fux poteftatis fufeiperet, eaque in fuo jure Sc 
dominatione retineret. Monafterium namque nomine Trisfagium in 
honore Dei te in memoria fandi Martyris Saturnini Tolofenfis Pontificis 
eonfecratum cum terris ,filvis, pratis, fervis te ancillis te commanfisveftitis 
quadraginta fex eidem beato viro contulit. 


X XI. De bone eonfilio Helio. militis. 


P Ost autem aliquod fpatium temporis ad meliora fuccenfus animus Ba¬ 
ronti , jfecum revolvere coepit, qualiter prius datum debui flet crefcere. 
Illam autem voluntatem quibufdam primoribus fuis aperiens, taliter eum 
eis fermocinationis habuit initum inquiens: Terrenae poteftatis honoratus 
numerofitate &fpatiofa divitiarum ditatus amplitudine, filiorum progenie 
video .me carere divina prxdeftinationc, qui terrena patris poflint recipere 
bona, eaque tenere per quxdam annorum tempora. Inter primores autem 
confiliariosBaronti quidam adfuit Helias nomine, qui fuper brachiafux 
deliberationis fapienter accepit quid conveniebat c-onfilium facere fa- 
lutis. Vides , inquit , quantum ifte homo beatus Menelcus dile&us fit 
Deo te hominibus , tec. Unde falubre te falutare mihi videtur , ut 
ipfi plurimorum bonorum tuorum hereditas donari debeat, per quem 
recognovifti tortitudinis tux cafum, te per quem redifti ad (imitatis mo¬ 
dum, &c. Donat itaque per confilium* Helix eidem beato Meneleo has 
villas, Avolcam te Varicium in Exandonenfi pago, cum prxfato Monafte- 
ft erio nomine Trisfagio, fub teftamento legum te fub teftamento chartarum, 
manuque propria fubterfirmavit, idemque ceflionis fcriptumipfi beato viro 
tradidit. Prxcavens autem ifdcm beatus vir Mcneleus in pofterum fubdo- 
lorum hominum fraudes, & ut fapiens quia longe bene videt, confirmare 
volens Baronti donationes, ad eumdem virum tranfmittit quemdam filo¬ 
rum nomine Constantium, cui mandat hortaturque,ut poft ceflionis 
chartulam, tranfmittcrctur ei quidammiflaticus,qui eumreveftiret de dona¬ 
tis rebus. Bonum denique illum confiliarium Heliam ad hoc opus perfi¬ 
ciendum tranfmittit, qui prxdidas res Conftantio legato fandi viri Mene- 
lei tradidit, te illam donationem cum charta illarum villarum te illarum 
pofleflionum videre fecit. 


~ *Hetimbertus fic narrationem profequitur :Tunc 
autem Barontus obtulit ei munera... lpft vero dilu¬ 
culo confingens , Savmianum fecum habens , itinere 
arrepto regreffses ExanUonenfe , in 'Avolca curte tunc 
fuper ripam Vi fere, fluminis Ecclefiam edtfcari jufjit, 
mifitque Gines ium Sacerdotem ad Epifcopum Le~ 
movitenfem Rusticum nomine , ut ex fua parte 
•Ilum rogaret, ut Reliquias ex rpifcopali auBontate 
i> rigeret . qualiter locusfupradtBus vetipfa EccLefi a 


in honore Ipfarum Reliquiarum dedicanda feret. Ba¬ 
rontus acceptis Reliquus temmendavit eae Vincen- 
tiano,pracepitqu* ei ut eae Saviniano Sacerdoti de¬ 
ferret in Templo quod tunc edificabatur fuper 
ripam Vtfrtin loce A volen complanta re faceret. La¬ 
vini anus autem acceptis Reliquiis, fub cujus nomi¬ 
ne ejfent nul'atenus interrogavit. Vincentianus in 
regreflu . ad Oratorium S anili pervenit Boni, 
t i, &c. Lege lib. i cap. u. 

XXII. 


♦ 


Digitized by LiOOQle 



' ■nc- 
: ^f :o 







■o 


i 

i 

j 

n 


i» 

it 

3-| 

'5 


VITA S. MENELEI ABB. MENATENS. Ltb.L 417 

Circa Air: 

X X11. De ituenfione hujus Munsfierii. Dc c u. 

J J UL. XXII. 

Q Uantum igitur omnipotens Deus beatum virum Menelcum in ter¬ 
ris laudare faciebat profuis virtutibus/tantum ifdcra vir Dei in omni 
boni cate fe exercebat, &: ia convenienti ftrudura fui Monafterii fcdulus in¬ 
vigilabat. Jam autem bene eam ad bene perfedum adduxerat, fed huic 
ille mali artifex diabolus invidere inchoat, fuamque permittente Deo vo¬ 
luntatem ad horam adimplet: quoniam quidem una no dium omne beati vi¬ 
ri aedificium atfum in favillis remanet. Sed vir Domini qui in adverfitate 
mundani damni non diminorabat intentionem cxleftis detiderii,ad praefa¬ 
tum Monafterium. Tnsfagium, &: ad praefatas villas Conflantium tranfinit- 
tit, eique commendat ut illarum poceftatum homines ad reaedificandum 
orfiun Monafterium venirent. Ad hoc opus injundum finguli quique bene 
voluntarii praeparant animum, fingulifque dividitur partitio operis, quam per¬ 
ficit unuiquifque,nc.cepidu$ blafphemccur in operatione fui laboris. 

XXIII. goemodo finitus vir Mentitus fit factus Clericus. 

I N conftrudione igitur fui Monafterii beatus Mcneleus ftudium appo¬ 
nens laboris pii, non perdebat horarum Tuarum paffusj quia cos adduce¬ 
bat ad multiplicationem bonorum omnipotens Deus. Illius autem Monafte- 
iii ftruduram & fapientis architedi aedificationem congruam plurimi 
quique veniunt videte , Sc ad id exemplum fua quaeque aedificia poliunt 
meliorare. Unde adeumdem vkum venit Abbas vallis Vaveris uno dic- 
rum’beatus illeTHEOEREDUS.in cadis femper glorificandus in terris 

venerandus, &: qui eumdem fandum Dei Meneleura ad magnae religionis 
E odonem Abbatem adduxit, ficut in fuperioribus nofter villalinus * ca- 
lamus defcripfit: multoque gaudio gavifus eft um fuper beati viri cognitam tufticu * 
bonitatem, quam fuper 'ejufdem Monafterii ftruduram habilem. Subfe- 
quenci deinde dic illuftris atque magnificus Eusebius a Aryetnenfi* * 
Epifcopus advenit, & hi tres fandae Trinitatis veri amatores, poft faluta- 
tionis gaudium , poft pii amoris ofculum, fe faciant divinorum eloquio¬ 
rum dapibus, & permanere in omni bonitate fc confirmant alterius mani* 
bus. Sic in amore Dei omnipotentis fe alteruter confirmantes, ad id con- 
folidandum tale inter fe inierunt confilium,& virum Dcilfraglkam Mene- 
leum ad Clericatus elegerunt officium, &: a capite ipfius recidentes capil*. , 
los, eum enumerarunt inter Dei filios. Hoc tale inventum ftatuunc perage¬ 
re, quod infinitum nonfolum ipfis apportavit gaudere,& pagenfes laetifica¬ 
vit alacritate multa, verum innumerabiles externi benedixerunt Deum 
fuper audita talia fada. 


LIBER SECUNDUS. 

C a p u T I. Dedicatio E ede fi* in honorem S. Mortuu. 

P Ostquam igitur beatus Menelcus Clericatus fufcepk officium, in mor¬ 
tificatione fui corporis vivum Chrifti J e sufd femper faciebat incenfum. 
Quod qualiter csdcfti placuerit divinitati, crebra miraculorum per eum 

* * Is alio nomine dicitur Bonitus ,vir fandus ,cujus A&a dedimus adann.709. 

Atta SS> Ord. S. B. Soculum Ili. Ggg 


Digitized by QxOOQle 



418VITA S. MENELElABB.MENATENS.Lit.il. 

CikcaAn. patrata demondrant opera, qux laudabilia peregit adhuc in laicalimanen* 
jui. mxi. corpore,ficut prxcedenslibellus fimplici rclonat ferie. Quantis autem lau¬ 
dabilioribus virtutum operibus eum honoraverit omnipotens Deus manen¬ 
tem in officio Clericatus > in feauenti libro deliberamus qualitercumque po£* 
fumus feribere,ut memoriam(criptoris fuxvitx dignetur ifdcm beatus Mc- 
neleus confcribcre in fui memoriale. Secundo itaque die poft fufccptum 
Clericatus officium» multis precibus admonuit beatus Meneleus domnum 
Eusebium Arvemenfium Pontificem,ut domum quam condruebat mi nifte- 
rio confecrationisfux domum Dei faceret. Cujus petitionem libenti futfcepic 
animo, eamque novcllx xdificationis domum in honore Dei & in memo¬ 
riam S. Martini fummi Pontificis confecrat, ex cujus & ex incomparabilis 
pretii aliifquc Reliquiis locum confecratum & benedidum honorificat. Sic 
eumdem diem infimul Ixti duxerunt, & bene omnibus compofitis rebus, 
finguli quique lxti &C alacres ad fua loca repatriaverunt. 

• 

11. J>*bd multos *d Deetm converterit. 

D Ehinc coepit vir Dei Meneleus in divinx operationis (ludium Cc 
exercere follicitius, & hinc habiles monadicx didridioni conftruere 
fedes, hinc xdificare advenientium hofpitum utiles divifiones. Cumque bo¬ 
nam fux converfationis famam non lolum Arvernica patria , fed etiam 
quamplurimi remotiores audirent ; ad eum venire multi deliberant, & ali¬ 
qui fuperflux curiofitatis mundanas farcinas dimittere eligunt. Ad hoc ita¬ 
que confirmandum ficutfapiens aperit vias : & pro bonoiux converfationis 
exemplo, & pro conditionis fux magillerio relinquentes plurimi Crculum, 
fufeeperunt vita & moribus monadicum habitum , verx (alutis &c ven ho¬ 
noris dignum amidum. 

III. J%* 'od apud Bmnechildem Reginam Jit accufatus. 

S Ed incrementum condrudi Monaderii & augmentum boni gregis qfii 
fub uno caritatis & pacis vinculo fe condrinxerant & regulari tramite 
proprios ufus rerum & voluntatum a fe abdicaverant, jam incipit omnium 
per ledorum hodis diabolus invidere. Unde fiiper beati viri Menclei diftur- 
pationem multam malorum ruminat machinationem& fuper hanc quem- 
dam eligit principem, qui invidix zelo iraque tabefccns, laudanda beati viri 
% ©pera apud Brunechildem a Reginam blafphemat, inquiens: Ignotx parente- 

lx nec appretiatx perfonx quidam ab incertis partibus terrarum in Regno tuo 
fubintroiit,qui dealbatx fanditatis fimulatione quofdara vanxrationis homi¬ 
nes fibi adfociavit, & defpeda potedatis tux gloria, magnx fpatiofitatis ampu¬ 
tare quofdam amplitudinis faltus facit per meliores venationis tux (Uvas. Pod 
dedecus itaque tantum magnum videbit fibi tua honorificentia fubintroire 
damnum, &c fi gravi interminationis damno non fuerit hxc reprefla torvitudo, 
accrefcet in pretiofori tuarum rerum defenfione dcfpcdio frequentata & non 
perterrita fine numeroficate. Acutas accufatoris (ufeipiens Brunechildis accu* 
fationes,qux (blita erat apponere iniquitatem fuper iniquitates, ad fandum 
virum Meneleum ilico tran(mittit, & fine perpenfata ratione eum ad fe venire 
prxcipitprxlumtuole. Ad beatum virum itaque commendatus midaticus ve¬ 
niens, & iracundx Reginx venenatos animos celans, cx ipfius parte talia man¬ 
data adnuntiat inquiens: Magnificentia Brunechildis Reginx prxfentiam 
tuam non prolongato tempore ad fe commendat venite. Adbreviausfubdoli 

* BrnnechUdtt ante annos fere centum jam tum i rivis abierat. 


Digitized by 


G oQQ .£ 



II, 

ns 

s* 

i- 

f 

it- 

5 

3 


VITA S. MENELEI ABB. MENATENS. Lib. II. 4 i 9 

mandati vir Dei audiens caufas, fimplicis refponfionis nuntio aperuit a fe crac* an. 
deliberatas vias. Vade, inquit, & quo velocius potero Regi na: mandata per- ”* x * 
ficiam bono animo. jnuxxu. 

IV. Qualiter fanctus vir ad Reginam venerit . 

R Egin^s etenim Brunechildis audito beatus Meneleus nuntio, Mona- 
fterii fui curam committit beato Saviniano , anterioris laboris parti¬ 
cipi familiariflimo *, Audoenum autem (ocium fui itineris eife praecipit; 
ut videat ad cujus utilitatis finem praeceptio Reginae pertrahere velit. Ut 
autem amicabilius poffet adftare Reginae obtutui , pauper terrenarum re¬ 
rum, dives caeleftium, fandus vir Meneleus praeparabat quaedam donaria, 
vini fcilicet, pifeium & mellis: & haec fecum apportat, ut meliorem locum 
receptioni inveniat. Confuetum autem fuae carricationis afellum fibi fterni 
commendat, ut infperati itineris curfum vivacius perficiat. SC fic coepto 
itinere pervenit ante praefentiam Brunechildis Reginae, quae tunc .temporis 
in Vinciaca curte ventilabat honoris & potcftatis fuae decus mortale. De¬ 
portatas igitur fecum eulogias blande volens offerre , iracundum nimium 
fenfic animum Reginae j & caritatis illius dona nihil perpendens, iracun¬ 
dae interrogationis talia verba in cum evomuit, &c. 

V. Rejponjio fantti viri. 

I Racundis itaque interrogationibus Reginae vir Meneleus reddidit re-> 
fponfiones humilitatis magnae. Nec praefumtionis, inquit, arbitrio,nec 
pro vanitatis vento in tuae'poteftatisfilvas, o Regina, aedificavimus domos 
amplas, nec damni alicujus exinde tibi adveniet cafus , fx digneris audire 
noftri fermonis recurfus. Oberrabam quondam per vaftaeVinciacenfi? fiivae 
liicos, & pra: taedio laflati corporis incurri fomnos amicos quieris : ibiquie 
angelicus nuntius imperat mihi, ut in loco quo dormiebam, ibi divinae pie¬ 
tati domum orationum facerem, &c. 

V I De Lcopajio Presbytero. 

T Un c vir fandus fidei conftantia firmatus, a confpedu Regina: egreflus 
eft dicens: Ego interfedionem tuam non timeo, & minas tuas pro ni¬ 
hilo duco. Sic ad proprii laboris minifterium redit, & (ocium fui itineris 
Audoenum ad quemdam honeftatis & bonitatis Prefbyterum nomine L eo- 
pasium vivacitertranfmifit: cui mandat ut ad Monafteriumejus veniat, 
eofque Deo fpiritui ejus offerendo facras hoftias commendare velit, ne 
aliquid difturbationis vel adverfitatis eis evenire poflit. Ad perficiendam 
igitur mandatae caritatis obedientiam velocius Sacerdos D ei Leopafius fuam 
repraefentat praefentiam. Opus enim divinum peragit,& Fratres in omni¬ 
potentis Dei fervitio ardentiores facit. Et.dum cos Deo iapraefenti lucrari 
defiderat, fe lucratum fpiritali benedidionc amat. Nam eorumdem Fra¬ 
trum ipfe intuens fraternam diledionem & unanimis' couverfioms amica-» 
bilitatem, pertradarc poftmodum intra fe inchoavit, qualiter amore aeterni 
Dei mundum dimittere poflit, qualiter in ejufdem congregationis numero 
fe adjungere poflit. Ille autem iju i voluntatem timentium & perficit, ad hoc 
fequendum Leopafio vias aperit. Ifdem autem Prcfbyter Leopafius poft¬ 
modum mundani laboris farcinas & mordacis curiae limas cambiare volens, 
caeleftis deledationis abundantia monafticum habitum fufeepit mente inte- 

Ggg i) 




Digitized by t^oooLe 



I 


4 ro VITA S. MENELEI ABB. MENATENS.LiB.il.' 

cmcAAn.|y ra) &r fandum Monaftcrium multa honorificentia honorificat r itemque fili 
fu L C »«. juris quamdam Ecclefiam donat in honore Dei & in memoria S.Gervafii* 
M dedicatam. 

■ VII. £>£od beatus vir Jit comfrchtnfus & ligatus. 

I MpErio interdum Brunechildis Reginae eliguntur quidam minilfcerialcs, 
qui prxeaveant ne poflk fandus vir Meneleus in prxdido loco Vaveris 
laborare, &: qui genitus opus adnullent, quod fic infperato ad perfedum ve¬ 
nire vident, (jnde uno dierum eumdem beatum virum quidam nuntius Re- 
ginx cum ceteris Fratribus inprxdido loco videns laborare , furibundo oc- 
curfu eum aflallit, &; operatorem bonum difturbare voluit, & antedidx Re- 
ginx minas pro nihilo eum ducere accufavit,dumpoft interminationis ejus 
mandatumin illo loco permanens, mortem fubirenon timet infaniens. 

VIII. JQdbd nutu Dei Jit dijligatus inimicus cacatus & contra thus. 

IX. De quadam datnaniaca Janata. 

V I r igitur Domini Meneleus divinx miferiCordix in fic videns fa&um 
opus, inchoatx vix curfus non dimittit,fed ad palatium quo relidebat 
Brunechildis Regina, pervenit. Adventum itaque beati viri in curte quidam 
boni tcftimonii viri amabant, &c perverfitatis cultores invidebant. Omnipo¬ 
tens igitur Deus fidelis fui Menelei meritum & gratiam demonfirare volens, 
quamdam puellam dxmonico hofte depreflamper ejus Uberavit orationis 
precem continuam, &c. 

X. gubd officium Ungui Brunechildis recipt. 

D Uros autem nodos cordis Reginx volens foror ejus nomine D o r i- 
va emollefcerc, auditx vjrcutis lignum ei fuadet credere non efle fri¬ 
volum , nec tantum bonum potui fle facere adfirmat beatum, per aliquod dia- 
holicx incantationis derifum: fed beatum Mencleum amare ex vero corde 
illum omnipotentem Deum proclamat, qui fui virtute fuperbos conculcans, 
humiliatos exaltat. Venenatas itaque aurium arterias ad credendum nec 
por hoc prxparat Brunechildis, qux femper amabat difeordiase fed maligna 
indignatione repleta occidere commendat S. Mencleum fine ulla ratione de- 
- mandata. Unde adjudicatus morti non defervitx S. Meneleus propheticx 
interminationis non reticet alperos maledictus. Muta fiant , inquit , labia 
<k>lofa,&c. 

X l; Jgualia dona S. Me ne leo Brunechildis danat . 

D Edit quoque eidem fando viro villam nomine Sigolam cum appen¬ 
diciis fuis, &: Ecclefiam inibi fundatam in honore Dei & in memoria 
S. Martinifummi Pontificis confecratam: dedit etiam jure perpetuo licen¬ 
tiam ampliandi terminos fui Monafterii fecundum fuum velle. Poft confir¬ 
matum itaque donationis numerum indicat ei fando viro Meneleo Regina 
Brunechildis, aggreditur viam ad Franciam tendentem, &: beatus Meneleus 
lxtus revertitur aa Monafterium fuum, & lxtantes gaudentefque facit Fratres 
propter adventum fuum. * 

4 Exftat ctiamnunc vicus S. Gervafii altero miliari a Coenobio Menatenfi. 



0 


Digitized by i^OOQLe 


i 



VITA S. MENELEI ABB. MENATENS. Lib.II. 411 

^fRkAAN. 

XII. Jguod B. Savinianum in Exandenenfi tranfmift pago. jnt tmi 

V EneraS i lis itaque vir Dei Meneleus ad Monaftcrium fuum re- 
verfus , a Saviniano fui laboris participe requirit, qualiter. fua con¬ 
gregatio bonae converfationis ftabilimcntum ha&enus tenuerit.. Auditum 
autem bonum eorum exemplum collaudat, &c inde omnipotentem Do¬ 
minum Deum benedicere noq tardae. Profperos deinde fui laboris even¬ 
tus eis indicat, atque qualiter benevolentia Brunechildis Reginte Mona- 
fterium fuum honoratum habeat, fic ferventiores in Chrifti 3 esu fervitio 
Fratres facit, quia unufquifque eorum bonum non difeognofeit. Venerabi¬ 
lem autem Savinianum ad Exandonenfem tranfmifit pagum , cumque 
Deo & fpiritui ejus commendans , villas , & Monaftcrium * quod in eo- „ 
dem pago erat, illius ditioni committit..praecipit quoque ut fratrem Con- 
ftantium velocius fibi retranfmittat. 

XIII. De infatuatis Reliquiis* 

I Mperium fandi Patris itaque Menelei fufeipit Savinianus , & labori¬ 
bus manuum fuarum comparat cadcftis abundantia: frudus. Uno autem 
dierum illum notae amicitia: videt efte Barontum , fuperiori libello farpius 
nominatum , qui ex villa Nantiniaca ad videndum confratrem Savinia- 
nftm venerat, &c amicabiles cum eo ratiocinationes revolvebat. Inter ami- 
cabiles autem confabulationis recurfus petit Barontum beatus Savinianus, 
ut pretiofas aliquot Sandorum Reliquias b eidem trai^mittat, quas pone- § 
ret in Monaftcrio quod conftrucbat. Juftam jufti petitionem Barontus re* 
cipit, &c pretiofas fandorum Reliquias eidem tranlmittit. Sed B. Menelei 
in diverfis rerum occupationibus Savinianus intentus , portionem require¬ 
re neglexit quorum Sandorum apportalTet Reliquias. Rcverius autem if- 
dem portitor ad fua loca, brevi perado tempore caruit corporis vita, unde 
majoris doloris cumulus accrevit. Beato attamen talis anxietatis mairor 
non difpljcebat domino , qui mirabilius certum reddidit Savinianum, ejus 
comprobans fidem & meritum. Nam vadens beatus Savinianus ubi erae 
fepultus qui reliquias apportaverat , multiplicum inibi orationum lacrymas 
difrivat: &: dum fuper dubietatis fua: conqueritur cafus, divina pra:defti- 
natione redditur cereus. Audiente enim multitudine qua: inibi aderat, eas 
efte fanda: Dei genitricis M ARiifc nuper qui fuerat mortuus proclamat. 

Tam admirabile igitur fignum audiens beatus Meneleus , nuntium vivaci¬ 
ter ad beatum tranfmittit Savinianum ; mandans ut ad veniat, & fuper 
auditum fignum virtutis ipfum certum faciat. Julfioncm boni patris do-? 
nus filius obaudit Savinianus , & ad eum vivaciter repatriat, & veras ra¬ 
tiones de manifeftatis Reliquiis .enarrat. 

XIV. De vifone Angeli 

S Uper demonftratum itaque meritum fratris Saviniani beatus Mene¬ 
leus mulcas gratias reddidit Deo omnipotenti», firmioris adjutorii ab 
eo attendens folatium, quo non remanfit fruftratus in fine dierum. Una 

\ 

b Exftat Praepofitura quidam prope Exandonum * De iftis Reliquiis jam quidam ex Hcrimberto 

& ricum Avorcam Ufercenfi Abbatia: fubje&a:qu* retulimus ad lib. i cap. i, qui in reliqua narratione 
an hoc loco delignctur,non facile dixerim. Forfitan hk deferipta conftntit. 
ibi erat Tresfagtum Monaftcrium, de quo fupra. 

Ggg iij 


Digitized by C.ooQle 



4ziVYtA S. MENELEI ABB. MENATENS. Lib. II. 

cima a*, igitur no£te beatum Meneleum Angelus Domini vifitat, proprioque no- 

Tuu xxii. m ‘ nc eum certi o appellat , & quantam apud omnipotentem Dominum 
gratiam &: meritum habeat, infinuarc ei non tardat. Vir , inquit, fandus 
es , & San&orum meruifti confortia , unde caelcftia promerebaris accipere 
regna. Subfcqucnti autem node Angelorum turmam ad te videbis venire, 
qui pro fan&itatis tuae innocentia cum claritate & cum modulatione an¬ 
gelica benedidam corporis tui animam introducent in cacleftertt gloriam. 
Beatus igitur Meneleus angelicis congaudens adfpcdibus dixit: Auditu 
auris audivi te, nunc autem oculus meus videt te. O virum.pacificum,cu¬ 
jus oculi in caelum, &: manus femper refpiciebant in bonum ! vere beatus, 
qui tam creberrime vultus Angelorum meruit profpiccre , eorumque 
frui alloquio,& diem mortis fuae praevidit,&: fi per ignem, fed ignem pe¬ 
rennis gaudii credere potuit. Angelicum denique termonem conventus 
qui in domo erant audiebant, fed fuperni decreti miflaticum videre non 
poterant. Obitus vero fui beatus Meneleus non oblivifeens , falutarem 
cuftodiam caelcfti nuntio requirit, quem fuper negotium illud Dominus 
Deus eligere velit. Super id ftudium dignus Savinianus infinuatur , qui 
vita & moribus comprobatur. Unde cumdcm ad fe vir Dei vocare praeci¬ 
pit , &c infinuatx obedientix curam aperit , quam fufeeptam digne ador¬ 
nat , & multiplicis incrementi manipulos per dierum- multiplicia curri¬ 
cula aggregat. 

XV. De abitu beati viri, • 


* 


* 


T Erminum itaque fui infinuati obitus videns adeffe vir Dei Mene- 
lcus , Fratres qpos ipie Deo lucraverat, Sc quos in uno facri ovilis 
gremio aggregaverat , adftare fibi praecipit , $C appropinquatum vicae fuae 
terminum eis praedicit. Pacis autem & caritatis eos militiam cuftodire ad¬ 
monet , ut praeceptis Saviniani futuri Patris obediant fuadet. Dum enim 
fuper filiorum profc&um invigilat, ad eum Genesius* Comes Arvcr- 
nenfis religiofus ex villa Combronita appropinquat , qui beato viro inter 
aha donationis munera caftrum Montem-Maurum inter fluvium Sivolis &c 
Circiarum amnem donat voluntate bona. Advenit autem ex panibus Ar¬ 
vernis quidam Komendricus , qui pro quibufdam fuae pofleflionis 
terris accepto pretio eas transfudit irt jure &: dominatione Monafterii di¬ 
lectoris Dei Menelei. Bene igitur compofitis rebus omnibus , promi flos 
Angelorum audit fandus ille Meneleus concentus , qui familiarem ami¬ 
cum vifitant, & bona: adionis fua opera Deo repraefentant. Unde feeurus 
jam de percipicndx mercedis denario, & aggravato infirmitatis ftimulo, 
& poft confumnAto perfedar Chriftianitatis obfequio , caritativi amoris 
poculum deledabile demandat, & poft fe Fratribus offerre commendat. 
Poftquam aurem & pater filios , & filii patrem abfolvunt, & benedidas 
Patris fui Menelei manus in manibus fuis fitfeipiunt, munitus Salvatoris 
crucis vexillo , farcinam carnis fux reddidit 1'seculo , & animam felicem 8c 
beatam reportavit Domino, undecimo Augufti Kalendario b . 


* In VitaS. Prxjedti Sxculo noftro i laudatur Ge- 
bcHus Comes Arvernenfis ,qui Felicis Epifcopi fuc- 
cefTbr defignatus cum adouiefccrcumluiriet, S. Prx- 
jcdlo locum fecit j idem fortean Gene/Ius Sacirdos , 
qui a Baronto ad R ufticum Lemovicenfcm Epilco- 
pum ad obtinendas Reliquias miflus dicitur, fupra 
ad cap.10. 

b Eodem dic S. Menelei obitus lignatur apud 
TJfuardum . ut fupeiiiis obferravimus. Annus de¬ 
finiri facili non poteft. Meneleus iupervixit S. 
Vinccntiaao , qui nnno x v Chlotbarit Rt^is de- 


ccffirte fertur, quod ftarc non poteft, tum quia Om- 
torium S. ii oniri, qui nonnili anno vigelitno poft 
Clotharii tertii mortem Epifcopus fuit, adiille me¬ 
moratur; tum quia ipfe S. Bonitus Monaftcrium 
Mcnateqledcdicavit, & Meneleum CUrieum, id 
cft Monachum fecit, antequam Vincentianus 4 
vivis difcederet. S. Menelei obitum, dum certio¬ 
ra argumenta ntin fuppecunt, (latuimus anno dcc 
x x, ante annos o Cto , quam S. Theofredus Abbas 
martyrio ell atfe&us; Vinccntiaai vero , anno x v 
Chihicbcrti Regis. 


Digitized by 


Google 



MIRACS. MENELEI ABB. MENATENS. 4lJ 

Circa An. 

EX LIBRO MIRACULORUM S. MENELEI. 

j./Q uidam vir nomine Robertus** a partibus veniens Turonicis, Podager 
V^quem binis paene luftris contraxerat podagrica infirmitas gravis, an ««- 
veniens ad vicum cui antiquitas nomen indidit Menate , poft nodurha- 
lem fynaxim falutem recuperate meruit. 

a. Quaedam femina lumine oculorum privata, ex vico Carccntonio nati Cjeca vi. 
erat, in quo fanda: Dei Genitricis adoratur virtus beata. Excubans igitur fumrecipit. 
hujus ad aulam diebus nodibufque, cum lumen quod quaerebat ibi ne¬ 
quiret obtinere , pergit ad aliam Bafilicam perpetua: Virginis , nuncupa¬ 
tam ab omnibus Aurea-valle *. Deinde venit ad vicum Menate, ubi fani- f OwW. 
tatem diu optatam adepta eft. 

3. Idem experta eft Kcrildis nomine quaedam exea, Parifius civitate 
nobiliflima orta. 

3. In quodam opido fito in Bituricenfi territorio , quod Mons-lucio * * Am-dm. 
communi vocabulo nuncupatur a tempore prifeo , quxdam habetur Bafi- {en ’ 
lica in B. Menelei honore xdificata , crebrifquc miraculis ejufdem coruf- 
ca feu meritis fulta. Referunt ipfius opidi incoix , fi quifpiam hominum ni «- 
ibi prxfumerct juramentum i quolibet vi accipere , egredi haud impune. 

Et quidem infra hujufce habitaculum Ecclefix miles quidam nomine Da- 
gobertus temere eft ingreffus , tenens quemdam homunculum violenter 
captum, nam erat avidus deprxdator rerum. Sicque accedens ante vene¬ 
rabilem S. Menelei aram, coepit compellere prxdidum captivum protervi 
jusjurandum facere fibi fupra ejus altare Sandi. Tuncifdem captivus quam- 

2 uam vindus prxftolans talis exadoris obfocundare prxeeptis , tetendit 
exteram adverfus prxdidum altare \ coador verb Dagobertus officium 
omnino amifit lingux, &c. 

- r 

VITA S PALDONIS ABBATIS» 

MONASTERII S. VINCENTII 


OCT. XI. 


AD VULTURNUM IN BENEVENTO, 

ET SUCCESSORUM EJUS TASONIS ET TATONIS, 
Audtore S. Aut perto ibidemAbbate, fub^qiuli. 

Ex tomo 6 Italia facra Fcrdinandi UghcUi. 
OBSERVATIONES P R JE V I M. 

r 

A VLV S Vvamefridi , Diacenm & Monachae Cdfinenfis , de hu vinrfcri- 
tA£lu eorkmejue Auttore ita feribit in lib.6 de geftie Lartgob. cap. 4°~ P tor Au{ -. 
Monaftcrium B. Vincentii Martyris quod juxta Vulturni fluminis fontem p ettM t 
wvqov»** litum eft, & nunc magna congregatione refulget , a tribus nobilibus 
fratribu* , hoc eft Tato , Tafo & Pallio, jam tunc aedificatum , ficut viri eruditiflimi. 
AuTBtKTi ejufdem Monafterii Abbatis in volumine quodde hac re compofuit, feri- 
pta fignificant. De S.tAntberto feUt/f ntptrto plura ad annum 77* » jw decejjijfe jftrtMfi 



Digitized by i^OOQLe 



414 VITA SS. PALDONIS ABB. BT SUCCESS. 

x. Car olus Magnus tn diplomate fut fandos viros Paidokemi.Tuiohbu» Sc 
A c^c C Tasohem Appellit. Sic etiam 1 utoncm pingunt nonnulli > & Baldonem AuClor Vita S. 
Oc r. xi. Tbome Abbatis Farfcn/is. 

„ j. Celeberrimum quondam fuit S. Vincentis Menuflerinm, fitum in provincia Samnio 
r ii flatus." fi* 'Benevento ad fontem Vulturni fluminis, duodecim fere millibus a Cajino di flans. 1n 
Mona ferit Vincentium Chronico, cujus fragmenta ‘varia edidit Andre at Cbefnitu temo 2 
Viti fanfli. Hifl.Franc. plura referuntur commendatione digna. Ifiic floruerunt pofl fanUosMona- 
fterii conditores Autpertus tc J osue, Abbates jinBtjfimi , hic Jaculo ix.quo etiani 
nongenti Monachi ejufdcm Coenobii a Saracenis martyrio funtajfttti. Floruit etiam fa¬ 
bulo x i venerabilis Abbas Hilarius, qui miracula patrafe mortuus dicitur. Idem 
' Ccenebinm rexit Nicolaus de Pra&ura Decretorum Do flor. ante M onachm Cafi- 

rrenfis, qui Regulam S. P. Benedi&i commentariis illuflravir armo m ccicvm. Iftud 
Monaflttium tefte V. C. Angelo de Nuce Abbate Caflneufiin Notis ad Chrtn. Cafln. 
lib.icap. 4' nunc undique. foUtudinem (pirat & horrorem , omni Monachorum cukudc- 
llitutum, Abbati tantum Commcndatario commifliim. 

Rceula S 4 .S.P. Bentdifti Regulam Monafterio ab origine impofitam fuijfe conflat. Nuda tum 
fe jncti i dii" Monafleria condebantur , nifi ad hujus praferiptum. tAutpertus infrk num. if Regulam 
illic fetva- s. Patris laudat, & Carolus M agnus in diplomate in Vita S. eAutperti relato, licentiam 
**• concedit Monachis Vintentianis eligendi Abbatem fecundum Regulam S. Bcnedi&i. 


PROLOGUS AUCTORIS. 

IJm an i generis primus parens ad imaginem Dei faftus , ite 
iPPIg paradifo voluptatis politus i ut vitae praecepta fervar et, ab ip- 
ajSjpfc fa vita quae Deus, eft, fuit admonitus, & ne hanc pro mini* 
*** Sf ^ s mo duceretmortem eft ei comminatus. Sed haec ille con* 

Deus ve¬ 
rum addi* 

G*».V. 17 . 9 C< dixerat enim illi atque ejus uxori: Ite quacumque efie comedetis de ligno 
fidentia boni & mali , morte morimini. Quae videlicet fententia non lotum 
corporis, fed & animae mortem oftendit. Sed quia benigniflimus Deus fer* 
pends fuafipnibtrs miferabiliter vidit hominem deceptum, fragiliorilque 
elfe materiae figmentum , noluit hunc elfe in aeternum damnatum. Hinc 
enim a&um eft , ut unigenitus Dei filius carnem fumens moreretur pro 
nobis, ne moes aoimx ultra regnaret in nobis , ut quod in Adam perdi¬ 
ce. deramus , in Chvifto reciperemus. Hinc enim feripeum eft t Cur» venit ple- 
nitudo temporis mtfit Deus filium fuum fattum ex muliere , fattum fub lege , ut 
eos , qui Juh lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus » Sed quo 
Caritatis ardore id fecerit pro nobis , nullus verbis explicat ex nobis, ait 
uhan.yi6. enim ipfe Dei filius ; sic Deus dilexit mundum , ut filium fisum unigenitum 
daret. Hinc iterum Paulus dicit: Jfiti dilexit me , & tradidit fieipfum pro me. 
ThiUff.t. t. De quo rurfus ait t Cum in forma Dei effiet ,, non rapinam arbitratui eft, ejfie fi 
aqualem Deo : fed fimetipfiutn exinanivit formam fervi accipiens in fimilitudi- 
nem hominum fattus , & halitu inventus ut homo. Humiliavit fimetipfim fa - 
Cius obediens ufique ad mertem , mortem autem crucis. In qua fcilicct huma¬ 
nitatis forma coftverfatus ititer homines per omnia ut homo, excepto 
peccato , iter eis oftendit , quo ad dercli&a gaudia repedare polline. 
lohan.n.6. Si autem quod fit hoc iter inquirimus, Dominum in Evangelio dicen- 
PerChri- tem attendamus. ait enim: Fgo fum via , & nemo venit ad Patrem , nifi per. 

ad‘ U " w * Eccc audivimus iter per quod patriam repetamus, videamus nunc qui- 
Dcura. bus modis ad ambulandum grdTus dirigamus. Jj)ui (inquit johannes) di- 
iob. t. c. cii fi in Chrifto manete , debet fient ille ambulavit , & ipfi ambulare. Libet au¬ 
tem intueri , quas fint hasc Chrifti veftigi*, qui grcflus, quibus in carne 
ambulavit pro nobis. Uc cetera taceam , quas evangclica plenitudine nar¬ 
rantur 


Homo a temnens fponte deferuit Creatorem , & feeucus eft peremtorem. 
diabolo fc- • menC u-j ut c ft veritas, non novit, morti qua minatus 1 


Digitized by t^OOQle 



VITA SS. PALDONIS ABB. ET SUCCESS. 4 ij 

ranturde baptifmo ad tentationem ac jejunium, de jejunio ad praedicatio- Ann.chr. 
nem , de praedicatione ad opprobria , de opprobriis ad flagella , de fla- J".";’ 
gellis aa fputa, de fputis ad crucem, de cruce ad fepulcuram pervenit. Ii et¬ 
enim funt greflus Dei in terra, de quibus Pfalmifta ait: Vififunt grejfus tui, P j*u 7 . ij. 
Deus , in grejfus Dei mei Regis. Hos imitandos efle denuntians Petrus ait Fi¬ 
delibus : Cbrijhts pajfus eft pro nobis , vobis relinquens exemplum ut Jequami- i-P/m. h. 
ni vejligia ejus. His fe paflionibus fcqui ipfa Via infinuat dicens: Si quis vult 1«.,..,. 
poft me venire , abneget femetipfum , & tollat crucem fuam quotidie , & fequatur 
me. Et Paulus ait: Mihi autem abjitgloriari, niji in cruce Domini nojlri J e s u- GaUt .6 14, 
Christi, per quem mihi mundus crucifixus eft , & ego mundo. Ii greflus autem 
& anguftam ingrediuntur viam > quae ducit ad vitam. Ii ambulant fuper af- 
pidem & bafilifcum , & conculcant Iconem &: draconem, in his ambula¬ 
verunt Apoftoli, hos Martyres &: Confeflfores funt fubfecuti. Hos pergref- 
fus perfe&i inceflcrunt Monachi, quibus fpecialiter a Domino dicitur: Tol- «, 
lite jugum meum fuper vos , & difeite a me quia mitis fum dr humilis corde, & 19 • 
invenietis requiem animabas veftris. 

I. Sed quia nos in illorum tempus devenimus, de quo Dominus in Evan- 

gelio ait difcipulis fuis , quia abundabit iniquitas , refrige fiet caritas multorum; Mmnb. 14. 
ac fecundum Apocalyplis fententiam, nequaquam fer ventes, fed (quod ge- u ' 
mendum eft ) tepidos adfpicimus Monachos ■, ad incitandos animos eo¬ 
rum , tres nuper ad Chriftum converfos evangelica perfc&ione probatos 
auditorum animis ingerimus ,Paldonem fcilicet , Tasonem, atque 
Tatonem , fandorum Patrum fudoribus aC laboribus coaequandos : ut 
qui defidiofi ac languidi antiquos Patres noftros nos imitari non pofie cau- 
famur, horum nuper converlorum vitam recolentes erubefeamus. Hos er¬ 
go non temeritatis aufu impulfus , fed Abbatis mei monita fequutus , ea- Aua 0 n* 
que modo ftilo profequor , de quibus adhuc teftes cxfifturit , qui fe hacc * tas ‘ 
ab Eis audifle confirmant. 

INCIPIT VITA. 

3. es igitur ex nobili genere orti, jure confanguinitatis propinqui, paido.Ta- 

J. Paido, Taso & Tato, fuerunt viri Beneventani: ex quibus fo & Tat ® 
fuperior Paido ex uno , Tafo vero & Tato ex altero fratre funt procreati. J^GaUiam 
Ii evangelica voce excitati , divinoque amore inflammati, una eis fen- cogitant, 
tentia , unum confilium fuit, unumque exftitit votum , patriae folum, di¬ 
vitias , parentefque relinquere , Sc nudos nudum Chriftum fequi, nudos 

cum nudo adverfario pugnare , Galliarumquc provinciam pro voto expe¬ 
tere : atque inibi corpore non mente dudtos, diverfa Monafteria inquirere, 
lenique jugo Chrifti colla mentis fubmittere. Hoc autem idcirco ftudiofe 
facere praevidebant, ut propter Chriftum ne uno qui fuperdfe poterat ad- 
fpcctu vifionis corporaliter frucrentur. Quid plura ? ut animo & mente 
conceperant, iter praeparant, nec moram faciunt, nec dilationem pra:ten- 
dunt. Sed carnalium parentum mexus pcrtimcfcentcs , qui femper impedi¬ 
mentum fiunt ad Chriftum converfis , eorum oculos pia fimulationc delu¬ 
dunt , ita tamen ut mendacii crimen nequaquam incurrant. Dicunt enim 
fe Romam pergere velle , Apoftolorum Principis Petri fe fuffragiis com¬ 
mendare , ejufquc defiderata limina ofculari : quod & fecerunt. Sicuti au¬ 
tem nobiles decet, oneratis animalibus ftipendiis, praeparatis adfedcndum 
equis , famulorum fulti obfequiis , fibi folique Deo quid agere vellent *, 
greflus ad ambulandum movent. 

- Acta SS. Ord. S. B. S aculam III. Hhh 



Digitized by t^OOQLe 



Ann Chr. 
ncc xx. 
Oct. XI. 


.Romam 


416 VITA SS. PALDONIS ABB. ET SUCCESS. 

Scirps veneranda fatis, nimium praccclfa patente, 

Primus a principio luxit ut orbe dies. 

Germine purpureo decus hoc tulit urbs Benevcncus, 

Jure falutiferos traxit ab urbe viros. 

Scandere regna petunt fublimia corde fereno, 

Digni facra ferunc figna pro lege Dei. 

Terrea eunda terunt, gazas ut ftcrcora fpernunt. 

Laudes magnifico gaude referre Deo. 

Cui'falus & virtus, 

Rex bonus invidus. 

4. At vero ubi proprios fines funt egrefli, Marforumque * provinciam 
a icunt pe. jngrefli, defeenderunt equis, admonuerunt pueros , ut cum equis & his 

quae allata fuerant ad propria remearent. Et hoc propterea , quoniam fibi 
tale votum exfticifle dicebant , ut ii tres tantum luis pedibus Romam per¬ 
gere deberent. Quibus flentibus ac lugentibus, jure poteftatis imperant ut 
recedant. Illis autem abfcedentibus , dum praefati famuli Chrifti fcan- 
dunt iter, obviam habent pauperes vilibus ac fciffis indumentis adoper- 
Veftcs fus* tos. Jam ii paupertatis amore inflammati aiunt inter fe; Ne fit in nobis 
daxi: pau- q UO< i m undus honoret, ne quod latro diripiat; his nos veftibus exuamus, 
fcn pauperibus tribuamus , iliorumque nos viliflimis ac fordidis induamus. 
Hinc perpendant qui nomen Monachi prxtendunt , quanci reatus crimi¬ 
nis fit fub Chrifto paupere degemes , indumentis comtos & non moribus 
incedere. Ecce etenim ii , per quos hoc Monafterium initium iumfic , ta¬ 
libus induti amidis initium fuae converfionis dederunt. 

Mundus ad ima ruit, miferos ad tartara ducit. 

Mutemus veftes , noftras , Deus, inftruc mentes; 

’ Ne fit quod fortis, fur , latro tollere poffint, 

5. Et ut ad propofitum revertar, coepto itinere pergunt, ad Monafterium 
, gloriofae Dei genitricis Maria quod eft in Sabinis perveniunt, in quo vir 

vitae venerabilis Thomas b Pater praeerat: de quo a pluribus audivi, 
quia olim in partibus Orientis conftitutus , ficut ipfe narravit, tamdiu ad 
Redemtoris fepulcrum orationi vacavit , quoaaufque impetraret quod 
precibus poftulabat. Denique , ut adferunt, node quadam precibus fati¬ 
gato, foporeque depreffo adftitit ei quidam geftans in manu mirae pulcri- 
tudinis panem , cui & dixit: Accipe hunc panem, & abfcede. fcito au¬ 
tem te minus ex eodem numquam habiturum. Tantae etenim deinceps, 
ut aiunt qui eum viderunt, compundionis vir fuit, ut paene de Deo fine 
lacrymis nil, poffet loqui. Is dum praefatos Dei famulos hofpitio fufccpif- 
fet , ut Monachorum ac bonorum moris eft Chriftianorum , cum Fratri¬ 
bus, ut ei folitum fuit,fecundum Domini praeceptum eorum pedes ablue¬ 
re pergit, ii autem qui advenerant, delicata ac candida membra vilibus ac 
fordidis vcftimentis tegebant , elegantem ac cqmpofitiun vultus adfpe- 
dum praetendebant. Quamobrcm nec eorum fecrctum abfeondi pocuit 
oculis viri Dei. 

6 . Perado itaque caritatis officio nodifque curfii tranfado , cum aurora 
daret initium diei, feorfim cos blanda loquutionc inquifmt, qui eflent, unde 


Farfenfe 
Monade, 
aiuin petiit 

b 


«Provincia Latii jttxta lacum Fucinum , dicla 
Valeria, in qua S. itquitius Abbas floruit. Paulus 
Diaconus de geft. Langob. cap. io. 1 !revinci* Vale¬ 
ria , cui eft Surfia adnexa, inter Vmbriam <$• Cam¬ 
paniam , Picenumqueconfiftit , qua ab Oriente Sam- 
nitum regionem attingit ■. . Marforutn quoque re- 
gienemidee intra Valeriam f revinciam e/limo com¬ 


putari, quia in cataloge pre vinci arum Itali* mini¬ 
mi ab antiquis deferipta eft. Si quis autem hanc per 
fe previnciam effe vera ratione comprobaverit , hujus 
rationabUii feutenria modii eronibus erit retinenda. 

b De Thouia Farfcnfis Monaftcrii inftauratorc 
adum ad ann. 715, ubi harcSandorura peregrina¬ 
tio fuie deferibitur. 


Digitized by i^OOQle 



VITA SS. PALDONIS ABB. ET SUCCESS. 4 t 7 

car advenerint , ne forte aliquod prxjudicium fuftinerent , ne peccati ann.Ch*. 
crimine pera&o fugerent, promittens fc eis in quo valeret adjutorium mi- ® '* x - 

niftrarc c tantum ut profiterentur , cur cis ita placuerit tantam fimulatio- CT f XI ’ 
nem arripere. Ad haec illi obftupefa&i, videntes confilium fuum feniori cc- eosAbbas, 
lari non pofle i confilio accepto narrant eunda per ordinem , qui fuerint, 
unde , cur advenerint, quaeque geflerint, quorum filii , quibus nominibus 
yocarentur , qualiterve Romam pergere vellent, indeque Galliarum regio¬ 
nes expetere : multis eum adjurationibus conftringentcs , ‘ne eorum pro- 
pofito ipfe fieret impedimento. Ad haec ingemifeens venerabilis fenex ait: 
Nequaquam , 6 filii , in hoc tam laudabili propofito vos impedire cupio, 
fcd magis adjuvare: nec vos interim relinquam, aliquantifpcr vobifeum pera¬ 
gam , itineris veftri ufque ad Apoftolorum limina me habebitis comitem. • 
Proptcrea autem vir Deo plenus itineris illorum particeps fieri gcfticbat, 
ut eos, ficuti & fecit, fuir falutaribus confiliis ab illius itineris longitudine Romam 
revocaret. Quod Dei providentia fadum fuilfe nullus ignorat, qui hoc tos comi - 
Monafterium cernit. ' atur ' 

Hos fpecie , forma , cognofcit munere dogma, 

Confilio refovet , levat obfequio Pater almus, 

Ne paveant, faveant, facilis pateat labor altus. 

7. Pergunt interea fimul ut fenis fuit voluntas , mulrifque lacrymis pro- 
fufis devotionem fuam Apoftolorum commiferunt fuffragiis. Oratione ve- 

r6 completa coepit eos reverendae memori x jam didus Pater verbis fuafo- In Monjh> 
ariis admonere , ut fecum ad Monafterium reverterentur c & aliquamdiu Acrium 
apud eum remorati, propofitum inftitucionis fux videndo & operando ad- 
difeerent, & tum demum quo eos Dominus vellet vocare properarent. 

Et ut verbis illius utar; Audite, inquit, o filii,confilium meum, ad Mona¬ 
fterium cui defervio, revertimini mecum, &c propter ardorem veftri defi- 
derii, quamquam extra ufum Monaftcrii, intrinfccus vos recipiam, ut fimul 
cum Fratribus edatis , fimul dormiatis, fimul orationi vacetis, fimulqtrc ad 
opus manuum exeatis; ut his exercitiis probati fciatis , quibus modis pro¬ 
pofitum Monachi adimplere valeatis. Hxc &his fimilia eo dicente prxbuc- 
runt adfenfum , pariterque cum eo ad Monafterium fiint regrefli, in quo 
paucis diebus remorati ad plenum inftrudi funt. 

Te fimul ecce petunt, Petri dum limina quxrunt, 

Roma beata nimis, fratrefque, fenexque fidelis, 

Quos dahit ipfa ferens fidei per litora navis. 

8. Accidit autem , ut dum pater duorum fratrum , Tatonis fcilicet at-» q^,,- j pju 
que Tafonis , cum ceteris parentibus huc illucqUe eos quxrcrent, rapidif- remibu* 
fimo curfu Romam vetairent. Quosdum ftudiofe quxrcrent, ac nequaquam qu * 4ui> 
inibi invenirent; audiunt \ dicentibus Sabinis, e< 3 s elfe in Monaftcrfo glo- 

riofx Dei genitricis Maru. Tunc illi majoris amoris ftimulis agitati lpa- 
tium itineris illius quafi tranfvolantes , ad prxdi&um Monafterium perve¬ 
nerunt: a prxdido Monaftcrii Patre petierunt, ut adfpc&ibus illorum prx- 
fentarentur. Venerabilis autem fenex, ut erat fuadibilis eloquio,admonuit 
ut exirent. Illis autem renitentibus compulit eos , ut fibi imperanti obedi-» 
rent. Ut vero c^refli funt, parcntefque eos viderunt, vehementer flere coe¬ 
perunt , elevataque voce ad eos dixerunt; Cur nos peccatores tamquam 
mortuos reliquiftis ? ut quid* curam animarum noftrarum deferuiftis \ nui-i nv iti e is f« 
Ififne vobis ineft pietatis affedus , nulla confanguinitatis compaflio ? obfc- AAunt. 
eramus, inquiunt, obfecramus, & per Deum conditorem cxli & terrx de¬ 
precamur , ne nos deferatis : quia ad Chriftum converti , & fxculum 
funditus relinquere fumus parati. Sin autem , conceftamur cxlum & tcr- 

Hhh ij 


r 


* 


Digitized by DOQle 



Ann. Chr. 
d c c xx. 
Ql t. XI- 

Revocan¬ 
tur a Gallia: 
itinere- 


Ad folitu- 
dinim pro¬ 
pe Vultur¬ 
num invi¬ 
tati. 


iftuc fc re¬ 
cipiunt , 

i. Cor. lo. 
» 4 - 

nihil fecum 
ferentes, 
Matth 6 . }t. 


Ilii. 


i quodam 
ignoto ne- 
ccllaria ac¬ 
cipiunt. 

* id (fi por¬ 
tam 


41S VITA SS. PALDONIS ABB. ET SUCCESS. 

ram, fanguinem noftrum de manu veftraaDeo fore quxtendum. Ad quo— 
rum verba lacryraafquc atque fingultus dum illi pietate nequaquam move¬ 
rentur , fcque ut Deo promiferant , Gallias petere dicerent 5 propterea ut 
aperte nunc cognofcimus, fertur fenex ad eos voce dixiffc: Confidite, in¬ 
quit, filii, confidite, Se de Dei mifcricordia prarfumite: quia fi modo meis 
monitis aurem obedientia: accommodaveritis, multi per vcftra: adionis 
exemplum carlefte ingredientur regnum. Audite , inquit, filii hominum, 
audite confilium patris vcftri, Se horum preces fpernere nolice. oftendam 
vobis , fi vultis, a Deo vobis locum praparatum. fpero enim in Domino, 
quoniam illic adimplebit Deus defiderium veftrum , ibique faciet Deo 
frudum acceptum. Indicium autem loci percipite , & ad cum quantocius 
properate. 

Non Pater hos monitis, gemitu movere parentes. 

Sed patriam gentem contemqere rite fatentes, 

Mollia fpernentes, pro Chrifto dura ferentes. 

9. Eft autem , dilediffimi , locus ad quem vos ire defidero in. Samnii 
partibus fuper ripam Vulturni fluminis,ubi initium fumit a mille ferepaffi- 
bus , in quo videlicet loco fitum eft Oratorium Martyris Chrifti Vincentii 
nomine dedicatum : ex utraque vero parte fluminis filva denfiflima, qua: 
habitationem tantum pnefiat ferarum, latibulaque latronum. Omnipotens 
autem Dominus cui vos famulatum exhibere defideratis, Se vos in eodem 
loco illaefos fervabit , Se eundis iter agentibus a timore latronum pacatum 
atque lecurumconftituet, nccnon Se ccrafis, dumis, ac fentibus,lignisfru- 
diteris abundare faciet. Ite, ait, filii. Se in eodem loco fine metu cujufcum- 
que permanete. 

'Hos Pater ire monet, loca monftrat pervia nullis. 

Arboribus multis, quae comant flumina pulcris, 

Montibus; Se ventis , nivibus funt frigida maeftis. 

10. His igitur Se hujufcemodi verbis a rigore obftinationis emolliti, tam¬ 

quam Chriftum in fenioreloquentem attendentes, Apoftolique didum re¬ 
cordantes, Nolite quarere qux veftra funt finguit , fed qux alterius > ab his quae 
coeperant, revocant animos , atque ab eodem benedidione percepta iter 
arripiunt, Se ad hunc quem incolimus perveniunt locum, nihil fecum in 
alimoniis corporis praeter viaticum in fportella ferentes, jam tunc non im- 
memores illius praecepti dicentis: Nolite folliciti tjfequid manducetis , a ut quid 
bibatis ; Se , nolite folliciti ede in craftinum. Sed ille qui propter miferiam 
inopum Se gemitum pauperum ut pius pater exfurgit, qui talia agentibus 
repromittit dicens: £>uxrite primum regnum Dei &jufiitiam ejus, er hxcom¬ 
nia adjicientur vobis j hanc eorum fidem adfpiciens, cito ftipem largiendo 
adfuir. • • 

Tres iter adfumunt , nihil huc nifi corpora ducunt. 

Eft regimen, vidus, tegmen, miferatio, Chriftus. 

Lex quoque facra Dei, lux nodis live dici. 

11. Nam cum ad hunc in quo refidemus, ut didum eft, perveniunt lo¬ 
cum , quia eunda qua: ad ufus corporis funt nccefTaria deerant, ad illuni proti¬ 
nus mentem erexerunt, in quo Se per quem omnia vivunt. Ingrediuntur deni¬ 
que Oratorium, peragunt in Dei laudibus officium, atque fuperveniente nc*- 
dc quieti membra deponunt. Sedear dico, quieti? cum terratenus tantum 
artus locantes, ad morem Patriarcha: Jacob lapides capitibus fuppofuerint. 
Dico tamen, quietemeffc: in quoetfi carotabefeit, fpiritus pinguefeit. Et 
ecce fado parvo intervallo, venit ad cos quidam homo ignotus nodurno fi- 

lentio, regiamque * Oratorii pulfansait: Quifnam hoc in loco quiefeit? Ad 

* 

I 



Digitized by t^OOQle 



VITA SS. PALDONIS ABB. ET SUCCESS. 419 

vocem exfiliens tacitus venit ad eum venerabilis Tafo. Cui ille : Audivi, 
inquit, a dicentibus, quoniam hic peregrini adedent. & propterea a pa- 
ftonbus meis veniens , detuli modium farinae ac vini, fi habes, ubi hoc 
quod attuli, recondas. Tunc ille quaedam vafcula reperiens, tamquam i Deo 
fibi oblatafufeepit quae offerebantur: quo abfcedcntc nullus deinceps com¬ 
pertus fuit, quifnam ille fui flet, qui hoc munus gratanter obtuliflet; His 
igitur indiciis claret, a quanta perfedione coeperunt ii, per quos hunc lo¬ 
cum ad tanta; magnitudinis excellentiam perducere dignatus eft omnipo¬ 
tens Deus. 

Angelus acceffit, dixitque: Quis hic requiefeit ? 

Exfilit inde Tafo tacito pede, pedore grato: 

Munera cui praeftans vinum, finulam, redit extra. 

ii. In hac denique Chrifti paupertate follicite perfidentes, eorum vita 
quam Deus ad exemplum plurimorum oftendere clifpofuit, longe lateque 
pertonuit, atque lucerna fuper candelabrum pofita diutius latere non potuit: 
& cum multi eorum vitam imitari cupiunt, multitudo fraternitatis ad cos 
concurrere coepit. 

Longe per * centum fociis moderare talentum' 

Famina facra ferunt,palmam bcllique tulerunt: 

Et capiunt multos valido de gurgite dudos. 

13. Primus itaque prxfuit facro gregi Paldo Dei famulus, qui erat om¬ 
nino mitiflimus , quique per omnia hoc in fuis adibus oftendebat, quod 
fuis fubjedis voce praedicabat: ita amator Chrifti paupertatis , nec ficuti 
carnales, arftuans divitiis terrenis. Hic nempe fertur ad cbnfirmandas ani¬ 
mas Fratrum , ut in paupertate quam coeperant perdurarent ,-dixiffe: Cre¬ 
dite mihi , Fratres, quia Monachus ille , qui in hoc Monafterio perfidens 
ufquc ad finem permanferit, anima ejus aeterna fupplicia nequaquam fufti- 
nebit, fed vitam aeternam poflidebit: & hoc fandae congregationis Mona- 
fterium ufquc ad finem farcull adfervandas animas permanebit. Quod qui¬ 
dam ignorantes, qua intentione haec profccutus fuerit, falfa feipios fccu- 
ritate decipiunt*, quamvis male viventes, & contra Regulam Patrum b fa¬ 
cientes , hoc in Monafterio fi permanferint, falvos efle m futurum pofle: 
cum condet omnibus , quia quicumque in perpetratione criminis hoc in 
loco permanferint, &ante extremi obitus diemfc minime correxerint, ad 
vitam nequaquam pofle tranfire. Dicendum autem illis eft, nequaquam vi¬ 
rum Dei contra divina eloquia fententiam protulifle; fed in illis hanc fen- 
tentiam permanere dixifle, qui ipforum fobriam & cadam vitam ac lauda¬ 
bilem paupertatem vellent imitari. 

Culmine praeclaro renitens diademate facro, 

Primus prarficitur Paldo reverendus, & Abbas 

Innumeras animas Chrifto fiiper aethera mandat. 

14. Interea turba Fratrum fuccrefcente , coeperunt contra votum habe¬ 
re , per quod poflent eifdcm quos regebant fubvenire. D umque praedidi 
venerabilis Patris Thomx immemores * didi, multos per eos in hoc loco 
efle falvandos, amicam paupertatem follicite requirentes ; abjicere conan¬ 
tur ea, qua: poflidere videbantur. Sed refiftente eis divino judicio turba 
Fratrum , ftuduerunt magis fecundum Apoftolum non fua finguli, fed quae 
alterius funt quaerere. &C illud : Omnibus omnia falius fum , ut omnes falvos 


Aux.CtfR. 

BCC XX.' 

Oct. n. 


Multos ad 
fc alliciunt. 


'f. ter 


Paldo Ab¬ 
bas primus 
Fratres ad 
paupertati 
itoitatur.j 


N ok A, 

« i 


Subeo vi« - 
get amor 
paupertatis 
& caritatis. 
*/. memo¬ 
res 


i.Cor.).iu 


a Multi venditant id genus privilegia , quibus 
corrigendis infignis hic locus. Lege Angelum de 
Nuce incap. 17 Vitx S.P. Bencdidh . 
b En Regula S. Bencdi&i dicitur Rtgula Patrum : 


quod etiam nomen ei tribuit Ordo Romanus, ubi 
de ordinatione Abbatis. Lege Praefationem huic 
tomo praefixam. 

Hhh iij 


Digitize . by 


Google 



4*0 vita ss. paldonis abb. et success. 

Ann CHk. facerem. Mulca fiquidemtuuc inter cos fuifle caritas , mulca concordi a unica» 
o e t.*x i. ^multa compaffio fraternitatis refertur. Et quidem narrantur de eis quaedam 
Auftor i ^ l 8 na miraculis, fed noftrum ad hoc tantum fuit ftudium incitatum, ut quir 
racui° r ™ " bus modis fxculum ac diabolum vicerint, apicibus profequamur. Neque 
miwit. enim majus efTe poteft miraculum , quam quod tota mente mundum reli- 
queruDt. Et quia multi videntur miraculorum cfTc participes, fcd nullatenus 
nomina habent feripta in cadis * nequaquam hoc in tempore virtutes in Ec- 
clefia, fed pcrfe&am vitam requirimus. Unde Dominus difcipulos de fub- 
tuc. 10.10. jc&ione darmonum gaudentes deterret dicens c Nolite gaudere tn hoc quia da- 
monia vobis [abjiciuntur '. In quo vero deberent lactari, fubdendo manifeftat 
dicens: Gaudete autem quod nomina veflra feriptafunt inulis. Magna fiquidem 
virtus, magnumquc&admirabile exftitit fignum,fuae converfationisexem¬ 
plo tam innumeros de terris clevaffe ad caelos , de tenebris ad lucem, de 
morte ad vitam, de exfilio reduxilfe ad patriam. Etut coepta profequar, fz- 
pc didus venerabihs Paldo, evangelicz perfedionis vir per omnia confum* 
Mdo mo- matus, humanis rebus excedens, praefencis vitz finem recit v Id. O&obr. 
i ' £Uf " Indid. m,anno Incarnationis dominica: dcc x x, rcfidence in Sede apo*» 
ftolica veneranda: memoriz Gr.egor.io II. Hic fufeeperat facri Coeno¬ 
bii regimina ab Incarnatione Domini anno dcc vn,fub fando Papa S i- 

SINNIO. 

En , Paradife, tuos vernantes collige flores. 

* Denis feptenis * annis moderatus habenis 

Eli Paldo felix, quando tua gaudia cepit. 

Taft fufFc.- iy. Cui fuccedlt in fando regimine T a so, minor quidem annis, fedar- • 
aus> dentior in fando propofito omnibus illis. Quia verb nonnumquam is qui 
praccft, fi confiderare negligat &c contueri infirmorum imbecillitates^ cof- 
fum abicl' < l ue non uc praevaluerint, fed ut rigor diftridionis ejus didaverit, voluerit 
&us, artius adftringere , nequaquam cos quo cupit perducere valet, quia huic 
• nimius zeli fervor potuit dominari: fimile quiddam ei accidiffe cogndfci- 
eur. nam cum hunc arduo itinere incedentem nequaquam fequi valerent, 
penitus deferentes abjecerunt, fratremque ejus majorem natu loco ejus 
conftituerunt. Unde fadum eft, ut ab utrifque partibus ad Pontificcm Ro- 
^ifu 8 r°cfti P ’ manum relatio mitteretur. Quod cum Gregor ius Papa fecundus au- 
tuitur*indi. diflet, fadum improbat, hos contra canones fecilfc nOtat, manufque fuas 
£ta rebelli, in Chriftum Domini extendiffe denuntiat. Qpibus & pznitentiam indi- 
tcu«i* ni ’ cens > hujus fadi efficaciam ademit, quam fcilicet indidam fibi pxniten- 
tiam vix cum magno difficultatis conamine , obfiftcnte agris ardore perfi¬ 
cere valuerunt. 


* Pbft fequitur focius retinens moderamina Tafo h , 

Qui^minor eft annis, validusfapientia quamvis. 

Hic alacer , fortis, fervens quoque robore cordis, 
morte^pu- l6 ‘ ut °ftcnderct omnipotens Deus, quanti reatus crimen admififlent 
nitimur, ii, qui Paftorem a Deofibi praecledum abjeciftent *, nequaquam hac paeni- 
tentia placatus,mox fine mora judicium exercuit ultionis. Nam ita coepe* 
runt finguli humanis rebus decedere, ut duorum aut trium corporum fieret 
t una memoria c receptaculum. Eaque hac gradata fuit fententia, quoadufque 


« Siquidem annis feptemdecim Paldo rexit Mo- 
uaftcrium, obiitque anno dcc x x ; ab anno dcc 
r 11 regimen inurte dicendus eft. Quamquam hic 
locus re&e fic conciliari poteft , utli ab inchoato 
Monaftctio calculum ducas, annum dcc i i i ; (i 
i perfedo, annum dcc vi i ptjclatura: Paldonis 
initium definias. 


h Et tamen index Abbatum ab Ughello editus 
Tatonem praefert Tafoni. Verum Tafo qui tertio 
loco fupra nominatus eft , fuit quidem natu mi¬ 
nor , fcd alterum in regimine antevertit. 

c Id eft unus tumulus, nam ftepe Mtraeri* a 4 
Sandorum tumulum defignandum ufurpatur. 


Digitized by i^OOQle 



VITA SS. PALDONIS ABB. ET SUCCESS. 4 jt 


D cc li, 
O CT. X I. 


fxnc nullus eorum in corpore remaneret, qui hujus naevi fuerant confilio ann.ch?.. 
maculari. Sed nec ipfe diu moratus,eofdemeft moriendo fecutus. Idcirco 
autem hujus facti adverfitatem huic operi adnedimus, ut a tali deinceps 
feditione & pallor &c grex alieni exfiftanc. Quia etfi nequaquam eos per 
hoc, fadum, utpote incipientes pacnitcre, damnandos adfirmarc audemus, 
cum fcilicet Paftor zeli fervore,& grex pufillanimitate erraveritj tantum 
incertum eft, utrum eos haec judicii fententia ad plenum hujus reatus cri¬ 
mine mundaverit, an etiam Purgatorii *poft mortem fupplicio ignis fuerint 
abfoluti. Obiit autem Tafo praedidus Pater 111 Id. Januarias anno domi- 
Incarnationis feptingentefimo vigefimo nono, lndidionc unde- 


Tafo dece¬ 
dit. 


mcac 


cima *. ■ * !. duode- 

Fratri praelatus pcenam Tafo fertque reatus, > Clma 

Annis poft odo migrans , cui ceiferat ordo : 

Quem fequitur Fratrum numerus fub pefte necatus. 

17. Succedunt prxtcrea poft hujus diferiminis luem ,utadfolet, lacta qux- succedit 
dam atque jucunda, cum fuperftes Tato loco Paternitatis fuccedir. Hic de- ^ 
nique virtutum omnium matre plenus exftitit caritate , in animabus colli- tutis, 
gendis ftudiofiflimus, zelo Dei fcrventilfimus , pietate uberrimus, difere- 

tione cautilfimus: quique vcluti mater fuper filios, fic femper follicitus fuit 
fuper fubjedos , femetipfum in laboribus duriftimd exercens, gregi ut pater 
parcens ; inter mites mitior exfiftens , inter elatos zelum diftridionis exer¬ 
cens. Fertur etiam ex quo ad Monachi habitum venit, nequaquam balneis . 
ufumfuifle, numquam caput lavifTc, numquam novaculam fuper caput aut 
barbam duxifle: &, quod his difficilius eft, diebus opere manuum infudans, 
nodibus vigiliis perpetuis vacans 5 lorica: onus ad carnem geftans, quoufque 
virtus corporis praevaleret, non depofuiffe. Cum verd defeffis ac fatigatis 
jam membris hanc ferre non poffet , circulum fibi ex eadem occulte fieri 
praecepit, quem ufque ad diem obitus fili geftavit. Hunc adferunt lcdi- 
ftemia refugiffe. Fertur & hebdomadam jejunio peregilfe. His enim ac ce¬ 
teris virtutibus repletus ad finem ufque perdurans , confummatus obiit in Ad fuperos 
pace 111 Idus Decembris , Ind. verb v 1 *, felici gaudio laetus, anno Incarn. ^j8 rac 
dominicae feptingentefimo trigefimo nono b . ' v \ l 

Hic prius abjedus, fit poftea Paftor honeftus 
Undenis adis, poftquam Tafo praefuit,annis. 

Ad finem durans explevit tempora longa. 

Qui fuerat magnus ftudiis, opibus quoque largus. 

18. Haec de hisdixiffefufficiant, quorum nos exempla ac fada praeclara de tempori* 
faeculi turbine ad hanc quietem perduxerunt. Sed horum adfpiciehtes fer- fui vina iu- 
vorem , cogit nos gemitus aliquia dicere de noftrat converfationis tepore. 8 ct Au & or » 
& quamquam meipfum primb ferire loquendo pertimefeam, tamen ea in 
quibus jaceo, &c mihi fimiles jacete cognofco, enarrare vitia fublato pudo¬ 
re c nori crubefcam. Fortaffis eiiim per hanc humilitatis confeflionem &c ? 
mihi a Deo venia dabitur,& illis falubris corredio miniftrabitur. Sed unde ’ : 
exordiar ? unde loquendo initium fumam ? Omni enim ex parte fandum a 

nobis propofitum violatur, & psene nihil nobis fupereft,nifiqubd fandus 


» En locus manifeftus de Purgatorio, de quo 
Gregorius Magnus lib.4Dial.cap. 39.& alii. 

b Tarani fuccelfit Ato,quem uni cum Optato 
Abbate Cafinatc Stephanus Papa 11 ad leniendum 
Aiftulfum direxifle memoratur. Lege Anaftaiium 
Bibliothecarium. 

t Pia fanc impudentia. Paullo enim minus po- 
fteros intereft majorum agnofeere vitia quam vir¬ 
tutes : & criminum alienorum pudor, fequacibus 


cautio eft & inchoata corrcftio. Eodem animo im- 
pulfus erat Chronographus Trudomanus.qui id¬ 
circo in hiftotia Monafterii (bi majorum virtutes 
exprelfit fimul & vitia, ur dum probitat feu impro¬ 
bi tat fingulorum legeretur. probi priorum exemplo 
accenfi in meltus & meltui femper pnfioinnt 1 improbi 
imaginat» vitA fuA tonfufi, A malis openbui /his 
/altem refipifeam. 



Digitized by t^OOQle 





45* vita ss. paldonis abb. et success. 

ann. Chi. p a tcr praedixit Benedictus, per tonfuram & habitum nos Deo mentiri. 
Oci ii Videmur paene omnes ad fupcrbiam promti, ad contentionem, ad fcanda- 
lum, ad detra&ioncm, ad mendacium, ad maledicendum , ad accufacionis 
i. lxfionem, ad contumaciam, ad iram, ad amaritudinem, &c defpc&ioncm, ad 
fururrationem, ad murmurium, ad gulam , atque ad ornatum vcftium fu¬ 
mus illedi : Sc ut breviter eunda pcrftringamus, ea per qua: Sandi cxle- 
ftia confecuti funt regna , id eft tribulationes, pcrfecutiones, adverfitates, 
anguftias, pafliones , contumelias, humilitatem , fubjedionem, pauperta¬ 
tem odio habentes * qua: noftra funt, non qux alterius quaerentes; falfos 
honores appetentes, ac'per hoc invicem invidentes, invicem mordentes $ 
quidquid ad prxfens deledat , quidquid dulcedinis , tota mente re¬ 
quirimus, nefeio per quod aliud iter, fallente nos vilia interiore, aSando- 
rum calle deviantes , ad vitam nos polTe pervenire confidimus. Ait enim' 
Matt. 7.14- Dominus: Arta & angufta via eft qua ducit ad vitam fauci funt qui intrant 

A8.14.t1. peream. Apoftolus ver 6 dixit: Permultas tribulationes oportet nos introire in 
k»w.s. 17. regnum Dei. Et iterum: Si non compatimur , necconregnabimus. &, Nemo toro - 
\biTy lX ' nabitur, ni fi qui legitimi certaverit. Eia, Monachi noftri, quid ad hxc dicturi 
fumus e aut (quod enim nefas elt) Scripturam mendacem, aut nofmecipfos 
mendaces veraciter appellabimus. Sine via enim tendentibusilabor eft itineris, 
non profedus. Aut forte decepti dicere poterimus (ut fecundum miferiam 
noftram l oquar) Dominum dixilfc: Beati qui induti funt cappa, vel qui uf- 
que in horam nonam jejunant; nequaquam, dixit autem de his qui talfam 
religionem prxtendunt : Veniunt ad vos in veftimentis ovium , intrinfecut 
Msttb.f. 5. autem funt lupi rapaces. De illis autem , qui beati futuri funt, ait : Beati 
pauperes fpiritu , quoniam ipforum efiregnum calorum ,&c. Intendamus qui hxc 
abhorremus, quibus modis in Scriptura deteftantur ea qux nunc fequi vi- 
jac. 4.«. demur. Scriptum namque eft: Superbis Deus refifiit , humilibus autem dat 
ibid. a. gratiam. &, £fi*i detrahit fratri , eradicabitur. &, Neque maledici regnum Dei 
' r $!'sT t°P*ehunt. &, Perdes eos qui loquuntur mendacium, ic , Cecidit accufator fra- 
Afoc. 11.10. trum nofitorum. &:, £fii irafeiturfratri fuo, reus erit judicio. &, Va qui fcanda- 
ttta.ii ?' hiaverit unum de pufillis iflis qui in me credunt. Tot enim mortibus digni 
fumus, quot his malis exemplis fcandalizamus. Sed nos, o dilecti Ifimi Frar 
tres, fuperiorum pauperum , quorum mentionem feci, exempla attenda¬ 
mus, ne in vacuum currere videamur, omni nifii, omni conamine, orrtni 
virtute defudemus, ut ab his qux dixi prxeipitiis edudi, per iter San&o- 
rum incedere valeamus. Si enim unum in nobis bonunv perfedeadeffet, 
tot enumerata mala nequaquam inelTent. Et quod eft hoc bonum, nifi man- 
toh»n. ij. datum novum; Mandatum novum , inquit Dominus, do vobis , ut diligatis in- 
i f om ■ g vicem. &, In hoc cognofcent omnes, quia mei citis difcipuli >fidilectionem habue- 
ibid.10. ritisad invicem. J>>ui enim diligit , ait Apoftolus, legem implevit. &, Plenitudo 
legis eft dilettio. Ego autem dico, quia qui fratrem diligit, nequaquam de¬ 
trahit , fcd corrigit: qui vero detrahit, non diligit, qui autem non diligit, 
i.ifb.f, 14. docente Johanne, manet in morte. Si, inquam, radix hujus dilectionis effec 
in nobis, omnia virtutum poma maturefccrcnt: quia vcr 6 deeft , in flore 
vanefeunt. 


PIota. 19 • Sed quia inducias ad corrigendum hujus temporis a pio Redemtore 
accepimus, agamus , ut in melius proficiamus. Non enim fufficit patrias, 
divitias, parentefquc reliquifle , nifi nofmetipfos mortificemus. Diem ergo 
mortis quotidie artendamus,& in xternum non peccabimus, palfiones Do¬ 
mini inipiciamus, & de prxfentibus injuriis non dolebimus. ficquc hujus ex - 
filii iter pergamus, ut egredientes de corpore, Angelum lucis inveniamus, 
per quem defenfi ab accufatore, illuc perveniamus, ubi Deum eundi cum 

>• Angelis 





Digitized by i^OOQle 



433 


VITA SS. PALD ONIS ABB. ET SUCCESS. 

Angelis fine fine laudemus, ubi jam nullus erit metus mortis, nullus mx- Cire * an 
tor, nullus dolor, nulla amaritudo,nulla tenebrarum caligo;fed diesztcr- DCC xx * 
na , d;cs beata : in qua qui inventi fuerint, luce folisnon egebunt, qui ab ° CT ' 
i|>fo Agno illuminati, ficut fol, in regno Patris fulgebunt, ubi fcmper 
beati, lemper gaudentes, femper lx cantes, femperque erunt cum Chritto 
fine fine regnantes : ubi caritas in fingulis regnabit , & Deus omnium in 
omnibus erit, qui in Trinitate perfc&a vivit &: regnat per omnia fxcula 
fieculorum, Amen. 


"it? •Hf» «H* ^ ■» "■/ *$£ -H* .»*f ^ fe •&> *>f P. *>f -J fe' 


VITA S JOHANNIS EPISCOPI 

EBO RACENSIS INANGLIA, 


Ann.Ch*, 
d c c x x i. 
M A It VII» 


Au&ore (ut videtur) Folcardo Bertiniano Monacho. 


Ex mf. Legenda Mtnaficrii S. Gildafti de Nemere. 
OBSERVATIONES P R M V I M. 

t t . . 

r. Ohannes, vir eximiarum virtutum, noti ili mum habet Pratdicaiorem VitxScri- 

- Bedam in geftis Anciorum, inquit Vvitlelmus Malmtfiurienfisin lib.3 ptoies. 

; JJpaJc*- de Pontif Eborac. De Johanne nofiro pluribus locis agit Beda , praeipue ve. 

'H !ro nb.s cap. 2 & /eluentibus. Johannis item resgefiae in unum collegit 
F olcardus, »0» e/frehiepifeopus Cantuarienfis, ut infra in Appendice ad hanc Vi¬ 
tam legitur ;fed Monachus "B er tini anus, initio facuii xt in Anglia ac gens: quod in obfer- 
Vationibus ad Vitam S. 'Berttni fuperius adnotavimus. Johannes Pitjeus auftorefi, Fol- 
tardum librum de Vita S. Johannis unum, alterum de ejus miraculis fcripfi/fe. Librum 
miraculorum reperire non licuit , librum devita husec ipfum ejfe, quem hic exmf.cod. Gil- 
dafiano edimus , veri fimile e fi. De Johanne item egere Vvillelmus M alme fi uri en fis Mo¬ 
nachus loco citato, Thomas Stubbefius in lib. de ‘Pontif. Eborac. Capgravius , Harpef- 
feldius & jlii. Lege Vitam S. Vvilfridi fupra ad annum 709. 

1. Magne, venerationi fuit apud prifeos Britannia incolas S.Johannes. Athei famis Memoria. 
Rex, qui Bevtrlaci collegium infiituit Canonicorum & reorum afytum , adfumto S .Johan¬ 
nis vexillo Scotos debcllafle fertur, & in Scotia villam quamdam S. Johannis nomine 
appellari jufiifie. Qjeinetiampetente Henrico V ejus memoriam ubique per Cantuarienfem 
provinciam frequentari fiatuit Henricus Chichelius Arehicpi/copus , uti in libro de Confti- 
uttionibus Anglia legitur. Sedncc modb minor cft laudibus fuis, inquit VUlelmus Mal- 
mefiurienfis, nec adhuc defun&us miraculis. Celeberrimum illudhabecur, quod habitato¬ 
res Beverley , quo loci jacet, pro fpe&aculo (oleant exhibere. Tauri fcrociflimi , qui 
nodofillimis vinculis adftridfci magno virorum fortium fu.lore adducuntur , ftatim uc 
caemiterium ingreifi fuerint, ita omni feritate fopitaconqiiiefcunt, ut oves funplicitate 
putes. Frater natalem diem colitur etiam vir fanttus vii \ Kalend. Novembris, quo 
Alfricus Eboracenfis Pontifex ejus Reliquias ferinio pretiofo inclufit anno m x x x vii, 

$.Johannes ante & pofi epifeopatum Monachus vixit, Religiofamvefiem induit in Cee- Monadica 
nobio Streaneshalenfi, tefie “Beda in lib. 4 cap. 23/ ubi fub Hilda zAbbqtiffa conventus proicllio. 
erat duplex, virorum ac feminarum.' Situm erat ifiud Monafierium in plaga feptemtrio- 
nali Eboracenfis agri ad Oceanum, prope urbem 'D une fletam, 'a Danis pofiea eVerfum ; 
dein reflitutum pro Monachis , ac Vvitebicnfc dittum : demumque trattflatum in urbem 
Eboracum, indito nomine B.Marja. Pulfo Vvilfrido Eboracenfi Antifiite, creati funt 
Epifcopi duo, Bofa fcilicet in Eboracenfi, Eatain Haguflaldenfi Ecclefia. Eatafuccef- 
fit J ohannes circiter annum n c ixxxvm,^ Bofa anno » c c iv, acpaullo p 'oficef- 
fit Vvilfrido in fedem fuam reftituto: cui defunito iterum fuccejflt anno d c c 1 x. in an¬ 
nos ollo, quibus expletis regimen abdicaris, fecejflt in "Beverlacenfe Monafierium ab fc 
Atta SS. Ord. S. B. S acu lum III. I ii 


Digitized by t^OOQle 



454VITA S. JOHANNIS EPISC: EBORACENS. 

Anm. Chr. c onditnm in pago Eboracenfi ad H ullum fluvium : ibtquepofl annos quatuor feliciter exjpi- 
M* C i viV ravit. Mbnaflerii locum Jnderavvda, id efl infilva Deirorum appellat Btdainlib j cap.2. 

* 4. Plures difcipulos habui fle dicitur fanttus Anti fles; in his venerabilem 8edau, 

Difcipnli. g rithunum ac Vlnitaidbm Abbates Coenobii Bevcrlacenfis , ^Siggam 
Diaconum , viros fanSbos. Bedam a Johanne ordinatum Diaconum ac ‘Prefbyterumfuif- 
fi conflat ex ipfius epitome-, difcipulumfuiflenon puto. De aliis infra. 


Johanne* 
Theodori 
difcipulus , 
Epifcopu*, 



moto red¬ 
dit linguae 
officium. 


* al. fcat r 
dini 


Eboracen- 

lis Archie- 

pifcopu» 

San&imo- 

nialerafa-' 

nat. 


t. Eatissimus igicur Johannes Archiepifcopus,incra con¬ 

finia Anglorum editus , cum puerili adhuc pubefeeret xvo, 
Theodoro Cantuarienfi commifluseftArchiepifcopo,qui¬ 
que illum omni probitatis more inftruxit, atque fandarum pru¬ 
dentiam Scripturarum docuit. Cumque jam bene imbutus diverforum li¬ 
brorum eflet litteris, defundo venerabili viro E at a Epifcopo, Haguftal- 
denfis Ecclefix prxfulatum fufeepit : de quo plura virtutum miracula qui 
cum familiariter noverunt, dicere folent, & maximi vir reverendiflimus 
Bercthunus Diaconus quondam ejus, nunc autem Abbas Monafterii 
quod Btvcrlit dicitur. 

z. Quodam igitur tempore quadragefimali Epifcopus fupradidus magnam 
ad fe congregare juflit pauperum turmam, quibus morefolito largam tribue¬ 
ret eleemofynam. inter quos quidam pauperrimus eft addudus, qili a fua 
nativitate erat mutus,atque horribili tinea* plenus,ut numquam pili, fed 
velut porcinae fetae apparerem in cute fua. Hunc ergo adduci przcepit Epi¬ 
fcopus , Se ei in confeptis ejufdem manfionis parvum tugurium neri, in 
quo manens quotidianam ab eo ftipera acciperet. Cumque una Quadra- 
gefimx eflet impleta feptimana,fequente Dominica juflit ad fe intrare pau¬ 
perem. Ingreflb itaque pauperi Epifcopus linguam proferre ex ore, ac fibi 
oftendere juflit:apprehendens eum de mento,flgnum fandx crucislin- 
gux ejus impreflit, quam Agnatam revocare in os & in nomine Domini lo¬ 
qui illum przcepit. Mox ergo mutus verba inconfueta protulit, & tota die 
illa & node fequente , quantum vigilare potuit, loqui aliquid , & arcana 
cogitationis fuse ac voluntatis, quod numquam antea potuit, aliis oftendere 
non ceflavit. Cujus fanitati congaudens Epifcopus prxeipit Medico, ut fa¬ 
nandae fcabiedini* capitis curam adhiberet. Fecit ut juflerat: & juvante be- 
nedidione ac precibus Antiftitis, fadus eft juvenis limpidus vulti*& loque¬ 
la promtus, capillis pulcritudine crifpis,qui ant£ fuerat deformis,pauper 
6 c mucus: domumque rediit benedicens Dominum. 

3. Poftquam igitur beatus W ilfridus Epifcopus, qui longo tempore 
ab Epifcopacu fuo ejedus fuit, a Romano Concilio & a domino Papa epi- 
ftola accepta in patriam revenit, & Epifcopatum Haguftaldenfis Ecclefiz 
cum fynodali Concilio recepit s fandus Johannes in Eboracenfi civitate 
Epifcopatum accepit, & annis viginti tribus nobiliter rexit. Quj quodam 
tempore iter faciens ad quoddam pervenit Monafterium vulgari nomine 
Hunetadum vocatum , in quo Abbatifla morabatur Hereburc b no¬ 
mine cum Sandimonialium congregatione. Hxc ergoEpifcopo lacryma- 
biliter narravit quamdam Sanctimonialem ex fuo grege magno vexari dolore, 
quoniam phlebotomata efl in quartanx lunz « ztate: quam Epifcopus la- 
crymis coadus Abbatiflx faniffimam fua fecit oratione. 


a Gallice ti^ne. Beda fic habet. Sed & faciem 
tantam & furfures habebat in capite, ut nihil um- 
q uam capiOerum ei infuperiere parte capitis nafei 
valeret, tantum in circuitu horridi crines fare vide¬ 
bantur. 

i Hireburcam vocat Beda;additqueeam 


Sandimonialem filiam c)us carnalem'fuiffc, nomi¬ 
ne C o IN b u AG A.M. 

e Ait Beda dixiiTe johannem, audifTc fea Theo¬ 
doro Archiepifcopo, quia penculefa fit fatis iiius 
temporis, nempe Iunx quartae phlebotomia: quando 
<$• lumen luna, fy rheuma Oceani incremento efl. 


Digitized by LrOOQle 


VITA S. JOHANNIS EPISC. EBORACENS. 43, 

4. Quodam etiam tempore venerandus Epifcopus cujufdam militis ’ Eccle- Ann. Chr. 
fiam dedicavit : cujus uxor tantae aegritudinis dolore vexata fuit , ut nui- \ xt ' 
lo modo tribus mcnlibusa domo in qua jacebat portari valeret. Tunc Sa¬ 
cerdos ab Ecclelia prius benedidam aquam illi tranfinilit: moxque ut gu- Alia edit 
ftavit, fana furrexit, & ad beatum Epifcopum concito gradu v«nit ; &c miiacuia. 
quamdiu manducavit, tam ipfi quam fimul cum eo difeumbentibus humi¬ 
liter minillravitpro fuae famtatis recuperatione Dominum benedixit. 

Alterius etiam militis hominem jam pxnc moriturum idem Pontifex vili- 

tavit, faniffiinumque fua oratione reddidit. 

5. Non cft , Fratres , filcntio prxtermittendum , quod idem fandus vir 
dum quodam tempore in Eboracenfi clfet civitate , in porticu fandi 
Michaelis orationi vacaret devote , Spiritus-fandus in columbar fpecic 
ante eum refedit fuper altare , radium foiis vincens candore. Cumque 
mulrt in Templo Itantes mirarentur hanc lucem , unus Diaconus ad 
oftium cucurrit porticus , &: intro vidit Epifcopum flantem in oratione, 

& fandi Spiritus fulgore porticum intus inflammari velut igne ; moxque 
facies ejus cremabatur Spiritus-fandi ardore, & cutis trahebatur in ruga 
maxilla’. Quod ciim fandus Sacerdos per Spiritum-fandum intclligeret, ' 
Diaconem ad fe acccrfivit; faciem ejus fua fanda manu palpans , prifti- 
IQX fanitati reftituit, prxeipiens ei ne hanc vifionem patefaceret, quamdiu 

in hac vita viveret b . b 

. 6 . Quadam igitur die militibus fandi Prxfulis equos fuos veloci curfu 
probantibus , quidam Diaconus 0 Epifcopo diledus equum fuum a curfu # 
refrenare non valens * cecidit, & brachium pollicemque dextrum itacon- * 
quaflavit, ut magis mortuus quam vivus reputaretur. Quod pius Pater vi- * 
dens, nimio contriflatus cft dolore, totam nodem pervigilemduxic in ora¬ 
tione, & mane "facto ipfe infirmus furrexit fanus , cum eo coeptum iter 
pergebat. Lxtus quoque poflca in loco qui Tinemuthum dicitur. Abbas ef- 
redjiis eft digniffimus. 

7. * Quodam etiam tempore dum fandus vir Beverlic peteret, vas quod- 
dam vino plenum de pancte ubi pendebat «etidit: fed vinum quod intus 
erat, per fandi Antiflitis merita permanfit illadum , quique poftea de illo 
vino fumfit potum. 

8. Igitur dum quadam die ad Epifcopum multa conveniret turba , ut fa- 

cri chri/matis undionem acciperet; quemdam juvenem mortuum inter alios 
facri chrifmatis undione lenivit, licque de morte ad vitam reduxit. Simi¬ 
liter U. daemonem ab homine expulit, &: multa alia figna per eum operatus 
cfl Dominus. M 

9. Vixit autem in Epifcopatu triginta tribus annis ll odo menfibus d 
&: trcdccim diebus: &; poftea cum prx majori fenedute minus Epifcopa- 
tuiadmini ftrando fufficcrct, ordinato in Epifcopatum Eboracenfis Ecclchx 
1 lfrido Prefbytero fuo, ipfe confilio fandi Bnthuni Abbatis fui Be¬ 
verlic petiit, ibique diu in Dei fervitute perfiftcns, Nonas Maii feliciter vi¬ 
tam finivit, fepultufquc eft m porticu e fandi Johannis Evangcliftx, ubi per * 

* Bcdn nomine Berthnni Abbatis loquens fic ha- quod efl juxta oflitim Tini fluminis , Abbatis jurt 
bet. ViU» erat Comitis cujufdam nomtne Puch, precfl , inquit Beda lib. y car>. 6 . 

nonlonfe i Monaflcrio no.ro Beverlaco, id ejt duo- d Beda rotundo numero habet foliim annis tri. 
rum fere millium 1patio feparat/t. Sic. Alterum item gintatrtbus , nec dierrt obitus S. Johannis cxpi :mir, 
hic dictum militem , appellat Comitem Addi, de ied annum ab Incarnatione Domini dccxxi. 
utroque infra in Appendice. • Quatuor annis in Monallcrio fuperfuiiTc dicitur in- 

b Illud miraculum a Beda omiflum recitat Tho- fra in Appendice. Secedit ergo anno dcc xvii. 
mas Stubbefius ,& Diaconum appellat S i o g a m , ‘ Beda habet, m porticu S. Petri. Folcardo 
de quo hic in Appendice. confentit Appendix fequens. 

* Nempe Herebaldus, nunc in Monafleri» 

111 i j 


Digitized by 


Google 





4 ;6 VITA S. JOHANNIS EPISC, EBORACENS. 

Amh. ch*. C(US meriti cun&orum dolorum generi effugimur, ipfo largiente qui vivit 
mVh «i. & regnat per omnia faecula foculorum, Arnen, 

APPENDIX. 

Ex libro inceni Auttofis de Vita S.Ieh annis , terna i Uenafiici Anglicani, 

ubi de Canobi» Bevtrlacenfi . 

S Anctus Johannes Archicpifcopus Eboraci natus, ut vulgo creditur 
in villa de Harpham. 

Folcardus Cantuaricnfis fcripfit Vitam D. Johannis Archiepifcopi Ebo¬ 
raci. 

S. Johannes primus Do&or Theologiae in Oxonia. Beda difcipulus D» 
Johannis. • 

S. Johannes fuit Eremita apud Harneshalg in monte Aquilae fuper ripam 
Tinae prope Hexam. Alfridus Rex fautor SJtohannis. S. Johannes frequen¬ 
tabat Oratorium S.Michaelis prope Hexam. 

Difcipnii. Herebaldus difcipulus S. Johannis comefque individuus. 

Brithunus poftea Abbas Beverlaci, difcipulus S. Johannis. 

S. S i g c k Diaconus S. Johannis. ji 

Conditio S. Johannes repetit in Beverlac Ecclefiam parochialcm S. Johanni Evan* 
Monafteru. f acram . Adquifitis hujus loci fitu & dominio , prxdittam Ecclefiam 

fan&am in Monafterium convertit , & Monachis adfignavit. Prcfbytc- 
rium , hoc cft chorum Ecclefiae, de novo ibi conftruxit , habente Priore 
Ecclcfiae S. Johannis locum in navi Ecclefiae. Fabricavit ad auftralem prar- 
didx Ecclefix, Oratorium S.Martini,ubi poftea Moniaiescollocavit, Ad* 
fociavit Monafteriis iftis feptem Prcfbytcros & totidem Clericos in navi 
Ecclefiae S. Johannis. 

Puch Comes quidam habens manerium apud auftralem Burten , duo* 
bus pafiuum millibus a Beverlaco. Yolfrida filia Comitis Puch, Monia- 
lis fa&a apud Beverlic: cujus nAtrcm liberaverat S. Johannes ab xgritudint. 
Puch dedit cum filia manerium de Vvalkingtone. Yolfrida obiit i ii Idus 
Martii anno Domini dcc xlii, cujus olTafepulta funt Beverlaci. 

Addi Comes de boreali Burton , dedit borealem Burten cum ejufdem 
Ecclefiae advocatione, Ecclefiae de Beverlaco tempore S. Johannis Archic- 
pifc6pi, &c. 

S. Johannes relido Epifcopatu quatuor annos tranfegitin Beverlac. 

Obiit Brithunus primus Abbas Bexprlacenfis Idib. Maii, anno Domi¬ 
ni dcc x x x i i i , fepultus juxta S. Johannem. 

Vinvaldus Monachus , ejufdem loci Abbas fecundus, obiit anno 
Domini dcc ti. 

Wlfeth tertius Abbas Bevcrlacenfis obiit anno Domini dcclxxiii. 
ceterorum Abbatum nomina ignota. 

Anno c xlvi si depofitione S. Johannis, deftru&um Monafterium Be¬ 
verlaci a Danis cum libris & ornamentis omnibus. Monafterium de Bever¬ 
lac manfit triennio defolatum 5 poftea redierunt Prefbytcri Clerici ad Be¬ 
verlac, locum reparaverunt, 





Digitized by t^.OOQLe 



TRANSLATIO RELIQUIARUM 

SANCTI AUGUSTIN 

EPISCOPI HIPPONENSIS 

e Sardinia infula in Monafterium Ticinenle, 
CjElum-aureum didtum. 

I. A u d alienum a propofito fuerit, in his Santtorum domefticoruin Attis 

flllPl m l° CMm dare etiam exterorum Tranflationibus in Monafteria noftra faEtis: 

2 KPRn P utpote ex quarum defcriptione non parum lucis accedat hiftoria noftra. Id 
tamen ita exfequemur , ut infigniores dumtaxat TranflationeS , maxime 
hiftoricas referamus , aliarum commemoratione pratcrmijfa, aut certe breviter (fi quid 
forti notatu dignum occurrerit) facienda. 

i. Prima id genut fit Tranfiatio S. tAuguftini , clari[fimi Ecclefia Dottoris, Hippo - Petr ’ OI 7 
nenfis Epifcopi , cujus Reliquiae magna religione diu veneratus eft Ordo nofter. uti & dia<il 
mentem femper. Ejus rei hiftoriam jujfu Caroli Magni pofteris mandavit Petrus o'nilTa. U1 
Oldradus Mediolanenfis Epifcopus , edmque Baronius edidit ad annum 727. Ve¬ 
rum quia hiftoria illa non fatis accurata eft , eamrecudere non vifum eft opera pretium. 

Certi prater annorum mendas videtur non carere vitio inferiptio ipfa: Domino'Regum 
piidimo Carolo Magno, &c. fiquidem Carolus Magni cognomen nonnifipoft obitum ade¬ 
ptus ejfe videtur. Proinde ex illa narratione pauca defloraffe fuffteiat. 

3. Corpus S. Augufttni, quod in civitate Hipponenfi, in Ecclefia S. Stephani fepultum Narratio- 
fucrat anno cccc nt , deinde in Sardiniam tranflatum eft a fidelibus Sc carholicis «j* fyn°- 
Epifcopis, quiobChrifti Fidem ab iniquo Tranfamundo Rege una cum Fulgentio Ru- ? ** 
fyenfi Epifcopo , cum innumerabilibus Chrifti Fidelibus in camdcm infulam relegati 
fuerant, quo tempore Vandali arrhis Africam vadabant. Cum vero Sardiniam invafif- 

fent Saraceni faculo viii , Liutprandius Langobardorum Rex B. Augufttni ftpul- 
trum ab impiis vitiari graviter ferens, P e t r o Papienfi Epifcopo hortante legatos cum 
magno pondere auri Sc argenti tranfmifit in Sardiniam , ut corpus tanti Sandti redime* 
rent pretio, & transferrent quamprimum in civitatem Papienfem. J Quod & fattum eft, * 

facrumque corpus repofitum in Monaderio S. Petri, quod ipfe Rex in fuburbio Papien¬ 
fi condruxerat, cui etiam indiderat nomen Caelum-aureum. Iftitts Tranfationi^ me¬ 
moriam faciunt vetufta Martyrologia Vfu ardi, Adonis, HRabani & Nothjri ad diem 
v Kalend. Septemb. t amet fi ea contigit prid. Kalend. Martii , fedente in S. Petri fede 
bonae memoria: Grcgorio ejus nominis fecundo , teftante Petro Oldrado. Annum fatta 
TrAnflationis 0 c c x x v fignat Baronius. prafero cujufdam pervetufti Chronici auttori- 
tatern, annum dcc xxii indicantis: cui fententia Carolus Sigonitls accedit. 

4. Precejferit an fecuta fit Auguftini Tranflationem conditio Monafterii C ali-aurei, Monafterii 
omnino conftat. Petrus Ollradus Tranflationempoftponit, “Paulus Vvarnefridi fra- 

ponit. Is enim in lib. 6 dt geftis Langob. cap. 48 , tta feribit de ifta Tranflatione. Liud- in 
prandus audiens quod Sartaceni depopulata Sardinia etiam loca illa , ubi olla Augudi- 
ni Epifcopi propter vadationem barbarorum olim tranflata Sc honorifice fuerant con¬ 
dita , fodarent, qaifited, Sc dato magno pretio accepit & trandulit ea in urbem Ticinen- 
fem, ibique cum debito tanto Patri honore condidir. Poftea vero cap. i8 de Monafterii 
praditto agit his verbis : Hic gloriofifilmus Rex multas in Chridi honore per fingula 
locaubidegcrefolebatjBafilicascondruxit. Hic Monaderium B. Petri quod foras muros 
Ticinenfis civitatis fitum ed, & Caelum-aurcum appellatur, indituir. Quamquam id per 
<quamdam recapitulationem, non habitaratione temporis, dicere videtur.nam eo loci enu¬ 
merat Bafilicas & loca facra ab Liutprando inftituta. Itaque probabilius eft, prius Ti- 
cinenfe illud Monafterium conditum ab Liutprando fuijfe, quam fattam Tranflationem. 

Certe fi Tranfiatio pracefftjfet, Liutprandus Monafterium non B. Petro , fed S. Au- 
guftino , aut potius utrique nuncupaturus fuijfe videtur. Et porro S. Auguftini p au lio 
poft cognominatum eft. 

I ii iij 


I 


Ann. Ch*v 

PCC XXIt. 
IlB.XXYUI. 


Digitized by 


Google 



/ 


inftitutaa 
Carolo 
Magno 


438TR.ANSL. S. AUGUST. EPISC. HIPPONENS. 

Ann. Chr. 5 - Hujtu rei teftis eft Monachus anonymus SanlH-ffiallenfis, fn lib.i degeflis Caroli 
n cc xxii. Magni cap. / , ubi agens de duobus Scotis eruditis ex Hibernia in Galliam appulfis .* 
Fib.xxvui. Unum eorum, inquit, nomine Clementem in Gallia refidere prxeepit ; alterum vero 
StuJiaibi in Italiam direxit , cui & Monaftcrium S. Auguftini juxta Ticinenlcm urbem delega¬ 
vit , ut qui illuc ad eum voluiflent , ad di Icendum congregari potuident. Ex quibus 
patet , eo in loco Jludia litterarum a Carolo inflituta fuijfe. Inde Jtrodiit Ubertus 
Sacchcttus in fcdcmTicincnjcm, de quo fic Ferdinandus Vghellus in Italia facra tomo r. 
Ubertus Sacchcttus Abbas S. Petii m C.vlo-aurco, O dmisS. Bcncdi&i, ad hanc fedem 
adlc&us eft anno u v 111 , vixit ufque ad m x x v 1. Zacharias Papa in eodem Coenobio 
hofpitatus eft, dum Liutprandum pacis gratia Ticini convenit, ut v Inaftajius aultor eft. 
II olftenitts in colldlione Romana defert Conftitutionem Ot tonis tertii Imp . fallam 
anno tertio Grcgorii Papa* V, promulgatam in Synodo adverftu ArniufiIm Medio- 
lanenfern Epifcopum , cui Paparus ablatus eft inBafilica S. Petri qua: vocatur Cxlum- 
aurcum. 

6. Tandem vero ut nihil eft in rebus humanis firmum & conftans , Abbatia illa S . 
Auguftini Initio faculi xm ce j fit Regularibus Canonicis , quibus adjunlH Eremita 
Auguftini ani anno m c c c x x v i i , «/ tradit Jordanus in lib . 2 de Fit a Eremit.cap. 18. 


VITA V- BENIGNI ABBATIS 

Martii 

FONTANELLENSIS , PIETATE INSIGNIS, 

; ubi de Milone & B a g g a Monachis piis. 

* Ex Chronici Eontanellcnjis cap. 3 & fccjcj. 

OBSERVATIONES P R JE V I M. 


Sanfti Fert 
tandia: Cx~ 

culo 8. 


Chronici 

Au&or. 


Btnigni 

memoria. 


1. X fanltis pilfque viris Monafterii Fontanellenfis , quos recenfuimus in 

gi|j E'^|| Obfehvationibus praviis ad Vitam S. Vvandregifili Saculo 2 , ad Sacu- 
lllm tertium retulimus Wlfram#um, Bainum, Hugonem, 
Landonem, Ravhn.gbrium, Hersienlandiim, Beni¬ 
gnum, Vandouem, -AusumFUM, Gennardum, Erinharium, 
Milone m & B aggam. SS. Vvlframni Hermcnlandi Afra fupertus edidimus: 
de aliis agendum inferius , hic vero de venerabili Benigno Abbate, deque M 1 l o- 
n e cr B agga Monachis, quorum gefla res cx Chronico Fontancllenfi repetenda. 

dfiius Chronici A ultor , Monachus Fontanellenfis , principatu Ludovici Pii feri- 
pnom fua dabat operam. Id patet tum ex geflis ^Abbatum , qua definunt in Anfegifo ; 
tum ex variis Chronici locis , in quibus Auctor ataiem fitam indicat, unum aut alte¬ 
rum proferre fuerit fatis. In cap. 10 in editis, quod u effe debet, agens de Vvidone 
Abbate cafo anno nec xxxix, Hxc , inquit , cx relatione cujufdam Patris , qui ip- 
fum videre potuerat , didici. & cap. 12 , five potius 13, ubi de Vvandone Abbate qui 
Coenobii regimen adfumfit anno dcc hii , /icur relatione cujufdam venerabilis ie- 
ms.didici , qui tunc temporis in hoc degebat Monaftcrio. Tenique ante direptionem 
M onafterii fui a N ort mannis fallam vivebat A ultor ille , gravis quidem , nifi quod 
fubtndc temporis annorumque feriem interturbat. Ejus erratis etiam alia immifeuere li- 
brani. Ex flat Chronicon ijhtd tomo s Spicilegii , urik ckm sSfppendice alterius jiuEl oris , 
j. Benignus Abbas nullo ecclefaflico ritu colitur in Coenobio Fontajiellenfi, uti nec 
Milo & Bagga : tametfi Benigni ( ut putant ) Reliquia in theca lignea fuper altare 
majus repo fit a adferyantur Neque vero ulla eorum menti» in Faftis Bcneditlinis Gal- 
licamfve ,feu in Breviarid Fontanellenfi edito jujfu D. Claudii de T i Havia Abbatis facula 
proxime elapfo. Et tamen in Martyrologio Lucenfi recens edito adjcripta reperitur dc- 
po.itio S. Wl iram ni Epifcopi, & Benigni Abbatis in Fontanella , item in apographo 
Blttmiano, ut obfervarunt focii Bollandiani : utrubique vero Benigni nudum nomen. Sa¬ 
tius proinde vifum eft Benigno , Miloni & Bagga dare nomen inter Pios quam inter 
Sanltos : cum alias ubique in Chronico abfque nomine Santfti aut Beati exprimantur. 
Benignum hi$ Venerabilem appellabo, nam et fi virum fuiffe fanllum haud dubitem, reli¬ 
gio tamen eft eum aut quemvis alium hoc vocabulo cenfcre abfque idonea aulloritate . 


Digitized by 


Google 





Ch». 

XXIII. 

Makt.xix. 


VITA V. BENIGNI ABB. FONTANEI.LENS.4j9 

Enignus Diaconus & Monachus , a patre nomine Mau~ Ann¬ 
ii, i no editus , matreque Inga , ordinatione divina adfumit 
Coenobii curam ab anno decimo-fexto Hildeberti Regis, 
_qui erat annus tertius Johannis Papx fupra jam taxati, domi¬ 
nicae vero Incarnationis feptingentefimus feptimus » , Indi&ione quinta. * 
Tenuit hujus Monaftcrii curam paftoralem per quatuordecim curricula an¬ 
norum. Anno autem ab Incarnatione Domininoftri Je su-G hristi fc- 
ptingentefimo &: decimo-fexto juffu Ragenfredi Majoris-domus , five po¬ 
tias ( quod verius eft ) tyranni , de regimine Monafterii projicitur , &: 

W ando Monachus filius Baldric i ejus in loco fubrogatur per annos tres. 

a. Eodem denique anno venit Radbodus dux Frifonum navali ordi¬ 
ne ufque Coloniam urbem : contra quem Carolus fagaciffimus Exar- 
chus bellum inftauravit. Sequenti quoque anno , id eft dominica: Incar¬ 
nationis feptingentefimo decimo -feptimo , Indidione decima quarta, 
a&um eft bellum plufquam civile inter Carolum Exarchum 8c Ragen- 
fridum in Tartam in dic dominico , in loco nuncupante Vinciaco, xi i 
Kal. Aprilis, dies x v b ante follemnitatem fandi Pafchac, qui erat primus 
annus Gregorii fecundi Papa: , qui nonagefimus primus a B.. Petro Apo- * 
ftolatum ejufdem tenuit urbis. Nam in prxfato proelio Wando cum Ra- 
genfrido & Hilperico Rege interfuit. Benignus vero Diaconus partibus 
Caroli favebat. Cumque poft adam exdem Ragenfridus cum Hilperico 
fugam arripuiffet, tandem poft multiplicem fugae lapfum ad Noviomum' 
hujus noftrae Ecclefiae villam perveniens , W an donis equum , quem ibi in » 
pafto conftitutum reperit, extemplo adliimfit, atque curfii rapido ad por¬ 
tum , qui vocatur Devenna , penetravit. Illic namque cranfmiflo Sequana 
ad Andegavis urbem aufugit, infequebatur enim a Caroli fatellitibus. Cum 
verb comperiffet Carolus a fibi dicentibus, quod fcilicet Raganfridus per 
equum Wandonis aufugiffet, juflit eum ilico de Coenobii hujus regimine 
projici , & in Trajedo caftro exfilio trudi, quod antiquo gentium illarum 
vocabulo Vviltabur ?, id eft opidum W litorum vocabatur ; nunc vero lin- 

f ua Galhca Traje&um * nuncupatur. Benignus denique rurfum regiminis 
ujus Coenobii fortitur gradum per annos quatuor, id eft ufque ad annum * Vtucb 
Theodorici junioris Regis tertium, qui erat dominicae Incarnationis feptin¬ 
gentefimus vigefimus tertius. Hujus Benigni Abbatis propinquus S. Gen- 
mardus Vicedominus Ecclefiae Rotomagenfis, & Abbas Coenobii Flavia- 
cenfis d exftitit: qui poft receffum ipfius Gennardi, Flaviacenfis Coeno¬ 
bii fadus eft Rcdor. 4 


De Milone RetUnfi. 

3. ^T 7 b hujus denique adminiftratipne quidam paterfamilias , homine 
ORothmundus , ob gratiam vitae contemplativa: mundani fugiens 4. 
culmen honoris , ad converfionem venit cum filio fuo nomine Milone: 
amboque comam capitis fibi deponentes , effedi funt milites Chrifti, Sed 


«Immo u c c ex quo corrigenda Indi&io, & 
loco Johannis Papx reponendum nomen Conftan- 
tini, cujus annus tertius coincidit cum Childebcrti 
anno xvi. Mendum etiam infra irrepfit in annos 
Gregorii, qui ab anno nec x i v fedem iniit. 
Benigmn proinde annos omnino quatuordecim 
Fontandlx prxfuit, computato etiam triennio, 
qtioTraje&i exfulavit. 

b Hinc corrigendi Annales Fuldenfes, qui proe¬ 
lium iftud referunt ad Dominicam Palmarum. 


Certd eo anno Pafcha incidebat pridie Nonas Apri¬ 
les. Locus pugni in continuatione Chronici Frede- 
garii dicitur VtndicUcum i» pMgoCamer/temfl. 

t Erat ergo haec villa haud procul i Fontanella 
Sc Sequana, an Noviomus, Saytn, vicus ad Ande- 
lam amnem ? non longe a ponte Arcuato, Pont i U 
[ Archt, qui forfan hic portus Dovonn*. 

4Dc Coenobio Flaviacenfi fcu S. Geremari di- 
dum eft in Adis ipfius S. Geremari Sxtulo a a«f 
ana. 6}t. 


Digitized by LxOOQle 


Ahn. Chk. 

DCC XXIII. 
MlRT.XIX. 


« 


> 


Au&oris 
xtas & £ 
des. 


tx esf. 


440VITA V. BENIGNI ABB. FONTANELLENS. 

poftea Milo licentiam expetiit a praedi&o Patre Benigno , ut licitum fibi 
foret Anachoricarum more folitariam vitam ducere, deinde vero ad locum 
accedens, qui hodieque Milonis crypta per metonymiam dicitur , in rupe 
altillima fuper ripam alvei Sequanae , rupem eamdem excidens, manfiun- 
culam fui voti condignam libi conftituit, quae viginti homines fere capere 
videretur : ibiquO* aereas daemonum turmas fortiflimo Chrifti umbone re¬ 
pellens , infatigabiliterque agonizans , feliciter Domino militavit. Mater 
vero ejus nomine Wisla , Mater Logcnfis a Coenobii in fando propofi- 
to cfFeda, quae praecipua fuerant in eodem Monafterio ornamenta ipfa tri¬ 
buit , nccnon &c praedia plurima adquifivit. Praefatus vero Roshmundus, 
ac religiofus famulus Chrifti Milo , tempore convcrfionis fuae largiti funt 
huic Coenobio patrimonia duo , id cft Otfiniacas 6c Bcttonis- curtem , fica 
in pago Tell*u , anno videlicet tertio Dagoberti junioris Regis , qui erat 
Pippini fenioris Ducis vigefirous fextus, Incarnationis autem Domini Sal¬ 
vatoris noftri Jesu-Christi feptingentefimus tertius decimus. 

q* Erat autem praefatus miles Domini Milo Prefbyteratus ordine , quem 
bonis clarifque adibus adornabat, decoratus. Habebat namque fub rupe 
Ecclefiolam conftrudam, in qua hoftiam vidimae falutaris Domino immo¬ 
labat. Ufquchodic vero cernuntur veftigia ejufdem aedificii, in quo Bafili- 
ca «illa conftruda fuit. Monftrantur nuncufque arbufta in latere montis 
'Cjufdem rupis, ac vitiferae arbores , quas ipfe propria manu terrae inferuit, 
necnon & plantae feu vites vineae , quam ipfe etiam plantavit, ac dum 
ibi philofopharetur excoluit. Secundum didum namque Pfalmiftac, labo¬ 
ribus manuum fuarum vivere fatagebat, ut ei bene effer, ac finito mundi 
curfu videret bona in Hicrufalcm. Idcirco autem de eo lfta tentavl me¬ 
moriae mandare , quoniam de eo multiplex opinio bonae vitae per plurimos 
ad me perlata ell. Audivi nempe narrantem quemdam venerabilem fe- 
nem , qui ab eo didicit qui ipfum Milonem multo tempore vidit , quod' 
fuiflet ftaturai procerus , vultfique angelicus , calvitiem habens capitis ve¬ 
nerandam. In ipfa namqu# crypta bonis operibus infiftcns , ac rcmxfo or¬ 
dine vitam irreprehenfibile» doceris j mentem ad caelcftia defideria fem-; 
per intendens , pauperie valde gaudens, ibidemque praefentis vitae debi¬ 
tum complens , fpiritum Deo reddidit felicitati perenni conjungendum. 
Cujus corpus in Ecclefia B. Apoftoli Pauli adve&um , ficque fcpulturse eft 
traditum. Ferunt namque nonnulli, qubd ante portam Logenfis Coeno¬ 
bii fe julfiffec tumulari , atque ibidem humatus teneatur: fea ut ego a ve¬ 
racibus fenioribus didici, commodius fore arbitror , ut ubi Monachus ex- 
ftitit, illic etiam fepultus teneatur. Credo tamen , quod ubicumque offa 
teneantur fepulta, anima fruatur gaudiis lempiternis. Hxc quidem ve- 
luti auditu didici, ac in feriniis privilegiorum noftri Coenobii reperi, de 
Milone Reclaufo feu Anachorita dida fufficiant. 

De B a g g a Monacho dr Presbytero. 

• y. /^\Pportunum praeterea videtur, ut hoc in loco quae a pluribus 
V_y venerabilibus viris de bonae recordationis Bacga hujus Coenobii- 
Monacho ac Prelbycero didici, quoniam fub hujus Patris regimine ad Do-? 
minum migravit, infererc non omittam. Hic etenim fandae converfationis 
vir ex Britannia Occani infula Saxonico ex genere ortus , hoc advenit 

• Iftud Partheneium jamdudum c7erfum, fitum erat ad Sequanam, uti obferTarimus ad Vitam S. 
Balchildis Saeculo x ad anfi. «80. 

Cbeno- 


/ 


Digitized by 


Goqole 


• . 



VITA V. BENIGNI A?B. FONTANELLENS. 441 

Coenobium , ad plurimum temporis regulari ordine vitam irreprehenfibi- Ann.chr; 
Jem geflic. Ita namque in omnibus mandatis divinis fc exercere iategit, ut DCC xxin - 
eundis Chrifti famulis hoc in Coenobio' condientibus imitandus appare- 
ret. Hic itaque explicitis dierum fuorum curriculis, quo jam in aula cx- 
lefti dignus reciperetur heres , parva correptus xgritudine decubuit; nec 
multo pbft corpore foluta anima, perenni particeps fadus eft felicitati. 
Contigerat denique, ut in ea hora, qua ipfe Chriiti famulus rebus cxcef- 
fit humanis, prxdidum egregium Patrem Benignum in Ecclefia minifler 
repererit. Cumque diutius in precibus perfifterct, ifdem minifter propius 
acceflit, extemploque prxdidus Pater indicare fibi aliquid .velle perfenfit: 
furgenfque ab oratione feifeitatur quid quxreret. At ille : Frater ,. inquit, 

Bagga confortiis fubtrahitur humanis. At venerabilis Pater longa ex imo 
pedoris trahens fufpiria , talia infit: O fignifer fortiflime Chrilli militix 
Bagga , nunc mcrcedcm laborum lxtus accipis tuorum, deprecare ipfum 
benignum Dominum, ut una tecum mercamur gaudere confortiis Jufto- 
rum per aevum. Unde haud dubium eft, eidem Patri divinitus, cum in ora¬ 
tione confiftcrct, revelatum fuifle , ut & fpiritum illius cados penetran¬ 
tem aliquaex parte mereretur adfpicere , qui ita auxilium ipfius flagitabat 
in prece. Denique more mortuorum compofitus digno in loco fepulturae 
mancipatus eft. Magna enim copia in hujus Patris adminiftratione nobi¬ 
lium virorum hoc in Coenobio exftitit. 

Ve Arelauno filv a. 

6. T TUic Benigno Abbati largitus eft Daco b er tus Rex junior exmf.fi 
X J quartam partem de Arlauno forefte , anno quinto regni fui , fug- 
gerente Th^obaido » Majore domus regia:, per loca deiignata, id eft * 
£cr Quincioncm montem , deinde per Petrofam. vallem , & exinde per 
profundam vallem , necnon etiam per Mortuam-vaccara. Aliae vero ter- 
•linationis fines funt, a termino Iccinfe de valle Tabellis per illum locum 
qui vadit ad locum , qui nuncupatur Caput-caballinum , inde ad illato 
falfofam cifternam quae dicitur Sarconos , indeque ad Tenebricam valli¬ 
culam ad dexteram manum per verticem montis uique ad profundam val¬ 
lem , quae dicitur Mortua-vacca. deinde per Cafalis ufque ad fines Bova- 
ricenfes in dextera per fummum illius pigatum exfartum ufque ^ fine$ 
Glaccolinfes. Deinde per illum manfionilem qui vocatur Pomaritus in¬ 
fra ipfam foreftem Atlaunum , &c eft per loca defignata , hoc eft de imo 
latere bracus , five vallis qua: dicitur Dirginis , uique ad eum locum qui 
dicitur Petra-fida, & ipfum manfionilem ad pratum faciendum, deinde ad 
Petram-fidam fecus primam viam publicam quae dicitur ad Vofpontes , &c 
ad bracum, quae dicitur Bricilonc. deinde etiam fecus illum bracum qui 
dicitur ad Caftellum-Luporum, qui eft fuper illum bracum anteriorem 
Dirginis. Haec quidem largitio licet ab ifto Rege fit firmior edita, ab an- 
tecelTorc tamen fuo glorioio Rege Hildeberto maxima pars concelfa jam 
fuerat deceflbri illius Benigni Abbatis alma: recordationis fiamo Epileo* 
po. Edjta eft .autem haec donario five confirmatio a praefato Rege Dago- 
berto anno Incarnationis dominica: feptingentefimo quinto-decimo , In* 
didione dccima-tertia , quinto Iduum luniarum, die dominica. Eodert 
anno ipfe Dagobertus Rex mortuus eft. quo tempore terra Hattuariorum b a b 

«Is eflTheudoaldus, quiGrimoaldi seque Mu b Hattuarii f«u Chattuarii populi, Saxonibus 
joris domus filius fuit . a Dagobetto c Neullria finitimi, trans Rhenum incolebant ad dexteran} 
pulfils,Ragenfredo fublhtuto anno dcc jt. fluvii ripam. 

Acta SS. Ord.S. B. S<tculum II /. Kkk 


* 

Digitized by 


Google 



44tVITA V. BENIGNI ABB. FONTANELLENS. 

Anm- chr. Saxonibus depopulata cft: fed ipfi non multo poli dignas fux pcrtidix poe- 
Dcestxm. nas a Francorum populis perpelli funt, eorumque terra ufque 'W iferam * 
*urwfir fl uv * um incendiis, rapinis , interfc&ionibus attrita eft. . 

De muneribus ac rebus Benigni Abbatis , 

tx txf. 7 . 7. TJI c dimifit ih Ecclefia beati Petri calicem aureum , qui penlavic 

I I libras quinque , 6 c patenam ejus penfantem libram unam, de re¬ 
bus vero Coenobii nil minuit, immo augmentare ftuduit. Denique ex 
propria hereditate contradidit huic Coenobio Scnnam & Maronis-cifter- 
* it c»u* nam , polTefliones fitas in pago Calctinfe * ; fxmiliter Bifagum , qui eft in 
pago Rotomagenfi ; Si vagum etiam & Limitium , qua: funt in pago Ve- 
Iocafino i Maris & W aldeberci-villare , patrimonia qua: funt lita in pa¬ 
go Aurclianenfi ; Onadonem & Caraciagum , prxdia pofita in territorio 
AndegavoiCondatumetiam patrimonium,quod eft in pago Oximo jCri- 
fifiacum , Salaciagum , Saviniacum , Captialonnum , & Magalonnum, 
qux funt in pago Santonico $ Agannagum , Bonelum , Andiagum , Vo- 
dertam , Aguintum , Ambariago , Rivcram , prxdia qux funt»fica in pa¬ 
go Eugolifmcnfi. Sunt polfefliones viginti dux , pagi 1 'eptcm. de quibus 
tertiam partem largitus eft, id eft de unaquaque. Edita eft hxc largitio 

* a prxdi&o Benigno quarto anno , regnante Hildebcrto * Rege , die x 111 
Kalend. Februarii. 

8. Hic Benignus Abbas evindicavit contra Bertharium Comitem 
villam qux vocatur Monteccllus , qux eft lita in pago Oximenfii, coram 
Carolo Majore domus , mediante Advocato fuo nomine Roberto : irt 

* quo Conventu interfuerunt hi Epifcopi,E bbo 1 ,Baldoikus, & Mi¬ 
lo j feu alii illuftres viri bc Comites, Trudericus , Rotgarius, 
Akcinuifus , bc Haregarius. Celebrata eft hxc evindicatio an¬ 
no tertio , regnante Theodorico juniore Rege , x 1 v Kal. Augufti, Tul^. 

*zmkh piaco * caftro. 

9. Anno quinto regnante Dagoberto juniore Rege , quidam Prelbyter, 
nomine Leutbertus , vir valde dives, contradidit eidem venerabili Patri 
prxdium , quod vocatur Bodardi-villa, ficum in pago Vvimnau , in quo 
ipfe Leutbertus Ecclefias xdificavit, necnon bc locella alia , id eft Tau- 
naco gLuneraco , Frolinas , feu Grclfps , etiam bc Duno , bc Arecha- 
rium villam in pago Velocaflino. Unde ftatim privilegium confirmationis 
si prxdido Rege editum accipete curavit, quod adhuc in feriniis noftri 
Coenobii reconditum recinetur. 

10..Eodem anno quidam homines nominibus his, Gunthardus, Almc- 
*lBvrtux dius , Aiga femina, largiti lunt polfelfiones has in pago Ebroicino * 3 
Agmaro , bc Horma, bc Maceriolas , bc Spanga , bc Haretone , cum 
ftitttm omnibus adjacentiis fuis , fitas fuper fluvium Ittonem *. Huic Benigno 
Abbati largitus eft Benignus item Monachus fenior, frater Gcnnardi, 
manfiun in Magaciaco villa, qux eft in pago Velocaflino , cum vineis 
& mancipiis ,. quem ei dederat Ragenfridus, Major domus quondam. 
Item quidam homo nomine Gillehardus Monteccllus villam cum* adja* 

* Carolus Co intius ad ana. 71 j potat hoc loco berto Abbate , bafque donationes fecit , aci te 
seponendum efle Dagoberti nomen, eo quod Be- Vvando cap. m. in editis, quod n.efle debet, 
aignus Cbildeberti principatu Fontanellx non SIscftS.Ebbo Senoncnlis Archicpifcopus, BaU 
P r *«at, fed Hildebcrtus Abbas. At retinendos doinus inccrtx, Milo ofiitpata; Ttcvircafis Eccle-. 
mihi videtur Childebcrtus, quo regnante Beni- 6st Epifcopi. 
gaus Monachum FontapeUac profcUus eft Hilde- 


Digitized by t^OOQle 



VITA V. BENIGNI ABB. FQNTANELLENS. 44 j 

centiis filis Meriliaco , Nervimaco , Ciriliaco , fitam in pago Oximenfi Ann-Chr. 
in centena •Noviacenfe , anno fecundo Dagoberci Regis. 

ii. Anno decimo-fcxto Hddeberti Regis quidam pater familias , Litor A 
nomine , Primiaco decimo die Menlis Julii in pago Madriacenfe largitus 
eft. Eodem anno Ermingus Clericus partem contulit dc Brinniaco v i1 r 
Kal. Julii, in quo conventu interfuit vir Deo dile&us B agca Prelbyter 
Saxonici generis. 

iz. Anno decimo-feptimo ejufdem Regis Ebrinus partem de Genti aco 
ac Fontanas contradidit. Nam fratrem fuum nomine Eodortem iftinc 
Clericum' habebat. 

13. Anno primo Dagoberti juvenculi Regis Evmoaldus Summacianna, 

X Kal. Martu. anno fecundo Erinnulfus Roccoiinilutum , five Berlinicur- 
tem , &: Mancicum. anno tertio Gaugia femina Sacjacum five Dignum 
fuper fluvio Audura * 5 item Landas. anno quarto partem de Tertiaco & " tvre 
Arbrandovillan Erinfridus. item Monticelhis in centena Nantfanninfe Er- , 
chemfridus anno quinto Aganulfus partem in Franfariis viciniis Greffus, 

&. quidam Waddo in Colmcio. Decedit xi 11 Kalend. Aprilis 1 *. * 


»Id eft Centuria feu pago traduve, qui centum 
vicis conftabat. Lege Gloflarium Spclmanui. cen- 
ten^StnijMHninfis infra. 

Fle quidem anno dcc xxiii, cx num. a. 


F.jus Reliquia:incapfalignea Fontanellae adfervari 
dicuntur , crcptx proinde furori Calviniitarum, 
qui duce Gabricle de Montc-gomcrico facras the_‘ 
cas fpoliaruat, Reliquiis in ignem projedis. 


DE S- MILBURGA VIRGINEA” 

Junii xxv. 

WENLOCHII IN ANGLIA: 

Deque Ermenburga feu Domnena ejus maere, 

& fororibus Mildreda & Milgidra. 

T Britannia infula diverfu paruit Regibus, ita plurimos afuit li* 
heres regia ftirpis : e quorum numero non pauci, fretis fculi de - 
liciis , Chrifii jugo fe fubdiderunt. De Regibus qui ad caffra no- 
fira per iftud tempus adjuncti funt , agemus in Ceolf id e Rege. 

Puellarum regiarum , quibus idem animus fuit , numerus imri •vix potef. Hu~ 
res nobis reprafenut liber de Vita S. Ethtldrita Saculoz d nobis editus, hoc •vero 
ac fequenti articulo exhibemus iUuJlriores feminat , qua Saculo 3 ara Bencdi- 

s parentibus 

Regem , ma- MilWg* 

trem Eh.menbur.gam/?» Domnenam , nam binomuis erat } furores parcnttS ' 
M I L DR£ DAM & MlLGID RAM , quibus UntCUS fiattr MhRE¥INUS. 

"Wlferus Pend.x filius , defunffo Ptada , Merciorum Regnum capeffi? an¬ 
no dc lvii , obiit vero anno dc lxxv , uti legitur m Ckro*o/»gia Sa- 
xoniea. Is autfore Thema Elienfi Monacho in libro de gtfiu S - Ethtldrita , fi¬ 
mo fum illud Monafterium Medehamftedt , nunc Bunb vocatum , pofleflio- 
nibus & ornamentis multum ditavit per Sexulfum , qui primus Abbas &: 
fundator loci ejufdem , ac poftea Epifcopus Merciorum fub eodem Rege 
exftitit. Sic reftituendus hic locus, nonnihil corruptus i$ editis Sacuf neftro 2. 

Kkk ij 


Uina floruerunt. Exordium ducimus a S. Milburga , de cujo 
quadam pramittenda funt. 

z. Milburga patrem habuit MereWaldum Merciorum 



Dig zed by t^OOQLe 



4 44 DE S. MILBURGA V I R G 1 N E , &c. 

Circa an Ex ft at *fi ltts dotationis charta in tomo i Monajhci Angticani , ubi de Mo»a^ 
dcc xxir.Jierio Petroburgenfi, data anno Domini dc lxiv , Wdferi Regis feptimo, 
Junii xxt. in ^ ua memorat beatilfimas forores fuas Kincburgam & Kinefwidam , qua¬ 
rum , inquit , prior Regina mutavit imperium in Chrifti ancillatum, 
prafidens Monafterio Kincburgenfi , quod lui> nomine decoratur \ altera 
illibata virginitate in divinum flagrat talamum. Audiendus iterum Thomas 
Elienfts de Vvlfero loquens in hac verba ; Cujus Regina , id cB uxor Erme- 
nilda , Cantuariorum Regis Erconbcrti &C Sexburgse Regina: filia , peperit 
ei magnarum virtutum virginem S. W erburgam , qua: patre defundo fa:- 
culo renuntiavit, & habitum fanda: converiationis fufccptura , genitricis 
fuac matertera:, bcatx videlicet Etheldredae Monafterium intravit , ubi 
Deo operante multa patravit miracula. Fuerunt autem germani Regis Wl- 
feri, Etheldredus, qui poft eum fccptra Regni gubernavit, alius Peda 
qui auftralium Anglorum Regnum tenuit, fed fuae conjugis proditione in 
, ipfo pafchalis fefti tempore peremtus eft multum nefarie, tertius Mc- 
rewaldus qui in occidentali plaga Merciorum Regnum tenuit : cui Regi¬ 
na fua S. Ermenburga , Regis Ermenrcdi filia , peperit tres filias , S. Mii- 
burgam , S. Milgidram , & S. Mildridam ; unumque filium Mercvri- 
• num nomine, eximia: fanditatis puerum. Hac Thomas in libelli jam citati 
cap. 17. 

Mater. 3. Ermenburcam, qua & nonnumquam Erburga percontraftionemdi- 
tta , etiam Domnenam fuijfe appellatam probant tn primis Simeon Duntlmen- 
fts Monachus in libro de geli is Regum Anglprum , & Vvillelmus Thornus in 
Qhronico. qui uterque Auttor commemorat, ut Egbertur Cantuariorum Rex , ob 
c.efos nepotes fuos Ethelrcdum & EtHelbritum , Domuena fratres , tradiderit ip- 
fi Domnena locum in Thancto , ubi poflet Monafterium atdificare pro fra¬ 
trum fuorum memoria, 8£ Regis indulgentia impetranda. Mulier vero fan¬ 
da: virtutis , inquit Simeon , virtutis amica ac Deo valde eleda, in hac 
infula Ecdeliam alma: Dei genitricis Mar 1 je. perpetua: virginis, in memo¬ 
ria innocentum Chrifti Martyrum fratrum fuorum conftituit, filiamque fuam 
SororMil- bona: indolis virginem Mildridam appellatam, ecclefiafticis in tranfmarinis 
dred». partibus difciplims eruditam, poftmodum ibi conftituit cum feptua^inta San- 
* dimonialibus a fando Archiepifcopo Deufdcdit confccratis, inibique con¬ 

gregatis. Thornus reEliits habet , eas confecratas fuijfe d Theodoro , Jigndtque 
Kalam Gallia MonaBcrium, in quo Mildreda monafticis imbuta eft difciplinis. 
quam illuc, ait, advenientem Abbatiffa cjufdcm Monafterii, cujus nomen 
"W ilcoma , eam fufeepit cum honore. Dein recitat facium cjufdcm Abba- 
tijft, qua Mildredam in ardentem clibanum projici fecerit, quod cuidam 
ejus propinquo nubere recufaret. Hac alidque id nugarum genus refellere non va¬ 
cat. Si tamen Vvilcoma umquam Kala Parthenoni prafuit, ea eft addenda vul¬ 
gatis indicibus Kalenftum Abbatijfarum. Mildreda fepulta eft cum matre fua 
Domnena , cujus felicem exitum pradicat Simeon. Edburga Thanetenfis Abbati f- 
fa , qua Mildreda fuccejjijfe dicitur apud Thornum , icclefiam condidit in ho¬ 
norem Petri & Pauli uno miliario d Mona/ferio , in quam poft aliquot annos 
tranftulit corpus B. Mildreda:, totum integrum & incorruptum , & illud 
ad partem aquilonalem in feretro collocavit. Poftmodum S. Mildreda cor¬ 
pus Cantuariam in Ecclefiam S. Auguftini tranjlatum eft , uti legitur tum in Mo¬ 
na frico Anglicano , ubi de Coenobio Thanetenfi , tum in hiftoria tranflationis S. 
AuguBini , referenda in Beneditfino Saculo 6. 

Milborg* 4 * Milburga vero in Parthenone Vvcnlochenft starem exegit. Audiendus 
oMcus* V vi de Imus Malmcsburienfts Monachus in libro q de Pontificibus Anglorum , 
agens de Epifcopis Herefordcnftbus. In ea dicecefi funt duo Coenobia , apud 


Digitized by t^OOQle 



DE S. MILBUKGA VIRGINE,&c. 44; 

Schrobefberiam & enloch. - . Apud Wenloch fuit antiquiffima Sandimo- Circa An. 

nialium habitationibiquc beatiflima Milburga foror S.Mildredae,ncptis Pendx j « 

Regis Merciorum ex filio, tranfegit vitam &c fita eft- lfiic a quodam Proco qua fita J 
ad matrimonium fertur apud Capgravium , at fugiendo, intumefeente amne Corf, 
evafiffe. Hac an feresfilveftres juffu ab agro fuo ahegiffe,&filium vidua exanimem 
fufcitajfe dicitur:ac demum migraffe ad Chriftum vi Kal. Julii >anno incerto. 

j-. Ejus corpus apud 'W enloch requievit ufque ad tempora Nortmannorum. Sed Tranflatio. 
poft eorum adventum dum nefeitur locus fepulcri, aliquamdiu oblivioni 
data eft. Nuper vero adunato ibi conventu Monachorum Cluniacenfinm, 
dum inchoata novi templi machina quidam pavimentum concitatius cur- 
fitarct, effrada maufolei fovea, perpalam cordus virginis fecit. Tunc bal- 
famici odoris aura per Ecclcfiam fpirante altius levatum tot miracula pra:- 
buit, ut catervatim eo populorum unda: confluerent. Vix patuli campi ca* 
piebant agmina viatorum, dum aequis umbonibus dives & mendicus fc age-* 
rent, eundos in commune praecipitante fide. Nec cadum eventum res ha-, 
buit: adeo ut nullus inde nifi exftinda vel mitigata valetudine difcedcrct* 
nonnullofque regius morbus,Medicis fane incurabilis, per merita Virginis 
relinqueret. Hac Vvt [Ulmus in Lib. 2 de Regibus Angi. cap. ij. Lege Henfchenium 
in Februario Bellandi ano ad diem 23 , quo in nonnullis Martyrologiis celebraturi 
- tametfi natalis dies incidat in v n Kal. Julii, Tranfiatio in v 11 Kal. Junii anno 
Chrifti mci. 



i yf* ifi spj 7 t 'i V-> ifi i^fflSIpS 


.. . \ SGTSGISSfeGK GfiXSfa 

ori vfb 7f» Ori &fi vft> Cft, Gft ud 


DE S CUTHBURGA REGINAj^ 

^VUG vyv t 

ET ABBATISSA WINBURNENSI IN ANGLIA, 
ubi deCoENBURGA,EADBuRGA,&TETTA Abbatiflis. 


U m exigui momenti fint ea qua de S. Cuthburga refert Cap- 
gravius,juvat probatos confulere Auttores ,fi quafantta Reginagefia 
apud eos reperire liceat. Etprimb quidem agendum de S. Cuthbur¬ 
ga & Parthenonis Vvinburnenfisprimordiis : tum de S. Coen- 
burga ipfius forore i poftea de SS. Eadburga ^Tetta Abbati(fis cjnf- 
dem Canobii , ex quo S. L1 o b a m Sanctimonialium Germanicarum antefignanam 
prodiijfe videbimus. 

z. Venerabilis Beda in hifioria gentis fua intaftampratermifitS. Cuthburgam, Cuthburg* 
de qua fic loquitur Vvillelmus Malmcsburienfis Monachus lib. / de Regib. Angi. S. cnus . & 
cap. 2. Habuit fane Ina, Rex occidentalium S axonum, forores Cuthbur- 
gam & Quenburgam. Cuthburga Alfrido Regi Northanimbro- morio cum 
rorum nuptui tradita; fednon poft multum conjugio didudo, primum apud £j,gg" do 
Eerkengum in agro Londonienfi fub Abbati fla Hildelida; mox ipfa ma- 
giftra Regulae, Winburnae Domino placitam vi^m tranfegit; Jpuid caufk 
fuerit, ut Cuthburgam inviolatam dimiferit Aldfridus, non facile adfequi poffu- 
mus. Capgravitts id tribuit orationi conjugis , qua facilem mariti animum verbit 
fisis impulerit ad mutuam continentia profefiionem. Sane Aldfridus religiofm 
Princeps haud ab illis ftudiis alienus erat. Virum in Scripturis dodiflimum 
appellat Beda lib. 4 cap. 2 6 . Is quia nothus erat , inquit Vvillelmus libri citari 
c^.ijfadione Optimatum,quamvisfenior, Regno indignus aeftimatus, in 

Kkk iij 




Digitized by t^oooLe 


4 4 ^DE s. cuthburga abb. winburnensi. 

c nc* an. feu.indignatione rcccf&rat. Ibi Sc ab odio germani- tutus ,Sf 

Ai'o xxii cnagno odo litterisinabunus,oroni Philofophia compofuerat animum. Quocic- 
° ca poft Egfridi fratris mortem Imperii habenis habiliorem xftiraanses,qui 
quondam expuleram*, ultro expetiverunt: necefficas medelam ad pecesrefu¬ 
dit. Nec eos ille fpe fuafruftratus eft. nam per decem & novem annos fcmma 
cum paee SC gaudiopraefinit,nihilunaquam praeterquam in periecutiome magni 
"V^iltridi quod livor edax carpere polfet admittens. Cum Vvillelmt confentit 
Venerabilis Beda i» exfilio Aldfndi apud Hiberniam, dum in Itbrode Vita. S. Cuth- 
berti cap. 24 tradit , Culhhertam Egfridi Regis morte prxnuntiata vnauijfe fucaf 
forem Aldfridum , qui ferebatur filrns fuiffc patris illius, Gfwii Ccdicecpatris 
Egfridi - } S£ tunc m infulis Scortorum, tdefitn Hibernia, ob ftudium httera- 
a!io ab rum cxfulabac. Differt vero Beda a V ville Imo , quod ofvvio H otthtunbrorum. 
£:lf' do Regi prater Egfridum duos adfgnat filios fere cognomines , unum Alchfri- 
D DUM legitimum & qui cum fatreregnaverit,in hifi. lib. 3 capp.23 , 2.4 y zj ,& 28 i 
& Kineborgam filiam Pcndan Regis Mcrciorum conjugem habuerit lib. 4 
caf. 26. alterum Aldfridum putatu tumfflium , qui uon» tji pofi Egfridi fratris 
meem principatum adeptus e fi lib. 4. cap. 21, & Cuthbnrgam dejponfatmn habuit. 
Deinde Alcbfrtdo VviLfri dum tribuitpraceptorem Reda lib. 3 cap. 23 i Aldfrido Scota 
tos (eu Hibernos praceptores, ex dictis. Ad hac Alchfridum Vvilfridi ordinationis 
Epif opalis. auctorem , uti & faccrdo talis , lib. 3 capp. 23 & 28; Aldfridum expulfo - 
rem facit lib. 3 cap. 21. Denique Alchfridus, tefie Beda in Vita S. Catberti cap. 7, 
locum adifemdo HRipenfit Monafierio concefisit Eatano, & Biftopo Romani itine¬ 
ris comes fuiffc memoratur in Vita Bifcopi lib. / nurn.2. Aldfridus vero terram 
trium familiarum Bifcopo largitus efi, ibid. num. 9, nec umquam Romam accifi 
ftjfe firtur. Ex his omnibus duo conficimus, unum, Ofvvio Northumlrorum Regi 
jiUos quatuor-fuiffe, nempe A L-CHFrR iihim vivente patre Regem , eodemqae 
( ut fnjpieari licet ) fper fi te mortuum i Egfridum, qui patri fuccefsit anne 
D c l X yc,tefiante Beda lib. 4 cap. 3 dfridum nothum, qui Egfrido mor¬ 
tuo Regnum iniit anno d c L x x x v. lib.4Cap. 26. quibus addendus E l f V1N u s 
anno regni Ecgfridi nonooccifus, lib. 4.cap. 21 Alterum , corrigendos effe Hen- 
ricum Huntindonienfem lib.4,& lobannem Bnmtonemin Chron.qui Cuthburga Eg- 
fridum fponfum pro Aldfrido fupponunt. De S . Ina Rege Cuthburgafratre dicemus 
infra ad ann. 730. 

Cuthburga 3 - His itaexpofids , de monaflico Cuthburga infiituto agendum efi. Cuthburga 
Monachi non multo poft conjugium, ut fuperius vidimus , primum apud Berkingum 
Bc.kipgen- Abbatiffa Hildeliaa Religiofam vivendi normam amplexa efi De Berkingen- 

fi Coenobio dictum fuprain ElogioS. Hildelitaadann. 717 , ubi etiam nonnulla dt 
S. Cuthburga notavimus: fici lice t eam fuiffe unam tx illis Sanctimonialibus Ber- 
kingenfibus, quibus Aldhelmus librum de Virginibus nuncupavit. 

Vvineum?- 4 * Pofi aliquot annos quam in Berkingenfi Parthenone pie vixerat Cuthburga, de 
i: Monade, condendo V vinburnenft MonaBerio cogitare coepit , eandemque difciplinam quam 
uucofhuir, i n didicerat, in hoc etiam infiituit. Vvinbumtnfis Coenobii primordia Mona* 
fiicnm Anglicanum non bene revocat ad annum d c c x v. reCtius ad annum d c c v 
retuleris. Siquidem Aldhelmus ipfoanno faCtus Fpifiapus S ebitebarnenfis, anno in. 
fequenti epiHolam fcripfitde libertate propria ele ftionis, omnibus congregationibus 
in (ita dieecefi confiitutis cauce fi a , quam epifiolam ex Rtgiflro Malmesburienfi 
vulgavit Alfardus in Annat. Angi, cum hac Aldhelmi fubfcriptiane: Huic debita; 
Monachorum meorum maxime famulorum Dei petitioni libentiffime con- 
fenfi:& in Monaftcrio quod juxta fluvium quod dicitur ^enburnia, cui 
venerandi Regis noftri germana Cuthbu rg praefidet, cum optabili fa-. 
mofiflimi Regis Inii confenfu, & reverenditlimi Fratris Sc Coepifcopi mei 
Danielis prasfentatae promiflionis devoto nutu d^centifliraam vernarum Do- 




Digitized by 


Google 



DE' S. CUTHBURGA ABft. WlNBURNfeNSI.447 

mini poftulationem facrx crucis fignaculo confirmavi. In condendo ijio Mo- CikcaAn. 
nafterio , prater Inam Regem , adjutricem Cuthburga fuijfe fororem Coenburgam , Aae. xkiI 
tx Monajtico Anglicano intelligitur. Anno Domini dc.cxviii,S. Quinbur- cum forore 
ga & S.Cuthburga Winburne conftruxcrunt, nempe in provincia Vveflfa- CoSnbm* 
xonum , hodierno Comitatu Vorceftrix ad Stourum fluvium , Orientem versus , 5 *» 
haud longe a caflro Badburienfl, quod Regum Vveflfaxonum fle des erat. Io in lo¬ 
co teflante Rudolfo Monacho Fuldenfl , in Vita S. Lioba adann. 772 referenda, 
duo Monafteria a Regibus gentis illius conftrufta fune , unum fcilicet Cie- Mqoedu- 
ricorum, id eft Monachorum , & alterum feminarum. Immo tria ifltc Mona - P leJt * 
fteria in eamdem coaluiflfle familiam, conjicimus ex epiflola Eoniflacianis inferta- 
ordine 72 , cum hac tnferiptione : Fratribus in Chrifto cariflimis Coengiflo 
& Ingeldo Abbatibus,& fingulariter cognato noftro Wiechberto Prclby- 
tero , omnis congregatio trium Monaftcriorum , id cft Aidhuni Patris re- 
verendiflimi, & CneuburgjEC hriftifamulx, necnon& Coemburgje 
A bbatifiarum, perennem atque infolubilcm in Domino falutem. Et in tex¬ 
tu epiftola .-Nomina quoque noftrarum defundarum Sororum ego CNfeu- 
burg mcmorialiter te habere, oWiethbcrtc Prelbyter fidelis, deprecor* 

&c omnibus circumquaque amicis tranfmittere: quarum prima fuitQuoefi- 
gyth foror mea germana ,& Edlu qux erat dum adhuc viveret mater Etan, 

Aidhuni quondam tui Abbatis propinqua : quarum utique ambarum fuit 
Uno die depofitio, id eft Idibus Septembris. Fortean Coenburga Abbatiffa 
in titulo memorata fuerit foror S. Cuthburga itidem Albatijfa , cui Cneuburga 
Jhccejferit. Jpuamquam eodem tempore occurrunt & alia Coenburga, nempe Coen¬ 
burga Htreturga Abbatiffa filia carnalis , Monacha in Vetadunenfi Monaflerio 
apud Eboracenfes, de qua Redalib.s cap. 7. Coenburga feu Quenburga Mtlfri- 
thi Reguli conjux,apud Vvillelmum Malmesb.lib . 4 de Epifc. Herefordenfll.&fi 
qua alia. 

y. Regularem difciplinam d Cuthburga inftitutam de fer ibit Rttdolftts jam lau- Qualem 
datus his verbis : Ab initio fundationis utrumque Monafterium*ea lege di-^ cl P linam 
fciplinx ordinatum eft, ut neutrum eorum difparfexus ingrederetur. Num- 1 , u ^ i ‘ nftu 
quam enim virorum congregationem femina , aut virginum contubernia 
quifquam virorum intrare permittebatur, exceptis folummodo Prdbytcris, 
qui in Ecclefias earum ad agenda Miffarum officia tantum ingredi fole- 
bant, & confummata follemniter oratione ftatim ad fua redire. Feminarum 
vero quxeumque fxculo renuntians carum collegio fociari voluerat, num- 
quam exitura intrabat, nifi caufa rationabilis vel magnx cujuflibet utilitatis 
exfiftens eam cum confilio emitteret. Et infra: Huic poft nonnullas Abba- 
tiffas & fpiritualesmatres prxlata eft virgo religiofanomine Tetta, qua 
rigorem difciplinx qua locus ille prx ceteris femper viguit, tanta follicitu- 
dine tenuit, ut numquam feminarum ad Clericos pateretur acceffum: vir¬ 
ginum vero cum quibus ipfa indefinenter manebat, adeo immunes voluit 
effe a virorum confortio , ut non tantum laicis aut Clericis, vertlmctiam 
ipfis quoque Epifcopis in congregationem earum negaret ingrelfum. S anili- 
moniales fere quingentas Rudolfus cap. s ait in illo Monaflerio fuijfe fub Tetta 
Abbatiffa, qua utrumque Monafterium, virorum fcilicet ac Virginum , rexiffe 
dicitur cap. 2 , eum ad modum quo S. Hilda in Streaneshalhenfi Monaflerio fubdito- 
rum fiiorum curam gefiffe fertur apudRedemltb. 4 cap. 23. & cap. 24 odoleflen¬ 
tem quemdam in Monafterium cum omnibus filis Fratrum cohorti adfociaf-, 
fe, juffiffeque illdm facrx hiftorix feri em edoceri. Benediitinam Regulam a 
Vvinhurnenfibus fuijfe obfervatam, certum eft tum ex communi tunc temporis po¬ 
pularium ufu , tum ex Attis S. Lioba fluo loco adducendis: quod etiam fatetur Go - 
defridus Henfchtnius in Commentario de S.lnaRege ad diem 6 Febr . num. 41- 




Digitized by t^OOQle 



44$ DE S. CUTHBtJRGA' ABB. WINBURNENSI. 

fcmcA An. Ji>uo anno a dftperos concefserit S. Cuthburg a, incertum. Nos ipfius obitum 
Aaa. xxxi. anno ctrtA DCC XXIV confignamus ,prid. Kslend. Septemb. quo die in Mijfaliffi 
Mors r us breviario Sarisburienfis Ecelefia officium ejus prafertbitur commune Virginibus 
* cnit/ij* non Martyribus, cum oratione propria hoc modo: Deus qui eximiae caftitatis 
privilegio famulam tuam Cuthburgam multipliciter dccorafti, dtc. 

Abbatifl* 7. C uthburga an fuperfies vixerit foror Coenburga, definire non fuppo - 
po cam. //>. si epifiola fuperius citata Coenburgamifiam habeat anciorem r forori fuperfuit. 
Exfiant plures S. Bonifacii epifiola ^Eadbuagam Abbatiflam , forte Cee- 
ttobii Vvinburnenfis. Cujus, rei argumento efi, quod Leobcytha ejufdem loci 
Monacha artem poeticam ab Eadburgae magifterio fe didiciffe feribit in 
Bpift. jd. Hac efi Leobgytha feu Lioba , quam T E T x A Vvinburnenfis Abbatif 
fa petente Bonifacio in Germaniam cum aliis mifit, uti in ipfius Lioba Vita ad 
ann. 772 videbimus . Verumtamen cum eodem tempore EadbUrga Abbatijfa 
Tanetenfi Monafitrio prafuerit, an ei pradiefa fint tribuenda, inferius examina* 
bimus. 

Vvinbur- 8. Vvinburnenfis Monafierii fiatum exponit Vvillelmus Malmesb. Monachus 

Regib. Angl.cap.z. Vicus eft modo ignobilis, tunc temporis infimis, 
tus. " in quo frequens,Virginum chorus terrenis defideriis caftratis fuperoslulpi* 
piraba* amores. Nunc locus Winburnminfter ab incolis appellatur. 
an^lur*’* ^ Emonemur ex fuperioribusdifquirerehoc loco, plurefne fuerint Eadburg# 

an p ures, jf^tifia. tum an Bugga feu Egburga Abbatijfa S. Bonifcio M aguntino Antifiui 
ftmiliarifiima eadem fit cum Eadburga, cui plures epifiolas inferilit. gua fini 
quafiio nullatenus ab inHituto nofiro aliena efi, cum S. Eadburgatn Abbatijfa rt, 
immo duas fallis Benediftinis inferant Auli ores nofiri. 

Abbatif* to.Ntn adjentior Eduardo Maihevvio , dum in Martyrologio Anglo-Benedi * 
Tanetclifis. &**° * tem 13 decembris diftinguit Eadburgas duas Tanetenfis Monafierii 
Abbatifias ; unam Ethelberti Cautiorum Regis filiam Jaculo V 11, aliam Eadburgam 
regio itidem fanguine ortam faculo viti. Nulla Jiquidem Ethelberti Regis filia 
prafuit T.amtenfi MonaEerio, quod Domnena feu Errocnburga, ex tomen- 
rem Ethelberti Regis nepote progenita , circiter annum ©c lxxii conEruxit, 
et que prapofuit filiam M ildredam, cui Eadburga fuccefsit, anno p c c i i 
mortua, uti ex Chronico Vvillelmi Tborni difeimus cap.24, ubi beata Erburtc^* 
dia» 8 *" 5 Edbur S a a ff e ^ Atur ' Mac eadem ejfe videtur Egburga feu Heaburh,*/;* nomine 
Buggan appellata , cui s. Bonifacius , utipfa vicifiimBonifacio,plures epifiolas 
direxit, de qua hic quadam duximus obfervanda. 

Eaogytb fi. ii. Bugga filia fuit Eangythae Abbatijfa , ut confiat ex epifiola Bonifaciana 3S, 
,u ’ cu J Ui hac infiriptio : Venerabili Wenfrido cognomento Bonifacio, E an- 
gyth indigna ancilla ancillarum Dei, & nomine AbbatiiTa fine merito 
fun£la;& unica filia ejus Heaburg cognomento Bugge. Ineaepijhla 
Eangyth exponit injurias, quas a Rege, Regina, Epifcopis &C Pracfedis pa~ 
itebatur cum tota familia: confulttque Boni facium de Romana peregrinatione, quam 
ipja cum confilio Vvola Abbatijfa meditabatur. Bugga rtjfondet Bonifacius epi - 
fiola 20, etque Romanam profeftionem permittit, fi propter ficculares in propria 
Homam libertatem quietae mentis habere non poflit. Id Bugga exfecuta efi tefiante 
pt°e a. Ethelberto Rege epifiola 40 ad Boni facium. Ante paucos annos, inquit EtheU 
bertus , venerabilis AbbatiiTa Buggan poftquam Romanae urjbis loca fa- 
cratiflima , orationis videlicet obtentu adierat, 8c exinde huc rutius re- 
ttocando ad propriam pervenit patriam , & ad Monafterium Sandimonia- 
lium feminarum quod antea fub jure ecclefiafiico bene regebat, ftatim 
cum veniflem,^. Atqui Tanetus infula Cantio vicina erat, nec de alio forti 
quam de ipjo Ethelberto conquerebatur Eangytha cumfilta Bugga, de cujus genera 
amplius inquirendum . J 

u. Ean- 


Digiti; by 




f L f rids 


•iS 

ftica 


u* 

oria* 


DE S.CUTHBURGA A BB. WINBURNENSI. 4+ , 

iz. Eangyth inpracitata epistola de parentela fuafic loquitur: Non habemus C,*ca A ' 
filium neque fratrem, patrem aut pacruum, nifi cantum unicam filiam { Bug- 
gam )• penitus deftitutam omnibus caris in hoc ficculo, prarter unam tan-. AuG ‘ xx *‘‘ 
tum fororem ejus» & matrem valde vetulam» & filium fratris earum & Parentela 
illum valde infelicem propter nos abfque ipfius meritis» &quia Rexnofter 
ejus gentem multum exofam habet. Sororem BuggefuiJJe Vvalam Abbatifam, 
colligitur ex fequentibus verbis . -Et hujus me* voluntatis atque propofrti mi¬ 
hi confcia fuit ¥a i £ AbbatifTa quondam mea & Mater fpiritalis, & uni¬ 
ca yidtftcara, filia. 

13- $J* in e . ttam Buggam regio fuitfe ottamfanguim , declarat Ethetbertus epiit. Re 8 iuBS 
■40. Continub intulit Bugga, quod diligenter Paternitatem tuam fimiliter genu *' 
pro me fupplexprecibus obnixis compellare curaret, utpoteconfanguinita- 
tc propinquitatis noftrac admonita , &c. Certe apudVvilleImumThornum dici - 
tur beata Edburga matertera S. Mildredae , qua regium genus attinebat ut 
Juperius vidimus. Exilat inter Alcvvini opera Poema quoddam ordine tertium in 
■quo Bugge diciturfilia Eutwini occidentalium S axonum Regis, en verfus; 

Hoc Templum Bugge pulcro molimine ftru&um, 

Nobilis Eutw i ni erexit filia Regis, 

Qui primus * Imperium Saxonum rite regebat. 

Dona & praefentis contemnens culmina Regni, 

Divitias mundi.rerumque reliquit habenas, 

Plurima Bafilicis impendens jura novellis, 

Quam * nunc ruricolae fervant Monafteria * jura» 

Exinfacratam perrexit quaerere ^vitam, 

Dum proprium liquit Chrifti pronomine Regnum» 

Qui. tamen ant£ tribus geffit certamina pugnis, 

Et ternis pariter confecit bella triumphis. • 

Seu* rexit Regnum plures feliciter annos , 

Donec converlus cellam migravit in almam. 

Inde petit fuperas meritis fplendentibus arces, 

Angelicis turmis ad caeli culmina duftus, 

Caelicolis jundus laetatur forte fuperna. 

Poft hunc fucceffit bello famofus &: armis 
Rex C e a d w a l l a potens, Re^ni poflefTor &: heres» . 

Sed mox Imperium mundi fceptrumque relinquens, 

Turgida cum ratibus fulcabat caerula curvis, 

Et maris aequoreos luftrabat remige campos. 

Algida ventofis crepitabant aequora flabris, 

Donec barca * rudi pullabat litora roftro. 

Exin nimbofas tranffcendit paflibus Alpes , 

Aggeribus niveis & montis vertice leptas. 

Cujus in adventu gaudet clementia Romae, 

Et fimul Ecclefiac laetatur Clerus in orbe , 

Dum mergi meruit Baptifmi gurgite felix. 

Poft albas igitur morbo correptus a:grefcit. 

Donec mortalis claufit fpiracula vitae. 

Alta fupemorum conquirens regna polorum , 

Clarum ftelligcri confcendcns culmen olympi» 

Sed his Principibus caelum penetrantibus altum, 

Quorum defcripfi jam bina vocabula dudum, 

Tertius accepit fceptrum Regnator opimum, 

Quem clamant In i n certo cognomine gentes, 

AH a SS. Ord. S. 5 » S aculam 11 /. L li 


*/.Sic 


* Gallica 

iurrqu *, 
omba 




Dig z'e by Q^OOQLe 



'CntcA An. 
b cc \iir. 
-Aug.xxxi. 


' Obitu*' »7. 
■Janu. 


Alia firit 
-Eadburga 
Abbatifla 
V»inbur- 
Becfis. 


TTtra San- 
<£U. 


4jo DE S. CUTHBtTRGA ABB. WINBURNENSI. 

Qui nunc Imperium Saxonum jure gubernat, 

Quo regnante novum prarcelfa mole Sacellum 
Bugge conftruxit lupplcx vernacula Chrifti., 

Quo fulgent ara: bis leno nomine facrae., 

Infuper abfidam confeqrat Virginis ara. 

Prafcntem ergo diem eundi celebremus ovantes, &c. 

14 .Ex his verfibus nonnulla t ruuntur obfirvatu digna : nempe , Alcwintm 
non ejfe hujus carminis au florem , multo minus Vvalafridum. feejuidem auttorre* 
gnante Ina feribehat. Deinde EutVikum Vvefljaxonum Regem, quem Vvil- 
Icimus Malmesburienfis Efcuinum vocat-lib.1 'de Rogib. Angl.eap. 2, Ceadvva - 
lafuijfepracejforem, cumque pqfi reportatas vi florias tres, in Mondfierium fere- 
cepijfe. Denique Monasterium cui Buggapr.tf/it y B. Maria nuncupatum futjfe: quod 
Tbanettnft convenit , tametji in Chronico Vvillelmi Thorni EdburgaThanetcnfis 
Abbatijfa Eccleftam in honorem Apoftolerum-Petri &. Pauli confiruxiffe di¬ 
citur , aliam d principali qua beata Virgini facrata eiat. Hinc dubitet quijpiam^ 
an Bugga & Edburga eadem Jit:maxime cum ex relatis verfibus Bugga non in 
Cantia , fed in V ve Sffaxonum Regno vixijfe videatur. Ifiud eruditis expendenl 
dum relinquo. 

ij\ Buggam /ibbatijfam obiijfe vi Kdlend.Ianuar.ttflatur-Brcgovvinus in Bo¬ 
nifaciana epistola 103 adLullum Magontiacenfm Epiftopum his verbii: Diem de¬ 
politionis religiofae Chrifti famular Buggam celebramus, quse fuit honora¬ 
bilis Abbatifta: cujus etiam dies dcpofitionis fuit -vi Kalend. Janu.Roga¬ 
vit me obnixe dum adviveret ,«t hoc 'vcftrar Beatitudini tranfmitterein. Ec 
ficut fperavit&credidit,ita facere curate., quoniam illius Pater atque pa¬ 
tronus fuit in Chriftq Bonifacius Epifcopus. Hinc intelligitur, Bugga obitum 
contigiffe circiter tempus martyrii S. Eonificii: quod fatu accedit ad tempus mor¬ 
tis Edburga Tkanetenfs Abbatijfa, qua annon c c li dccefeijfefrtur. Lege Boni- 
facii epistola* 2,20 & js. 

16. Barohius ad annum yip exifimat , Egburgam feu Buggam haud alidm ejfe 
ab Eadburga Abbatijfa, ad quam exstant Bonifaciana littera 7,/n, 14,21, & 
Ferum Buggam <Jr tadburgam diverfas fuiffe* verifimile e St: tupi quia Bonifa¬ 
cius ad illam feribens ,femper Buggam cognominat, hanc vero Eadburgim ; tum 
quia hac videtur futjfe Eadburga •, a qua Lcobgytham didiciJfe artem poeticam 
objervavimus fupranum. 7. ut proinde Abbatijfa fuerit V vinburnenfis Monafie- 
rii , in quo Leobgytha educata efi. Utra vero S an florum fajlis , an alterutra in- 

feribi debeat , diffinire nolim, Jhtamquam Bugga dies depojitionis a Bregowino 
fi‘gnatus favere videtur Egburga , qua in Chronico Vvillelmi Thorni beata di¬ 
citur. 

17. Alias pratereo ejufdetnfere nominis , Herburgam Abbatijfam Vetadenfis 
Coenobii memoratam apud Bedamin hijl, eccleflib. scap.3, & Eadburgam Regis 
Merciortm filiam, Brichtrici Vvefifaxonum Regis pefsimam conjugem , de qsta 
Turgotus in lib.de gefi. Regum Angi, ad ann. 802. 



Digitized by 


Google 



45 * 

eh^&&+rkr&\b&^&&ybykrTh'&\}cf'&r'<}sr'<)v'&''tb 

m^mmmmmm «Mm mmmmmimtm- 

< $ N 3 f < ^ ,< $ t< $ >< $ t ^ir «jf *<fr *$* *$*«$» jr «$* «jf «$* «ft* *y 

DE SANCTA BERTA VIDUAR¬ 
ET ABBATISSA BLANGI ACEN SI* i7,uZ 
in Morinis prima. 



B e tta nobi¬ 
li. 


Novymus quidum genealogiam, vitam, miracula , tranflatio- vit*scri- 
nem fandaeacbeatiflimae Berta fandarumque filiarum ejus °* 
fcribere aggreflus eft initio faculi x. Id patet tum ex ipfa tranfla^ 
tionis hi fori a, tum ex libro miraculorum S. Vvlframni , quo in li¬ 
bro Audior, homo Jaculi undecimi , S. Berta miraculum infra cap. 2 defcriptum 
citat. JVuibus monumentis ufus fitS. Berta Encomiaftes , incertum. Ejus lucubra¬ 
tionem de vita ejufdem Sancta pratermittimus, eoquod dubias res non paucas , ineptas 
quafdam , fabulo fas nonnullas admifcet. Dubia funt, qu.t de S. Berta genere um- 
memorat; inepta , qua de hyjfopo ad Ecclejia Blangiacenfts dedicationem per mira¬ 
culum qua fit a refert; falfa, qua de plerifque ijlius dedicationis auctoribus fril.it. 

Eligius enim. Amandus, Faro, Autbertus* Leodegarius Epifcopi ; W alari- 
cus & Richarius Abbates \ quos huic celebritati interfuijfe adferit-, jamdudum ’’ 

an.te e vivis abierant. Non de funt & alia menda, quorum confderatione adduci¬ 
mur, ut ne integram illam fcriptionem hic exhibeamus ; fed tantum ea qua minus 
a veri ftmilituaine recedunt. Tranflationis hi foriam quominus integram demus , 
nihil vetat. Audior enim quia res minus ab atate fua remotas narrat, magis ad 
veritatem accedit. Iamquofdam verfus de-vitaS. Berta referamus. 

z. Temporibus CHLoDOVEiRegisFrancorum fuitquidam vir illuftris 
nomine Ricjobertus, palatinus Comes j cui praefatus Rex Ursanam 
B althildis illuftriifimae Reginae dc ultramarinis partibus Anglifaxoniac ne¬ 
ptem (ut aiunt), in matrimonium junxit. Nata eit eis filia, cui nomen im- 
pofuerucft Bertam, quae interpretatur fulgida feu fplcndida.. 

3. Poftquam Berta ad odavum-decimum pervenit annum, S t g i e r i- 
dus Regis Chlodovei (ut dicitur) confanguineus, Rigobcrtum Comitem 
adiit, obnixe flagitans, quatenus fibi non denegaret filiam fuam Bertam legi¬ 
timo jure defponfandam. Rigobertus adfenfum praebuit. Erat Berta anno¬ 
rum viginti, quando in matrimonium jun&a eft. Defundis utrifque paren¬ 
tibus Berta divifit proprietatem fuam cum An£ LAforore fua de alia matre 
progenita: quae etiam maturis moribus valdcxlevota exfiftebat. Hic occurrit 
animo Anqla^, cujufdam Theodardi uxor, c^Remigius Pippini Regis ger¬ 
manus Befuenfe Monafer tum tradidiJfe fertur in Chronico Befucnji tomo t Spicilc- 

giip*g.S 03 ,S 2 7 . 

4. Fuit autem Berta una cum domino luo annis viginti. Natx funt ex ca QRqvefi- 
filiae quinque: prima Ger trudis, fecunda Deotila, tertia Emma, u p “ 
quarta Gesa, quinta nuncupabatur Gesta. 

y. Completo vitae curfu Sigifridus obiit, fepultufque eft honorifice juxta Marito 
Ecclefiam in villa fua Blanziaco. Tum vero Berta ad omnipotentis Dei 
fervitium fe contulit , ac facro fe fandimonialis habitus velamine velare conic- 
non diftulit. Tunc coepit conftruere Ecclefiam in poffeifione fua , quae ob ciat - 
aliquam fui oftentationem, antequam perficeretur, corrui (Tc dicitur, fient 
& alia quam adif 'caverat in villa fua nomine Chirei, quae triginta millibus 
a fuo Monafterio diftare videtur: tdque contigi Jfe, dum Berta Rotrudem 

Lll ij 


nubit Sigi- 
ftido. 




Digitized by i^OOQle 



Circa An. 
d c c xxv. 
Julii it. 

Blangiaci 
Monade, 
nam con¬ 
dit. 


Velatur cu 
duabus fi. 
liabus. 


Gertrudem 
nuptum da. 
rc non vult. 


Accurata 
ad Regem 
frftitur. 


Rtverfa 

Monaderiu 

auget. 


Deotilam 
Abbati (Tam 
inftituit. 


Recluditur. 


4 $2. DE S. BERTA ABB. BL ANGI ACEN SI. 

Amicam fuam , Sinfridi conjugis forortm convenijfct. Chirei feu Kiery vil¬ 
la eft BellomontiO Duaccno proxima , inquit Malbrancus lib. 4 de Morinis 
eap.18. 

6. Pojlhac mutato confilio , Monaftcrium & Bafilicam in modum crucis 
confiruxit in amcenilfimo loco Blanziaci opidi fccus fluvium Toiina nuncu¬ 
patum. quod opus anno Thcoderici Regis x 11 , Chrijti proinde non d c 
xxcii, fed dc x x c v 1 inchoajfe fertur. Dein Ecclejia dedicata eft in honore 
genitricis Dei Mariae v Idus Januarii. Poft peradam vero dedicatio¬ 
nem , rogavit Berta Epifcopos tam fibi quam filiabus fuis dicare atque im¬ 
ponere velamina, ac divinis jugiter mancipare minifteriis. Velata eft igi¬ 
tur piiflima Berta glauco velamine una cum duabus nobiliflimis filiabus 
fuis ac Deo devotis, Gertrude videlicet & Deotila. nam Gcftafc 
Gefa in albis Domino animas reddiderunt: Emma autem in laico habitu 
nutriebatur cum omni diligejjtia inter ceteras forores fuas. 

7. Invidia vero diaboli illexit quemdam de primariis Regis nomine 
Ruotgarium, qui iter arripiens ad Blanziacum , Bertam intente fla¬ 
gitabat » ut fibi Gertrudis ejus filia donaretur in conjugium. Berta re- 
ipondifle fertur, nullo pado fieri polle. Ille autem jurejurando adfirmavic, 
fc de Coenobio non exiturum, nifi Gertrudis adfpedui illiuspraefentaretur. 
Berta vero duas filias ftatuit ad dextrum cornu altaris, & dixit: Ecce ancil-. 
Ia Dei a venerabilibus Epifcopis velata, fi aufum habes eam Domino au-, 
ferre, aufer, Ruotgarius timore correptus, adfcenfo equo recellit: &c Re¬ 
gem aggrediens accufavit Bertam, infidelitatem in Regem & Regnum il- 
li adfcribens. Rex nimium credulus prarcepit famulam Dei fub omni fe- 
ftinationc ad palatium exhiberi. Berta cum magna honorificentia Regem 
adire coepit: Ruotgarius eam de efleda ac tripode fuo projecit, & luper 
vililfimum equum line aliquo ftramento adfcenderc , ficque ad palatium' 
tendere fecit. Accidit autem Rodulfum bonx memoria: virum eodem ob¬ 
viare illis: qui ut confpexit venerabilem Bertam Abbatilfam tam inhone- 
fte pergentem , vehementer obftupuit , ac Ruotgarium , ut dignus erae, 
confutavit. Tum Dei famulam in proprium equum relevans, honorifice du¬ 
xit ad palatium. Rex Theodcricus erga famulam Dei mente mu&tus, in 
veneratione eam habuit , praecepitque fecuram cum ipfius gratia re¬ 
dire. 

8- Beatifiima vero Berta ad propria remeans loca, augebatur in ope¬ 
ribus bonis. Nam coepit aedificare clauftra Monaftcrii decentiilima, con- 
ftruxit unam extra portam Eccleliam in honore S. Audomari Confefloris: 
ubi Sacerdotes vel Clerici iefius Cccnobii divinum pcrfolverent officium, 
aliam etiam aedificavit in honore S. Vedafti ; tertiam vero in honore S. 
Martini Epifcopi Con^loris. Alias itidem feptem aedificavit in prae¬ 
diis fuis, quas omnes dedicare petiit in honore S. Martini. 

9. Berta vero memor injuriae, quam illi Ruotgarius dc Gcrcrudc filia 
fua ftuduit inferre , Gcrtrudcm qua: fenior erat aetate Deotila , noluit 
fieri Abbatiflam , ne hominibus multum cognita ultra videretur -. fcd 
Deotila AbbatilTa conftituta eft ac confecrata , rexitque locum illum cum 
matre annis vigintiSc novem. 

10. At Berta cupiens foli Deo vacare, clauftrum fibi in dextera parte 
Bafilicae praeparari juffit , quo praeparato iteratb convocavit Epifco¬ 
pos , qui in unum convenientes dedicaverunt ipfum clauftrum, & hono¬ 
rifice introduxerunt eam. Clauftrum vero habebat feneftram ad altare 
fanda: crucis contiguam , ubi quotidie adventabat Deotila Abbatifla 
una cum fororc fua Gertrude , feu etiam omni congregatione Sandimo- 


Digitized by 


Google 



DE S. BERTA ABB. BLANGIACENSI. 453 

nialium numero fexaginta : acceptifque a bcatiflima Bcrta cibis fpirituali- c, * CA An ’ 

bfls abibant. . J“ 

u. Multa dehinc congemuntur ^ ‘W^aradino Angli-Saxonum {fi qua fides) 

Rege, qurk Theodorico Francorum Prindpe Emmam-Bertae filiam in uxorem E mm > *n 
petierit obtinuerttque : de que Emma ipfia a Vvaradino per The i dem pellicem Vvaradino 
quamdam /edulio fpreta ; qua poftea per Falardum & Gunduinum Bcrta mi- m ’ rr *' 
niftros revelta in patrium filum , antequam lituis affingeret, ex febre defunita 
efi , ac Blanz,iaci fipulta. Jjlua quidem neque aifirmare , neque elevare tfi ani¬ 
mus. quamquam vereor , ne Emma FrancosUrtr R‘egis filia, Eadbaldo Ethcl- 
berti Canti orum Regis Jllio nupta , tejlante Vvitlelmo Malmesburienfi Monacho, 
cum Emrfta Berta filia confundatur : tametfi temporis ratio non finit . 

-iz. Denique cum cffet Berta annorumfexagima novem, fenfitdiflfolutio- 
nem fui corporis imminere. Soluta eft fan&iflima ejus anima clauftris cor- Berta obit * 
poris 1 v Nonas Julii, circiter annum dcc xx v, fi quidem anno dg xxcvi 
fialta efi Blangiacenfis Ecclefia dedicatio ., quum ipfia erat annorum quadraginta . ■ 

• 13. Hac fiunt qua de S. Berta veri magis fimilia fiunt. Porro in rebus tam 
antiquis, ut Livii utar verbis , fi, qua: fimilia veri funt, pro veris accipian¬ 
tur , fatis habeam , aliifiquc habenda exifiimem. Reliquum efi , at ante quam 
tranflationem & miracula S. Berta referamus, nonnulla de Blangiacenfi Monafie- 
rio pramittamus. 

14. Blanziacum ficu Blangiacum locus eft in Morinis ad Tsenam *, aliis Te- Blangiad 
nam amnem , qui in Jpuantiam * influit. Hinc non longe difiat Alciacum Mo- 
nqfierium in eadem amnis ripa fitnm , de quo in Vita S. Silvini Epificopi dixi- Ttrneit 
mus fiupra ; utrumque Hefdino opi do ad jfiuantiam pofito vicinum. Blangiacenfi * I* cantkt 
Parthe netum a S. Berta infiitutum anno circa dc xxcii, ut vulgo creditur, 
aut dc xxcvi , ex prxnotatis > paruit Sanctimonialibus ufique ad tempefiatem 
Nortmannorum : k quibus in favillas reda Itum Coenobium , fugata Sanltimo-. 
niales , qua cum patrona fiua Feli qui is aliifiquc fiefie in Germaniam receperunt, 
in Monafterium nuncupatum Heraften hofipitio excepta ab Rotrude loci Ab- ■ 
bfitijfa. ifiud eft Heraften fieu Erftein , celebre Virginum Benediltinarum 
Coenobium , ab Irmingarda Ludovici Augufti conjuge exfirultum p a ullo fiupra 
Strateburgum civitatem , quam alii Argentoratum vocant. Inde Blangiacum S. 

Berta corpus revectum legitur in fiquentt Tran(lationis & Miraculorum hifioria, 
quam in partes quatuor diftinguere juvat pro totidem (ut videtur) Aultoribus. Pri- 
mapracipne continetTran(lationem fultam Hercften. Secunda Monafterii Blangia¬ 
cenfis refiitutionem per nobilem ac piam feminam Herfindem : cujus ope inftau- 
ratum Coenobium , Monachi Ber.edictini Balduino Barbato Flandrcrum Comite * 
introducti anno m xxx i i > quibus reltituta fiunt prxdia ab invafioribtss , ma¬ 
xime k Comitibus Paultnfibus , in quorum ditione confit fiunt , Hugonb 
ficilicet anno m c xxcvi , item alio Hugone de Chaftillon anno 
M cc xxxi , demum k Guidone dc Chaftillon anno m ccc vi. Tertia 
pars continet Inventionem corporis S. Berta & miracula quadam Jaculo x i pa¬ 
trata. Jjhsarta complectitur alia fitculo xlil facta miracula. .Horum omnium 
notitiam debemus Reverendiffimo D. Iohanni Jofipho de Calonne^ Abbati ilan- 
giacenfi , cujus beneficio ea e membranis Blangiacenfibus accepimus. 

*£>**£&« 

# 


Lll iij 


Digitized by .ooQle 



4 H.MIR.AC. S. BERTjE ABB. BLANGIACENS. 

Circa An. 

BCC ZZV. i - -- 'i 

J U L I I IY. 

LIBER DE MIRACULIS ET TRANSLATIONE 

ejufdem. 

£x mf. cod. Blangucenfis Menditerii. 

PARS PRIMA. 

CaputI. *TPEMfontBUs Caroli Imperatoris fratris Lotharii& Ludo- 
Eracricida JL vici Regum > accidit ut quidam homo nobilis in Gallia , nomine 
*“* Salomon , ds villa nominata Dufgemella , diabolica inftigance frau¬ 
de cum fuo proprio fratre ob fuam rixaret hereditatem , illumquc gladio 
occideret. Quod ut ita pera&um eft, divina miferatione corde compun¬ 
ctus , maximam , ut dignus erat, pxnitentiam de perpetrata culpa agere 
ccepit: & veniens ad Epifcopum in cujus erat dioecefi , veniam ab eo po- 
ftulavit pro fuo maximo fcclere : ac multis profufis lacrymis illius clemen- 
ttoTA. tiam rogavit fe eodem adftringi ferro, quo germanum interfecit. Tunc 
Epifcopus qui vocabatur Bonifacius, ejus adfenfum praebens volunta- 
M ti , eodem ipfe ut petebat ferro illius brachia ventremque * conftrinxit, 
dignifque paenitenciae laboribus impofitis illum a fe permifit abire. Tunc 
praefatus Salomon accepta paenitentia multa loca Sanctorum pro fui pec¬ 
cati abfolutione vifitarts, novem vicibus liminaS. Petri adiit. Cum autem 
nona vice ibidem veniret, & jam Dominus voluilTet illius repropitiari de¬ 
liciis , ante januam S. Petri in dominica die poft Matutini laudem ja¬ 
cens , antequam clare dilucefceret, ei S. Petrus in fomnis apparuit, ita 
paratus quali ad MilTam debuiffet progredi 5 iliique pronuntians quod Do¬ 
minus fuae orationis & parnitentiac fufccpiffet lacrymas , ac fua peccata il¬ 
li efTent dimilfa : & eum feftinanter ire juffit in Galliam ad Monafterium 
in Mona- ^ an ^ ae Bertae piiflimx Abbati(Tae litum in pago Tarvanorum , quod Blan- 
ftcrio s. giacum nuncupatur ; & ibi elfe k fuis vinculis per merita ejus ablolven- 
ratu* llbc ~^ um> Tunc ille expergefactus , ccrtaque vifionc indubius, Deo magnifi¬ 
cas referens grates, ftatim ferrum quo finiftrum conftringcbatur brachium, 
in terram corruit. Ille autem Monafterii jam didi & beata: Bertse ignarus, 
^fibi nomen loci & nomen pagi ac piiflimae Abbatifla: deferibere pofeit: 
magnaque agilitate ad eumdem tendere ccepit locum. Cumque ad limina 
ejuldem Monafterii veniam petiturus deveniflet, quidam venerabilis Epi¬ 
fcopus , nomine Lantogisus, MilTam ibidem in dominica: diei feftivi- 
tate celebrabat. Poftquam autem Diaconus fandi Evangelii initium incce- 
pit, prxfatus Salomon maniam ad fe fignandum elevavit: ftatimque fer¬ 
rum quod in dextro erat brachio, celerrimo volatu quali fagittif ufque 
ad fanda: Berta: fcpulcrum profilivit. Tunc omnes qui intta Ecclefiam 
ftabant, de fonitu ipfius ferri mirari coeperunt, quia idem vir eundis in¬ 
cognitus ftabat. Ledo autem Evangelio Epifcopus ordinem ipfius miracu¬ 
li lollicit£ inquifivit. Perado denique fando myfterio , ut erat paratus ad 

* De hoc pjenitenti* genere egimus in Przfa- oxeufentur. Et in Capitularis Aquifgranenfis cap. 
tione ad Sarculum i num. 41, & in libro ideMi- 79 prohibet ejuCmodimaig^nts&cotiones^mnu- 
rac. S. Bcrtini cap. 1 fuprapag. 110. Et tamen Caro- di cumferro vagantur, dicentes idlibi pxnitentix 
Ius Magnus in Capitulari condito anno x 1 regni impolitum quamquam nec mos ifte his legibus 
lui llatuit cap. i, ut homicida & reteri rti qui legi - fublatus eft ante la: culum z 11. 
gitm mori debent, fi ad Ecclefiam confugerim, non 


*-r 


Digitized by LjOOQLe 


MIR AC. S. BERT^ ABB. BLANGIACENS. 455 

Miflam Bafilica progrediens, invehit hominem a eundis ferri vinculis ab- Ci*ca Ak; 
fblutum : caufamque illius inquirens, manu ejus apprehenfa in Ecclefiam DCC XXY • 
introduxit , & ipli omnes qui aderant Clerici & Sandimomales Te Deum J ut11 ,v * 
laudamus canebant. 

Eodem quoque tempore Nortmannica .gente Galliam vaftante , multi f- u, 
que Sandorum locis in defoiationem cadentibus , contigit quofdam Mo¬ 
nachos a propter eofdem paganos de fuo fugere Monafterio , ac fandum » 
Anibertum fandum "V^andregifilum tranlportare. Venientes igitur ad 
Monafterium fanda: Berta: piiflimx Abbatiflae, ubi veneranda Hersen- 
dis prxefle Abbatifla videbatur, cum omni caritatis humanitate ab eafuC- 
ccpti funt,ibiquc viginti annis hofpitabantur. Interea in uno anno ad fefti- 
vitatem beatiflima: Berta: accidit multos ibidem infirmos , cxcos, debiles, 
claudos, dxmoniacos dfcnvenire , ibique falutis gtatiam per merita beaex 
Bercx adipilci. Inter quos fuit quidam mutus , qui ideo mutus, quia fuam 
matrem in una donjinica node flagellavit: Sc -tunc in eadem feftivitate an- ^ufuT 
te nodurnalem laudem cum aliis infirmis in Ecclefia ante fcpulcrum bea- reftituitur, 
tx Berta veniam petiturus & (alutcm pernodavit. Vidit igitur repente fan¬ 
dum \\Tandregifilum Sc fandum Anfbertum Archiepilcopum ad altare 
fandx Mariae complexis inter fe manibus progredientes, &: pariter ante al¬ 
tare fc incutvare, orationemque agere. Ab oratione autem fe erigentes, vi* 
derunt bcatiflimam Bertam obviam fibi venientem , &: quafi de fepulcro 
«xeuntcai; ac fe invicem falutantes, illius manibus apprehenfis duxerunt eam 
ad dextrum cornu altaris , & pariter refidentes quafi inter fe fcrmocinari vi¬ 
debantur. Tuncidem mutus qui haec viderat, ilicofurrexit, ac fuum os & pe¬ 
dtus tpndcrq coepit. Tunc illi qui aderant, videntes quid ageret mutus, & 
nefeientes quod vifioncmvidiflfet, dicebant quod infaniret;&fugere prx ni¬ 
mio pavore quidam attentabant. Tunc beatus Wandregifilus &: landus An- 
Ibertus cum piiflima Berta gradum, ubi ipfe mutus fedebat, obambulantes, 
beata Berta ut prior manum muto imponeret Wantkegifilum , beatus vero 
Wandrcgifilus fandum Anfbertum rogavit ut ipfe primus hoc faceret, quia 
Archicpilcopus erat.'Illi autem ambo ad fandam Bertam dixerunt: Veftra 
eft virtus , & ifte locus &c homo in veftra exfiftens poteftate, veftris meri¬ 
tis falutem adipifei gratuletur. Deinde beatus Wandregifilus manus fupef 
caput muti impofuit, fandus vero Anfbertus brachium ejus tenuit dextrum; 
piiflima autem Berta manu maxillam conftringens, ftatim ipfe mutus ad, 
terram corruit * ac (anguis de illius ore ac naribus effluebat, ficquc fanus fa- 
•dus eft. Nec non fe ad eumdem locum in proprium tradens fervum, (nam 
antea ingenuus erat) per multos annos ibidem in famulatum perfeveravit. 

De TranjUtitrre corporis fantfx Berta, Abbatijfa, 

npU kc poftea Nortmannis undique Galliam irruentibus , ac plurima Mi, 

X* deftruentibus undique Monafteria, & eundam regionem vadantibus; 
contigit ante fex annos quam prxfatum Monafterium beatiflimx Bertx ad 
devaftandum ipfi venirent, incendioque traderent, ut fxpius ipfa multis $• Bert* 
tam Clericis, quam etiam Sandimonialibus atque aliis rcligiofis laicis viris Germ»- 10 
in fomnis appareret, & eis aliquibus certis admonitionibus intimaret, quod niam dda- 
inde debuiflet ipfa tranfportari, &:in pofTeffionem venerandae Deoque de-. lun ‘- 

* Nempe Fontanelknfes , cuju* rei hiftoriam habes in libro de Miraculis S. Ytandregifili Sarculo 
a ad ann. 66 -j. 




Digitized by LjOOQLe 



J OL. IV 

* 


IV. 


tempore 
Concilii 
Triburien- 
tfis, 

i 


456 MIRAC. s. bertae abb. blangiacens. 

Amn-Chr. votiflimx Abbatiflx Rot rudis “ devenire, quod eventus tcipofteaitahcri 
bcc xiv. ^-Qj^pjobavic, Tunc deinde prxnotaci pagani ad euradem ufque locum per¬ 
venientes , & eundas Monaftei-ii facultates diripientes, noviflime ipfumom¬ 
ne Monafterium, ut prxnotavimus, igni combuflerunt. At vix illae Sancti¬ 
moniales cum Clericis 5c feivitoribus qui ibidem remanferant, rapientes ip- 
fatn bcatiflimam Bertam duafque filias ejus , hoc eft fandam G er € tru¬ 
dem & Deotil am , magno labore evaferunt: quos labores & illa figna 
qux tunc plurima fuerunt geita, longum eft per fingula enumerare: fed ali¬ 
qua , quae in ipfo itinere ada funt, non filendum arbitramur. 

Cum igitur illae Sandimoniales cum Clericis San&orumdevedaflent cor-, 
pora, &: juxta Rheni litus furfum iter agerent, pcevenerunr ufque ad fandi 
Januarii Monafterium ,ubi una daemoniaca per merita fandae Bertae fana&r 
falva fada eft. Et inde ad Maguntiam venerunt ci vidfcem, ubi paralyticus qui¬ 
dam omni motu pedum carens , meritis fandae Bertae fanitatem recuperavit. 

Contigit quoque eodem tempore, ut Rex Francorum nomine Arnul- 
fus in loco qui dicitur Triburis b fuum celebraret Concilium, ad quod ve¬ 
nit venerabilis Abbatifla Rotrudis nomine cum aliis Regni Principibus. Er 
dum Rex peregiflee fuum colloquium cum praedida Abbatifla , &. dum ad 
fua propria vellet remeare loca; venit quidam vir ignotus ei maxima gaudia 
denuntians, atque indicans quafdam Sandimoniales cum aliis comitantibus 
Clericis ad Maguntiam de Gallia propter Norctnartnorum devenire metum"! 
ac fecum fandam Bertam duafque illius filias beatiflimas Geretrudem 8£ 
D cotilam devedare. Illa autem nefeioqua occupata ratione non fatis intel¬ 
lexit , quod ei vir ille indicavit. Ipfa autem perado negotio requifivit, ubt 
eflethomo qui illi tam bonum indicavit nuntium. Cundis vero refpopdcn- 
tibus fe cumdem "non agnofccre hominem , nec qub ille pergeret fcire 1 
prudentiflima Rotrudis divinitus prxmonica , tres ex fiiis principibus viros 
fagaciflimos feftine mifit Maguntiam civitatem adire, ut rei ignota: invefti- 
garent veritatem. Poftquam verb certiflime agnovit ita omnia vera , ut ei 
fuerat indicatum; juflk tranfportari Sandarum fupradidarum corpora cum 
Clericis & Sandimonialibus in fuum Monafterium, quod nuncupatur He- 
rafien. quod voluntatem Domino adjuvante luampetadum eft. Cum igitur 
Sandimoniales & Clerici fanda deportarent corpora de Maguntia ad Vor- 
matiam in Monafterium fandi Cyriaci, ibi quidam hortulanus qui jam per 
triginta annos paralyticus fuerat > dum feretrum beat* Bert* elevarent uc 
fuum itet peragerent , per merita ipfius fanitati priftinx donatus eft. Inde 
vero pervenerunt ad Spirenfem civitatem, ubi duo dxmoniaci liberati fune 
ineritis fandae Bert*. Et dum ad Stamburgenfem venirent civitatem,mul¬ 
ti infirmi, claudi & cxci, quos longum eft per fingula enumerare, meritis 
fandx Bert* in ipfo itinere a luis curati funt infirmitatibus. Tunc vero ufque 
-ad optatum locum 8c ad fupraferiptum Monafterium Hcrafien Domino du¬ 
cente pervenientes , a devotiflima Deoque dicata Rotrude Abbatifla cum 
magna veneratione maximique lxcicia fufeepti funt: ac ftatim in honotem 
fandx Bert* Monafterium c conftruens & ibidem Dei famulatum compo¬ 
nens , Sandimoniales bene collocavit. 

Miracula quoque ibi plurima patrantur meritis Sandarum fupraferipta- 


'in' Coeno¬ 
bio Hera- 
tten depo¬ 
litum, 


c 

VI. 

ubi mira 
patrata. 


» An eadem cum Ruadruda Abbatifla Partheno¬ 
nis S. Stephani intra muros Argentomcnfes,quam 
Lotharius Impcratorag»«r«i» luam appellat in di¬ 
plomate quodam relato in hiftoria Argentiaenfiuffl 
Epifc. per Gnillimannum cap. 4 & 5. Id obftat, 
quod Bafilla loci Abbatifla nominatur anno x x 1 1 
Ludovici Regia Lotharii ipfius fratri» cap. 5 , ut 
«onjcAurafit, jam tum e vivis abiifTe Ruadrudam. 


b Eiftat Concilium anno dccc xcr convoca¬ 
tum in villa regia Tribure paullo infra Magun¬ 
tiam ad Rhenum, prxfente Arnulfo Rege, quam¬ 
quam ad annum ©ccc icvn id revocaut An¬ 
nales Fuldenfes. 

r Nempe in loco Alfiaco , unde poftea reve&um 
corpus Blangiacum, infra parte }. 



MIRAC. S. BERT JE ABB. BL ANGI ACENS. 4*7 

.rum, quorum aliqua fcimus enumerare. Unus daemoniacus ibi fanus fadus eft; Circa am. 
qui ideo in dementiam incidit »quiafaepiifime volebat depraedari fandae Ber- ® cc ***' 
tae poffefliones. Alius autem ferro ligatus veniensad limina ejufdem BaGlicse, J u 111 ‘** 
a fuis vinculis eft abfolutus. Tertius vero paralyticus fuit, qui uno pede ad li- 
jnina fandi Petri urbis Roma:, altero ad Eccleuam fandae Beru: curatus eft. 

-D einde vero plurimi paralytici & claudi ibi fanati funt. Alia igitur multa figna 
,6c innumerabilia ineritis fandiffimae Bertx filiarumque ejus ibidem beneficia 
florent jugiter, praeftantc Domino noftro 3 es u-C hristo, qui cum Patre 
ic Spiritu-fando vivit & regnat Deus per infinita foculorum fecula, Arnen. . ' 

ParsSecuKdA. 

i. *T’EMtoKiaus gloriofiffimi Regis Francorum Roberti , Hqgo-s.Bcrt* 

X nis magni filii ; A r n u l f o Comite Tervanenfis Comitatus monar- monitu 
chiam fub B a l d u 1 n o Marquifo regente, fuit quaedam mulier in villa, quae cenfi S Ec. 
Blangiacus nuncupatur, cui ideo beajiflima Berta in vifu apparuit, quiafuis clef,x P Iie - 
iumtibus , ejufque dignis bonorum laboribus operum poft Nortmannorum tuatur!" 
defolationem fupradi&us fuerat locus denuo conftrudus: 8 c flagranti animo 
defiderabat omnia a fe &c ab aliis fidelibus Chrifticolis ibi pro aeternae vitae con- 
ceffa retributione, pofteaquam fuerant ab invaforibus injufte arrepta, fupra- 
icripto reddi in loco. Vocavftque eam U dixit ei:HERSENDis, audi. Qua: 
ex improvifo ftupefa&a refpondens ait: Quas es tu , quae mecum loqueris, 
domina? At illa dixit:Berta propriovocot nomine, tibi fiquidem imperare 
veni meis parere monitis» tuiique hoc augere meritis*, ad eundos facri hujus 
loci univerfa poffidentes praedia ut eas» atque eis veluciame di&a intimare 
haec ftudeas. Tuum ergo colloquium firma mea adfertione, dicens eis: Sciatis 
vos ipfos non hujus couni cum honore efle refiduos» nec theoricalis amccnita- 
te profperitatis gaudere; nifijam dido omnia reftitueritis loco» ad honorem 
beatiffimx Dei genitricis Maria fandaeque Bertx ejus famula:. Abbati 
quoque illius Balilicaenon tardes enucleare » ut cellulamleduli mei» in qua 
pluribus jacui annis, congrua devotione ac celeri reftitutione reftituat. Ipfa 
autem hanc recufans legationem, ait: O fandiflima domina, ne hominibus 
videar reproba»precor te» hoc non me ferre jubeas. Huic autem internae 
mentjs interiori , ac jugi recogitanti meditamine, atque intimo haefitanti ccfr- 
.de eundis enucleare potenter poflidentibus; iterum in vifu beatiifima collo- 
quens Berta ait: Quare tam negligenter meaneglexifti monita? ne ergo .tui 
xorporis detrimentum tibimet inferatur, meafaminaeos gradu concito edo¬ 
cere ftudeto. Ipfi quoque titubantis praelabentifque animae in dubitamine per- 
feveranti,ac ne ab incolis loci illius fiveab invaforibus rei praefata: iftaaudien¬ 
tibus verbofa diceretur aut garrula, adhuc propenfius reticenti; tertii» eam 
1 >eata affata eft Berta dicens: Poftulavi, inquit, te omnimodis meis parere 
confiliis : fed quoniam omni cum negligentia mea omnia refutafti monita, 
.mercedifque a frudu te funditus privare voluifti; tui corporis, ut praedixi, de¬ 
trimentum tibimet recompenfabitur ex caufa meritorum/Quapropter pru- 
denf Dei famula dextram ejus manum accipiens dixit: Ideo enim ut ab ini¬ 
mico humani generis perfuafore fandae crucis fignaculo ifta ce manus muniar, 

, protegat & defendat, a praefenti cruciamine fervetur illaefa. Laevam vero acci¬ 
piens manum , pollicemquc cum aliis articulis ejus volae applicans , dixit: 
lftius fiquidem manus juvamine carebis, ficque convulfam culeris; donec ego 
veniens eam erigam, ac priftina* fanitati reftituam. In Nativitatis vero iollem- 
nitate beatiffima: Dei genitricis Mariae , fenties tibi fu pernam Chrifti virtu¬ 
tem adeffe, meque precante manus aridae falutem recipere. Ilhicefcente veri» 
die nodis praeteritae-jam dida mulier manus debilitate deptehenfa, a lcdulo 
Acta SS. Odr. S. B. Sxculum III. Mmm 


Digitized by 




MIRAC. S. BERTAE ABB. BLANG 1 ACENS. 

tmcA an. Urgens citb cucurrit ad Monafteriumfibique proftemens fc ante altare beatifi- 
t>cc x*v. fima: Dei genitricis Maru fandaeque Berta: Dei famulae, fontem lacry- 
j o 1.1 y . marum ubertim fundens, veniam pro fua negligentia poftulabat. Cum verb 
Abbas Monafterii & alii circumveniffent Clerici, illa erigens fe ab oratione, 
corumque pedibus provoluta narravit illis omnia, offendens fimul cum ver¬ 
bis miracula, veluti fuerat jufla. Amulfo quoque Comiti, aliifquc illius Mo¬ 
nafterii privilegia fubriplentibus harc ab illo die minime formidavit indicare. 
Haec autem audiens nobilis Comes Arnulfus,diledionemque Dei ac timorem 
mente revolvens j cum uxore fua & filiis locum adiens, vifoque miraculo ve¬ 
niam ab omnipotente Deo petens, ejufque Genitrici fandiflimae, ac bcatiffi- 
mae ejus famulae Berta: famulantibus partem beneficiorum in ipfo maximam 
reddidit loco. Sollemnitate igitur Nativitatis bcatiftimae Dei genitricis Ma¬ 
riae. imminente, populorum undique fecus magna ibi convenit caterva; ibi- 
que honorabilis Clerus unanimiter in Dei perliftcbat laudibus. In ipfa quo¬ 
que nocfe cum haec agerentur ,& matutinis laudibus omnis plebs adfifteret } 
ipfa promifla fibi ventura per beatiflimae Bertae merita exfpe&ans in medio re¬ 
lidebar. Fadum eft autem cum omnes perlegerentur lediones, & omnis po¬ 
pulus virorum ac mulierum ad futuri miraculi fpedaculum circumflarent; ap- 
propinquante hora in qua omnis canentium chorus Deum laudare, Domi¬ 
numque confiteri deberet i rigefeentibus nervis cum vehementi ftridore, ma*- 
nus arida priftinae fanitaci reftituta eft. Videntes autem populi fimul & Clerici 
virtutem Dei omnipotentis per beatiflimae ancilla: fua: merita oftenfam; om¬ 
nes una voce cum magna alacritate glorificaverunt Deum dicentes, Te Deum 
■Undamus. Dignum namque erat, ut per cujus fanda monita fua: carnis mulier 
detrimenta fuftinuerat; per ejus florentia merita remedium fibi repromiffum 
habere gauderet, ipfo «Unante, cui eft regnum & imperium in faecula ficculo- 
rum.Amen. 

fcARS Tertia. 

De Inventione & Miraculis fantf* Berta. 

ifV T On debet filere humana: lingua camis,quae Dominus ad laudem & glo- 
J.\| riam fui nominis, fuorumque Sandorum honorem dignatur faepiffi- 
me operari. Quapropter illo tribuente qui os mucorum aperit, & infantium 
linguas facit difertas 5 hoc noftro opufculo Ecclefia: filiis enarrabimus quae¬ 
dam miracula, qua: meritis fanda: Bertae dignata eftoftendere pietas divina. 

3. Tempore igitur Henrici Francorum Regis erat quidam locus qui 
Blangiacus vocabatur, qui in antiquis temporibus dives valde habebatur & 
nobilis: quo Dei famula Berta in Dei Genitricis honore Monafterium con- 
ftruxit, catervamque Sandimonialium non modicam congregavit, Monaflc- 
riumque magnis honoribus ditavit: ubi etiam poftea ipfa Dei amica honorifi¬ 
ce corpore humata quievit. Evoluto autem multo tempore, irruentibus intra 
Gailix fines paganis , multi fervorum Dei tollentes Sandorum corpori, ad 
tuta confugiebant loca. Ipfi vero pagani quorumdam Sandorum corpora in 
fuis cremabant igne fepulcris, affligentes quos ibi reperiebant Fideles diris 
•fuppliciis. Tali ergo timore exterrita: Sandimoniales femina: Blangiaci Cce- 
nobii, tulerunt fibi corpus fandifflmum Dei famula: Berta: cum optimis orna¬ 
mentis. Fugientes vero tranfportaverunt illud ad locum qui Alfiacus dicitur, 
ibique per plurimos jacuit annos. Multi autem infirmi a fuis doloribus ibi 
ejus fanati funt meritis. Ob id ergo Blangiacenfe Monafterium, quod ipfa mi¬ 
rifice conftruxcrat, in deftrudionem yenit. Venerabilis autem Dei amica 


Digitized by LjOOQLe 



MIRAC. S. BERT A ABB. BLANGIACENS, m 

nolens locum, quem xdificavcrat, quemque multum dum in corpore viveret ClRCA An - 
dilexerat, omnino relinquere; obtinuit (ut reor) apud Deum,ut a quibuf- juwi iv". 
<lam Clericis Blangiaco manentibus ejus requireretur corpus: quod &. fadum 
cft. Requifitum ergo cft a Clericis, quorum unus Albuinus, alterque di¬ 
cebatur Ebroinus: & inventum atque Deo annuente Blangiaco reporta- 
tum, ac fuper altare fanda: Dei Genitricis decenter eft collocatum. Poft vero 
unius anni fpatium, nutu illius a quo bona eunda procedunt, a Prxfule a Tar r • 
Wanenfis Ecclefiae Clericis & omni populo cum hymnis 8 c laudibus, plurimis 
pra: gaudio flentibus, cft oftenfum. Ubi ille cujus fapientix non eft numerus, 
quique facit mirabilia magna folus, & facit mifericordiam o pinibus ad fc con¬ 
fugientibus , tale miraculum eft operatus. 

4. Erat namque quxdam puella , qua: cujufdam infirmitatis onere prefla Caeca in¬ 
oculor um lumen amiferat. Hxc cum didiciflfct Prxfulcm advenire ad often- n,e rec, P ,t * 
dendum populo corpus fanda: Bertx, venit cum ceteris ad tanti follcmnia 
gaudii,confiia de Dei mifcricordia & de meritis ejus famula:,quod fibi diu fub- 
tradum lumen poflet reftituere. Deus autem qui dixit mulieri Cananex, % 

Fiat tibi Jicut vis; rcfpiciens fidem hujus puella: reddidit ei lumen meritis fan- 
dxBerta:. Nam, ut diclumeft, veniente ipfacum matreccterifque mulieri¬ 
bus fefti vitati s devotione, &: celebrantibus Monachis vigiliarum follcmnia, 
jacebat ipfa proftrata corpore ante altare fanda: Dei famula:, exorans mife¬ 
ricordiam, ut libi dignaretur fubvenire. Expictis vero Matutinis Monachi lon* 

• go nodis fpatio fatigati in Dei fervitio, ut eft ufus humanx fragilitatis, paul- 

lulum remedium quxrentcs ledulis fuis fe collocavere , in Ecclefia donec 
dies illucefceret ipla remanente. At vero dum prima lux diei apparuiflet, ip- 
la de qua fit relatio, elevans oculos ad altare, quafi explorando quid ejus ge¬ 
nitrix & ceterx mulieres qux fecum erant agerent^ coepit paullatim quafi crcf- 
cendo ante fe lumen dici videre. Vocataque matre ait flebili voce: Dulciflima 
mi, jam diesillueefeit. Et illa: Quomodo, inquit, filia, nofti ? Ipfa vero ex inti¬ 
mo cordis fufpirans, ait: Agamus gratias Deo, quia diu defideratum lumen 
merui videre meritis benefadricis mex beatiflimx Bertx. Cui mater: Cur* 
inquit, filia, fic te jadando loqueris ? Si Dei beneficium erga te fadum co- 
gnofeis , oportet te potius filerc, quam loqui, donec omnis agnofeat populus > 

3 uid tibi meritis hujusSandxacciderit.Sic autem illis fcrmocinantibus,abfque 
udore venit filia ante altare, &c inclinato capite quafi commeatum petens, 
coepit adhofpitium ire. Mater vero accurrens, ac manum illius arripiens, vo¬ 
lebat eam, ut folita erat, deducere, fed illa illius dudum omnino refpuens aie¬ 
bat matri fux: Cur, mater mi, fic me deducere conaris, cui Dominus fua boni¬ 
tate , Sandxque fux meritis jam cxli lumen videre concdfit ? Cum hxc ita di¬ 
cerentur, venerunt ad hofpitium prxftolantes Prxfulis adventum, ut oftende- 
ret populo bcatx Bertx corpus gloriofum. Adveniente autem hora diei tertia 
egreflus Prxfulcum Monachorum caterva feu non modica populi utriufque 
fexus multitudine, ferentes humeris fandiflimumcorpus, Monachis pfallcn* 
tibus, populifque lxtantibus adfcendcrunt ad fupercilium cujufdam montis, 
ut tam defiderabilis thefaurus ab omnibus pofTet videri. Completo autem ad 
populum fermone, oftendit iple Prxful populo caput beatiflimx Bertx: quod 
multi cernentes, coeperunt prx gaudio flere. Prxfata vero puella adfpiciens il¬ 
lud , coepit clarius videre eunda mundi hujus. Accepta autem populus Prxfu¬ 
lis benedidione, ad propria revertebatur unufquifque cum magna exfultatio- 
ne. Sxpe autem dida puella coada a matre,per quindecim dierum fpatium ce¬ 
labat fibi prxftitum a Deo beneficium. Sed paullatim narrantibus aliis, aliil* 
que audientibus , tam gloriofum miraculum proceflit in publicum. Quod 

• Brogoncfcilicet, de ijuo jam plura in Attis S.V vinnoci fuperius adnowa. 

Mmm ij 


Digitized by LjOOQLe 



4«o MIR AC. S. BERTAE ABB. BLANGIACENS. 

GircaAn. audiens Gaufridus Monachus fanda: Bertae famulus, ceterique Cae¬ 
nee xxv. nobii Fratres, immenfas Deo ex animo referebant grates. Et convocantes 
jum iv. omnem i oc i illius populum , enarrabant tam gloriofum miraculum. Ele¬ 
vantes vero eundi voces luas cum manibus ad caelum, in commune bene¬ 
dicebant Dominum. ' 

Paralyticus 5 - Huic etiam & aliud dignum adjungere duximus ob laudem Dei famu- 
finauir. \x miraculum, quod oculis vidimus ejufaem meritis caelitus taliter fadum. Eft 
quoddam caftellum intra Flandria: fines in cacumine cujufdam montis litum, 
odo fere millibus a caftro fandi Pauli diftans, nomine Hofdegb. Ibi veniens 
praedidus Monachus reperit quemdam Clericum itaparalyfi diflalutum, ut 
officio careret utrorumque pedum, & vix aliorum manibus fuftentatus, a do¬ 
mo ad Ecclefiam, iterumque ab Ecclefia deferretur ad domum. Cum ergo 
Monachum vidiflet, percundari coepit quifnam elfet. Qui verb adftabant fi- 
bi, indicaverunt quis & unde elfet. At ille rogans eum venire ad fe ait: 
Domine Pater, finolti aliquod hujus mea: infirmitatis medicamentum, five 
9 in oleribus, fi ve in fpecierum generibus, edicito; ut tuo inftrudus magifterio, 

pariterque fultus auxilio, tanto valeam eripi dolore quo torqueor. Monachus 
ergo h*c audiens dixit illi: Certe, Frater, hujus qua premeris infirmitatis na¬ 
tura eft talis, ut qui ea perculTus fuerit, ut tu e fle dignolceris, aut vix, aut nul¬ 
lo modo a Medicis poflit curari. Sed fi anima: & corporis tui falutem obtinere 
cupis, impetra ab amicis feu parentibus tuis, ut ad fanda: Dei famul* Berta: 
lepulcrum quantocius feraris. Et fi ex toto corde credideris quod ipfate fuis 
fanare poflit meritis, confido in Dei ac Sanda: fu* bonitate, quod quidquid 
petieris impetrabis. Ille autem haec audiens gaudio repletus, jamque de Dei 
bonitate, iandaeque Bertae meritis fecurus, fuos expetebat amicos , ut (ibi 
quantocius fubvenirent, leflue ad fanda: Bertat tumulum deferrent, quod & 
fadum eft. Veniente autem illo, juffit prrdidus Frater, ut ante fores Ecclefia: 
in ledulo collocaretur, & ibi libi alimenta miniftrarentur. Jacuit ergo ibi tet 
quinis diebus, Dei famulae bonitatem exfpedans, ejus meritis fe juvari poffe 
omnino credens. Ille autem qui Centurionis fidem refpiciens, puerum illius» 
etfi corpore abfens, tamen Deitate praefens lanavit: hujus infirmi fidem atten¬ 
dens, quod ejus famula libi, fi vellet, fubvenire poflet, ita eum ab omni infirmi¬ 
tate liberavit, ut de ledo exfiliens ad inftar cervi, novos quofdam faltus ab in¬ 
troitu Ecclefia: ufque ad fanda: Dei famula: tumulum expedite daret, Deum 
* h ii fimi- laudans, fandaeque Berta: gratias referens, cujus meritis fefanitati redditum 
»4 noverat. Hoc aucem Coenobita: loci illius audientes, altifonis vocibus Omni- 

ttnfis cM potentem pro tantis beneficiis meritis fanda: Berta: illi loco conceffis, lau- 
tmtjf». dabant. 

s. Bertr 6 • Alio quoque tempore erat quidam adolefcens, qui oculos apertos habens 

velo impo- nihil omnino videbat, qui veniens quadam die ducente fe avunculafuaadfan- 
viJct aiius. fertae fepulcrum,ejus flagitabat auxilium. Expleta autem oratione erigens 

fe poftulabat ut duceretur ad Monachum qui dicebatur Gaufridus, qua¬ 
tenus fuos oculos velamine capitis Dei famula: Berta: tangere dignaretur. Du- 
dus eft autem per medium Ecclefia: ad Monachum, & reperit eum cum R o- 
rerio Comite & ejus conju^e Berta fedentem fu per Ecclefia: quae tunc 
fabricabatur fundamentum. Cum vero illum vidiflet conjux inclyti Principis 
Rogerii, interrogavit quid (ibi vellet. At ille: Domina mi, inquit, dominum 
quaero Gaufridum ,ut mihi reftituat lumen oculorum meorum. At illa fubri- 
dens ait: Numquid non ipfe peccator eft,ficut & ceteri homines ? Et ille: 
Domina, inquit, fi tetigerit oculos meos velamine capitis (and* Bertae, 
confido de Dei bonitate, quod ipfa fuis fandis meritis , expulfis tenebris 
me faciet caeli lumen videre. Quod audiens nobililfimus Comes Rogcrius 


Digitized by ^.ooQle 



MIRAC. S. BERT>£ A£B. B LAN GlACfcNS. 461 

mifcricordia motus dixit Monacho jam dido, ut quod ille cum fide petebat, 
non denegaret illi. Refpondens autem praedictus Frater ait adolefcenti: 
Vade, & cras revertere hora prima diei, ut quod petis, Deo tribuente ac¬ 
cipere valeas, qui juffionem adimplens ivit ad hofpitium,poftcraque die rever- 
fus venit ante altare fandx Dei Genitricis. Tunc Ecclefix cuftos facrofandum 
velamen accipiens tetigit oculos illius ita dicens : Fiat tibi beatiflimx Bertac 
meritis fecundum tuam fidem. Et ftatim fugata excitate coepit ante fe Mo¬ 
nachos ftantes adfpiccrc. 

Pars quarta. 

7 * o"N 1 a m ficut Pfalmifta ait, Mirabilis Deus in fandis fuis i qux 

V^per beatam Bertam famulam fuam ad ipfius laudem Deus operari 
dignatus fit, pauca de pluribus miracula excerpere, quoque in loco vel tem¬ 
pore acta fint, ad prxfentium memoriam, ad futurorum notitiam deferibe- 
re decrevimus. 

8 . Anno igitur ab Incarnatione Domini m cc xxxix, quarto Nonas 
Julii, qua die beata Bcrta munda de mundo migralTc dignofeitur, quaedam 
mulier de villa quae .Capella vocatur, operis cupida, infortunii fui nefeia, fi¬ 
lum in traolium de fufo extrahere coepit: fed Dei judicio praeventa, ner¬ 
vos brachii ejus retrahere, digitos manui tam fortiter infigere fenfit, ut nec 
traolium excutere, nec digitos ullatenus poffet extendere. Illavero reatus 
lui conlcia tremens & ejulans Blangiacum venit > Ecclefiamque intrans co¬ 
ram feretro S Berta: fe projecit, fe graviter peccalTe coram omnibus confef- 
la cum magno gemitu &: lacrymis Dei mifericordiam 8c beatae Bertx au¬ 
xilium coepit implorare. Quid plura } adveniente node ante matutinos Dei 
mifericordia adfuit, miferam refpexit, nervos laxavit, digitos refolvit, ex 
toto infirmam fanavit. quae fe fanatam fentiens , cuftodes Ecclefix ilico 
vocavit, fanam fe clamavit: manum oftendit j traolium fuper feretrum S.Ber¬ 
tae depoiuit. Mane autem fado Abbas Blangiaci domnus Gislebertus, 
8c Abbas S. Wdmari domnus Balduinus, omnefque Monachi in Ecclefia 
convenerunt, pullantefquefigna Deo cum lacrymis laudes cancaverunt. quo 
audito utriufque fexus & aetatis plurimi concurrerunt, miraculum viderunt, 
Deum 86 fandam Bertam ejus famulam benedixerunt. 

9. Eodem quoque tempore dum feretrum beatae Bertae ad villam quae vo¬ 
catur Anelufium deferretur, quaedam puella aetate feptennis gravi palfione 
perculfa, toto corpore tremens, os ad aurem ufque retrorfum habens, a pa¬ 
rentibus delata feretro fandae Bertae fupponitur: ibique obdormiens, tam fi- 
bi quam parentibus fana reftituitur, toto vitae fuse tempore Dei &: fandae 
Bertx fe clTe ancillam, iliique fervitur am promittens. 

• 10. Per idem quoque tempus dum hi, qui feretrum portabant, in vil¬ 
lam qux vocatur Altcia, devenirent; juvenes loci illius in platea ludentes, 
noftros irridere coeperunt, quibus noftri: Veftro inquiunt, malo hoc facitis, 
quia non impune teretis, qubd Berta: famulos irridetis. His didis feretrum 
in quadam foliata de ramis arborum ibidem fada depofuerunt. Mira res 1 
in craftino partem maximam illius villa:, 8 c etiam domos ex utraque parte 
foliatae illi contiguas, in qua feretrum pofitum fuerat,ignis confumfit,nec 
foliatam contingere prxfumfit. Quod videntes loci illius incolx , Deum 86 
beatam Bertam benedixerunt; loeumque illum maximo deinceps in hono¬ 
re habere coeperunt *. 

it. Quadam die cum Sacerdos Mi fiam cantaturus jam reveftitus eflet, 
& fecrctarius vinum ad Miflam cantandam deferre debuiflet,vas vinarium pe¬ 
tiit: nihilque vini invafc reperiens,expavit»magiftrumvocavit; quod acci- 

Mmm iij 


Circa An. 
d c c xxv. 
J u i. I v. 


Mulieri di¬ 
giti contra¬ 
di exten¬ 
duntur. 


* hic tjutdi 
omijj, 

Vinum pro 
Mifla caeli¬ 
tus datum. 


Digitized by LjOOQLe 



4 6 * MIRAC.' S. BERT^E ABB. BLANGIACENS. 

Circa an. derat intimavit. Magifterverb adveniens , ubi vas vinarium effet interroga- 
“ c ‘ vic. Audito vero quod in armario vas vino vacuum effet ,iiluc properavit» 
vafque prius vacuum, vino plenum reperit. quod videns primb obftupuit, 
rem apud feipfum celaredifpofuit: poftea autem rem ut gefta fuerat» Fra¬ 
tribus manifeftavit. 

Mntxrox ia. Contigit tempore domni Ricardi Abbatis, quamdam feminam 
icftituta. triduo daemonum aftutia lingua: officio carentem, quafi unius hora: fpatio 
loqui gcftientem, ante altare fanda: Berta: miferabiliter ejulare. Cumque 
omnes adftantes pro ipfa lacrymabiliter fandam Bertam acclamarent j fta- 
tim quae muta fuerat, Deo ac fanda: Berta: benedicens loquelam rece¬ 
pit, &c. 


MONITUM. 


J C C E PI etiam ex eodem Monajterio catalogum Abbatum Blangiacenftum, <fr 
'jfj' narrationem historicam de S. Berta corporis delatione Audomaropolim in Refugiam 
(ut vocant J Monafterii S. Johanuis in Monte, fatta anno u v lv , dum bellum inter 
Carolum V Imperatorem & Francifcum I Regem Francorum exarderet ; deque ejufdem 
corporis rcvcBsone Blangiacum , ubi haSlenus adfcrvatux una cum Reliquiis fandarum 
Berta filiarum Gertrudis CT Deotila , prater mandibulam S. Berta alidmque Gertrudis 
aut Deotila, Monachis pradiBi Coenobii S. Johannis concejfas. Colitur S. Berta duplici 
fefio quotannis in fuo M onaflerio, nempe die depofitionis 4 Julii, & tranflationis 11 OBo- 
bris. Animus erat hic fubjicere catalogum Abbatum, nifi advertijfem quofdam in eo Ab¬ 
bates defiderari, inhis Hugonem Abbatem Blangiacenfem , quem invenio fubfcri- 
ffifie charta G er ardi Morinorum Epifcopi pro 'Bertinianis Monachis, anno dominior 
Inc. mxcvii, Indidt.i v, x v Kal. Novcmb. in Synodo. 


tjinnnszs&nnnntztinunnnunn 

“DE sancto martino 

MONACHO CORBEIENSI, 

CAROLl PRINCIPIS CAPELLANO. 

N veterrimis Annalibus Francorum , quos Andre as Chefitius fecun¬ 
do loco edidit in tomo 2 , hac leguntur : Anno dcc x x v i 
Martinus mortuus eft. figis fuerit Martinus ille , hacte¬ 
nus fere ignotus , docent nos alii Annales vulgati d Philippo 
Labbeo tomo 2 Bibliotheca nova pag. 733 , ubi hac verba : Anno dcc x x v i Mar¬ 
tinus mortuus eft. Fuit autem Monachus inCorbeia, vir vita: contincn- 
tiffima:, &: adprime eruditus, quem Karolus Dux in fumma veneratio¬ 
ne habuit,. &c peccata fua ei confitebatur , nempe Carolus Princeps , cogno¬ 
mento Marte dus. 

i. Locus ifte, qui Martinum nofirum non parum jam iUuflrat, animo injecit 
Jludium diligentioris inquifitionis. & ecce in mifcellaneis hiftolicis Bernardi Gui- 
donis tomo 1 Bibliotheca Labbeana hac item de Martino invenio. Sandus Mar¬ 
tinus Confeffor, qui fuit Capellanus Karoli, apud S. Praejedum prope 
Axiam in Domino requiefeit : cujus facrum caput habent Fratres Pra:di- 
catores Lemovicis, cujus partem quidam furtive abftulit. &: cum apud 
quamdam matronam depofuiffet, pro eo quod minus reverenter illud tra- 



Digitized by LjOOQLe 



DE S. MARTI NO MONACHO CORBEIEfcst. 4*5 

daret, terruit eam per (omnia & per vifiones horribiles i nec ceflavit 
fandus Confeffor, quoufque caput luum reportari fecit. Is quoque vin- 
didam in homines caftri Lemovicenfis, qui Ecclefiam fuam invafcrant te 
violaverant, dum §acerdos celebraret divina, in eadem die exercuit, nam 
interfedi fuerunt atrociter ab inimicis fuisde Axia plufquam triginta,an¬ 
no Domini mcclxxiii. Locus S-. Prajetfi opidulum eft,vulgo S. Priet , ai 
Figennam fluvium, altero miliari Gallico a civitate Lemovim, prope Axiam opi - 
dum, Aixe. Eo in loco honoratur S. Murtinus nofttr > cujus diemfcHum celebrant vi 
Kal. Decembris. Ejus caputamifere Dominicam Lemoviccnfes , adflrvatnunc Ecclefla 
S. Prajecii ,qub voticausa confluere fidantqui podagra laborant. Gau fredus Prior Fo- 
flenfls agens de Uluftrioribus Lemovicum fandis viris, Murtini hujus non memi¬ 
nit. Martium floruit GrimoN e Abbate Corbeienfl quinto , qui ab Ckildeberto 
Rege & Dagoberto ejus fllio immunitatis A Iudicum exadionibus impetravit. Is eft 
Crimo Abbas, quem una cum Sigeberto Reclaufo Coenobii Dionyfiani Carolus Prin¬ 
ceps Romam ad limina [anctorum Apoftolorum mifijfe ad Gregorium Papam fecun¬ 
dum dicitur in Chronici Predeguriani continuatione cap.no. 

5. Hac funtqux reperire potui de S.Murtino Corbeienfl Monache , & Caroli Prin¬ 
cipis cognomento MarteUi Capellano : quem Murtinum faftis Benedidinis primus 
infero, aliofque non paucos. Si quid amplimde Murtino itio difcerepotero , id in 
additionibus ad hoc Suculum exponam. 



VITA S-PATERNI MONACHI 


ET MARTYRES APUD SENONAS. 

Ex mf. cod. Bibliotheca Chefniana. 
OBSERVATIONES P R. M V I JB, 



Es geftas S. PAterni * Monachi rudi mintrva exaravit antiquat 
oAut hr anonymm, expolire tentavit anonymm alter 3 & is quidem Mo¬ 
nachus , ut patet ex Prologo fequenti. vAuUoris utriufque atas incerta. 
Clarius Coenobii S.PetriSenonici Monachus ineunte Jaculo xi, meminit 
Paflioms, id eft libelli de pajfione S. Paterni. 

1. Idem Santtus memoratur tum in fihetris Ffuardi & Adonis Martyrologiis, tum 
in peroetuflo alio Biturici Parthenonis Si Laurentii, edito apud Labbeum tomo z Bi¬ 
bliotheca nova,dr quidem iifdem ubique verbis, fed non eodem die. Nam iri Ffuardino 
< 5 * Biturico S. Paterni memoria celebratur pridie Idus Novetnb. at apud Adonem Idibus 
ejufdem menfis , in hunc modum: In territorio Senonico S. Paterni Martyris. Ita Mar- 
tyrologia tria: fi tamen 'Bituricum aliud eft ab Ffuardino. 


PROLOGUS AUCTORIS. 


1. 



N deferibendo beati Paterni gloriofilfimam paflionem ne 
vcftris fandis juflionibus ckfervirem, hadenus mihi filentium 
imperavit, quia confcientia teftis compulit caftigando infui- 
fam ignorantiam infipidse mentis, arguens attentari, qubd nul¬ 
lo virium polle valeret fulciri : ne fi audax praenuntio ad hxc appetenda 
quoquo modo adfpirarct , in ipfo limine fui ponderis gravedine vida fu<* 
cumberet, praefertim cum huic operi accommodo in nulla numerabar prae¬ 
rogativa, ncc in ea quae vocant Grammatici vitia follicitaverat me cavendi 
diligentia. Nam mihi fatyrici arriferat claufula, te nos, ait, ergo manum 



An». Chii 

dccxxti. 
Not. »xtt. 


Circa An; 
scc XXVI. 
Nox. xiu. 


* S.Patentt 


Digitized by LjOOQle 


t 


4*4 VITA S. PATERNI MONAC. SENONENS. 

Cima k*. ferulae fubduximus. Et cum animo tenerem fuperabundare numero phikj- 
Nov*»m. fophicis «debriatos hauftibus, &c facundia: lepore dicacifhmos; ftuporctene¬ 
bar attonitus, ab eo cui vix plebeia fufficicbat rufticitas , tam excellentia 
flagitati. Suppeditabar alio cxcufationis obtentu Mjuia ignotum a quo anti- 
Mttot an- quitatis temporibus ipfius Sandi digefta Paflio , adeo inordinate & con- 
uquS fcii- hiulca f u is partibus & fententiis fcatuyit, ut vix profundioris ingenii 
«poli™ viri queat intelligentiae fpiculis terebrari. His multiplicioribus ad evitan¬ 
dum armato telis objeciftis clypcum valida: retunfionis, prolato in media 
Monachus- e v angelici fervi exemplo qui pro ligato talento in ludario, & in terrae 
dcfoffo obruto, fraudatus eft debite exoptabili domini fui £f*ge. Proceffe- 
runt & alia fe acerrime in me reddentia, maxime illius regularis cenfura 
Higuh fententiae: fi qua fratri injungantur impoflibilia. quibus acceptis, in facie 
s.itntd. totiufque vultus perfufus rubore , in nullo relu&ari potui , veltris non ad- 
tap.tt. fentari juflis. Ergo aggreflurus tam ferupeum iter, pofco mc obnixe veftris 
precibus juvari apud pretiofum Chrifti Martyrem, ut ejus intcrccflorio ob¬ 
tentu, ille meo dignanter illabatur pedori ,qui ubi vulcfpirans, linguas in¬ 
fantium difertas facit, & balbutientium, ora currere facit per fermonem 
plana. Sed & illud eft impenfe obfervandum, ut fi fortadis (quod ve¬ 
reor) quocumque modo editum opus prodierit in publicum , audoris no* 
mennon divulgetur, ne per hoc minus, habeant laudis praeconia tanti Pa¬ 
troni , & audor inuratur nota prcefumtivre temeritatis. 

INCIPIT PAlSSIQ» 


4 i. TGitur. PXternus Atmoricana a regione , civitate Conflantia 
fcatenmt 1 oriundus, quodam prjefago nomine fle didus. qui nos paterno affe- 
Ucnfis*** ^ ovcat orationibus, concihet meritis, jlluflret virtutibus, atque a pecca¬ 
torum gravamine fublevet crebris inrerceflionibus. Hic a puero Monafte- 
i rio Saxiaco b traditur a parentibus divinis dogmatibus imbuendus, & regula- 
Saiuc^vf r ‘^ us difd P lin . is admoaijm informandus. Qm fub cujufdam patris regimi- 
yic rigide, ne conftitutus, quem Abbatis officio omnis Fratrum fibi prxclcgerat con¬ 
cio , in tenera adhuc serate inoffense qua: Dei funt coepit agere:qua: quo¬ 
tidie augmentando, te. ad ea qua: ante funt pedetentim fe extendendo, uf- 
que ad finem perduxit vitae. Concupifccntiis carnalibus rcludando j &: fe 
G4t«M.io. niundo crucifigendo, dicere cum Apoftolo poterat: Fivo autem Jam non ego, 
lmc.ii, i. , vivit vero in me Cbrijhts. Orationibus fc alfiduabat, quia legerat : Oportet fm~ 
fer orare, & non dejicere, quid dicam? quam pernox erat in vigiliis , flabilis 
in laboribus i Namque ut carnis fibi rebellionem facilius expugnando fub- 
jugarc poffet , ferreis nexibus artus corporis fui damnaverat. Jejuniorum 
Ver6 fibi ita abftinentiam indixerat, ut cum alii Fratres ad vefperam fati¬ 
gata jejuniis Corpora reficerent, ifte vix feptima die aliquid cibi pocufque 
indulgeri fibi permitteret. Cibos quoque , quos a Prsepolito Monafterii ac¬ 
cipiebat, clanculb pauperibus diftribuebat. 

3.' Tantis ac talibus virtutum floribus honeftam compingens vitam, mor¬ 
talium cordibus fe mulrimoda laude commendabat, & merito, quippe qui 
bccolu- dile&ione fe fecerat dignum , digne hominibus reddebatur acceptus, 
infnreddit. Uni itaque diefumcerta caufa. Monafterii oftium egreffus, obvium habuit 


. * Id eft maritima. Armor fiquidem ad mari 
flgni£eat. nam aliis Conftlruia, vulgb Contuice, 
. urt)* epifcopalis ia Neuftiia (ita eft , non in Bri¬ 
tannia minori, quam fpeciatira Armoricam ap¬ 
pellamus. f 

1 b Saaiactfm feu Seflciacom Mohsfteriu/rt agri 


Conftantlenfis,conditiim eft ab alio Paterno,poftea 
EpifcopoAbrincatenfi.aquoIocusdicVcs S. P.ur, 
ad oram Oceani, dediturus Monachis , ut notavi¬ 
mus in AdisS. Paterni Epifcopi in Supplemento. 
Satculi 1 tomo r. 

quemdam 


Digitized by vjOOQle 



VITA S. PATERNI MONAC. SENONENS. 46* 

quemdam caecum, vidus indigentiam aliorum juvamine folari pofccntem. Circa An. 
quem tollens in partem (vitabat fiquidemappetitum laudis humanae) figno Nov.Wiu 
crucis orbatis luminibus impreflb, &c bcncdidi olei liquore perunciis, Chii- 
fti invocato nomine dixit; Quicaeci nati ex fpuco pulveri permixto oculos 
linivit, atque in natatoria Siloe lumine hadenus negato donavit} ca poten¬ 
tia divinitatis, abfterfa caecitatis caligine, dignetur tibi videndi gratiam in¬ 
fundere. Ad invocationem itaque cantae virtutis , dido citius lublata diu 
lux proprios reparavit obtutus. Cui fubjungens vir Deo plenus , ait: Va¬ 
de in domum tuam, & adnuntians Domini Salvatoris in te operata mira¬ 
cula, nihil horum Paterno peccatori audeas imputare magnalium , ne tibi 
pro talibus pejora contingant ulterius. Qui animo ultra quam credi po- 
teft laetus, omnia circumcirca perluftrans, praedicabat quanta in feeflet ope¬ 
rata divina potentia, beati Paterni in hoc coopcrante munifica gratia. Hu- SaDatiCgrc , s 
jus fama miraculi exciti circumquaque populi, concurrcntes.ad eum, offe- ad fc ca¬ 
rebant ei variis languoribus &c debilitatibus utriufque fexus medendos; flucntes - 
quos ille fub invocatione Chrifti nominis fofpitatireftituens, falvos &: gau¬ 
dentes remittebat ad propria. 

' 4. Quorum continuata frequentia Sandus ille gravatus meditabatur taci- Angelico 
tam a Mon^tcrio digreflionemtfed retardabat ejus promotionem quoten- monitu 
derct locorum dubietas. Cumque fatigatum vigiliis & orationibus corpus Jjj" c dlfcc * 
aliquantifper quieti indulfiflct, eo foporato adeft ei fuperna vifio. Fideliffi- 
mc, inquit, mi ferve , faceffat a te quae tibi circumvolans inftat abhinc 
proficifcendi follicitudo. furge quantocius , & valedicens hujus regionis 
incolis,ne timeas, quia individuo meo frueris auxilio. Burgundiae ne tre¬ 
pidaris fines expetere, &C Senonicam adiens Metropolim urbemque ibi fa¬ 
ma percelebrem nobilitatis, tibi quoque nomine non ignotam ; in vicinia 
didae urbis, Coenobio fcilicet fandi Petri Apoftolorum Principis elige tibi 
habitaculum converfandi, ubi non modica Monachorum concio in Dei fe 
continuat fervido. Cumque repeteret, Surge, ne timeas, Angelus Domini 
bonus comitabitur tecum} mature fc proripiens, dido omnibus vale cum 
dolore omnium coepit iter arripere. 

y. Tandem profpero gradu devenit in pagumVilcaflinum*,&ut luccr- vidu * 
na non fub modio, fed fuper candelabrum lampas , miraculorum fignis oc- ” [ a " 1 t ' a n c cm 
cultarinon potuit. Nam quasdam mulier erat ex marito jam lacrymis con- *uvtxin 
clamato habens filium in adolefccntiae annos evadentem:fed praefedorix 
dignitati quodam debitae fucceffionis officio obfequentem. Hic indigentis 
matris inopiam militari more adfecuto ftipendiario folabatur lubfidio. qui 
validas infirmitatis incommodo arreptus , graflante vi languoris commu¬ 
nem accepit fententiam mortis. Forte tunc divina id prasordihante cle¬ 
mentia , beatum Paternum in proximum divertere fatigatio compulerat iti¬ 
neris. fagax follicitudo matris Sandum Domini pollentem miraculis illa re¬ 
latu didicit adventaffc in loca: quas depofita muliebri verecundia , in quj 
prasponderabat flebiliter unigeniti orbitas, irremediabili infelix ludu, obviam 
fe praebens inoccurfu, ejus prolabitur pedibus inquiens : OSandc Dei, fi 
qua tibi funt praecordia pietatis, fi ingenitus tibi umquam fuit maternus af- 
fedus, ne neges me dignam tuis miferationibus. Mulier fum vidua, infeli¬ 
citer viduata marito, infelicius unico orbata filio, 8 c omni folamine deftitu- : 

ta,nefcio in quem ponenda mihi fint fubveniendi confilia. redde eum tuis 
precibus matri, reftitue piis petitionibus, ad hocdiredus a Domino. & qui¬ 
dem credo tuam operam huic beneficio a Deo indultam. Coepit fenior ve¬ 
nerabilis tam genuino affcdu quam mulieris ludu totus ad lacrymas com¬ 
moveri, & blando alloquio fuadere, ut fuo anteire via daretur illi ad corpus 
Acia. SS. Ord. S. £. S acutum III. N nn 



466 VITA S. PATERNI MONAC. SENONENS. 

Cne* ah. accedere. Gaudens illa accelerat hoc cum fide, & in eundo ingeminat iftud 
»cc xxti. cum fingultu nimio: Hic, mi Pater , fuofupplcmento mariti vocabat * am- 
n°t. xni. pj cxus} £f c j debui nefeio praedabat reditus, &: quae eft femper fufpcdaviduis, 
*f. timImi cxtorrem mc reddebat timidae paupertatis. Heu me i infelix quo nunc 
me vertam? utinam me praeoccuparent vitae fuprema i Haec inter loquen¬ 
do , ventum eft quo cadaver exanime jacebat in loco. Quae quafi fu bito 
renovato dolore, panfis crinibus, iterum plantas ejus ample&itur talia pro¬ 
ferendo : Ecce in hoc, quem cernis, dilcrimen mihi eft politum vitae Sc 
mortis, fi flatu fpirantes receperit auras, vivam; fin minime, letifero mox 
procumbendum eft fopore. Itaque fandus Domini Paternus corde te¬ 
nus impendens fc ejus doloribus , &c in morem Elifei totum fc compo¬ 
nens fuper corpus defundi, perfufus genas lacrymis, iftiufinodi ad Do¬ 
minum fudit verba orationis: Aitiflimi Patris ante faecula unice , pro ho¬ 
minum falute primogenitus in tempore natus ex virgine, qui in refufeitatio- 
nc filii dignatus es lacrymas viduae compatiendo folari ; etfi meorum pec- 
caminum obftantibus meritis , tamen iftius mulieris adlis propitius fidei 
maeroribus, Scc. Necdum verbis finem impofuerat, coeperunt membra mo¬ 
vendi reparare officia , totofquc anima infufa per artus , vividum corpus 
maternis redditur obtutibus. Amarae doloris lacrymae rec^mpcnfanrur 
dulcibus lacrymis lxtitix, cxfultat macer gaudiis exfultatioms, tripudiat 
plaufibus omnis familia domus , totaque novitate miraculi vertitur in ad¬ 
mirationem , &c venerationem Paterni Martyris, rapitur fama pernix per 
opida, pervicos illius pagi fit ingens concurfuspopuli faciempretiofi infpi- 
cere Martyris. 

patifii* adit 6 . Inde fc fe idem , qub citius potuit, prxripiens ad evitandum eia* 
Epifcopum. t j on j s elogium > citato greflu adiit urbem Parifius. Cumque jam ei eflet 
proximus, intempeftx nodis filentio laflitudinem corporis reficiens fom- 
ho , apparuit ei in fpiritu ejufdem Patifiorum civitatis Epifcopus. Un¬ 
de fadum eft, ut plus folito fe maturius agens, in occurfum progrede¬ 
retur Patris, quem ante in nodurna quiete fpiritali confpexerat vifione. 
Obviantes ergo fe invicem propriis fe falutavere nominibus $ hadenuf- 
que facie incogniti, alterutra prxfentia funt deledati. Cumque inter fe 
divinorum prxeeptorum fererent femina, &c illo pane , quo vivunt etiam 
Angeli, fua dulce animarent intima , vix Prxful obtinuit eum vel unam 
ibi facere diem. Infequenti igitur lucis initio , jam fuo exortu proce¬ 
dente aurora , commendando fe Deo invicem, inter alia adhortationis 
alloquia , fandi Pontificis fic fe habuerunt verba: Perge , amantiflime 
Deo plenus , aggredere partes tibi a bono Jesu defignatas, ubi & plu¬ 
rima boni operis largitione gaudium Domini tui confequeris , & de¬ 
mum cum palma martyrii cxlcftis fibi focium te adfcifcet curia. Ac ipfc 
Chrifto devotus divinitus illi infpirata cognofccns , commotus eft amo¬ 
tis inftindu ei aperire , quo ordine tantx peregrinationis iter expetierit 
fuperpa admonitione : caufamque ibidem fux expeditionis, utpote fibi re¬ 
velanti per ordinem pandit. Tunc pacis amplexu fe iterum invicem 
commendantes , cum benedidione Pontificis beatus Paternus reddidit fe 
labori coepti itineris. 

7. Exhinc redo tramite ad Senonicum pervenit Comitatum, ad por- 
tum qui Jonnenfis vocatur tradus a villa Jonna, qux fita eft fuper ipfum 
• Sequanx flumen: ubi comperiens efle Coenobium * fandi Petri Apoftoli 


» Nullum amplius exftat Coenobium in vico jacum opidum, in Decanam Trianguli, dioecefis 
Jonna, vernaculi Itans ad Sequanam, prope Bra- Senonenfii.Eccklialoci hadeaus S, Petro faera eft. 


Digitized by V^iOOQLe 



VITA S. PATERNI MONAC. SENONENS. 467 

fub veneratione facratum , paullulum errore inductus opinatus eft 1 o-CircaAn. 
cum effe , quem oraculi monitu juffus fuerat adire. Cui ibidem ab 
Abbate ejufdem loci cum fumma veneratione occurritur. Jam enim fa¬ 
ma fandi tatis ejus ad cum perlata fuerat, ficut & ubique .locorum mira-. 

Culorum figna dodrinx exhortatio vulgaverat. Deinde poft mutuum 
colloquium fandae exhortationis fandarumque fcripturirum ad invicem 
collocutionis ,obnixe precatur unum fe haberi ex eorum numero: quod 
adfecutus eft amore fandae devotionis. 

8. Cum iterum illic iret in Ecclefiam, contuetur in atrio beati Petri MiracuIa 
jacentem puellam, quam ita paralyfis toto corpore damnaverat, ut nui- p * tUt ’ 
lum membrorum ejus proprio poffet fubvenire officio. In nomine , in¬ 
quit , illius qui in fe credentibus dedit potcftatem fuper aegro* ponendi 
manus ut bene habeant, ejus omnipotenti virtute furge fana. His didis 
furrexit , aefi nihil antea infirmitatis perpefla eflet in corpore. Hoc at¬ 
toniti circumquaque populi miraculo, tanta ruit ad eqm multitudo , ut 

non eftet fufficiens receptui ampliffimus ambitus ipfius Templi. 

9. Interea alia mulier auditu Sandi Dei fama accepta , quae claufis 
oculorum feneftris folaris fplendons caflabatur gaudiis , dans regenti. 
manum dudori, didat fe dirigi ad praefentiam beati Paterni, quo per- 
duda, mox ut fenfit fe ab illo poflfe audiri, in his precariis verbis vo¬ 
cem effudit: Si te non abnegas ex illius difcipulorum numero, per quem 
falus inveda eft mundo, morigerare ejus mifericordiis , ut caecitatis ocu¬ 
lis infulgeat lux diu ademta folis. Diftulit aliquantulum Pater circum- 
feptus agmine populari clamans & dicens : Define , mulier , define ab 
iftis. hoc proprie illorum eft, qui in ejus veftigiis innixi funt imitatio¬ 
nis grcfTu. Quam tandem evangelicus fedator removens a turba feor- 
fum , hac prece initiavit medicandi remedium : Jesu bone,qui a caelo¬ 
rum arce fuperna Sauli ftravifti fuperba , & falubriter eum excitate mul- 
tafti corporea , ut paullum in proximo non modb corporali , verum &: 
jnentali illuminares videndi gratia ■, ea virtutis potentia hujus mulieris 
digneris irradiare oCulorum lumina. Cui impreflo crucis vexillo, locum 
dantibus obfcuris continuatae nodis, infundi coepta eft clara lux phoebex 
lampadis : & fe quodam modo videndo mirans , remeans ad propria 
praeconabat eundis Chrifti per Paternum magnalia. 

10. Jam magnificis exornatus miraculis , Deo nimium amabilis ire senonas ad 

perrexit ad moenia Senonenfis urbis , expetens praefatum Coenobium ' 

beati Petri Apoftolorum Principis, quod ingreftus cum Abbatis * &: om- "ccipirT ° 
nium venerabili profecutione Fratrum pavimento adhaerens , haud parvo * 
morarum intervallo orationi incubuit, ic ubertim lacrymis folum quo fe 
proftraverat humedans , audori vitae fe commendabat intente , fandique 

Petri interceflionem fibi in eundis exorabat adefle. § 

11. Cumque ibidem aliquamdiu moras innederet, fuggeflerunt ei Fra- Paralytica 
tres humi liter > quemdam fuorum Monachorum decubantem in ledo diu- ranac ’ 
tino languore. Jam, inquiunt , domine, quatuor annorum evoluta funt 
curricula ex quo debilitate pedum viandi ei denegatur officium , & ob- 
ftrufx aurium janux auditus ei intercludunt donum, precamur fupplices, 

ut concedas eum tua vifitatione dignum. Cum feftinatione igitur pergit 


m Huc fpe&ant Clarii Monachi verba in Chro¬ 
nico: Preerat Coenobio B. Petri Cbrodoltnus Abbas,- 
vir religione inclytus (9 [anci itatis opinione famo- 
fiu , quo tempore %&r [anihjfimus Chrifii Martyr 
Paternus a fartibus Oceani veniens, divina admo¬ 


nitione, ficut in e jue Pajfione legitur , in Coenobio 
B. Petri fub Abbatis imi eno militavit. De Coeno¬ 
bio S. Petri plura in Vita S. Ebbonis Epifcopi, 
infra. 

Nnn ij 




Digitized by Q^OOQLe 



VI 


4 68 VITAS. PATERNI MONAC. SENONENS. 

Circa An. ad ledum acgtotantis , & manibus propriis pedes attredans , 8c juxta 
Noy wVt cxem P^ um Domini fui digitos in auriculas inferens , dixit: Et hic mihi 
adefTe digneris. Salvator benigniffime , qui tua praefentia furdis auditum, 
claudicantibus dignatus es reformare grelfum. redde cum clementiffime pri- 
ftinar incolumitati , ut per eum laus nominis tui praedicetur in faeculis. 

Et refpondcntibus qui aderant, Amen, mox ita fanatus cft , ut propriis 
fe regens ad Ecclcfiam greffibus, audori bonorum omnium gratias pro 
impenfis beneficiis redderet. Non diffunde huic acceffit &C aliud mira¬ 
culum. 

item febri- i*. Quaedam mulier tanta experiens miracula , obtulit ei filium quarta- 
citanccm. no typo graviter laborantem. Extemplo ille Deo diledus aquam fibi affer-' 

ri psarcepk: quam vexillo fandae crucis fandificans, ei hauriendam juflic • 
offerri. Bibit, &c propitiante divina clementia , quae femper fe cx fide in¬ 
vocantibus praefto eft, febris fugata , &c incolumitatis funt profpera fub- 
fecuta. Plura & innumerabilia per illum funt curationum genera infir¬ 
mantibus impertita. Etiam in expuitionibus daemonum obfelforurrt cor¬ 
porum caeleftis largitio non parva eft operata, quae quia nimis eft lon¬ 
gum litteris deferibendo mandare , ad feriem ejus paffionis aptemus ftilum 
exarationis. 

bus^Ti" " Aliquantulum effluxerat temporis , & faepedidus Sandus deliberavit 
tur. perimi " regreffum ad Jonnenfe Monaftcrium , diftans quindecim millibus a beati 

* Petri Senonenfi Coenobio, cratque ei iter per quamdam denfiffimamfilvam», 
ka ut nec dextra vel finiftra ab ea divertendi efTct aditus. Quam ingre- 
diens, latrocinantium ibi non parvam multitudinem offendit : quem per- 
cundantes quo dirigerer greffum, refpondit adMonafterium Jonnenfe fe iti¬ 
nerari. Cumque cum eis adorfus enet fermocinari, coepit eos miti ar¬ 
guere increpatione, cur in infidiispraetereuntiumdifpofitimortibus dele&a- 

• rentur , & innocentum fanguinum effufione fe debriarent, fpoliifque & 
rapinis immaniter graffarentur. Ut quid,ait,miferi,federis in occultisqua- 
fi leo in infidiis ? &c. At illi verba ejus fubfannando fpernentes, & in fua: 
obftinationis malitia perdurantes, de ejus nece coeperunt mente tradare. 
Unde ad eorum infultationcm ille aliquantifper commotus : Nifi ab his 
propere coeptis finem deliftendo impofueritis, judiciaria: poteftati vos ma- 
nifeftate habeo , quatinus illius determinaca fententia a temporali fuppli- 
cio vos ad aeterna: damnationis tormenta tranfmittat. Sed rurfus commo¬ 
neo vos &C fuadeo , agite pacnitcntiam,&: ad Domini affluentiffimamcon¬ 
volate mifericordiam , &c. Enimvero illi in impatnitenti propofito perdu¬ 
rantes , maxime verentes detegi poteftati faeculari, ex fententia quam au¬ 
dierant comminantis Beati, vindum manicis & compedibus in abditiora 
filvx deduxerunt , & fic juxta cujufdam arboris ftipitem gladio capite 
plexum dimiferunt. £ic vir Chrifto amabilis, rofei fanguinis ftola indutus, 
vidoriofo palmatus triumpho, angelico plaufu caelico eft exceptus capito- 

* lio. At in hora , qua ille Dei fervus capitali multatus eft fententia , tanta 
ibi apparuit virtus Domini, ut in ejus ipfi qui jugulo mucronem ftrinxe- 
rant, pavoris formidine refoluti, inftar Centurionis in paffioneDomini, 9 
pugnis pedus percutientes dicerent: Vere hic , cujus irreverenter fangui- 
nem fudimus , aeterni Dei eft amicus , cui fic elementa junguntur affedu 
«orapaffionis. 

» Sifvani de Serginiis appellant, vulgo U forefl 
it Sergints , i qua non lougc diftat Prioratus S. Pa¬ 
terni , de quo infra. In hymno de S. Paterno, cani 

folito in Ecclefia S. Salvatoris dcBrajaco : A furi- 


'ius ittoUoturin vilUSurpnes, ab Elbone inhuma- 
tur corpus cum Ut iri», ab Angdis deportatur ani- 
mu in glori». ” 


Digitized by ^.ooQle 



X* 

!£• 

-0T2 

k 

i»- 

itttt 

ntf* 
iniit * 
,nf 


J* 1- 


VITA S. PATERNI MONAC. SENONENS. 46» 


14. Ut autem evidentius meritum clarefccret Martyris, unus ex tanto- £ cVxxvf* 
rum fatellitum numero pervafus dxmonc immundo, bacchari coepit fu- Nov. *m. 
rore dementiffimo , & crebra iteratione nomen inclamitans Martyris > de- Unuscxcis 
ludebat fe vocibus plenis demoniacis querelis: O fande Paterne, jam mea a daemone 
cooperatione muneratus cado triumphali ferto , ne me torqueri facias tam ”'^,^ 
acerrimo flammarum incendio , &cc. Talibus infaniens, arrepticio impetu tatur. 
totum fe proruit fuper cadaver defundi: acftatim ut eum contingere me¬ 
ruit , fugato dxmone, obfidenti fe caruit importabili dominatione. Quod 
perfecutores ceteri territi cernentes , paflim palantes per diverfa , fugx 
fibi expofcunt^rxfidia. 

iy. Interea qualiter &C quo ordihe pretiofi Martyris corpus divina reve- Cor P us 
latione fit repertum , paucis credimus fubnedendum. In devexi montis quiuc P «I 
latere filvx , qux videbatur tantarum Reliquiarum fola cfle confoia , fita cus - 
eft villa , cui Serginix nomen indidit antiquitas , in qua commanebat 
quidam didus Trefulfus , quem per novenorum fpatium annorum exci¬ 
tas corripuerat oculorum , nefeio an propter correptionem vitx melioris, 
an ad cumulum perfedionis , ficut contigit in Tobix oculis an ad glori¬ 
ficationem altiffimi Dei, ut fadum eft in exeo nato : &C fortaffe ut in 
oculorum ejus illuminatione ubique terrarum manifefta diffunderetur fan- 
ditas in Martyre. Hic cum bonorum operum ftudiis infudaret, dies no- 
defque orationibus &: elcemofynis inferviret , nodis in quiete apparuit ei 
Angelus dicens in fomnis: Elcemofynx & orationes quibus incubas , jam 
funt adnumerataein confpedu fummx majeftatis. unde mane ortu dici ini*- 
tiante furgens e ftratu , propera ocius in fuperiora montis , & adhibe tibi 
diligentiam inveftigandi, perquirens ubinam reconditum fit corpus beati 
P.atemi Martyris : &£ confeftim ut truncatum repereris cadaver exanime, 
mox claufx fub fronte referabuntur feneftrx, & cupito folari perfunde¬ 
ris oculis lumine. Demum ille plus fueto mature ledo fe attollens, ad¬ 
vocatis domefticis, quibufque etiam villa: accolis , properum fe agit ob¬ 
temperare juflis: vcnienfque ad locum cum populari manu, omni conami¬ 
ne denfa filvarum coeperunt Accidere , qimufque ventum eft ubi fandus 
Paternus a latronibus peremtus , & in fpiffioribus ramorum & fruticum 
fueraf projedus. At fupradidus Trefulfus fixis in terram genibus, actun- 
dens manibus pedus fic coepit orare : Benigniflime Conditor &: Redem- p t . n ucl * 
tor perditae humanitatis , qui Tobix caecatos Raphaelis medicinabili of- 
. ficio priftinx luci reftituifti, eodem pietatis cffedu per interventionem 
iftius Martyris Paterni refunde hujus lucis radios oculorum meorum fe- 
dibus, &c. Oravit, &ilico deterfo excitatis nubilo claritatis lumine fcil- 
luftratum gaudio tripudiavit non modico. Hoc vifo miraculo eundi qui 
aderant,hymnidica voce fe in laudibus efferentes dicebant: Sit nomen 
tuum,Deus,benedidum infxcula, &c. Tuncptetiofis vcftibus obvolven¬ 
tes corpus fandi Paterni, & fabanis a nobiliter conftringcntes, cum om* * . 
ni diligentia in eodem loco condiderunt illud , parvumque tugurium de- 
fuper conftruxerunt. 

16. Nuntiantur hxc omnia Epifcopo Scnoncnfn InfulabatUr alitem tunc Corpus ab 
temporis pontificali ftola Ebbo dodrina & miraculis clarus: qui agnitis k ~ 
virtutibus quibus clarificabatur Dei facer Martyr fandus Paternus mundo, pi ' 

§£ de illuminatione fidelis fui Trefulfi (erat enim non tacitx famx in his 
regionibus) admodum lxtitia eft perfufus, maxime de inventione corpo¬ 
ris jam didi beati Paterni Martyris. &c furgens mane cum albato Cleri- 

T « Id eft linteaminibus.Paulus Papa I.in epiftola adPippinum, ait fc acccpiflc ab eo S*bannm inqu» 

0jus filis fafrstijfimt Uvacn sbluta fufctfts tjl, 

Nnn iij 


t 




■Digitized by LjOOQLe 



Circa An. 

d c c XXVI. 

Nov. xin. 


Bftfilica ibi 
cre&a. 


Mortis 

dies. 


470 VITAS. PATERNI MONAC. SENONENS. 

eorum agmine urbica multitudine , coetu etiam Monachorum fan&i 
Petri,cum crucibus cereis pergit ad locum,quo cadaver fandi.Paterni 
Martyris erat humatum : & accedentes ^cum magna reverentia levaverunt 
illud a beato monumento, impofitaque antiphona cum pfalmis &i hymnis 
deportaverunt illud in locum,ubi revelatum fuerat fando Prxfuli Seno- 
nenft fepeliendum ., & ubi idem vir Dei elegerat fibi tumulum ad fe re¬ 
condendum. 

17. Super cujus tumulum idem prxnominatus Trefulfus juffis fandi Pon¬ 
tificis fpontanea devotione conftruxit Balilicam a miro opere 8c pulcro de¬ 
core , ob honorem & reverentiam beati Paterni Martyris® totumque in 
gyro territorium , quod ejus ditioni hereditario competebat jure, tradidit 
eidem Ecclefix perpetuo polfidendum- Ubi vivifica Domini manus li- 
qiiefcere dat mortalibus,quo honore apudipfum habeatur, dum ejus ob¬ 
tentu excis innovatur vifus , obturatis aurium meatibus refunditur audi¬ 
tus , mancis reftituuntur vividx manus, claudorum formantur greflus, dx- 
mones ab obfelhs extruduntur corporibus, & omnia morborum genera pa- 
trocinante jjrece fandi Paterni Martyris intcrcelToria, ope curantur fuper- 
na, maxime eo die quo celebritas paflionis ejus excolitur annua, uepote 
tunc ad ejus corporis glebam maxima populorum confluente frequentia. 

18. Paflus eft autem eledus Dei tcftis Paternus Martyr in Idibus No¬ 
vembribus Scnonico Comitatu, villa Serginia , regnante fiC*opitulante Do¬ 
mino noftro Jesu-Christo, qui cum Patre & Spiritu paraciito vivit 
dominatur Deus per tempora fine fine manentia, Arnen. 

» Vificur haud procul a vito Serginiis Ecdefia corpus primum fepultum crediderim jdeiuBraja-, 

& Prioratus S. Paterni Abbatix Bonxvallis diae- cum ad Monaftcrium S. Salvatoris tranflanim, 
ccfis Carnutenfis iubjcdlus : quo in loco S.Paierui infra. 

APPENDIX. 

De S. Paterni Reliquiis, & Brajaco Monafterio, 

1 . O R P PS S. Paterni fub finem Jaculi x tranjlatum efi ex Ecclefid ( ut quidem 

f ner) Serginienfi in Coenobium S. Salvator it de ‘Brajaco. id quod tefidtur Clarius 
onachut in Chronico. In illo tempore , nempe Hildemanni Senonici Pontifi¬ 
cis , erat quidem miles Burchardus,& uxor illius Hudeg ardis, qui habe¬ 
bant quamdam munitiunculam in pago Senonico fuper Sequanam fluvium, in loco 
qui vulgo dicitur Brajacus, in locis paluftribus. Ibi cxftruxcrunc illi Coenobium Mona- ' 
chorum in fua hereditate, in honore Domini Salvatoris ; deferentes illic corpora fan¬ 
dorum Paterni Martyris & Pavacii Confefloris. Poft aliquot annos erat quidam miles B o- 
s o nomine, raptor fortiflimus verfutufque moribus : qui ingreflus in munitiunculam 
domni Burchardi apud Brajacum , depraedatus eft eundam provinciam vivente adhuc 
Hildegarde uxore lupradidi Burchardi. Igitur Rainardus Comes indignatus fuper 
haere, incendit munitiunculam ipfam , capto Bofonc cum Balilica noftri Salvatoris, 
deferens inde Reliquias Ecclcfiae cum corporibus fandorum Paterni 8c Pavacii in turrim 
Senoaicae civitatis, poftea vcr6 reddidit ea per deprecationem Thctbaldi Comitis , fub 
cujus dominatione idem locus efle videtur. 

1 . Brajacum, vulgo Bray , opidum efidd Sequanam in dieecefi Senonenfi. habens Eccle- 
fiam & Prioratum S. Paterni, fubjeCum Carnutenfi 'Bomvalli Abbati* Ordinis S. Be¬ 
nedici , ex qua M onachi i flue mitti folent. 





Digitized by 


Google 



47i 


SANCTI HADULFI ABBATIS 

VEDASTINI PRIMUM, 

DEIN EPISCOPI ATRABATENSIS, 

t 

ELOGIUM HISTORICUM . 


Ann.Chr. 

PCC XXVIII. 
Maii XIX. 


f TrabatES feu Atrebates > Galli* Belgica populi, S.~W edas to* Atubarum 

’ non tantum fidei refiitnta gratiam referunt acceptam ifed etiam 

urbis fua incrementa & ornamentum. Is urbem ab Attila Hunno - Vedafto. 
rum Ducelabefaffatam inJlauravit, Deipara virginis majorem adem * s - V W 
fade violatam expiavit, & ad Orientium * feu Crientionem fluviolum aliud *cnmh»» 
inchoavit Oratorium fub nomineS. l etri, inpomoerio urbis fitum :quodpojlmodum 
auftoris fui nomen accepit , accrevit que in peredebat Monafterium , immo in urbem , 
folo veteris muri interjetfu a civitate diftinflam. S. HaDuleus Monachus & 

’Abbasfuit in eo Monafterio , de cujus primordiis quadam hic pramittenda funt. Monaft . til 
z. VedaStui in Oratorio quod fuper litus Crientii fluvioli aedificaverat, vedaftmi 
requiefcerc difponebat, inquit primaria Vita Scriptor anonymus. Sed tamen P tirnotdl * - 
neque locus fic dele&us, nec monumentum paratum e fle videbatur. Unde 
tradiderunt eum fepulturae in Ecclefia a dextro cornu altaris, ubi ipfe pon¬ 
tificalis cathedrae fungebatur officio. Anonymum ita reddidit Alcvvinus. Ipfe 
ver6 fepulturae fu x locum in Oratorio quod paupere fumtu, idieft ligneis ta¬ 
bulis prope litus Crientionis fluvioli aedificaverat, fieri difpofuifle cogno- 
fcitur. Quod licet ipfe pro humilitate qua femper ufus eft fieri voluiffet, 
omnes tamen qui aderant, attendentes meritorum ejus infignia, indignum 
ducebant tanti viri corpus in loco humili debere fepeliri : praefertim cuift 
nec locus ipfe habilis cflet tanto monumento i nec palude obfitus, foret ac- 
ceflibilis populo, hratergo principio exiguum S. Petri Oratorium , nec vivente 
dum S. Vedafto in Monafterium tvaferat. Et tamen S. Vigor ejus difcipulus , Epi- 
fcopus Bajocenfts , Monachus fuijfe dicitur in Monafterio S. Veda&i. quodpro¬ 
inde non de Vtdaftino hodierno ,fiquidem necdum erat ifed de aliquo alio intclli- 
eendum eft,forfttan de ipfa primaria Deipara Bafilica , qua a Balderico non fe- 
mei Monafterium appellatur, S.Vedafti corpus in Ecclefia B. Maria jacuit ufque 
ad tempus B. Autberti,quifeptimus in fede pontificali fucccflit Epifcopus, 
teftante Alcvvino.Isfuperno monitu corpus S.Vedafti tranftulit in Oratorium Crien- 
tioni fluviolo impofitum: ubi & amplioris Ecclefia molitus eftadificium, & Mona, 
fterium conftruxit Jutfque rebus dotavit. Eo mortuo , iftuc Monachos induxi f e. 
videturfucceJforVindicianus , d quo H atta primus Abbas Vedaftini Coenobii 
inftitutus eft. Hatta virofantfofucceftit Hadulfus^^w agereinftituimus. 

Jpualis d primordiis fuerit Ve da sii ni Coenobiiflatus , ita deferibit Alcvvinus. 

ES autem locus ipfe non longe ab. eadem urbe, qui pro nobilita*: fui Nobi- 
liacus primo eft appellatus, fed procedente tempore tam infignis effedus, 
ut urbis nomine qux jam ruinis crebrioribus paene obfoluerat, vocitetur. 

Eft namque & largitione Fidelium fublimatus, & agmine Monachorum 2 £ 
aliorum Deo devotorum grege refertus : ubi inceflanter quotidie divina 
celebrantur praeconia, &C frequenter caeleftia fada funt &c fiunt miraculo¬ 
rum figna. floruere ineo Coenobio viri fan ffi Hatta & Hadulfus, 


Digitized by V^OOQle 


Amn.Chk. 

BCCXXVIII. 

Maii xix. 


S. Hatta 
Abbas pri¬ 
mas , 


Hadulfus 
fecundus, 
poft Epi- 
fcopus. 


47*. DE S. HADULFO EPISC. ATRAB ATENSI. 

fttCulo villi FULCO pauUo poft RADONKM , ftCulo IXi B. Richajld u s 
& S. P o p p o Abbates, ftculo x i i quibus merito adjungendus Lietduikus 
Richardtfuccejfor , Balduino Epifcopo multum laudatus. De his agemus opportu¬ 
nis lotis, interim de Hatta & Hadulfo dicendum. 

3. Hatta Coenobii Vedaftini Abbas primus, Blandinio accitus , a Vindicia - 
no Camaracenfs Epifcopo fecundo ordinationis ejus anno benedidus, fimul 
Gandenfem S. Petri Abbatiam, qux in monte Blandinio fita eft, nobiliter 
regebat, uti legimus in Affis S.EuJebia inSaculo 2 Benediffino. Quo tempore 
fanda Autberti anima carne foluta fupernam Hierufalem petiit, certum 
quid ad noeram notitiam non pervenit, inquit Fulbertus in ejus Vita. Incer¬ 
tum eft etiam, te Ite Balderico tn chron. lib. 1 cap.28 , quanto tempore Vindi- 
cianus Autberti fucceffor Ectlefiam Camaracenlium rexerit. Ideo de his me¬ 
lius eft fdere, quam fabulofum quid conficere. Verumtamen ex eodem Bal¬ 
derico certum eft, Vindicianum ejufdcm Ecclcfue fedem regendam fufcepi/Ie 
temporibus Theodcrici Regis filii Chlodovei ex Bathildc, & quidem (ut 
videtur) antequam Theodoricus a Childericofratre pelleretur, hoc eft anno circa dc 
lxx. Certe jam Epifcopus erat ante annum dc lxxviii, quum S. Leodegarius 
Ebroini jujfu necatus eft. ftquidem de ejus corpore adversus alios Epifcopos litem 
movit. Ergo fi Hatta anno fecundo ordinationis S. Vindiciani Abbas Vedafti• 
nus eft inftitutus / non anno >cxc, ut vulgo JcribuHt , fed anno circa dc 
lxx 11 id contigit. Vindicianus fuo tempore omnes inquietudines a Mona- 
fterio S. Vedafti feripto Praecepto exclulit, ut quiete & fecundum Regulam 
S. Benedicti Monachi viventes Deo fervirent ,utiapud Baldericumlegiturin 
Chron. lib. 1 cap.rod. £juamdtu Coenobium Vedaftinum rexerit Hatta, incomper¬ 
tum. Hattam in Sanctorum albo reponunt nonnulli , alii Kalendis Februarii, alii 
x v 1 Kalend. tametfi apud Vedaftinos noftros in ecclefiafticis officiis nulla Jit ejus 
memoria, neque apud Blandinienfes. 

4. Hatta fucccfiit Hadulfus ex-Prapofito {utputant) Monafterii Vedaftini. 
Jjtuid rei egerit in Abbatiali regimine , nobis latet. Vix plura novimus de ejus 
pontificatu. Beato Vindiciano, inquit Baldericus in lib. / cap. 34 , Hildebertus 
in Epifcopium fucceffit: cui Hunoldus. Hoc defundo ad epifcopalc folium 
Hadu lfus eligitur, quem adferunt quidam filium fuifie S. Ragnulfi Mar¬ 
tyris : de quo hi qui noftris fuperfucre temporibus Fideles tfcftati funt, mul¬ 
ta fe ad fcpulcrum ejus vidiffe miracula. S. Ragnulfus in villa fua Teludo } fe¬ 
cundo ab urbe lapide occubuijfe dicitur. Hadulfum in epifeopatu propofitnm Mona¬ 
chi , Abbatis & Patris nomen retinuijfe ferunt , ac devixijfe x 1 v Kalend. Iunii , 
quo die in codice facramentali Ratoldi Abbatis Corbeienfis ante annos Det manu 
de feripto notatur his verbis : Atrebas depofitio S. Hadulfi Epifcopi. ipfoquedie 
apud Atrabates colitur ; duplici quidem officio in Vedaftina, ftmplici in majori 
Ecclefia. Annum mortis ejus dcc x x v i i i fignant Annales veterrimi editi apud 
Labbeum in tomo 2 Bibliotheca nova pag. 733. Anno dcc xxviii Carolus fuit 
in Saxonia,& AdulfusEpifcopus mortuus eft. fuit autem dc Camaraco, 
habuit Abbatiam S. Vedafti. Hinc explicantur Annales etiam vetuftifiimi Fran¬ 
corum , qui fecundum tenent locum in tomo 2 Chefniano, ad hac verba: Anno dcc 
xxviii Karolus fuit in Saxonia, & Hadulfus«Epifcopus mortuus eft. Ejus 
corpus in Oratorio S. Petri, quod ad partem auftralem Coenobii Vedaftini haffenus 
cernitur ,fepultum eft in fatello beatis virginibus Barbara & Catharina facro: ubi 
vicino in pariete depiHa conjp icitur S. Hadulfi effigies cum fubj effis verfibus, nu¬ 
per ex alio lapide reftituta. 

Hic jacuit fandus fpeculum virtutis Hadulfus, 

Qui vigil Atrebatum rexit adaftra chorum. 

Dulcis ave noftris veniam Pater objice culpis, 

Grataque diledo dona repende gregi. y. Lo- 


Digitized by 


G 


oc 



DE S. HADULFO EPISC. ATRABATENSI. 473 

y, Locum fepu Itura& corporis elevationem fic defcribitBaldericus inltb.icap.i6. Circa An. 
Hic Hadulfusin EcclefiaS. Petri Apoftoli, qua: intra muros caftelli Acrc- mIiTx*. 
batenfis eft juxta Monafterium S. Vedafti, fepultus eft. Hujusverofandi- 
tas procedente tempore multis mirifque portentis oftcnfa eft: quorum prae¬ 
cipuus teftis aedituus Monafterii S. Vedafti, Engranno Camcracenfi® 

Epifcopo viliones quas plerumque viderat propalavit: qui ergo teftem ido¬ 
neum animadvertens, fandum corpus levavit. In qua elevatione, ad decla¬ 
randa fandi viri merita, mulier quaedam ab immundo fpiritu mirifice libe¬ 
rata eft. Unde Epifcopus laetus, verbo fado ad populum,beatiHadulfifol- 
lemnia in numero Sandorum notificavit. S anili corpus in B. Vedafti Bafilicam 
invexit Engrannus , ante CJorbeienfis Coenobii S. Petri Monachus, qui Atra- 
batenfem & Camaracenfem adeptus eft fidem anno c M t v i i in annos tres. Sic 
autem Epifcopii dignitatem implevit, ut propofitum Monachi nullo modo 
excedere videretur, ait Baldericus cap. 84 lib. 1. Addit in lib. 3 cap. 39 ,per Gerar. D=htio 
dum Epifcopumad novam Ecclefia B. Maria dedicationem delatas C amaracum Camancfi. 
fuiffe plurimorum Sanctorum, in his etiam S. Hadulfi Reliquias, anno fcilicet m 
xxx, x v Kal. Novembr.cui fupplicationi ac dedicationi interfuit beatus Richar- 
dus Abbas. S anililoculum argenteum Jpoliarunt improbi milites anno m c ccc 
xc 11, reliitts tantum aneislaminis. 

6. Anno demum mdc ii reverendus P. Philippus Caverelius Abbas Vedafii - 
nus, is qui BenediUinum Duaci collegium erexit in quo Vedafiini Coenobita 
publice litteras docent > adftantibus R.P. Bonaventura Fabro Maricolenfi Abbate , 
multifque religiofis viris} S. Hadulfi Reliquiarum/crinium refiravit,in quo hoc 
feriptum repertum eft. Anno Verbi incarnati millefimo centefimo nonagefi- 
mo.feptimo, Indid. xv, Epada nulla, concurrente a, fandae Romanas 
Eccleiiae prarfidente Cacleftino Papa III, Willelmo autem Remorum Ar- 
chicpifcopo, imperante gloriofo Romanorum Imperatore Henrico , apud 
nos vero regnante fortimmo Francorum Rege Philippo , pugnante jtem • 

contra nos potentiflimo Anglorum Rege? Richardo reconditum eft in ifto 
feretro, ligatumque in duobus pannis corpus beatiftimi Confefforis Chri- 
fti Hadulfi Cameraccnfis te Atrebatenfis Epifcopi a D. Henrico Abbate S. 

Vedafti, ipfodie depofitionis.ejus, fcilicetxiv Kalend. Junii feliciter Amcn. 

Loculum falla vifitatione pradiclus Abbas Philippus argento affabre elaborato de¬ 
center ,ut nunc efl, exornavit, &pone majus altare una cum Reliquiis S unitorum 
Vedafii ac Ragnulfi collocari curavit. Hac a viro erudito ac religiofo Stephano le 
Pcz Coenobita Vedaftino accepi. 

7. Eodem tempore floruerunt S. Adulfus Epifcopus, cujus Alfa fuperiitspri- Alii cogno- 
mo loco exhibuimus ; & Haldulfus Abbas Altimontenfis, de quo legenda p[Uncs * 

S. Ansberti Epifcopi Vita S acula Bened. 

8. Ad hoc etiam tempus ftellat id quod in libro de mirae. S. Vedafii refertur 
temporibusPippini te KarolomanniPrincipum,A dair i co ejufdcmMo¬ 
nafterii Abbate , qui fuit probatiffimus illis temporibus Medicus , de quodam 
horto , qbem b Karolomanno conceffum Theutbaldus Atrebatenfis provincia; 

Comes Monafterio /abripere tentavit, atreftituere coallus efl. 

9. Non ab re erit obfervare hoc loco , Vedafiini Monafterii primanum nomen, 
Nobiliacum, tribui etiam duobus aliis Gallia Coenobiis, nempe Nobiliaco Coeno¬ 
bio prope Pilfdvorum urbem , vulgo Noaille , quod eft Ordinis S. BenedilH & 
Congregationis S. Mauri} & Nobiliaco Monafterio quondam, nunc opido&Ecclefia 
Collegiata fub nomine S. Leonardi in Lemovicibus. 

Alfa SS. Ord. S. B. Suculum III. Ooo 


Digitized by 



Ann.Chi. 

SCCXXVIII. 

Maii xix. 


S. Hatta 
Abbas pri¬ 
mas , 


iV 


Hadalfas 
fecundus, 
poft Epi¬ 
fcopus. 


472, DE S. HADULFO EPISC. ATRAB ATENSI. 

fa culo vim Futco paullo poft Radonem ,ftculo 1x5 B. Richajldus 
& S. P o p p O Abbates, ficulo x i; quibus merito adjungendus Li etduin US 
Richardtfuccejfor , Balduino Epifeopo multum laudatus. De his agemus opportu¬ 
nis lotis, inierim de Hatta & Hadulfo dicendum. 

3» Hatta Coenobii Vedafiini Abbas primus , Blandinio accitus , a Vindicia - 
no Camaracenfs Epifeopo fecundo ordinationis ejus anno benedidus, fimul 
Gandenfem S. Petri Abbatiam, qux in monte Blandinio fita eft, nobiliter 
regebat, uti legimus in Aliis S . Eujebia in Saculo 2 BenediUino. Quo tempore 
fanda Autberti anima carne foluta fupernam Hicrufalem petiit, certum 
quid ad noeram notitiam non pervenit, inquit Fulbertus in ejus Vita. Incer¬ 
tum eft; etiam, tcfle Balderico in chron. lib. / cap.28 , quanto tempore Vindi- 
cianus Autberti fuccejfor EcClcfiam Camaracenlium rexerit. Ideo de his me¬ 
lius eft filere, quam fabulofum quid conficere. Verumtamen ex eodem Bal¬ 
derico certum eft , Vindicianum ejufdcm Ecclcfix fedem regendam fufcepifte 
temporibus Theoderici Regis filii Chiodovci ex Bathildc, & quidem (ut- 
•videtur) antequamTheodoricus d Childericoftatre pelleretur , hoc eft anno circa dc 
l x x. Certe jam Epifcopus erat ante annum dc lxxviii, quum S. Leo degar ius 
Ebroini jujfu necatus eft. fiquidem de ejus corpore adversus alios Epifcopos litem 
movit. Ergo fi Hatta anno fecundo ordinationis S. Vindiciani Abbas VedaJH - 
nus eft inftitutus ; non anno »cxc, ut vulgo feribunt , fed anno circa dc 
l x x i i id contigit. Vindicianus fuo tempore omnes inquietudines a Mona- 
fterio S. Vcdaftifcripto Prxcepto cxcluiit, ut quiete &C fecundum Regulam 
S. Benedicti Monachi viventes Deo fervirent, uti apud Baldericum legitur in 
Chron. lib.1 cap.to6. Jguamdiu Coenobium Vedaftinum rexerit Hatta,incomper¬ 
tum. Hastam in Sanctorum albo reponunt nonnulli , alii Kalendis Februarii, alii 
xvi Kalend.tametfi apud Vedaftinos noftros in ecclefiafticis officiis nulla Jit ejus 
memoria, neque apud B landinienfes. 

4. Hatta fuccejfit H adulfus ex-Prapoftto (ut putant) Monafterii Ve da fini. 
£>uid rei egerit in Abbatiali regimine , nobis latet. Vix plura novimus de ejus 
pp/jtiftcatu. Beato Vindiciano, inquit Baldericus in lib. 1 cap. 34, Hildeberrus 
in Epifcopium fuccclfit: cui Hunoldus. Hoc defundo ad epifcopale folium 
Hadulfus eligitur, quem adferunt quidam filium fuifte S. Ragnulfi Mar¬ 
tyris : de quo hi qui noftris fuperfucrc temporibus Fideles ttftati funt, mul¬ 
ta fe ad fcpulcrum ejus vidiffe miracula. S. Ragnulfus in villa fua Teludo , fe¬ 
cundo ab urbe lapide occubuijfe dicitur. Hadulfum in epifeopatu propofttam Mona¬ 
chi , Abbatis & Patris nomen retinuijfe ferunt, ac devixijfe xiv Kalend. Iunii , 
quo die in codice facramentali Ratoldi Abbatis Corbeienfis ante annos Det manu 
deferipto notatur his verbis : Atrebas depofitio S. Hadulfi Epifcopi. ipfoquedie 
apud Atrabates colitur duplici quidem officio in Vedaftina, fimplici in majori 
Ecclefta. Annum mortis ejus d c c x x v 111 fignant Annales veterrimi editi apud 
Labbeum in tomo 2 Bibliothetanovx pag. 733. Anno dcc xxviii Carolus fuit 
in Saxonia,& Adulfus Epifcopus mortuus eft. fuit autem de Camaraco, 8c 
habuit Abbatiam S. Vedafti. Hinc explicantur Annales etiam vetuftifimi Fran¬ 
corum , qui fecundum tenent locum in tomo 2 Chefniano , ad hac verba: Anno dcc 
xxviii Karolus fuit in Saxonia, &: Hadulfus «Epifcopus mortuus eft. Ejus 
corpus in Oratorio S. Petri, quod ad partem auftralem Coenobii Vedaftini huHenus 
cernitur, fe fultum eft in facello beatis virginibus Barbara & Catharina facro : ubi 
vicino in pariete depilia conficitur S. Hadulfi effigies cumfubjellis verfibus, nu¬ 
per ex albo lapide reftituta. 

Hic jacuit fandus fpcculum virtutis Hadulfus, 

Qui vigil Atrebatum rexit ad aftra chorum. 

Dulcis ave noftris veniam Pater objice culpis, 

Grataque diledo dona repende gregi. y. Lo- 


Digitized b} Gooole 



DE S. HADULFO EPISC. ATRABATENSI. 473 

j. Lotum fepultura& corporiselevationem fudefcribit Baldericus inlib.icaf.i6. Circa An. 
Hic Hadulfus in Ecclefia S. Pccri Apoftoli, qua: intra muros caftelli Atre- DCCIXvm ‘ 
batenfis eft juxca Monaftcrium S. Vedafti, fepultus eft. Hujus vcrb fandi- MAU 
tas procedente tempore multis mirifque portentis oftcnfa eft: quorum prx- 
cipuus teftis xdituus Monafterii S. Vedafti, Engrann o Camcracenfi* 
Epifcopo vifiones quas plerumque viderat propalavit: qui ergo teftem ido¬ 
neum animadvertens, fandum corpus levavit. In qua elevatione,ad decla¬ 
randa fandi viri merita, mulier quardam ab immundo fpiritu mirifice libe¬ 
rata eft. Unde Epifcopus laetus, verbo fado ad populum,beatiHadulfifol- 
lemnia in numero Sandorum notificavit. Sanlti corpus in B. Vedafti Baftlicam 
invexit Engrannus , ante CJorbeicnfis Coenobii S. Petri Monachus, qui Atra- 
batenfem & Camaracenfcm adeptus eft fodem anno cm lvii in annos tres. Sic 
autem Epifcopii dignitatem implevit, ut propofitura Monachi nullo modo 
excedere videretur, ait Baldericus csp. S+ltb. /. Addit in lib.3 cap. 39 ,per Gerar. Defatio 
dum Epifcopum ad novam Ecclefia B. Mariae dedicationem delatas C amaracum Omuracfi. 
fuijfe plurimorum Sanctorum, in his etiam S. Hadulfi Reliquias, anno fcilicet m 
x xx, x v Kal. Novembr.cui fupplicationi ac dedicationi interfuit beatus Richar- 
dus Abbas. S anlti loculum argenteum Jpoliarunt improbi milites anno m c c cc 
xen, re liti is tantum ane is laminis. 

6. Anno demum mdc 11 reverendus P. Philippus Caver dius Abbas Vedafti - 
ms, is qui Benediliinum Duaci collegium erexit; in quo Vedaftini Coenobita 
publice litteras docent ,• adftantibus R.P. Bonaventura Fabro Maricolenft Abbate 
multifque rtligiofis viris i S. Hadulfi Reliquiarum ferinium referavitjn quo hoc 
feriptum repertum eft. Anno Verbi incarnati millefimo centefimo nonagefi- 
mo.feptimo, Indid. xv, Epada nulla, concurrente a, fandae Romana: 

Ecclefia: prarfidente Carleftino Papa III, ^illelmo autem Remorum Ar- 
chicpifcopo, imperante gloriofo Romanorum Imperatore Hcnrico , apud 
nos vero regnante fortiffimo Francorum Rege Philippo , pugnante ;tem 
contra nos potentiffuno Anglorum Rege Richardo; reconditum eft in ifto 
feretro, ligatumque in duobus pannis corpus bcatiffimi Confefforis Chri- 
fti Hadulfi Cameracenfis & Atrebatenfis Epifcopia D. Henrico Abbate S. 

Vedafti, ipfodie depofitionis.cjus, fcilicet x 1 v Kalend. Junii feliciter Arnen! 

Loculum f alta vifitatione prodictus Abbas Philippus argento affabre elaborato de¬ 
center,ut nunc eft, exornavit, &pone majus altare una cum Reliquiis Sanltorum 
Vedafti ac Ragnulft collocari curavit. Hac d viro erudito ac religiofo Stepham le 
Pez Coenobita Vedaftino accepi. 

7. Eodem tempore floruerunt S. Adulfus Epifcopus, cujus Alta fuperihpri- Aiiicogno- 
mo loco exhibuimus ,* & Haldulfus Abbas Altimontenfts, de quo leg nda « mncs * 

S. Ansberti Epifcopi Vita Saculo 2 Bened. 

. 8. Ad hoc etiam tempus ft e liat ii quod in libro de mirae. S. Vedafti refertur 
temporibus Pippini & Karolomanni Principum ,Adahico ejufdem Mo¬ 
nafterii Abbate , qui fuit probatiffimus illis temporibus Medicus , de quodam 
horto , qhem d Karolomanno conceffum Theutbaldus Atrebatenfis provincia: 

Comes Monafterio fubripere tentavit, atreftituere coaltuseft. 

9 - Non ab re erit obfervart hoc loco, Vedaftini Monafterii primarium nomen, 
Nobiliacum, tribui etiam duobus aliis Gallia Coenobiis, nempe Nobiliaco Coeno¬ 
bio prope Piltavorum urbem , vulgo Noaille , quod eft Ordinis S. Benedilti <£ 
Congregationis S. Mauri; & Nobiliaco Monafterio quondam, nunc opido & Ecclefia 
Collegi at afub nomine S . Leonardi in Lemovicibus. 

Alta SS. Ord. S. B. Saculum III. O o o 



Circa An 
»cc xrvrn - 
Jun. xx. ;< 


A&a ejus 
iauicac*. 


I» FStant 1- 
1* Abbas $. 


Floiiaco 
pn fi citura 
Ptppino. 


AnitU 

* U Vixi» 


Qua occa- 
fioue. 


Quo jute. 




£>E SANCTO BAINO EPISCOPO 

TARVENNENSl IN MORINIS. 

E S. Baino Monacho primi* Fontaneflenfl inpago Rotommgfnfi, 
dem uriis Torvenna Epifiopopanca feitms ea- quidem tot nodis 

intricat»', utflium abrumpere quam dijfolvcre fmleus videatur, is 
laudaturi» fetanda Vita S. VvandregtjHi (jr i* A&is Eremberti 
Epifeopi Tolofani S acuto 2. itemin A&u S,Vvlfram»i Stnomci Pontiflcisfuprriks 
relatis i pracipue veri in Chronici FontaneUcnfis cap. 2, ex quofequanttaexcepimns. 

i* Bainus Epifcopus de civitate Tiroanda , id efl Epifeopus civitates Tar- 
venua in Morini, quintus ab aitnifico ac cum omni honorificent» nomi- 
nando protc&ore noftro clariflimo Sacerdote Wandregifilo regimenad/u- 
mit Coenobii, ab anno videlicet feptimo HiLDBBERti Francorum Re- ' 
gis, &: tertio-decimo S e rci j Papas, ufque addecimotu-quintum ejufdem 
Regis annum y hoc efl ab anno fert dcc i ad dcc i x. nam Striam Papam 
Romana fedi vertente anno d c lxxxvi i impofitumfuijfeconflat: Childcbtrtns 
vero Chlodoveo fratri fucceflit anno pe xciv, aut potius infifnenti. Pergit 
Chronographus. 

3. Sub hujus tempore praefatus Pippious gloriofiffimes Dux Floriarum 
Coenobium una cum nobili conjuge fua Plefltrude aedificat, quedftnjm eft 
in pago Velioca^tno anno duodecimo Hiidcberri Regis (mati in editis an* 
no nono y ut conflat ex diplomata Childrierti,h%fr »>ipfiamque SamumRe&o- 
tem ibi praefecit, plucimamque turbam Monachorum adunavit; ipfiim au¬ 
tem Monafterium huic Coenobio contradidit, T tofi acus , Ftenry, modo-opi* 
dttlum quinta miliari GoBico ah nrie Roumagt deflans , ari Andriam * amne* m 
fnihus pagi Veliocafeint * fitui , nam mdera folum habet veteris Monaflmi, rrdn- 
Eli in Prioratum de menfit Prioris S. Marcelli Cabtloaenfis-, Ordinis Clu- 
niacenfis, ut legitur in Bibliotheca Cluniacenfl. 

4. Occationi autem aedificationis pfaedi&o Coenobio idcirco-fuit, quo¬ 
niam ifdem Princeps per invidorum confulta admirabilem Ansbeatpu 
de fede Rotomagentis Ecclefiae expulerat, atque ad tfxfilmm direxerat: in 
quo ifdem agonifta divinus ad asternam migmvitrequieta. Cumque praefa¬ 
tus Princeps multas fanitatum virtutes audiret abeo fieri, reminifeenscul¬ 
parum fuarum, ob cjufdem militis Chrifti amorem ac reverentiam, fimfil- 
que ut indulgentiam mereretur accipere, hoc Coenobium aedificavit, una- 
que cum omnibus rebus fisis huic Coenobio Font incilas perpetualiter tra¬ 
didit po {fidendum. 

y. Sed de hoc Monafteriolo qualiter in poteftateta ipfius gloriofiffimt 
Ducis Pippini redactum fuerit, declarabo. Hic namque locuspoiTefiio fue¬ 
rat antea cujufdam illuftri*viri, cui nomen eratF rae k ieus, qui ipfum 
Floriacum,licet modico opere,in fao proprio a fundamentis conftruxic in 
honorem S. Annae,S.Petri, & Anniani-: & Xenodochium decem paupe¬ 
rum ibi conftituit, ubi largitus eft duas partes de ipfoFIoriacO; fi militer de 
alia villa quae dicitur Salcidus, & Gamapium qui dicitur Fufcinocurte ; Sc 
de Fontanido tertiam partem , necnon te alia przdia. Quod a£him efle 
conftat fub anno quinto , regnante Theoderico Rege. Sequenti quoque 
tempore dntn Pippinus Princeps tibgularem Francorum’ principatum obti- 


Digitized by LxOOQle 




DES. BAINO EPISC. T ARVENNENSI • 4 y ? . 

tinuifTet, fuperato Thcoderico Rege.&; Bcrtario Majojrc-domus ,,fa?pedi- Circaa*: 
&us Fraericus praedirum Floriacum eidem contradidit, ea videlicet ratio- 
ne ,ut in majori elegantia ipfum locum fublimatet, ac Monachorum con¬ 
gregationem ibidem conftituerct: quod ita & fadura eft. Denique evoca¬ 
tum ipfum venerabilem Patrem idem Princeps hoc Coenobium aedificare 
juflit, Rcdoremque conftituit, ficut in largitione quam dc ipfo locello 
huic Monafterio tradidit, feripeum fore conftac. Sic enim inter cctcr.Y il¬ 
lic infertum reperitur: Ubi conftituimus virum ftrenuum &: Dei cultorem « 
domnum Bainum ipfum Rcdorcm Monaftcrii Fontinellcnfis, ea videlicet ,< 
conditione , ut ex profato Monafterio Fontinella poft rcccflum cjufdem « 

Bgini, ipfi Monachi in ipfo Floriaco Coenobio confiftentes, omni tempofe « 
Redores Sc gubernatores habeant, &c fub eorum ditione noftris & futuris .« 
temporibus permaneant, ac fub noftra ac heredum noftrorum dcfenfionc « 
ipfa loca perenniter tuenda confiftant. Adum eft anno duodecimo regnan T « 
te Hildcbcrto Rege. In quo conventu interfuit idem gloriofiflimus Prin- « . 
ceps, ic nobilis conjunx ejus Pledtudis, filiique eorum Drogo & Grimol- 
dus, Grippo & alii plures. plures alias donationes S. Baino tum Fontanefienfi 
Abbati fait as omittimus. 

■ 6. Hic noture juvat , Bainum in praeituto Pippini diplomate Redorem Mo- Epifcopus 
nafterii Fontinellenfis, necdum Epifcopum appellari, quod argumento eft, ipfum -^ u 3 at ^‘ ia:> 
anno x 11 Childeberti , id eft anno dcc v i > nondum adfidem Tar-ucrmicam J 
(vefium fuiffe , contra qu#m Malbrancus & alii opinantur, immp nonni fi poft 
annos otio aut novem , quibus Abbas Fontanella prafuit, fucceffbrem fortitus beni¬ 
gnum Abbatem Childeberti Regis anno xvi, Chrifti dcc x , uti in A His Beni- . 
gni Abbatis fuperius vidimus. Valeat proinde Malbrancus } dum ait in lib. 4 de 
Morinis cap.20 , Bainum vivente adhuc Audomarofedi Tlrvennicx impofttum fuif - 
fe; Romam profectum Sergio Romano Pontifice cap.31, & alia id genus nullo 
tefte idoneo confirmata. Jztuamdiu illam Ecclefiam rexerit Bainus j, incomper¬ 
tum eft. regiminis annosduodecim ipfi tribuit Malbrancus : quibus exafitis Fonta- 
nefiam fefe reddidiffe creditur, privatam afiturus vitam. Succe(forem habuit R a- 
VEngerum, Ravengerus S. ErXe mb odonem ex-Abbate Bertiniano, dl 
quo fic Iohannes Iperitos in Chron. cap. 4 parte 2. Anno tertio Regis Theoderi-» 
ci, qui fuit annus dc c xvi, in.mo annus d c c x x i v. Domnus landus Er- 
kembodo nofter Abbas Tarvanenfis Ecclcfiae fublimatiir Antiftcs poft Ra- 
vengerum,qui Baini, quiDraucii, qui B. Pracfulis Audomari fuere fucccf- 
fores. Vulgatis SMadornari litteris de Sithivenfi Bafilica beata M ari.* Baginus • 
Epifcopus fubftripfiffe reperitur cum Gravengero ficu Ravengero Epifcopo . 
quod quidem facium credimus , non eo tempore quo littera confecta fiunt ;fcd forfi- 
ian (fi littera vitiata non fiunt ) alter poft alterum, quo quifique tempore ad regi¬ 
men F.cclefia Tarvennica acceftit ,abfque novis litteris Audomari inftrumentum fi- 
gno fiuo ratum effie voluit, ut in Vita S. Audomari diximus adann. 709. , 

7. S. Bainus inter innumera bonitatis opera qua&gefftt, etiam corpora fan- Transfert 
dorum Wandregifili, Anfberti, atque Wlframni in Ecclefiam B. Principis col T oiaSS * 
Apoftolorum Petri; e Bafilica S. Pauli Apoftoli tranftuliffe dicitur. Do 

anno ita variant nota chronologica , uti ad Acta S. Vvlfiramni fuperius vidi¬ 
mus , nihil ut certi pronuntiari poftit. S. Fremberti Ttlofimi Epificopi corpus ih 
Ecclefiam S. Pauli transferre jufiit. 

8. Obiit idem Epifcopus Bainus xii Kalend. Julii, inquit chronographus Moritur. 
Fontanefienfis. Gemetictnfis codex vetus de VitaS. Vvlfiramni fignat annum dcc 
xxviii. nec citius fime obiiffe dicendus eft S. Bainus ,fiquidem corpus'S. Vvl- 
framni loco movit. Sepultus eft in Coenobio Fontanella, ubi tum privatus degebar. 

Ooo ij 


Digitized by cjOOQle 



Ans. €h*. 
ijcc xvm. 
OcT. Iit. 


Vitx Scri¬ 
ptore t. 


Notanda 

quxdaui. 

* *l. Sole- 
viacus ,Stu- 
U-nac 


‘‘/'.Rutilius 


INieofredi 
tnemoria St 
Monaftc- 
rium. 

*-le Vuis 
0 It Vtlmy 
*i Anfi 


Viri pii tc 
illufties. 


VITA S- THEOFREDI ABBATIS 

CALMELI AC EN SIS, MARTYRIS IN GALLIA, 
Au&ore anonymo, qui ante fzculum xi vixifle videtur. 


Ex mf. cod. Monaficrii S. The/ffredi. 

m 

OBSERVATIONES P R M V I IE. 



I t a m S. ThUofredi ftH Thcotfridi oAbbatis vatii fcripferunt 
%AuBores, in quibus praferendus videtur Atronymus hic , cujus HbcHuM 
ex mf. codice Calmeliacenflnunc primum edimus. oAitatem fuam utcum¬ 
que indicat num. f. ubi interdiBum > qua feminis ' 1 in Ecclefiam Menafte- 
rti negabatur ingrejfus ,fuo tempore adhuc viguiffe ait. Atqui ritus i de in paucis Mona- 
fieriis perfeveravit ultra faculum x. Prater hunc tAuBorem legimus alia duo S. Theo- 
fredi Elogia apud Labbeum tomos ‘Bibiiothcotf nevi 5 item aliud inmf.cod. Chefniano, 
excerptum ex Chronico Monafterii S. Theofrediex quibus "Verfus quondam huc referre 
juvat. 

z. In primo Elogio Labbeano dicitur Theofredus parentes habuijfegentiles {qutire- 
pugnat aliis fcriptoribus ) apud Trcgrclfim , forte Tricaftinam urbem :ab edque digrejfut 
venijfe in Comitatum Vclauncnlcm, in vicum qui vocatur Sollcmniacus * , ibsque Lau¬ 
rentio Prefbytero adhafljfe haud procul a loco > quem vulgus lingua rultica Calmilium 
vocat, tum ob increpitos incolas qui flmul actum quoddam adorabant, lapidibus & fu- 
ftibus appetitus, demum accepto in capite vulnere vitam profudijfe cum Janguine, quem 
S.Savintanus Abbas cum Laurentio Prefbytero collegerit. Hxc autem lub Chlothario 
Rege fa&a dicuntur, quum quidam patri® Princeps Ritilihs * nomine , natione 
Vallaicus; B a s i l i u s civitati Arverncnft praerant: qui ob ajjidua S.iTheofredi Mi¬ 
racula, in loco fepultura Balilicam parvam in honore S. Petri fabricaverint. Iftanarra¬ 
tio'longe recedit ab aliis, qua praferenda videntur > tametfi ea hoc loco non vifa eftpra- 
termittenda, ut eruditis detur occafio altius eruenda veritatis. Certe Savinianus 
Abbas, cujus mentio nulla apud alios tAuBores ,fuccejfjfe dicitur Theoffedo in regimen 
Coenobii Calmeliacenfis, ubi etiam colitur v i Idus Junii, an alius d Saviniant il.MeHc- 
lei difcipulof 

j. S. Theofredi memoria in antiquis M artyrologiis non habetur. Ludovicus Augujhtt 
cognomento Tius Monafterium S. Thcotfridi reparaffe memoratur Ih libro de Vita fu a 
ab tAnonymo feripta. Celebre exftat ad hanc ufque diem Monafterium S. Theofredi Jub 
Ordine S. BenediBi, primitus Calmcliacenlc appellatum, fiVe a Calmelio vico expra- 
ijjis, five d Calmelio Duce ejus [utaiunt) conditore. Id fitum eft in dioecefiAnicienfi* 


mi 


apud Velaunos * ad Anfam * amnem & radices montis Mefentii , ex quo Ligeris 
fluvius originem habet. Audiendus AuBor anonymus Chronici Calmeliacenfis ex 
mf. cod. Chefniano. Monafterium quod nunc S. Theofredi Martyris ad radices prae¬ 
celli montis Mefentii politum, omnium montium eminentioris, quibus Celtx ab Aqui- 
ranis difterminantur, qua parte iidem Aquitani Orientem five Meridiem refpiciunt 5 ex 
quo monte Ligeris fluvius fuam originem ducit: ibique non longe Bonx-fidei Carthu- 
itanorum totius in Aquitania ejufdem Ordinis antiquilltmiim fitum eft. Monafterium 
olimCalmeliaccnfe Coenobium appellatum vcrtifta nujufce Monafterii S. Theofredi tra¬ 
dit antiquitas,a Calmelio fciliCct illius prxdi&i a fundamentis aedificatore. Nunc iftud 
Monafterium Vulgo Monaftier ab incolis dicitur , aliis MonaBerium fancH Theo¬ 
fredi , vernacule de S. Chatfie. oAbbatem primum habuit S. Eudoncm Theofre¬ 
di decefforem ; inBauratorem Dalmatiam Abbatem, Ludovico Pio ferente fuppetias. Pri¬ 
vilegiis gaudet amplifftmis, Abbate Regulari : pluri bitfque membris nobilitatur, in his 
Prioratu Camelarienfi,qui non longe infra Monafterium cernitur. S. Bernardus Abbas 
Clarevallenfiside eo agit in epiBola 2)1. 

4. Prater SanBos jam memoratos, ex eodem Afceterio prodierunt nonnulli ad infulas 


Digitized by LjOOQLe 



I 


n 
i n 

-fi- 

; ra 
• : ar 

-r- 

ai- 


»r„3 



iitjS 


I 


r 


VITA S. THEOFREDI ABB. CAI.MELIACENS.477 

Anicienfes, i» quibus G odescalcus a»»® c m l , 5 . Hildefonfi Toletani Epi- Ann. Chr. 

/co/’* opus de virginitate 71 . M ar ia. ex Hifpania retulit;(fr Gmoo Godefcalci fuccef- DCC * xv 1 
for, auSlor M onaPleri S. Petri apud Anicium. Et quoniam Godefcalci mentio fe offert, ° CT * X1 ^ 
huc adfcribam qua de eo legi in quodam mf. cod. Carolilocenfi di ac ce fis Sili) ane clenfis in 
hac verba. Eeo quidem Gomesanus, licet indignus , Presbyterii ramen Ordine 
fundus, in fmibus Pampelonix Abba Hildcnfc in Archiftcrio, infra atria lacra ferens ’ 

Reliquias findi ac bcatrilimi Martini Epifcopi, regulariter degens fub regimine videli¬ 
cet Dalquinci Abbatis, inter agmina Chrifti fervorum ducentorum fere Mopachorum*, 
compulfis aGori scalco Epifcopo, qui gratia orandi cgreiTus Aquitanix a partibus, 
devotione piotmiifima,magno comitatufulcus ad finem Galicix pergebat concitus. Dei 
milericordia S. jacobi Apoftoli fuffragia humilitet imploraturus j libenter conlcripii li¬ 
bellum a B. Hildcfonfo Tolctanx ledis Epifcopo dudimt luculentillime editum , in quo 
coutincturdc laude virginitatis S. Maria perpetui virginis, J e 4 u-C h aisti Do¬ 
mini noftri genitricis: ubi prxdidus Hildefonfus Epifcopus divino fpiramine afflatus, 
oraculis Prophetarum imbutus, Evangelrorum teftimoniis roboratus, Apoftolorum do¬ 
cumentis inftrudus, cxleftium fimul Si terrenorum concertatione firmatus , gladio verbi 
Dei Joviniani perfidiam vulneravit; & pugione verillimx rationis Helvidii errorem dc- 
ftruxit; Judxorum quoque dodrinam, non Tolum adilipulatione Angelorum Sc hominum, 
fed etiamdxmonum prolata confeifione jugulavit. Jam vero quam dulcia, quamque divino 
munere comta promlerit eloquia, quifquis in hoc libello follcrter legerit,facile pervidebit^ 
ex quo Sc credulus hauriet fitietatcm , & anCcps reperiet, unde a fc procul repellat erro¬ 
ris pravitatem. Unde xftimoincundanter, ut pari gloria ditetur a Chrifto Pontifex G o- 
tiscalcus, qub hanc laudem Genitricis Domini nunc Aquitanix SvM aria Anni- 
cio in propriam fedem Ipecialiter advexit, ficut Hildefonfus Epifcopus, qui eam univer- 
fx Ecc lefixcatholicxdudumgeneraliter tradidit, quia ctfi materia defuit laboris, xqui- 
piratur tamen fidra devotio retributione mercedis. Mihi autem exiguo atque miferrimo 
Gomefano concedat Chriftus gloriofx Genitricis fux interventu placatus, hic emundari 
£ for 4 c facinorum, & poft expictum v*itx hujus curfum cum Sandis omnibus in regno 
cxlorum perfrui gaudio feliciter fine fine manfuro. Amem Tranftulit autem hunc libel¬ 
lum fm&iifimus Gotilcalcus Epifcopus ex Hifpaniaad Aquitaniam tempore hiemis, die¬ 
bus certis Januarii menfis, currente feliciter xra »cccc lxxxix, regnante Domino 
noftro J b s u-C haisto. Deinde fequiturin eo apographo, quodfine dubio excerptum efi 
ix (jodefcalci exemplari, Titi S. Hildefonfi per Julianum hoc exordio: Julianus loqui- 
quitur Epifcopus. Hildefonfus memoria fui temporis clarus, &c.uttam edidimus Saculo 
ttofiro i ad ann. 667. cui Titifubjicitkrltber Hildefonfi de ffirgin itate B. Maria ,pra- 
tuijfistitulo & initio in hunc modum: Incipit confeflio Hildefonfi. Deus lumen verum 
qui illuminas omnem hominem venientem in hunc mundum ,.&c. eodem prorfus ordine 
& modo, quo no Pira hoc de opufculo c en fur a procedit loco jam citato. 

i* Oman 1 tmperii dignitatem Juftino CxCaxe fublimiter difpo- caimeiin* 

Wi nente, Regnumque Francorum Thcodeberti atque Thdodori- Dux Arvcr* 

ci Ildeberti Regis filiorum tirocinio cum faeviflima Bruiiechilde nlcus> 
Regina fortiter fubjugante , apud Arvernam urbem floret ac 
prareft vir Chriftianiflimus Dux inclytus nomine Calmiuus, cujus Tub¬ 
erat ditioni Aquitania: pars non minima, nobiliumque innumerofa tironum 
clientela, opida ,rura, caftella, ceterarumque rerum copiofa affluentia, cum 
etiam fuffultus dogmate litterali, nullo carebat negotio mcrcuriali. Quadam 
vero die, populari privatus contubernio, contentus Angulari comite, videli¬ 
cet fene fapientiflimo, incolit vicum Villarem vocabulo: ubi dum plura con¬ 
jecit ex hujus mundi labente curriculo ^tranfitoria commoda pro nihilo du¬ 
cit , & xtherearum fedes divino perfufus fpiritu quafi fpiritaliterfcandit. 

a. Placet ergo prxdido Principi nec procul ab eodem loco orationis do- condit Mo- 
mum pro ponderofi crimini? levigatione aedificari , & fub honore Petri 
Apoftolorum Principis dedicari,cujus ca:nopegiam Idus O&obris annuatim ' c 
inftituit iterari. Tunc circumquaque difeurrens prxdidus heros, ibidem in¬ 
ducit quos poteft &: dignofeit famulos, pro corporea &: fpiritali incolumitate 
fupernam pietatem invocaturds: quibus indulget, ut nullo vacent merci- 

O o o iij 


Digitized by LjOOQLe 


Ann.Chx. 

DCCXIYUI. 
OcT. XIX. 


B. Petri li¬ 
mina petis , 
*MtJl c*mi- 
tacK. 


Lirinnm 

petit. 

a 


Eudoncm 
fecum inde 
adducit. 


qu-m Mo- 

naftciio 

pixficit. 


b 


Eudonis 

genus. 


478VITA S. THEOFREDI ABB. CALMELIACENS. 

monio, plurimos vicos &: prxdia,unde ibidem commorantes corporea re¬ 
pellant ncccflaria: unufque ex eis elEcitur, licet non deferat lfxcularia,fed 
jugiter confolans eos pacerno corripit verbere, ac fpeculativx fuggerit af¬ 
famina vita:. 

3. His ergo rite difpofitis B. Petri revifit limina gratia orationis : quo 
praeoccupatus in itinere , exiguo confolatur Fidelium aggere * , qui poft 
plurima ex Fori-Julicnfis fe teftantur efle congregatione. Verbis quoque 
non exiguis ventilantibus Lirinenfc Monafterium interferie unus , cujus 
fumma: Religionis reverentiam docet ab ipfo Principe rogatus , Sc quem¬ 
admodum fummo Deo ibidem Coenobitarum famuletur grex immenfus» 
Quod audiens vir Dei Calmilius, in arcula mentis reponit tacitus, divinae 
fupplicans pietati quod tanto fit cibo refociliatus. Itinere quoque finito, 
comitantibus iplis a quibus pii folaminis verba dudum acceperat, ad fa- 
mofilllmum prardidumque Coenobium ufque properat. Ea vero tempefta- 
tc fanda: prxerat Congregationi beatus Maximus 3 , cujus vita magnis 
floruit virtutibus, intantum quod tria refolvit cadavera tenebrofisnexibus: 
Sc licut feriptum habetur in eorum annalibus ; RegenGs etiam profuit 
Antiftes egregius, quo accito omnia mentis arcana Calmilius retulit, Sc 
de exigui Oratorii opificio, &c quia Patris fuffragio egeret quem praepone¬ 
ret, pleniter dixit. Quibus cognitis, Jufta eft, inquit beatus Maximus, pe¬ 
titio, fili , cui fumma pietas Dei, ac reverentia tui nos fine interftitio con» 
fentire juflit committam ergo tibi fub providentia Altiflimi exfpedabi- 
lem virum genere Sc diledum mihi pcrfedulum litterarum , ac meditato¬ 
rem divini negotii: quem cum tu fufcepews, tota caritate circumplectere, 
Sc pratdidi tugurii Patrem delige, pollet enim bonis moribus, fandis deco¬ 
ratus virtutibus. Tunc ex omni difcipulorum religiofo agmine venerabi¬ 
lem prxclegit virum Eudonbm nomine , fublimem flatura, penultima 
decoratum aetate , probatiflimum virtutibus Sc omni honeftatc : cui Pater 
eximius quofdam Fratres tradidit, inter quos cum Abbatis «vicem habere 
juflit , plurimum ejus confidens religioni, quoniam ipfum pleniflime 
educaverat fub difciplina Chrifti, ac devotiflimum coaptaverat pedife- 
quum fibi. Valedicens ergo omnibus , pro fraterno dilccflu coepit da¬ 
re magnos gemitus : & convocans, fape memoratum Principem, mo¬ 
vet eum de fandi viri cuftodia , datoque ligno pacis jubet carpere iti¬ 
nera. 

4. Profedus itaque fandus Eu do, cum Duce Sc fodalibus indidum ma¬ 
turat iter , donec deveniunt locum qui ex conditoris nomine Calmilius 
dicitur : quo culm perveniflcnt, locum beato viro Princeps oftendit , Sc 
cum omnibus qua: ejus dioeceli videbantur adjacere tradidit ,‘ ac fuper 
omnia primatem conftituit b . Quod vir Dei benigne accipiens Oratorium 
ibi defignavit, pro tanto beneficio grates audori referens. Quoad vere* 
mundi naufragia declinans ibidem vixit , fuperbientem carnem viriliter 
edomuit, ac divinis exercitiis jugiter affedus, multofquc divino;exemplo 
Sc pia religione a tartarea fraude liberavit. 

5. Cujus protradum generis fi quis ignorat, pro temporis interftitio nobis 
aures commodet fubnixis vera relatione Sc litterali teftimonio. Uterinus» 
quippe fuit frater Leotfredi Araufica civjtatis nobiliflimi viri, qui fub 
artate adhuc tenera plurima aggreflus pietatis conamina, cum jamjam per- 


a Longe a temporibus illis aberat S. Maximus 
Regicnfis Epifcopus , qui poft S. Honoratum Li- 
lincnfi Monafterio prxfuit fxculo y. 

b In fragmento Chronici ipfius Monaftetii dici¬ 


tur Cal melius his pera&is ad inttritrem Arvtr- 
niam feiecepifle, ibique nov» cxftruclo M onajl.no, 
Maimacenli fcilicet prope Ricomagum ,vit» ex- 


Digitized by 


Google 





IS 

ff' 

(t 

* 

5 j 

* 

i.; 

i; 

«! 


£ 

i 


i’- 

> 


. -r 


■:& 

a,* 

., .* 
7 " 
rj 

:;Ti) 

;uttt 


i uob’i 
terxas 
qui l’si> 
i0p' 

,/m- 


VITA S. THEOFREDI ABB. CALMELIACENS. 479 

fedus e flet zcatc te litterarum Audio, Trageffinz (edis fummi Diaconi ann.Ch*. 
funduseft officio. Sed perftindorii faftus nihili pendens culmina, effedus oc"!'”' 
Monachus viriliter militavit Deo fub Lirincnfi regula , donec ipfius loci 
Pater eximius tranfmifit eum habendum Aquitaniz partibus, ficut fuprz 
eonfequcnteiMefignavimus. Hzc hadenus dida illis fufficiant, qui, quan- . 
tus cujufve religionis beatus Eudo fuerit, ignorant. Nunc vero patriam, pa- 
rentefquc replicabimus, unde fandiflimus Theofredus przdi&i viri nepos 
ducat genus» 

*. RevcrendiflunusitaqueTH eo fr edus, flamma ab ipfa pueritia hone- Theofredo* 
ftate decoratus , quondam egregia urbe Arauficr * exortus ,Leo teredo auuCcuj* 
ipfius urbis nobiliifimo Principe ac Leutild a* matre fertur progenitus. *or*n lt ’ 
qui cum totius affinitatis viros congrua fub ditione premerent, te dignita- * 
tis culmine ac rerum copia multos przirent, hac fe potius opinantur fubli- 
matos felicitate, qubd tantae probitatis prolem gignere meruiffent. Unde 
cum jam tetigiffet quinque lapfos folis annos,litteris traditur demum inftruen- 
dus inter fcholares egregios: ubi pegafei libans liquoris flumina intima, Do- 
dorum tamdiu ferutatur volumina, donec inter eos non mediocris videtur 
fuffragante fapientia. Qui quamvis fzpe legendo jugi inhscrcret memoria, 
orationis tamen affiduz nec aberat cura. Sed quoniam paterna; heredita¬ 
ti erat unicus , fubditorum fpes , te tanta: dignitatis falus v condigna pa¬ 
rabantur ei zdificia ac numerofa divitiarum genera. Hzc omnia nihili 
pendit puer Deo devotus, & in pio fcilicet-abrenuntiandi fzculo propofito 
manet inufR)tus. Jam enim multoties incaluerant aures Eudonis fama rc- 
tigiofiflimi, quem fi quo modo mfletimitari, fzpe fubibat menti. Unde cum. 

Lirinenfis Coenobii gregem dudum vifitarct Eudo, ac per nativam conio- ^ 0 ™P*- 
hmdi fuos gratia patriam greifum flederct, Trageflina fede triduo ftatuit jungi',* 
commorari , vbi adhuc minus vltimz deditus profefiioni, officio funge¬ 
batur Diaconii. Quod audiens Leotfredus moram habens Arauficz, ne 
fzpe quzfito defraudetur folamine , convocato filio te plurima carorum 
mulcitudine, quantocius properat fratrem vifere. Time videres gaudiapa- 
fta fide lacrymis convenire , Spinter fraternos amplexas omne diledio- 
nis genus redundare, gaudet vifio , gemit affc&us , Fratribus adin- 
Vicem plurimum eolloquentibus. Tunc fanda viri monita*, mores, habi¬ 
tus te colloquia puer infignis Theofredus mente revolvit follicita , donec 
cum ita alloquitur (emota turba : Cariffime, inquit, quem fzpe videre con¬ 
cupivi, te duce audori rerum Domino militare decrevi. Unde paternam 
adiens przfentiam noftrum edoce propofitum , te corripe ne divinae re- 
fiftat voluntati, lic^t fibi fit obviam, quibus fi adfenfum non przbucrit, 
perpetuum inter nos diffidium pullulabit. Properat vir beatus cum lega¬ 
tione falucari, te hzc mandata refert patri, quod fenex audiens ftu- 
pec iufcius , fc adhibito filio minas ingeminat te afliduos fremitus. 

Puer, inquit, paterna refoiutio jam imminet, ommfque juvenum manus p*»c *gr* 
te fibi prxponi affidue monet. Ne permittas ergo exterum heredem pro- auauente - 
priam fubripere fedem te tibi debitum folium. Omnis inde turba hoc ip- . 
fum iterat, indulgens incceptum fi finem deferat. Sed ille vivo fubnixus la¬ 
pide, nec lacrymis movetur, nec pietatis mollefcit voce, omnibufque re- 
fiftit primo adhzrens incoepto , veluti immota filex ac marpefia cautes 
circumlatrante labenti fluvio. Quod pater videns irrevocabile , licet 
mzftus itura pro fobole adquiefeit benigniter , te affidua fuggerit 
prece. 

7. Tunc peradis omnibus , agmine coram pofito inceflanter deflens 

* Mc nardus in lib. i Obfcnrat. in Martyrologium Bcned.Thcoftedi matrem twit. 






Digitized by LjOOQLe 



480 VITA S. THEOFREDI ABB. CALMELIA CEN S. 

Ahn.Chr committit filium pacer patruo, miratur quifque puerilem animum , hume- 
d ccxxvni. ttans largo flumine vultum, quos omnes Theon^dus fic alloquitur, ut faI-« 
° CT XI1 ' cem in ultimo digrdfu confolentur. Conftridis, Fratres , doloribus nunc 
pia: lacrymx ccflcnt d gemitus, de. Tunc dato qfculo laxat habenas iti¬ 
nere fumeo, quem turba,maerens oculorum profequitur lumini, donec fru-. 
Monachus Uratur vifiis per oppofitas Alpes ac per fpatia aeris. Qiiid plura i beatus 
cxtenorcm ^bbas Eudo feliciter ingreditur Calmiliacenfc Coenobium cum puero: 
cuTams- 1 - cui deponens comam capitis , piam Religionem docuit , &C omni fanda 
n*. converlationc informavit, xtate verb accedente cum jam perfedis polle¬ 
ret moribus, exteriorem Monafterii curam fibi commifit funditus. 

M ;„ e ! eum 8 . Quodam vero tempore fidus cancri fole adfcendente , tunc cum fer¬ 
tum focus vor U1 g gc nimius , d canis fert peftem miferis mortalibus, ea fcilicet diei 
fecum ad- p arte CLim vu -g C j am fuperducit honeftum os terrx , beatus Theofredus 
pro Monafterii utilitate Arvernicum pagum ingreflus , fub condenfa 
quercu apud Vallem-Vaveris refici volebat cum commilitonibus fuis: 
quibus prandentibus ibi tres ex faltu contiguo profiliunc viri. Quos cum 
propius acceifiifcnt B. Theofredus percontatur , unde vel quo abirent. 
Horum minimus Meneleus nomine, hxc fibi placidp intulit ore : Ande- 
gavenfis ego , Meneleus nomine dicor, natus Amanulfo patre, vico Pilfi- 
maco, d Docula matre , ficut tcftatur uterque. Cum vero jam feptimura 
accitis primx tetigiflem annum , potenti Deo devovi caftimonium , quod 
dum vixero ipfo juvante non faciam irritum. Heros vero quidam Baron- 
tus , nimium nobilitatis genere ac divitiis fultus , fuadebat mihi legitimos 
filix amplexus , patre quoque meo prxbenteadfenfum. Sed animadvertens 
quod devoveram , omiflis parentibus d relida patria , ficut ipfe vides, 
peragro deferta , aflidue tamen quxrens qui me litterarum inftruat dog¬ 
mata , ut cum tempus advenerit, divino ftudio poflim vacare, Cui Theo¬ 
fredus : Ipfe &: tui (ocii mecum pergite , quoniam fatisfaciam defiderio t'£ 
petitioni veftrx. Lxtus ergo Meneleus pro tanto munere efficitur , d vi¬ 
rum fandum ad Calmiliacenfis Coenobii Patrem Eudonem ufque profequi¬ 
tur. quem ille , ficut innotuit Theofredus , benigniter fufeepit, d perfe- 
dioribus viris educandum prxbuit , (ociis vero fuis Saviniano d Con- 
ftantio per cjdfdem Monafterii tuguria cibaria prxbere juflit. Per feptem 
inftrucn- quoque annos B. Meneleus ibidem inftruitur, d utraque eruditione, divi- 
annob r na ^ ^ ttera ^ roboratur. Elapfo vero prxdidi curfu temporis., ultima fub 
^ requie cujufilam nodis, tunc videlicet cum rofea micant vehiculis folis,&s 
corufca kicc properant ad fupera laxis habenis, xthere lapfus Angelus , his 
pum foporatum in Ofatorio verbis eft aggreflus: Cum fodalibus qui huc 
tecum advenere, ad locum ubi beatiflimum Theofredum invenifti rever¬ 
tere , d oftendam tibi quid te oporteat agere. Expergefadus itaque Mcr 
neleus, B. Theofredum expetiit, d fupernos vifus ac monitus angelicos 
fideliter protulit. Quod poftquam religiofiflimo Patri Eudoni innotuit, im- 
menfas Deo pro cxlefti vifione grates dedit, & convocatis Saviniano d 
, Conftantio, fupernx committens eos pietati, in pace abire permifit. 

Eudoni 9 - Longo itaque confedus fenio, fxviflimo debacchante ad interna corri- 
mouuo pitur morbo.-Unde fidelium adftante difcipulorum collegio , fetmone fan- 
u clEUr ’ da produxit oracula benigniflimo. Cognovimus, inquit , Fratres , quod 
prxfcns adeft d fxpe nobis minitatur refolutio corporis , nec vult nos ul¬ 
tra perferre periculofi naufragia maris. Ergo cum hanc depofuerimus (ar- 
cinam mortalitatis, d ipfa coronabimur incorruptione in regnum perpe¬ 
tuitatis , pro ftabilitate vcftri orabimus ante divinae majeftatis confpedum. 
Sed ne tantus grex abfque paftore difpcrfus vagari incipiat , idoneum Dei 

famu- 


Digitized by A jOOQle 



iSr' 

;)!;• 

cJCOS 

, ita- 

;«£• 

iM 
1«** 
r^ 1 ** 
1 P? 

$$*• 

p$n 

ia»* 


VITA S. THEOFREDI ABB. CALMELIACENS. 481 

famulum Thcofredum patrem habeat, qui te pravos mores ancipia refe- ahn.Ch*. 
cabic mucrone, Fidelium quoque corda afliduo fulcabit vomere. His didis 
felix anima a Deo coronanda lufcipitur, cadaver verb rite peradis divinis 
cxfcquiis facro cxfpite fupponicur : cujus depofitio nono poft decimum 
Novembris mentis die a rcccjicur. Interca mxAi famuli pro difceflu pater- » 
no, legali jugo fubjiciunt colla procurante fandiflimoTheofrcdo ; quiper- 
fedulus erga eos, omni invitabat Audio, corroborans pater filios theorico 
fub fi dio , lupumque invifibilcm procul pellens fanda liberabat ovilia tarta- 
rco hiatu. Cum verb furnma pollens diferetione magnus e flet moribus, 
mentemque benignam fimilis defignaret vultus*, ferpentis aAutiam interius 
ita prcfmeruit, ut etiam felle carens avis in (implicitate perfedius cohxre- 
rct ei. Ita enim fluduit vivere , ut Deo placens hominibus cflet exemplar 
juftitix. Nam Oratorium tanta honcftatis cautela providebat, ut nulli li¬ 
ceret in eo fuperfluitatis operari quidpiam: feminei verb acceflus procul M “'j" j- 
haberent fedem circa Templi januam, quam quia plurespro nihilo ducen- puldUu/" 
tes obfervantiam, divinum quondam * cenfent vetitum , incorruptibilis * f. q U i- 
confcrvabitur ufque in perpetuum. Sed haec ad prxfens mandare litteris 
te memoria: non eA noArum. feribere curavimus quam viriliter militavit 
fervus Domino , dum. adhuc viveret. Nunc verb interpofita Menelei le¬ 
gatione te tanti Patris debita confolatione , non reticebimus quemadmo¬ 
dum pervenerit ad coronam martyrii proprio fufus cruore. 

10. Denique quodam tempore familiari femotus obfequio, micrologum Rhytbmfi 
cudens de lapfu mundi fenario, determinat eumfermone rhythmico, quem con ’P onit * 
quia vitiatum novimus falfidicorum carie, fi coeptum opus Deus annuerit 
perficere, propria decorabimus venuAate,&: ad laudem tanti Patris verita¬ 
ti rcAituemus priAinx. Cui cum extremam manum jam imponeret, te ca¬ 
lamus liquore mentis exhauAus quiefeere vellet, beati Menelei veredarius .^ e ^5 leH ® 
fu bito paret ante faciem , fandos ferens apices te continuam orationem. 1 v> c ’ 
Sufcipe , inquit, fandiflime Pater , precantis verba filii, te quem divino 
quondam (atiafii ubere,ne differasconfolari. accelera ergo concitus, com- 
morigerantis difponc exercitia alumni te omnes incoeptus: caritas enim qux 
nos iub una fide copulavit, hxc licet ardua depofeere fuafit. His didis 
furgit ocius , ac parans omnia indido fub itinere eApofitus. Cumque per- 
veniflet ad Vallem-Vaveris, qux mox Minarum mutuavit nomen pro re¬ 
galibus minis , invenit virum Dei Meneleum, ibidem orationis xdifican- 
tem' domum, quo vifo poA fandos amplexus te pacis ofcula , percontari 
coepit Theofredus profpera te incommoda. At ille referens qubd digreflus 
Calmiliacenfi Coenobio abadx nodis curfu fub medio , cum quieta flumi¬ 
na ventorum filent in mundo , ab Angelo monitus fuit ut ibi pararet do¬ 
mum fummo rerum Audori. injurias quoque quas patrante Baroiito per¬ 
tulit., vel quomodo divino correptus fpiritu, amicitix ejus fe copulaverit, 
te cetera accidentia plenius dixit. Quod prxeeptor audiens narrante dif- 
cipulo , lxtus reddit Deo grates pro canto beneficio , tocumque diem il¬ 
lum te nodem pervigilem ducunt in laude Dei,& xdificatione corfAruen- 
di MonaAerii. Quibus adinvicem colloquentibus Eusebius ** fupervenic * 
Arverncnfis Epifcopus : quem fandus Theofredus benigna efflagitat ora¬ 
tione , ut Menelei comam confecret ac detondeat; itaque fub genere re- Ecclefijt 
gali te pontificali moraliter eum vivere edoceat. Satisfecit votis Anti Aes dedicationi 
egregius , te inhonore Salvatoris ac perpetux virginis Marije dedicata “ tereft - 


* Ipfo die nempe an Kalend. Decemb. colitur 
S. Eudo in Monartcrio fuo, laudaturque in Adis 
S. Menelei & in Martyrologio Benedidtno. 


b Aliis Bonitus j cujus Afta dedimus lupra ad 
ann. 709. Menelei Tero ad ann.^ao. 


Ppp 



Digitized by 


Google 



481VITA S.THEOFREDI ABB. CALMELIACENS. 

CrucA An. Bafilici propriam domum eft reverfus. Praedidus vero Pater cum filio fpi- 

Oci^xu r ^ ta ^ rerocillatur edulio : fed follicitudo Tuorum & praefens familiaricas 
fuggeric ei regreflum , omne (que diflolvere moras poft conceflum otium, 
Dilpofitis ergo omnibus faluberrimum vale dixit Fratribus,propero gradu 
fedem repetens , unde dudum venerat rogatus. Ubi quam religiouffime 
vixerit, praemiflus ordo retulit: fequens vero quemadmodum ad coro¬ 
nam martyrii pervenerit, ficut fupra polliciti Turnus , explicabit. 

Martyrium cjufdcm, 

ii. 13Os t Incarnationem Domini noftri J e su-C hristi dcc 'xvn, 
a JL alias dcc xvm anno* , cum Carolus Pippini lenioris filius 

Regnum obtineret ,ac de Ramfridi Ducis tirocinio poft multa bella 
& certamina Francorum Magiftratum favente Deo abftuliftet, rcbulquc 
bellicis viriliter invigilans Tua: ditioni fuppofuiflet, necne barbaram gen¬ 
tem Ifmaelitarum cum expullb Duce' totam Galliam occupantem duobus 
magnis proeliis deviciftet \ Eudo Dux Aquitaniae qui a praedido tyranno 
convocatus ac femel cum eo fugatus fuerat, Hifpaniam ingreftus, circa 
Regem eorum Abdirama familiariter Te habuit, S c placatum munere 
& obfcquio cum Taviffimae gentis innumerabili exercitu fecum duxit. 
Unde ob injuriam Tui ulciTcendam a Rurdegala uTque ad Pidavenfem Ur¬ 
bem veniens , omnia conTumfit, munitiones'quoque6 c EccleTias quas de- 
vaftarc potuit, populante gladio & comburente iammj hofpitali Tubfidio 
vacare fecit. Et quoniam exercitus copioTus S c innumerabilis fuerat ufquc- 
quaque diTcurrcns, totam provinciam ac Septimaniam conculcaverat; ad- 
venienfque Gabalitancnfem ac VallavenTem Comitatum, plurimos Deifa- 

■ mulos , utciulquc Texus mukitudinem , nulli parcens aetati, horribili mor¬ 

te necaverat. Intcrim quoque dum his debacchatur partibus , divulgante 
fama adhuc piorum Tanguine didicit cruentatus , quod faepe laudans Do¬ 
minum Calmiliaccnfi degat tugurio fandi numeroTa gregis & imbecillis 
multitudo. Quod non latuit athletam Dei Theofredum, praedidi Patrem 
Monafterii religiofiflimum : Ted caelefti pcrfuTus dignoTcit oraculo, quo¬ 
niam loci ipfius proxima Tubfequatur deTolatio. Etgo divulgat omnia evo¬ 
cato fideli agmine, etiam quod ipfe vitam finiret proprio fuTus cruore. Sci¬ 
tote , inquit, proculdubio , Fratres dilediflimi, quod plebs Agarena quae 
noftras depopulat partes nullo parcens gregi, hunc poft biduum veniens^ 
locum evertere funditus autumat, nofque imbelles ferocifiima dilacerare 
rabie , captis fpoliis pertradat: ideo, cariflimi, qui lub loro fidei nobis 
praecipientibus colla fubmiliftis, adfcnfum quaefo juflibus prsebete ineis, 
ne fieviffimi hoftes ciim fubitb advenerint, valeant • triumphare de vo¬ 
bis. eunda quoque quae poliunt tranfvehi humano vel pecuali auxilio, 
in interioris filvae multiplici reponantur diverforio. Deinde quilque ve- 
ftrum propria teneat latibula , Tperans in Domino , donec videatis 
quam cbnfolationem praeparet Dominus' fando populo. Et cum plebs ne¬ 
qui fllma veftris difceflerit domiciliis , grates Domino folventes ad propria 
redire valeatis. ' y 

, S Caroli vi&oriaadvcrfusRagenfridum contigit duos circn Colem, coque tempore graviflimam Sa- 

anno d c c x v 11 j at vcroTlicofredi martyrium racenorum luem Gallias mifera caede vallalFe. 
anno dcc xxyh i , uti legitur in Elogio ejus . Confer tamen libellum de vita'S. Pardulfi infra, 
fecundo apud Labbeum, Thtodcrico regnante , & in quo legitur , Saracenos ab Carolo fufos an- 
C*rolo Fippimtfenioris filio fuper Francos principari- no dcc vix ii in Gothiam fuga Ce recepifle , & 
to. Huc forfan pertinet id quod dicit Peda inlib. y obvia quique ferro ac flammis corripuilfe. an tum 
cap. 14, anno dcc xx v i 11 apparuiflecometas carius Theofrcdus? 


Digitized by LxOOQle 



VITA S. THEOFREDI ABB. CALMELI ACENS. 483 

n. Ad haec fanda verba Patris piiffimi irrevocabiliter flentes dixerunt ann. Chr. 
alumni: Abiit, Pater,ne doceas fugam urgente advcrfario,fed potius mi- Dccn vm- 
litare viriliter &; divcrfa fubire fupplicia proChrifto Domino. Non eft ne- ° CT ‘ K1X ' 
cefle , Paftor inquit eximius , fcd perfequentium declinate vcfaniam, fient 
ipfc Dominus. At illi: Si teftimonio confirmatos debacchandum furori 
nos cedere praecipis , & ipfe nobifeum latibula petens falvaberis. Quos Pa¬ 
ter immolandus dico fermonc compefcit faluberrimo : Audiftis, filii, Do¬ 
minum confitcntem in Evangelio,quod omnis mercededudusopilio com- 
miflas defent oves fub agonis articulo. Cedite ergo fanda difperdere ovi¬ 
lia cupientibus, ficut multorum falus expoftulat & praefens tempus. Nos ve¬ 
ro nec vita perfrui,nec mortis vincula rccufabimus. Cum haec &xaliaver¬ 
ba per diem revolverent integrum , ecce folis orbita properat ad occafum, 
ficut in libro Ecclefiaftes Salomonis fapientia indicat opinandum , terrige¬ 
nas aurem caeca caligine recurfus offufeat nodium. Et quoniam inflabat 
tempus labori prohibitum, praecipit omnes congregari in unum, quibus 
dixit ad ultimum : Jam audiftis, Fratres, quod faeva gens, cujus adventus 
vos merito follicitat, Sandorum veneranda limina ac Monafteria depopu¬ 
lat , fundenfque fanguinem innoxium nullius religioni parcat- Ergo humili 
pofccntes devotione fandam invocemus Trinitatem, quatenus locum hunc 
dignetur fervare indemnem, & fibi in perpetuum fervire Fidelium conce¬ 
dat congregationem 5 nec nos perire patiatur pro fcclerum enormitate, 
fcd mifcricorditer adfpiciens ineffabili nos protegat pietate. Tunc ingrafli 
Oratorium S. Petri cum h*c diutiusoraffent, &: furgentes ab oratione pluri¬ 
mi reclinatoriaquifiviffent, remarifitvir Dei cum exiguo agmine, 8 c illam 
nodem infomnem duxit in omni fpiritali laude. Hora vero folita divina cum 
Fratribus celebrat officia: quibus peradis ex integro recreat omnes potu 
& fpiritali cibo, ftatimque prxdida latibula querere fuggerit, ne morian¬ 
tur omnes cum hoftis advenerit. Sed cum filii hoc molefte ferrent , & abfen* 
te Patre exire diffimularent, cccpit eos vir egregius his confolari collocutio* 
nibus:Miror, Fratres, & valde doleo, cur adhuc moramini, fandorum Patrum 
vacuati teftimonio. Paulus enim ut Damafceni minas praepofiti evadere pof- 
fct, fubmiffus fugx liber gaudet. Fundamentum quoque fidei Princeps Apo- 
ftolorumPetrus N eronis quondam declinaflet fremitus,nifi certamina movens 
obviam veniflet Dominus. Ergo cum haec & plura vobis pateant exemplaria,- 
nolite refragari divina: mifericordiar, quae docet vos cavere futura mala. Nos 
etenim confifi in Domino hoc in loco fubftinebimus, & pro communi falute 
cadeftia interim patrocinia implorabimus: nec decet ut tempore perfecutio- 
nis paftor fugiat, licet vibrantis gladiumexemtumvideat. Sivero neceflitas 
exigit, dignam mortem fubire expedit. Haec cumfarpe diceret iterato fermo- 
ne, coetus omnis vehementiifime coepit flere. Tunc ipfe commotus difcipulo- 
rumlacrymis>divina: invocatfuffragia protedionis. Deus omnipotens. Rex 
immenfe& inenarrabilis, fons &c origo totius pietatis, tu, Domine, quae licent 
nofti & expediunt nobis, fiat ergo ficut placet oculis tuae maj«llatis. Tunc 
muniti his orationibus, egredientes condenfa filvarum petunt ocius , exce¬ 
ptis duobus Fratribus, quos fecum retinere probitas fuafit & virtus. Quibus 
faftigia montis juxta Monafterium fiti adfcendentibus, unde eventum rei 
cernere polf^nt licentius, ipfe ante venerandum B. Petri titulum in oratio¬ 
ne eft proftratus. 

13. Nec mora fubito fcrociflima Ifmaelitarum venit turba, fperans inno¬ 
xium fundere fanguinem & multa fubripere fpolia. Poftquam tot aedificia 
videt hofpite vacare provido , fremit, bacchatur, nequit ftare loco. Tunc 
circumquaque profiliens invenit beatum virum, ficut fupra diximus, orationi 

Ppp ij 


Digitized by 


\ 

Google 



4S4vita s> theotredi abb. calmeliacens. 

Cik*a». deditum. Irruente» ergo viri nequiffimi, acribus contudere cum verberibus, 
ncc xxviii. ac eliminantes pcrcunctantur, ubi tot aedificiorum lateret populus. Quorum 
° c T ' *“• nefandis juflfibus ipfe rcfpondec intrepidus: Vobis tcftificor, fratres, in verita¬ 
te, quod omnium protedor Dominus eunda fubduxit immanitati veftrse, 
nec propter voluntatem ejus erit vobis licitum fanda difperdere agmina F ide- 
lium. N ifi nobis, inquit plebs faevifluna , omnia citius patefeceris quae confite¬ 
ris repofita, cclfa Monafterii faftigia videbis ruere fuperante flamma, ac dein-* 
de tuipfc morte peribis peflima. Quibus vir beatus refpondit: Cum Dominus 
toofter hujus fit defenfor loci fortiflimus > exinanire eum, ficut dicitis, adver- 
fantium non valent manus, quod fi mortem mihi vultis inferre,dignum eft pa¬ 
ti pro ovibus,& in interitunoftro eas falvare. Illi vero nimio fuccenfi furore vi¬ 
dentes quod nihil proficiunt , acriter cUm caedentes femivivum relinquunt. 
Sed quoniam follemnis dies fecundum ritum gentium intervenerat, procul 
ab Eclcfia gens Ifmaehtarum ferociflima paterno more facrificia celebrat. 
Quod animadvertens vir fandiflimus, Deo annuente refumtis viribus ad eos 
Ufquc properans, in medio libantis populi hzc exhortationis verba eft locutusi 
Si hacc daemonibus tam devota mente facrificia perfolvitis* audori rerum Deo 
cui elementa famulantur omnia, & quem omnia caeleftium fpiritalia collau¬ 
dant agmina, his abdicatis ceremoniis condigna Vos oporteret celebrare liba¬ 
mina. Ad haec verba faevus debacchatur populus pro monitis viri > qticm cx- 
ftindum putaverat,& votorum contcmtibus. Princeps verb libaminum 
cum haec rationabiliter difeernere debuerat, ingentem capiti ejus lapidem 
vibrat: quo ftatim corruit idu vir fandiflimus , ac fufo fanguinc polluta 
confecratur tellus. Mundiflimi vero labente gleba corporis, locus ille con¬ 
ii tremuit a , tantumque fonitus ac motus terrae impiorum auribus infonuit, adi 

omnis Monafterii fabrica lapfum Patris vellet imitari dolore commota: pa* 
ganis vero velociter fugientibus crebra fubfcquuntur fulgura ac tenebrofus 
nimbus. Tunc procedente ventorum valitudine multipliciter feriuntur,*c 
nimio devaftantur horrore•,licet infideles, divina certamina cognovere. 
Abjcdis ergo ceteris militiae infignibus, parmis ad inftar phoebeae lampadis 
compadis conabantur defendere fuppofitum corpus. Sed fublatz furente 
fpiritu revolvunt gyros in modum turbinis, ne fcelerata plebs fando difcc- 
dens loco videretur indemnis. Ita contigit, ut qui injuftc diripere aliena deli¬ 
beraverant, vix evafionis locum promerentes propria amiferint. 

14. Expulfis igitur praedidis hoftibus, ceteri hoc audientes ab ipfo confinio 
refledunt gteflus. Denique Fratres illi quibus vir Dei montis adfccndere cul¬ 
mina indixerat, ac plurimorum coetus qui locis tutioribus ac celfioribus inte- 
rim rupibus latitaverat, videntes impacatos terribiliter difcedere Ibetos, fen- 
tiunt fe interventu 8. Theofredi ab acie nequifiima efte liberatos. Convenien¬ 
tes ergo reperere Patrem pro communi falute horribiliter humi proftratum. 
Verticem vero ufque ad interiora cerebri cum ingenti lapide faucium. Tunc 
§>oft nimios fletus & lamentationis carmina, paterna providenter pignora 
lacrata reportant in cellula. Ceteri quoque qui filvarum luftra ingrefh lon¬ 
gius fuerant difpcrfi, Paftoris domicilia repetunt univerfi: cujus diferimina 
videntes, provoluti genibus fandosfarpe deofculantur pedes ac manus. Sed 
vir fandiflimus coercet eos tam familiari obfequio , ac per fepeem dies 
divini fermonis recreantur pabulo. Septimi quoque diei immin^pte articulo, 

• Paullo aliter id refertur in fecundo Elogio apud Ctlempti*, rivulus ifte fubitb exundans prohibniC- 
Labbcum.in quo dicitur Theofredus Saracenis im- iet. demum vero Saraceni poftridie rivulum facili 
pia facra exprobraffe ; ob idque male mulcatus, pretergrefli, aeceffiflc feruntur ad Calmeliacenfe 
necem primo haud evafurus fuiffe, nifi infequen- Monafterium , ubi Theofredum lapidibus p*ne 
«M Saracenos i vit* S»hvi<u» *d rivulum m/$ut opprtiTcriar. 



VITA S. THEOFREDI ABB. CALMELIACENS.4*j 

jxjftquwn difpofuerat quim honeftc fe haberet prxfcns concio, vel quam CijuuAn: 
rcligiofe fummo deferviret Domino, cum omnes circumcirca decantarent »ccxxYitt/ 
divina jprxconia , migravit ad Dominum a felix anima, cui eft honor, laus ° CT ' X1X ‘ 
te gloria per eunda lzculorum faecula, Amen. 


Explicit vita. & pajjio fantti ac beatijjimi Thtofredi Calmiliacenfis 
Coenobii Abbatis religiofijjimi. 


«Nempe anno pracmiflo scc ixvii t,&qoi- Monafterii inferibitur xv K*l T>*t*mb. Tr*nfl». 
dem x jt Kal. Novcmb, uti in Kalendariis Cal- tio S.Thcofrtdi Abb»tit. Succc/Torem habuiffefer- 
meliaccnfi& Benedi&ino lignatur. F.udo &Theo- turS. Savinianum, cujus diem fertum colunt 
fredus propriis fertis coluntur non folum in Mona- Calnieliacenfes vi Id. Jumi. de eo fuprain Ob- 

ftetio itio, fed & in Coenobio Cafe-Dei, quod non fervationibus prasviis, 

longe diftata Calmcliaccnfi. In Kalcndario iftius 





DE SANCTO SIVIARDO ABBATE 

Martii i. 

ANISOLENSI APUD CENOMANNOS. 

Onastieium Anifoltnft apud Ceno mannos in Gallia ad Ani- jJSSfte? 
folam* fluviolum, nunc S. Carilefi * dictum, conftrucrc coepit S. num. 
Caeilefus Abbas primus,cujus Vitam oS.Siviakdo Akate If^Aak 
deferiptam exhibuimus Saculo 2. Locum Coenobii appellabant Cafam- 
Gajani , de quo idobfervatu dignum invenio in mf libello de vita S. Turibii 
Cenomannenfls Epiflopi,quam CarUs filius Severi, Dei fervus, ficutviderat 
& audiverat, feribere curavit. Turibiuscujufdamprapttcntis pagani nomine Ga- 
jani uxorem adchriftum adduxerat, quam ob rem Gaj anus infidi as ipfl tendebat. 

Erat autem valde dives te potens, te poiteffiones multas habens: ipfe verd 
inter fuos pagenfes quafi Dux habebatur , ficut locus in quo eft, hadenus 
demonftrat, qui magnis aedificiis te muris altis CafarGajani vocatur, ifttci 
S.Carilefo ex fimetum Afeeterium haud ignobile quondam , in quo vtxere S. Si¬ 
vi ardus Abbas quintus , quo de agere injhtuimut s AdelHblmus ex- 
Monacho Sagienfis in Gallia , W illelmus ex-Abbate Dunelmenfls Epifopi, 

& alii viri illuftres , de quibus alias. Intcrim obfervo Aenaldum S. Karilef 1 
Abbatem fubfcripfsjfe litteris Synodi Pariflenfls pro immunitate Corbeienfts Mo - 
naflerii. Ex flant item littera tres Nicolai Papa l de controverfla Rotbem Ceno- 
mannici Epiflopi adverfus Monachos Anifiltnfcs i & ali*prg confirmatione Privi¬ 
legii Anifolenfis , ad univerfes Epifcopos & Principes QaUia tnnfmijfa, in quibus 
Eng i Lhaeius Abbas Anifolenfis nominatur . 

z. Legimus tum apud Surium & Bollandum , tum in mjf. codd. fermonem exhor- ^ t v j ardi 
satorium de S i v 1 ar D o*, aliis Siwiardo fus Siwinardo ; quo in flrmone *s.s, v »ri 
paucafunt notatu digna. Legimus & aliam Legendam( ut vocant) falamo exara¬ 
tam, qua praditto fermoni nonnihil adverfatur. ^uam^uam Legenda praftrenda 
videtur homilsa: ex qua paucas res ad S. Siviardi hi floriam pertt nent es referre/af¬ 
ficiat. nam morales id genus temporum illorum orationes fiomachups potius leftord 
movent quam pietatem, bn Auctoris anonymiverba. 

De quodam Dei famulo Patre noftro Siviardo, egregio Sacerdote, hic 
pauca te de ejus admirabili vita vel converfatione fanda, quibufdam arai* 
cis flagitantibus, feribere decrevimus , unde te fraterna concordia optimo 

Pppiij 





4 U DES. SIVIARDO ABB. ANISOLENSI. 

Ciua am. ejus aedificetur pietatis exemplo, &: Chrifti laus femper accrefcat per fuum 
MartiV x fidelem famulum fupradidum. Noftro etenim tempore (hinc Auttons *ta~ 
TU * tem difee) exftitit haec nobis fanda progago , per cujus os Deus larga prae¬ 
dicationis populo fux propinavit Ecclchx» 

4. Et quidem ipfius fanda origo, non de genere ruftico , fed ma¬ 
gis de nobili profapia procedit. Natus eft enim in pago Ccnomannico , &c 
in parochia Deablentica , Chriftianis ac Deum timentibus parentibus, a 
genitore fcilicct Dei famulo Sigiramno, necnon venerabili ac Deum ti¬ 
mente femina genitrice ipfius quae vocatur A d d a. Ab his namque nobi¬ 
libus ac felicibus genitoribus procreatus, proceffit in mundum hic opti¬ 
mus Chrifti miles Siviardus: cujus nos converfationem fandam atque ho- 
neftiffimam ab adolefcentia fua optime novimus. Et quidem in ipfafua ado- 
lcfccntia inter reliquos coaetaneos fuos valde diffundis erat in converfatione. 
aetate fcilicet juvenis, fed moribus grandaevus erat. Non enim pueriliter 
levis fuit, ferhmagis gravitate fundatus. Et illud quod folet juvenilis aetas 
litteratura: difciplinam fugere ac laborem , hic fummo expetiit devotionis 
cultu. 

Monaftica 5. Feftinavit namque ad perficiendam atque complendam perfedionem 
piofdEo. cvangelicam, ut optimus negotiator venditis omnibus compararet pretio- 
fiiTimam cxleftemque margaritam. Defiderabat enim Clericatus religio- 
fum officium,ut verus &obediens Monachus fieret, & ut Chrifti veftigia 
relidis omnibus per viam humilitatis 8d obedientix fcqueretur. Quod & 
confolante Domino rede perfecit, dum palam mitis & humilis in conver¬ 
fatione apparuit. Fadus vero eft non folum Monachus, fed 8c per eledio- 
saccrdotiu. nem Fratrum Sacerdos ac Pater magnus, ac dodiffimus in eundis falutari- 
bus difciplinis. 

Abbatiaiis p D ft genitoris fui S.Sigiramni deceflum, Fratres ex Anifolenfi Mona- 
fterio elegerunt fibi prxeffe optimum Pfcftorem. Qui non folum terreno, 
fed multo magis cxlefti &c fpiritali cibo eos fxpius reficiebat, &ipfamDei 
domum ut vir prudens tam in ftrudura quam in fpiritali rigore pulcherrir 
me xdificavit, &c inibi felicem curfum vitx fux miro modo confum- 
mavit. 

* Exim*fpi?- 7« Similem pxne,ut Apoftolus Johannes, ipfe habuit vocationis fux fi- 
doreiiiu- nem. Neque etenim audivit aliquis plangere eufn aut contriftari anteobi- 
fttatus. tum f uum . & in ejus fandx animx egrefTu uni tunc ex Fratribus oftenfa 
eft vifio, ita ut offenderetur eundis palam, quanto ipfe vir Dei effet culmi¬ 
ne fanditatis prxeipuus. Nam vifum eft illi, ut dixit, lumen fumnaxcla? 
litatis, idque libi vicinius adpropinquare. Et dum hanc admirabilem ipfe 
vifionem confideraret, adftiterunt ei beatiffimi Apoftoli Petrus & Paulus, 
& in medio eorum anima illa fanda domni Siviardi nimio fulgore cande¬ 
bat: qui utrique Apoftoli utramque ejus manum tenere videbantur. Et fer¬ 
tur ad eum ille dixifte:Frater, ego Chrifto agp gratias, qui me dignatus 
eft in requie fua fufcipere. vado ccce cum dofhinis meis prxfentibus; vos 
Euioci* ver ° eu ^°g^ as < l uas c g° paravi, ferte germanx mex & ejus Sororibus. O 
loroti mif- Sacerdotem verum, qui nec poft tranfitum oblitus eft fraternx diledionis, fed 
magis ac magis femper in eo flammavit fervor caritatis pleniffimx. Nam fides 
&: fpes ceffant aliquando in Sandis, &: fola in eis poft obitum excrefcit flam¬ 
ma pietatis. Ita & in hujus Sandi clare apparuit vifionc. Ecce inter Apofto- 
los vifus eft ille Sandus, qui per munditiam caftitatis & opera pleniffimx 
caritatis ac mortificationis continentiam & patientix perfedionem, ad me¬ 
rita rede creditur pervenilTe apoftolica eorum, inter quos clarus apparuit in 
fine, Sc a quibus perdudus eft in cxleftem patriam , ad maximam glorix 



Digitized by 


G005 



DE S. SIVIARDO ABB. ANISOLENSI. 487 

coronam. Eccc quo praemio honoratur, & fupra multa conftituitur bonus Cl * CA Ak - 
ille fervus , qui fuper pauca inventus eft fidelis. 

8. Revera enim Pater ifte venerabilis perfeveravit femper cum Fratribus, 

& non ccffabat ufque in finem exhortari eos &: confolando admonere, ut 
jugiter in fando Ordine perfeverarent, atque in Dei laudibus permanerent. 

Et cum cognovit proximum finem fuum , non contriftatus eft valde, fcd 
oravit fobrie: &: pofitis in ledulo fandis membris, obdormivit quietus in 
pace. Et quidem odavo anno regni domini Theodorici Regis,Kalendis Mar¬ 
tii farcinam fuae depofuic carnis, & receptus eft cum fandis Angelis in fe- 
dem caeleftem. 

9- Hacfunt qua dc S. Siviardi gefiis elici pojfunt ex frxditta homilU : in 
quibus nonnulla veniunt obfervanda . 1 Sivi ardum ex fago Ccnomannico, non 
ex Aquitanis partibus, ut inmf. Legenda dicitur, procefiiffe, & quidem in pa¬ 
rochia Diablentici. Verum qua illa parochia apua Cenomannos ? Corvaiferius 
fatetur idfe adfequi non pojfe. In Vita S.Domnoli Efificopi apud Surium legimus 
villam Tridentem fitamin condita Diabientica. quem locum haud alium ejfe 
quam Cajaris Diablcntas feu Diablentres, conjiciunt focii Bollandiant. id tamen 
adJBrmare nolim.Deinde obfervandum,Sigiramnum S iviardi patrem, Anifolenfis Mo- 
najlerii Abbatemfuijfc sfororemverb alicujus Parthenonis AbbatiJfam.Sigiramnum 
S.. Bertramni Cenomannenfis Epifcopi pronepotem fuijfc putant Corvaiferius & Bon- 
donetus, eum quem Bertramnus in Tettamento fuo appellat Sichamnum filium 
Sigechclmi, dulci {fimum pronepotem. Praterea Siviardt obitum contigijfe anno 
odavo Theodorici Regis .quod vel de Theodorico Chlodovei fecundi flio, vel de 
Theodorico Kalcnfi interpretandum. Et quidem fi conflaret, Sivi ardum d Carilefo 
quintum Ani folen fis Monafierii fuijfc Abbatem, (quod in fronte V itaS.Carilefi ab ipjb 
S iviar do feriptx legijfe me memini) potius ad Theodoricum priorem quam ad pojte- 
riorem referendus Sivi ardi obitus videretur.fiquidem Carilefus vixannumxicc xl 
excejfit. Bondonetus tamen Siviardum remittit ad fheoderici Kalenfis principa¬ 
tum. Mirum eft, S. Siviardi diemfeftum non recoli in Monafterio noftro S. Cari - . N 
lefi , cum de eo jampridem in dioeceji Cenomannica fiat ofreium novem leItionum. 

Beli quia ejus ubi fint, ignoratur. 

COO# COG^^#oO'30#(^5#oC>5C^^#^^503f^O#<)(i.50#CO*OCO<>#CO #OiO O# CO 

SANCTI EGBERTI PRESBYTERI “ 

ET MONACHI IN AN G LIA. 

ELOGIUM HISTORICUM. 

Nno Dominicae Incarn. dc lxiv teBc Beda inhift. lib.3 cap. 

27 , quum peftilentiae lues in Northanimbrorum provincia f*vi- 
ret , eadem plaga Hiberniam quoque infulam pari clade preme¬ 
bat. Erant ibidem eo tempore multi nobilium fimul & medio¬ 
crium de gente Anglorum, qui tempore Finani & Colmani Epifcoporum 
relida infula patria, vel divinae ledionis , vel continentioris vitae gratiail-. 

16 fecefferant. &: quidam quidem mox fe monafticae convcrfationi fideliter 
mancipaverunt, alii magis circumeundo per cellas Magiftrorum, ledioni 
operam dare gaudebant. Erant inter hos duo juvenes magnae indolis dc Egberms 
nobilibus Anglorum ,£d e lhun & Ecgberht/. Hi cum effent in Mo- A *|- 

nafterio quod lingua Scortorum Rathmelfigi appellatur, & omnes focii ip- hernia Mo- 
forum vel mortalitate de faeculo rapti, vel per aliaeftcnt locaidifperfi •, cor- nachus, 



■ igitized by t^OOQle 


488 DE S. EGBERTO PRESB. ET MONACHO. 

anw.Chu. r cptifunt ambo morbo ejufdcm mortalitatis, & graviflimeafflicti. E quibas 
ApL llll. Ecgberht cum fe xftimaret effc moriturum, egreflus eft tempore matuti- 
pcftecor- no de cubiculo in quo infirmi quiefcebanc, & refidens folus in loco oppor- 
reptus, vitx tuno, coepit fedulus cogitare de adibus fuis:& compundus memoria peo- 
obdn« S catorum iuorum, faciem lacrymis abluebat, atque intimo ex corde Deum 
° nnCt ' precabatur,ne adhuc mori deberet, priufquam vel praeteritas negligencias 
quas in pueritia five infantia commiferat, perfcdius ex tempore caftigaret, 
vel in bonis fe operibus exerceret. Vovit etiam votum , quia adeo pere¬ 
grinus vivere vellet, ut numquam in infulam in qua natus eft, id eft Britan¬ 
niam rediret: quia praeter follemnem canonici temporis pfalmodiam ( finon 
valetudo corporis obfifteret,) quotidie pfalterium totum in memoriam divinx 
laudis decantaret: quia in omni feptimana diem cum node jejunus tranfircr. 

i. JEielfwno mortuo, Ecgberht dccufla moleftia valetudinis convaluit, ac 
mulco poft tempore vivens , acccptumque Sacerdotii gradum condignis 
ornans acribus , poft multa virtutum dona, ut ipfc defiderabat,nuper, id 
eft anno dominicae Inc. feptingentefimo vicefimo-nono, cum eftetipfe an¬ 
norum nonaginta, migravit ad regna cxleftid. Duxit autem vitam in ma¬ 
gna humilitatis, manluecudinis,continentiae, fimplicitatis & juftitix pdfe- 
dione. Unde & genti fux, & illis in quibus exfulabat nationibus Scortorum 
Sanftiflime five Ptdorum, exemplo vivendi, & inftantia docendi, Sc audoritate cor- 
dciacep* ripiendi, & pietate largiendi de his quae a divitibus acceperat, multum pro- 
Tres' Qua- Addidit autem votis quae diximus, ut femper in Quadragefima non plus 
gcfimaiob- quam femelin die reficeretur, non aliud quam panem ac lac tenuiflimum, 
Urvat quo- ^ h oc cum nvenfura, guftarct.Quod videlicet lac pridie novumin phialapo- 
rjos!>. ncre f 0 j c b aty & poft nodem ablata fuperficie craffiore, ipfe refiduumcum 
modico (ut diximus ) pane bibebat. Cujus modum continentix etiam xl 
diebus ante Natale Domini, totidem quoque poft perada follemnia Pcntc- 
coftes, hoc eft Quinquagefimx, femper obfervare curabat. 

Germano- 3. Eo tempore ,i»quitBedalib.s cap. 10 , hoc eft circiterannum d c xxcvr, 
fionemmt" venerabilis & cum omni honorificentia nominandus famulusChrifti Sc Sa- 
ditatur. " ccrdos Ecgberht, propofuit animo pluribus prodefTe, id eft inito Apoftolico 
verbum Dei aliquibus earum qux nondum audierant gentibus evangeli- 
zando committere: quarum in Germania plurimas noverat efTe nationes, a 
quibus Angli vel Saxones, qui nunc Britanniam incolunt, genus & origi¬ 
nem duxifie nofcuntur. Unde hadenus a vicina gente Britonum corrupte 
Germani nuncupantur. Sunt autem Frefbnes, Rugini, Dani, Hunni, anti¬ 
qui Saxones, Boruduarii. Sunt etiam alii perplurcs iifdem in partibus po¬ 
puli paganis adhuc ritibus fervientes, ad quos venire prxfatus Chrifti mi¬ 
les circumnavigata Britannia difpofuic, fi quos forte cx illis ereptos fatanx, 
ad Chriftumtransferre valeret:vel fi hoc neri non poffec , Romani venire 
ad videnda atque adoranda beatorum Apoftolorum ac Martyrum Chrifti 
limina cogitavit. Sed ne aliquid horum perficeret, fuperna ilii oracula fi- 
mul &C opera reftiterunt. Nempe S. Boiftlus, Prxpofitus quondam Monaftc- 
rii Mailrofenfis fub Abbate Eaca,i* fimnts f recepit cui dem ex fuis difcifulis 
*d hoc opus deHinato, ut diceret Ecgherto, quia non valeret iter, quodpropo-* 
fucrat, implere. Dei voluntatem cflc,ut ad Columbx Monafteria magis 
Divinitus docenda ipfe pergeret. Iterato vi fi acprucepto, ipfc tametfi certus de vifione; 
impeditur, nihilominus tentavit iter difpofitum cum Fratribus memoratis incipere. 
Cumque jam navi impofuiflcnt qux tanti itineris necefficas pofccbar, 
atque opportunos aliquot diebus ventos exfpcdarent; fada eft node qua¬ 
dam tam fxva tempeftas , qux perditis nonnulla cx parte his qux in navi 
erant rebus*, ipfa in latus jacentem inter undas relinquerent. Salvata 

tamen 


Digitized by LjOOQLe 



It 


f 


I 


A 

;A 

'ui** 

iU- 

iV 

:|»yj 

/-*?. 

iU**» 

w. 

jitf» 

•jjtt 


DE S. EGBERTO PRESB. ET MONACHO.489 

tamen funt omnia qua: orant Ecgberhti te (ociorum ejus. Tum' ille quafi ann.Chil. 
propheticum illud dicens, quia propter me cft tempeftas haec , fubtraxit fe ^p R c / 
illi profectioni, te remanere domi paflus eft, & intiiienfiMonafierio migra* 
vit . adperennem vitam anne d c c x x i x. 

4. Divino confilio fattum efi , ut Egbertus ad exteras gentes non tranfierit , Nempe ut 
/rm/4 «/ Scottos Monachos ad ritus catholicos revocaret. Exponit id Beda lib.s Cap . 

4*. Nec multo poft, inquit, illi quoque qui infulam Hii incolebant Monachi ritus catho- 
Scotticae nationis, cum his qua: (ibi fubdita erant Monafteriis ad ritum Pafcha: llcos > 
ac tonfurae canonicum Domino procurante perdudi funt. Siquidem anno 
ab Incarnatione Domini feptingentefimo fexto-decimo, quo Ofredo occifo anuo ? i«. 
Coenred gubernacula Regni Northanimbrorum fufeepit} cum veniifet ad 
eos de Hibernia Deo amabilis te cum omni honorificentia nominandus Pa¬ 
ter ac Sacerdos Ecgberht, cujus fuperius memoriam faepius fecimus, hono¬ 
rifice ab eis & mulco cum gaudio fuiceptus eft. Qui quoniam &dodor fua- 
viffimus, te eorum qux agenda docebat, erat exfecutor devotiilimus, li¬ 
benter auditus ab univcrlis , immutavit piis ac fedulis exhortationibus in¬ 
veteratam illam traditionem parentum eorum, de quibus af*>ftolicum illum 
licet proferre fermonem, quod aemulationem Dei habebant, fed non fecun¬ 
dum fcientiam : catholicoque illos atque apoftolico more celebrationem, 
ut diximus, praecipuae follemnitatis (ub figura coronae perpetuae agere perdo¬ 
cuit. Quod mira divinae conftat fadum difpenfatione pietatis ; ut quoniam 
gens illa quam Aoverat fcientiam divinae cognitionis libenter ac fine invi¬ 
dia populis Anglorum communicare curavit, ipfa quoque poftmodum per 
gentem Anglorum in ,eis quae minus habuerat, ad pertedam vivendi nor¬ 
mam perveniret. Sicut econtra Britones qui nolebant Anglis eam quam habe¬ 
bant Fidei Chriftianae notitiam pandere ; credentibus jam populis Anglo¬ 
rum te in regula Fidei catholicae per omnia inftrudis, ipfi adhuc invetera¬ 
ti te claudicante? a femitis fuis, te capita fine corona prxtendunt, &: fol- 
lemnia Chrtfti fine Ecclelix Chrjfti (ocietate venerantur. Sufceperunt au¬ 
tem Hiienfes Monachi docente Ecgberhto ritus vivendi catholicos fub Ab-, 
bate Dunchado poft annos ckciter odoginta, ex quo ad praedicatio¬ 
nem gentis Anglorum Aidanum miferant Antiftitcm, £)go eodem tempo- data s. fce- 
re Hiienfes Monachos etiam S. P. Benedicti Regulam fufiepifie, tn hujufie Tomi nci *' ,ai «.<=- 
Prafatione docuimus. g 

5. Manfit autem vir Domini Ecgberht , pergit Beda ,annos trcdecim in-Moritur 
paefata infula, quam ipfevelut nova quadam relucente gratia ecclefiafticx anno 7l? » 
locietatis te pacis Chrifto confccraverat: annoque dominicx Inc. feptingen- 
tefimo vicefimonono, quo Pafcha dominicum odavo Kalendarum Maiarum 
die celebratur, cum Milfarum follcmnia ejufdem dominicx Rcfurredionis ipfo di« 
celebraftec, eodem die te ipfe migravit ad Dominum : ac gaudium fummx Paf?h *' 
feftivitatis quod cum Fratribus quos ad unitatis gratiam converterat in¬ 
choavit, cum Domino&: Apoftolls ceterifquecaeli civibus complevit, im- 
mo idipium celebrare fine fine non definit. Mira autem divinae difpenfatio 
provifionis erat,quod venerabilis vir non folum in Pafcha tranfivit de hoc 
mundo ad Patrem, verum etiam cum eo die Pafcha celebraretur, quo num- 
quam prius in eis locis celebrari folebat. Gaudebant ergo Fratres de cogni¬ 
tione certa te catholica temporis pafchalis , laetabantur de patrocinio per¬ 
gentis ad Dominum Patris, per quem fuerant corredi. Gratulabatur ille, 

3 uod eatenus in carne fervatus eft, donec illum in Pafchx diem fuos au- 
itores quem femper antea videbant, fufeipere ac fecum agere videret; fic- 

3 ue certus de illorum corredionc reverendiflimus Pacer exfultavit ut videret 
iem Domini: vidit & gavifuseft. In metrico Martyrologio Beda edito in tomo p 

■Q>2.q 


Digitized by LjOOQLe 




49 o DE S. EGBERTO PRESB. ETMONACHO. 

Asm. Chr. Spicilegii Acheriani memoratur htc diBicho , menfe Aprili: 

»cc xxix. Ecbertus digna virtutum laude corufcus 
rR ' XXI ' ’ ’ Aftn ferum o&avis veneranter fcandit olympum. 

Epifcopui 6 . Ex ditiis patet , S. Egbertum nufquam dici a Beda Epifcopum Archiepi- 
noH fuu. fcopuxnvf, Jed tantum Sacerdotem: quo nomine non raro antiqui Fpifcopos vo¬ 
cant. Nec alia forte de caufa Alcvvinus Egbertum ijlum Epifcopum appellat i» 
Vita S. Vvillibrordi Epifcopi. JOuamquam quod Beda nufquam eum Antiftitem 
Fpifcopumve nominat , fatis demon Brat eum fecundi ordinis fuijfe Sacerdo¬ 
tem. Non audiendus pfeudo-MarceUinus in Suidberti Aciis fabulofis , qui Eg¬ 
bertum Eboracenfcm Archi epifcopum dicit , confundens eum videlicet cum 
Eccberto illius fedis Antiflite , qui poft hujus Egberti obitum anno tertio in 
ocum Vvilfridi junioris Eboracenfts Archiepifcopi fujfctlus eft. 


“;$ ANCTI IN^ REGIS 

OCCIDENTALIUM SAXONUM 
IN BRITANNIA, MONACHI ROM^, 

ELOGIUM HISTORICUM. 


Lub.es Britannica infula Reges feptimo # otlavo ara ChriJHaua 
feculo ad viia momftica ajylum fefe receperunt , & ex eo ad colefiis 
patria portum feliciter appulerunt. Primus , ni fallor , iter aperuit 
Sicberchtus Rex An glorum Orientalium , a Beda laudatus in 
'S e£ tn *. hift. Ecclef. lib. jcap.iS, , qui relidis Regni negotiis & cognato fuo Ecgrico com¬ 
mendatis, intravit Monafterium quod fifei fecerat, atque accepta tonfuri 
Sebbi, pro sterno magis regno militare curavit. Secundus occurrit Sebbi ejufdem 
provincia moderator. Is cum annos triginta in Regno exegiflet, correptus in¬ 
firmitate permaxima qua &: mortuus eft, admonuit conjugem , ut vel tunc 
divino fe fervitio pariter manciparent, cum amplius pariter mundum am- 
plcdi, vel potius mundo fervire non pofTenc. Quod dum argre impetraret 
ab ea, venit ad Antifiitem Londonix civitatis vocabulo 'W aldherequi Er- 
conwaldo fuccefletat j & per ejus bcnedi&ionem , habitum Religionis 
Eutrvinuf *I U ^ m defiderabat accepit , ut Beda lib. 4 cap. n auctor eft. Tertius idem 
utrruiis ,propofitumficutus eft Eutvinus Occidentalium Saxonum Princeps , fortaffc 
unus ex illis Subregulis , qui poft Cenwatchium acceperunt Regnum gentis, 
divifum inter fe tenuerunt annis circiter decem , inquit Beda cap. fequenti. 
Eutwinus idem effe videtur qui Efcwinus apud VviUclmum Malmcsburicnfcm 
lib. 1 de Regib. Angi. cap. 2. Ipfius fortunam hactenus parum notam difetmus ex 
Poematio tertio , Alcvvini nomine perperam edito, ftquidem regnante Ina condi¬ 
tum eft, in quo hac de Eutvvino: 

Hoc Templum Bugge pulcro molimine ftru&um 
Nobilis EutWini erexit filia Regis, 

1 pnus Qui primus ♦Imperium Saxonum rite regebat: 

Dona &prxfentis contemnens culmina Regni, 

Divitias mundi rerumque reliquit habenas. 

Plurima Bafilicis impendens jura novellis. 


Reges Au- I* 

glorum 

Monachi. 



Digitized by ^ooQle 



DE S. INA REGE WEST-SAXONUM. 

Quam * nunc ruricola: fervant Monaftcria * jura. 

Exfn facratam perrexit quaerere vitam, 

Dum proprium liquit Chrifti pro nomine Regnum. 

Qui tamen ante tribus geflit certamina pugnis, 

Et ternis pariter confecit bella triumphis. 

Seu * Regnum rexitplurcs feliciter annos, 

Donec converfus Cellam migravit in almam. 

Inde petit luperas meritis fplendcntibus arces, , 

Angelicis turmis ad caeli culmina dudus, 

Caelicolis jundus laetatur forte fuperna. 

Poft hunc fucceflit bello fumofus &: armis 
Rex Ceadwalia potens , Regni poffdfor ut heres, drc. 

Ifcvvino regni annos novem tribuit Vvilleimus. £htartus AL t h i l r e d u' s, aEtiiihe- 
de quo fic Eeda in Epitome: Anno dcc i v ALthilred poftquam triginta an- 11,15 » 
nos genti Mcrciorum praefuit, Monachus fadus Coenrcdo Regnum dedit. 

Quintus ac fex tus ex Britannia Regibus purpuram Cuculla mutarunt Coenre- Coenrcdus 
dus^ 1 Offa Merciorum Reges , a Beda commendati lib.s cap.20. Anno im- &offa > 
perii Ofredi quarto (isefi Chrifiiarmus dcc 1 x) Coenrcd qui Regno Mer¬ 
ciorum nobili ifime tempore aliquanto praefuerat, nobilius multo fceptra re¬ 
liquit. Nam venit Romam, ibxque attonfus Pontificatum habente Conftan- 
tino, ac Monachus fadus ad limina Apoftolorumin precibus, jejuniis, & 
elccmof/nis ufque ad diem permanfit ultimum, fuccedente in Regnum Ceol- 
redo filio Ethilredi, qui ante ipfum Coenredum idem Regnum tenebat. Ve¬ 
nit autem cum illo & filius Sigheri Regis orientalium Saxonum vocabulo 
Offa, juvenis amantilfima: aetatis &: venuftatis, qui pari dudus devotione 
mentis reliquit uxorem, agros, &c. & ipfe, ubi ad loca fanda Romam perve¬ 
nerunt , attonfus &c in monachico vitam habitu complens, ad vifionem beato¬ 
rum Apoftolorum in caelis diu defideratam pervenit. Septimus I n a Rex occi¬ 
dentalium Saxonum , quempra manibus habemus. Oflavus S. CeoiVlfus CcoWtI 
Northanimbrorum Princeps , de quo agendum anno 739. Nonus denique E ad- fas, 

B E R T u s Rex Northanimbrorum, uti Continuator Fpitomes Beda tradit his verbis: 

Anno dcc l v i i i Eadbcrtus Rex Northanimbrorum Dei amoris caufa &c & Eadber- 
caeleftis patria: violentia, accepta S. Petri tonfura, filio fuo Olwlfo Regnum tus * 
reliquit. Hic «furpare liceat id quod dicit Sugertus Abbas in Vita Ludovici VI 
E rancorum Regis: V ideant qui monafticae paupertati derogant, quomodo non 
folum Archiepifcopi, fed &: ipfi Reges, tranfitoriae vitam aeternam praefcren r 
tes, ad fingularem monaftici Ordinis tutelam fecurilfime confugiunt. Lege qua 
de Carclomanno dici uri fumus ad ann. 7//. Adlnam revertamur. 

2. Divifo Britannia Regno in Heptarchiam , S axones GewilTorum Regnum 
appellaverunt eam infula partem , qua Cantio occidua, di fla eft Regnum 'W eft- 

5 axonum, id e fi occidentalium Saxonum , ex oppofito Galliarum fita. Hoc Regnum 
primus adeptus c/Cerdicus^ Ina tritavus, fic enim de Ina genere loquitur lax S enus * 
Iohannes Bromton de Regno Vvefi-Saxia .-Ine fuit filius Cenred filii Ceowolde, 

6 frater ChineWolde , qui ambo fuerunt filii Cudwyne fratris Chealyng, 
fratris Regis Kenryk, fratris Regis Cerdic, a quo iftud Regnum cft-Saxia: 
incepit. Ina for ores fuere SS. Cuthburga & Coenburga Abbatijfx , de quibus- 
diximus ad annum 724. ■ 

■ 3. Anno regni Aldfridi tertio, inquit Beda lib. s cap. 7, Ceadwalla Pvcx oc- [* 

cidentalium Saxonum, cum genti fux duobus annis ftrenue praeeffet, relido * 

Regno propter Dominum regnumque perpetuum, venit Romam .v. illo per¬ 
veniens Pontificatum agente Sergio, baptizatus eft die fando fabbati Pafcha- 
lis, anno ab Incarnatione Domini fexcentefimo oduagefimo nono: & in albis 

Qqq ij 


Circa An. 

» cc' XX K. 
F U B. VI. 

*f Qu« 

* f. mona- 
/tica 

* f. Sic 


1 


; 


Digitized by ^.ooQle 



491 DE S. INA REGE WEST-S AXONUM. 

adhuc potitus, languore correptus,duodecimo Kalendarum Maiarum die 
pcc ini folutus cll a carne Beatorum eft regno fociatus in cadis. Abeuntc autem 
vi*, vi R omam Ccadvalla fucceffit in Regnum In e de ftirpe regia, nempe C i- 
negitii ex fratre Cuthbaldo pronepos , ut feribit V ville Imus de Regib. Angi, 
libicap. 2. qui tamen Ina magis pto infitivx virtutis induftria quam fucceffi- 
laudatar. vx fobolis profapia in principatum accitur , fortitudinis unicum fpecimen, 
*f. nefeies prudentix fimulacrum , religione parem nefeias * : quibus artibus vitam 
componens, domi gratiam, foris reverentiam mercabatur. Adeo annis duo¬ 
bus dc fexaginta (legendum de quadraginta) poteftate fundus, fine ullo infi- 
diarum metufecurus incanuit^fandillimus puriffimi amoris lenocinator. Per¬ 
git Vvillelmus dicere de rebus bello gefiis. 

B-ilo ftre- 4. Prima illi in Cantuaritas expeditio, in quos nondum de incendio Mol- 
naus. i on j s iradefremuerat *. Provinciales parumperrefiftere aufi,mox omnibus 
* dcfccbuc- ccncat i s &; viribus inventum effutis, cum nihil in pedore Inxquod ignavix 
conduceret reperiffent, difpendiorum fuorum intuitu deditionem confulere. 
Teneant regium animum muneribus,follicitant promiflis, nundinantur pacem 
triginta millibus auri marcis, ut pretio mollitus bellum folveret, metallo prx- 
ftridus receptui caneret. £>god dicit de Mollone a Cantuaritis exufio Vvillel¬ 
mus , id explicat cap.i. Quippe Ceadvvalla In.t pr.tccjfor cum fratre Mollone Can¬ 
tuaritis bellum intulit i fed non ita ut fperabat, imparatos aut animi vacuos pro¬ 
vinciales offendit. Siquidem poft multa incommoda vicatim&opidatim ac¬ 
cepta , tandem animati ad manus veniunt, congrcfluque fuperiores Cedwal- 
lam in terga vertunt, fratreque Mollone in tugurium quoddam compulfo 
domunculam ipfam fucccndunc , Molio inter flammas halitum crudavit. 
Hinc hereditaria Ina fimultas m Cantuaritas. Mattbaus Vveftmonafiericnfis 
nachus tradit. RegemCantix W ithredum humiliter obviam Inx vcniffc,&: 
magnam pccunix fummam (trigeties mille marcas Vvi Ile imus , Florentius 
Homicidiu Vvigornienfrs ter mille feptingentas quinquaginta libras numerat) pro neceju- 
muiu* ve nis dedifle. Hic mos illius temporis erat , ut homicidia pecunia pretia elueren¬ 
tur. Hxc de proeliorum ejus fucceflu dida modum agnofeant fuum, ait Vvil- 
lelmus lib. / cap, 2. Fatta bellica leges apud lohanmm Bromton in Chro. tomo / 
Hi fi. Angi. Subdit Vvillelmus. 

Rebus pii 5. Ceterum quantus in Dei rebus fuerit, indicio funt leges ad corrigendos 

gertis cia- mores in populo latx, in quibus vivum ad hoc tempus puritatis fux relultat 
■ ru ‘ fpeculum. Indicio funt Monafteria regiis fumtibus nobiliter excitata, prxei- 
cipue Glafconienfe noftris quoque diebus infigniftimum .v. Adfuit contilio 
Pater Aldhelmus , cujus ille prxeepta audiebat humiliter , fufeipiebat 
granditer , adimplebat hilariter. 

Leges con- 6 . Ad leges quod attinet ab Ina latas , ex flant illa , pars quidem in tomo i Cone. 
dtt ’ Spelmanni , integra vera in Chronico Iohannis Bromton diftinCla in capitula So* 
quibus legibus ut robur adderet , mi fit qui Berechvvaldo Cantuarienfi Archiepif- 
copo confirmandas deferet. Boni facium pofiea Maguntinum Antifiitem futurum, ut 
in hujus Vita legitur infra. 

Mmaftes iu 7 * Monafierium Glafconienfe feu Glaftonienfe in quodam paluftri receflu 
Giaftonien- conftruxit Ina, ut fcilicet eo tenacius Monachi fupernis inhiarent, quo cafti- 
- 10 gacius terrena haurirent, cui quantum fplendoris adjecerit, libellus ille do¬ 
cebit , quem de antiquitate ejufdem Monaftcrii elaboravi. Ita Vvillelmus 
loco jam non femel citata. Ina vetera Glaflonienfrs Meuafltrii adijicia infiauravit, 
f radiis locum dotavit , munivit Privilegiis: qua ne nimius fim, omittenda exi- 
(limo. Lege Manafiicon Anglicanum , Spelmannum torna r Cane . & Februarium 
BoUandiannm. I Uud unum obfervare juvat quod in charta quadam apud di Hos Au- 
Hores relata memorat Rex ina his verbis: Kentwinus Rex qui Glaftingie 



Digitized by LjOOQLe 



DE S. INA REGE WEST-S AXONUM. 495 

matrem Sandorum vocare folitus erat, 5 $ eam ab omni facculari & ccclefia- c« ca a«. 
ftico obfequioimmunem ftatuit,hanc Privilegiis dignitatem conceflit,ut ^ 
babeant Fratres cjufdcm loci poteftatcmeligendi & conftitucildi fibi Recto- E 8 R ' 
rem juxta Regulam S. Benedicti. iftud h^tmfterium fttum erat in Somer/e- 
tenfi Comitatu , multis viris illujtribus & piis illuftratum , quos enumerat Mona- 
fiteon Angiicanum pag. 8 & j>. cujus Monafterii hiftoriam ultimus fcripfit 
Johannbs Monachus Glaftonienfis , cuqus hac verba, in Prafationc rufi 
Quoniam certe W ille Imus Malmefburicnfis Monachus noftram Chronicam 
five antiquitates ab adventu fandi Jofeph fociorumque ejus ufque ad tem¬ 
pora recolendas memoriae Henrici Blois W intomenlis Epifcopi & Abbatis 
hujus loci, cujus induftria beneficiorum apud nos viget in faecula; id eft ab 
anno Incarn. Domini l x i i i ufque ad annum m e x x v i defcripfit: Fra¬ 
ter quoque A d a m de Donerham, didi hujus noftri Coenobii Monachus, 
a tempore praedidi Henrici & Abbatis, ubi prasdidus Willclmus hiftorix 
fuae telam luccidit , videlicet ab anno Domini m c xxvi ufque ad finem 
domni Johlnnis de Tantonia Abbatis, qui fuit ab anno Domini m c c xc, 
veftigia fecutus eft; plura quae Willelmus omiferat appofui, &: in rediorem 
•ordinem redegi: ea vero qux Frater Adam fcripferat, prolixitatem nimiam 
vitans abbreviavi, atque a tempore ubi didus Adam omifit,.hoc eft a tem¬ 
pore D. Johannis de Tantonia, ufque ad annum Domini millcfimufn cir¬ 
citer quadringentefimum hiftoriam continuavi. Hactenus Iohannes in hifio- 
riamfi cujus plura fragmenta decurtata in Monaftico Angltcano adducuntur . Ede¬ 
ret quisVviUelmi hiftoriam ! Intertm legendum id quod de Glaftonia ftrihit ifte 
AuHorin lib » 2 , ubi de Pontificibus VvcUenfibus. 

. 8. Etiam Monafterium Abendonienfe cum patre CilTa exftruxit Ina. Abendo- & Abendo- 
niae Coenobium, inquit Villelmus lib. 2 de Pont. Angi, in Berkenfi pago fun- mcnfe * 
daverunt Cilfa pater Inae, mox ipfelna Rex occidentalium Saxonum, mul¬ 
tique ab origine Reges. Locus Abendonia , olim Shcovesham dittus , tefte Camb - 
deno , poftea ab ere Ha Abbatia Abbandun & Abbington , id eft Abbatia akt potius 
Abbatis opidumdici coepit , fitus ad iftm fluvium , qui Tami recepto Tamifim Epifcopatu 
efficit. Praterea Vveft-Saxonia Epifcopatum , «w/rvicefimo anno regni fui, di- 
divifijfe fertur quod Henricum Humidonenfltn : qua de re in S. Atdhelmi Aciis >«ur in 
egimus ad annum 709. duos * 

9. Ina cum triginta & feptem annis Imperium tenuiflet, (verba funt Bed.t Regnum. 
lib. /. cap. 7 ) & ipfe relido Regno ac junioribus commendato , ad limina abJlc * 1 ' 
beatorum ffkpoftolorum Gregorio Pontificatum tenente profedus eft , cu¬ 
piens in vicinia fandorum locorum ad tempus peregrinari in terris , quo 
familiarius a Sindis recipi mereretur in caelis. Amplius dicit Ranulfus ce- 
ftrtnfis lib. s cap. 24. Rex Ina: commendato Regno fuo Weft Saxoniae 
Ethclardo cognato fuo , Romam profedus eft. Qui primus omnium Re- Denario 
gum denarium ex fingulis domibus Regni fui B. Petro fertur conccflilTe, coiiaro, 
quod diu ab Anglis RoMEscoT,latin£ vero Denarius Petri voca- jSm 
batur. Addit Matthaus Vveftmonaftenenfis Monachus , lnam Roma fccijfe do- iuftiiuu. 
mum , quam Scholam Anglorum appellari fecit, in qua erudirentur popu¬ 
lares i» Fide catholica: etque e fingulis Regii fui familiis unum denarium annuo 
cenfu pendi , communi decreto pracepijfe. id quod poftea offa & Ethelvvolfus Bri¬ 
tannia Reges confirmaverint non fine aliqua accejjione. Sunt qui dicunt, lnam bis 
Romam profeHum fuijfe , primo poft oblatum Romana Ecclefia annuum denarium , 
quo ex itinere privilegium apoftolico fignaculo corroboratum Glaftoniam reporta¬ 
verit s iterum vero tum eum Regno fefe abdicavit. Prima prtfeHio incerta ; fe¬ 
cunda explorata. Hujus occafionemVvillelmus Malmesburienfis Monachus tribuit 
Ethelburga uxori : qux dum crebrb viri inftillaret auribus , ut mundanis 

Qqq iij 



Digitized by vjOOQle 



494 DE S. INA REGE WEST-SAXON'UM. 

.. danis l-cbus vel oxeremis annis valefacerent, & ille hortantem de die in diem 

ikc x\x. differret, aftu tandem vincere parat. Cum enim quadam vice apud villam 
ir. b. vi. jngenci tumultu regales luxus cxplicuillcnt, poftera die cum difcefiiflfent, 
villicus ex Reginae confcientia.palatium quanta potuit deformitate tam fi¬ 
mo pecudum quam aggere ruderum infamat: pollrcmo in ledo ubi cubue¬ 
rant , porcam noviter ctiixam collocat. Uxoris fuafu ifiuc reverfus Rex, Jo¬ 
cum pridie Sardanapalicis deliciis parem,nunc foeda folitudine deformem 
miratur. Arrepta occupone uxor fecit ad eum brevtm orationem de rerum munda¬ 
narum fluxa voluptate, & maritum compulit in fententiam exemplo , quam 
multis* annis fruftra infufurraverat verbo. ifiius paradigmatis fides fit penes 
Vvillelmum. Ina fccefiio Romam anno dcc xxviii reponit chronologU Saxo- 
nica. 

A Bonifa- 10. Ad Inam , fi non fallit conjectura , firipta efl S. Bonifacii Martyris epi- 
cio ; litteras jp 0 ia } cujus h.tc prima verba : Rcverendiflimo Fratri Chriftique emerito 

militi Regi In, ( fic enim difiinguenda videtur infiriptio ) aetherio Domino 
gloriofo divinae fofpitatis falutem. Quorumdam venerabilium fervorum 
Dei relatione didici, quod acerba morborum valetudine graviter affedus, 
diu cruciatus laboriofe fatigatus fis. Ut autem hoc mihi compertum cft/ 
grates fpiritali Patri agens caelcfti gratia te vifitatum , &c. Jpfiod vero eum 
Fratrem vocat , fufpicari licet , epifiolam Ina jam Monacho fallo Romam fuiffe 
directam. • 

Monachus ii. Ina Roma faclusefi Monachus, & quidem Benedittinus , ut Henfchenius 
prooat: tum quia S. Beneditti Regulam in Glaftonienfi Monafieriofervatam ipfe 
commendaverat , tum quia Aldhelmi BenedUtini Abbatis piis monitis plurimum 
tribuebat, tum denique quia ipfius forores Cuthburga & Coehburga eamdem nor¬ 
mam in Fvinburnenfi Coenobio infiituerant. Accedit , quod tum in Britannia, 
tum Roma Monafleria omnia tum temporis Eenedictinis parebant infiitutis. Ina 
profectio Romam contigit anno dcc xxviii. quamdiu ibi vixerit Monachus, 
non Confiat. Non videtur amplius in vivis fuiffe tum cum Beda de eo feribebat. 
Quidquid fit, Roma piifiime obiit , uti & ipfius conjunx Ethelburga in Bcrkin- 
genfi Parthenone , ubi reliquum vita tranfegijfe dicitur. Ita mutua caritate con¬ 
nexi , inquit Vvillelmus , temporibus luis viam hominum ingredi funt,non 
fine magnis miraculis , ut accepimus , quibus divina dignatio felicium 
conjugum faepe rcfpondet meritis. Hinc S. Inamemoria infiripta CatalogoSan- 
ftorum a ferrario , item Martyrologiis Anglicanis & Beneditftnis. Certe Iohan- 
nes Bromton feribit in Chronico, quod Ina Romae Monachus fadi#, moriens 
ftipendia caeleftia merebatur. 

Anfceun- lz - Ina Ethclburgam habuit uxorem , qua marito vita fanttloris autfor fuif- 
dam uio- fe dicitur, ipfdque fc recepiffe in Monasterium Berkingenjc diaecefis Londinenfis 
remhabue- j UX f 4 Tamifim , ubi deinde Abbatiffa fuiffe creditur. Sed vereor ut confundatur 
cum Ethelburga Berkingenfiprima Abbatiffa , de qua in Elogio S. Hildeliu di¬ 
ximus. Prater Ethclburgam alia uxor , Guala nomine, Ina adfingitur in Au- 
ttario ad leges Edvvardi Regis can. ss. ex cujus uxoris dote Principatui Ina ac- 
cefferit Cambria, a Guala allia appellata. Cujus fabula fatis fit meminijfe, quam 

rejecerunt Spelmannus tomo t Cone. Angi. & Godefridus Henfchenius in Com¬ 
mentario de rebus gefiis S. Ina ad diem 6 februarii . 


§ 


Digitized by t^OOQLe 



Ann.Chr. 
dcc xx\. 
Arx. i x. 



49 S 

wm 

4 h? tOC^tO^K>COC^CX 5 #oC^C^CO^tOC^C^^C/ 50 #(i^JtoO<^i>#C 04 fOOO cqfco 4fo 

VITA s. HUGONIS EPISCOPI 

ROTOMAGENSIS IN GALLIA, 

Au&ore Fontanellcnfi Chronographo , qui Ludovico 
Pio imperante florebat. 

OBSERVATIONES P R M V I JE. 

R A- t * R Chronographum Fontanellenfem, veterum qui de H u g o nTe HugoDro- 
1 Drogonis filio egerit reperi neminem ante conditorem Annalium IMet- gotm fi- 
tenfium ad*ann. 693 in hac verba: Pippinus Drogonem primogenitum l’ us - 
fuum Ducem pofuit Burgundionum, immo Campanenfium , tradens fi- 
_ bi uxorem Anltrudem filiam Warattonis quondam illultris Majoris do- 
» mus, derelictam Bcrtharii,qui deTextriciaco proelio aufugerat, nec 
mulco poft a fuis intcrfe&us inrericrat. Ha:c Drogoni peperir filium , quem focavic 
Hugonem. Hunc religiofa A' ftrenua matrona Ansfredis avia Tua, rclidla uxor fiqii'- 
dem Varattonis , ad nutriendum fufeeperar. Ha;c igitur prudentia: , &c. qua praditli 
Chronographi verba fiunt. 

1. Pofiea Jaculo x ignottu capit ejfie Hugo Drogonis filius : ejitfique loco vulgatus ejt HugoCa- 
Hugo,,fiaroli Magni ( ut putabatur J filius , aque ditius Rotomagenfis Antijles & S antius. *?!' Magni 

3. Quin etiam tertium -Hugonem, Car oli Magni itidem filium , Novalicienfiem hlius ‘ 
Monachum & Abbatem memorant Annales Novalicienfies. qui in Canobio S. Medar- ^8° 

di prope SueJJiones mortuus fiepultufique fit , miraculis pojl obitum clarus. gni filius. " 

4. Verum quia ad difiinguendos Hugones tres , ita ut pramijfium ejt, non fiatis valida b 
/'appetunt argumenta : videndum e/l quid certi flatui poffitt. Et quidem Hugonem Dro¬ 
gonis filium ejitfique fiantlimoniam fiatis adflruit Fontanellenfis Chronographus , qui Lu¬ 
dovico Pio imperante ficribere defiit, & primaria Hugonis inftrumenta , qua fiuo etiam 
tempore Fontanella adfiervabantur , vidijfie fit declarat. En ijlius Hugonis Atia ab ipfio 
Chronographo excepta ac relata in Chronicon fuum , tomo 3 Spicilegii editum. De aliis 
duobus Hugonibus confiequenter dicendum. 

1. jMfltlaat Ugo filius Drogonis, vir venerabilis, a matre nomine Hugonis 
Adaltrude 8 primo genitus ; nepos Karoli fagaciflimi & 

Principis , Archiepifcopus Rotomagenfis Ecclefix, poft prx- gniutc*. 
fatum Benignum regimen hujus Coenobii fufccpit ab anno * 
dominicae Incarnationis feptingentefimo vigefimo tertio , Indictione vi, 
qui erat annus principatus Karoli nonus , Gregorii vero fecundi Papx qui 
loco nonagefimo a S. Petro Romana: praefuit Ecclefia:, annus feptimus l ' * 
inftabac. Rexitque iftud Coenobium per annos novem c , menfes duos, 

& dies tredccim, id eft ufque ad annum decimum- fextum principatus an¬ 
tefati Caroli , Gregorii vero prxfati Papx decimum-feptimum, dominicx 
quoque Incarnationis feptingentefimum &: trigefimum, Indi&ione dccima- 
tertia. Hic etiam Prxfulatum Ecclefix Parifiacx, Gmulque Bajocaflinxcum 
Rotomagenfi tenuit, fattione fcilicet patrui fui Caroli Principis , extra 
decreti tamen Canonum. Coenobia vero nobiliora , Fontincllam &: 



a Anllrudis vocatftr in Annalibus Metrenfibus, «Erat ergo Monachus , immo & Aicliicpifco- 
quae Bcrtbario Prsefedlo palatu antea nupta fuetat. pus ante annum dcc x x n , quo duo filii I>»o- 

b Immo decimus , fiquidem Gregorii annum gonii ligati fuiffe dicuntur in duobus brevibus A11- 

xvii anno Chriili dcc xxx illigat Audior in- natibus Franc. qui cillant initio Tomi i Chel- 
fra. mani. 


Digitized by 


Google 





496VITA S. HUGONIS EPISC. ROVOMAGENS. 

ann. Chr. Gcmmcticum } praedia vero regia , quae ejus infederunt animo. Non enim 
Ap C r X *x cau & perverfae cupiditatis , aut aliquo faeculari faftu a patruo fuo Caroio 
Principe , five a Regibus Francorum, qui ejus tempore fceptra Regni hu¬ 
jus tenuerunt, id eft Hiideberto, Dagoberto, Hilperico, 
Chloth ario ,necnon & Theodorico ea impetrabat; iedut ftatim 
Ecclcfiis Chrifti contraderet-: fciens feriptum , quod ea hereditas bene re¬ 
conditur i quae Deo cuftode fervatur. * • ■ 

Educatio z. Mater denique ejus Adeltrudis ( ut praediximus) nomine, filia fuc- 
pi.i per a- rat W a r a x t o n i s nobiliflimi Majoris domus regiae, atque Ansfledis 
conjugis ejus, qui plurima huic Monafterio largiti funt praedia. Denique 
praedida religiofa Sc ftrenua matrona Ansfledis avia fua , derelicta parat¬ 
ionis , ad nutriendum fufceperat ipfum Hugonem, Patrem demum glorio- 
fiffimum. Haec igitur prudentiae Sc providae induftriae fpiritu plena, ani¬ 
mum pueri fertur quotidianis admonitionibus corroborafle ; ut fele cum, 
omnibus quae habebat Dei fervitio manciparet. Unde fa&urn eft , ut fa- 
crarum litterarum ltudio imbutus , coaevos fuos Capientia Sc religione an¬ 
teiret : fecundumque fandam fuggeftionem praeclarae nutricis ac aviae fuae 
Ansfledis coepit terrena eunda dcipiccrc , Sc ad regna caeleltia viriliter an¬ 
helare , fimulquc patrimonia plurima Ecclefiis Chrifti contradere. Quae 
eunda fi qui plenius fcire cupiunt, ferinia civitatum Rotomagcnfis, Pari- 
fiacae Sc Bajocaflinx , & hujus Coenobii Fontinellenfis fimulque Gemmc- 
ticenfis revolvant: illicquc invenient, quantam follicitudinem ac pervigi¬ 
lem curam de conftrudione , propagatione Sc adminiftratione ac exalta¬ 
tione Ecclefiarum habuerit. • , 

Dignitates- 3 - Hujus pater Drogo, filius praedidi Pippini Ducis Francorum , frater 
Grimoaldi &Caroli nobiliflimorum Principum , defundus eft anno abln- 

• carnatione Domini feptingentefimo feptimo *> Indidione quinta , tempo- 

* re veris. Succedit ei b ifdem vir venerabilis Hugo , in fede Rotomagenfi 
vigefimus a Mcllone primo Pontifice ejufdem urbis ; Redor quoque five 
procurator urbis Parifiacae trigefimus quintus a B. Dionyfio conftituituri 

* porro in regimine hujus Coenobii Fontinellenfis a B. Wandregifilo fepti- 
mo in loco : fimiliter a S. Filiberto in regimine Coenobii Gemmcticenfis. 
Donatio. 4. Hic namque vir venerandus Hugo dum adhuc laicus foret, largitus 
ncs ’ c eft Benigno Abbati Vierlaicum villam , quae fita,eft in pago Tellau c fiper 
fluvio .Eora , qua: ipfi de jure praedidorum parentum fuorum legitime ob¬ 
venerat. Fada eft haec largitio ab anno dominica: Incarnationis feptingen¬ 
tefimo decimo-tertio, Indidione duodecima , qui fuerat annus Dagober- 
ti junioris Regis n i, Pippini autem Ducis xxvi , undecimo Kalenda- 
rum Juliarum die , feria i v. Inter reliqua autcin praedia ab eo contradita, 
etiam Witflanam villam'largitus eft Wandoni Abbati anno primo Chlo- 
tharii Regis, quem Carolus poft fugam Hilperici ac Ragenfridi Regem fi- 
bi ftatucrat: Sc poflclla eft ab hoc Coenobio uftjue ad regimen \^itlaici 
Abbatis per annos quadraginta tres. Huic gloriofo Praefuli largitus eft qui¬ 
dam illuftris , nomine Bertus, portionem aliquam de villa Digmaniaco, 
d . qua: fita eft in pago Ofifmenfi ‘ J , in centena Alancionenfi, Sc illam rem qux 
vocatur Venda in centena Saginfe. Similiter in territorio Ccnomannico rem 
illam qux dicitur Vcringo; feu Metiago, qua: appellatur Avancurte. Edita 

cDc pago Ttllmu , nmc lc *TaBou , i n Neuftria 
hodierna , didum eft ad librum de miraculis S. 
Vvlframni Cupra. 

d Ergo pagus Oxifmenfis comprehendebat cen¬ 
tenam leu tradum Alancionenfcm & Sagienfem. 

eft 


* Iramo anno d c c vm, Indid. t i , utpro- 
bant tres veterrimi Francorum Annales a Chelhio 
editi initio tomi i Hift. Franc. 

i An patri in Ducatum Campania; fucceflit Hu¬ 
go : filent ea de te veteres Annales Francorum, 
quinimmo contrarium adftruere videntur. 


Digitized by LjOOQLe 



VITA S. HUGONIS EPlSC.ROTOMAGENS.447 

eft hxc largitio anno undecimo Theodorici Regis , patris Hitderici demur» Ann.Ohi. 
Regis novilUmi ex genere Mcrovingorupn. De patrimoniis epim a prjedi&p apr. X i*. 
gloriofo Pracfule huic loco largitis , five a fidelibus Chrjftianis impetratis 
ac fufceptis qui noflfe cupit, teftamenta * ab ip£b edita revolvat : te tunc 
probabit nih;I me de eo 'finiftrum aut dixifle , aut fcripfiffe. Mepfatas ad chatw$do * 
unumquemque menfem * fufficientes praeberent alimonianj, idcjrcoTnemo- */. d”d!t 
ria illius in bencdi&ione manet. q u * 

j. Expietis namque laudabilis curfus fui annis migravit ad Pominurri obi^an- 
fexto a Idus Aprilis , qui erat annus dominica: Incarhationis feptingenter no73«. 
fimus trigesimus, Indictione decima-tertia. Corpus enim Gemmetico Cee- # 
nobio , quo etiam vita: deccflit, in Ecclefia fandae matris ac perpetuae 
virginis Maria venerabiliter fepulturae eft traditum: conditaqup eft a Fra- TumuJu* 
tribus illinc habitantibus fupra tumbam illius repa b diverfis metallis deco- in g ™‘* 
raca, ob amorem videlicet, fanditatem, ac reverentiam illius. Nullus enim 
ante eum ejufdcm Coenobii Redpr , nec ppft eupa , tot praedia ac poffefi- 
fiones in jure ipfius venerabilis loci contulit ac impetravit, fient i ple face¬ 
re curavit, veluti teftamenta ipfius Ccenobii eundis legentibus liquido patet» 

Hic dimifit in hoc CcenobioFontinellenfi calicem aureum & patenam auream 
penfantes libras quatuor , uncias duas ; turriculam auream penfaotem ji- 
bras fex ; capfam auro & gemmis decoratam cpntineptem pignora diver- 
forum Sandorum. Plurima enim bonitatis gelfit opera , quae dinumerare 
laboriofiftimum eft. Nobilis enim exftifit genere , fed non inferior religio¬ 
ne. Haec quidem de venerando Patre ac domino Hugone dida fufficiant» 


a Immo ▼ Idos Apriles , qui dies notatur in S Id eft ramulos {tonererips feij umbella, qua. 

Maityrologiis Romeno , Rotomagcnit, Bcncdi- tn°r columnis Coa fiuicris fuper tumbam ereda, 
di no, & io Molani additionibus ad UiuardvuPt Lege libclhun it ai» S. StuiquoMS Abbatis, 
immo & in Adis .pfeudo-Hugonis. 

* 

APPENDIX 

De gemino Hugone , utroque Caroli Magni 

( ut quidam fcripfere ) filio, . 

i, ^-'1 o/f ROLO Magno filium naturalem nomine Hugontm fuifie, extracontrovtr- 

f fiam e fi. Eginhardiu quippe Caroli concubinas quatuor tarumque Uberes recep- Hugo Ca- 
fens, mentionem facit cuju/datn concubina vocabulo Reginae , quae Cardo Dro- roli 6 no- 
gonem & Hugonem peperir. Car olo i vivis fublato Ludovictu dugufitu ejm filiae l ^ ut ' 
fratres adhuc tenera itate Drogoncm , Hugonem , Theodoricum, participes 
menfie effecit, quos & in paiatio una fecum nutriri praecepit; & Bernardo nepori fao, 
lilio Pippini, Regnum Italia- conccfllt. qui quoniam paullo p&ft ab e<? defecit,capitur, 6 c 
^Bertmundo Lugduncnfis provincite Pratfe&o luminibus pariter <Sc vjra privatur, HumC 
autem metuens ne p&il didi fratres populo follicitato idem facerent, ad fonyemnm pubi*» 
cum eos venire pricepir .totondir , ac per Monaftcria fub libera cuftodia commendavit. 

Hattentu Nithardsu in Hi fi. lib. 1. cui Tbegansufubfcribit in libro dt gffiis Iptdopifi cap.. 

24-fcilicet Bernardo txcacato Ludovicus juflitjratrcs fuos tonfurari, Drogoncm»H u g o- 
ne m, & Theodoricum , ad difeordiam mitigandam, & liberalibus -dilciplinis juflit in- 
ftrui: quos poftmodum honorifice conftituit. DrogoniEpifcopatum dedit, & Hui? o- 
N1 ccenobialfh Monafteria. aidde Chronicon Moifacenfe ad ann.ii7. Ifit tfi Hugo Ab* 
bas qui b Germania in Aquitaniam mi (his a Ludovico dicitur anno pccc x X X, ut 
Pippinum ad refiituendum Ludovicum inftigarer. & anno infequenti commendatus eft 
cum aliis Ludovico adherentibus, ut ad Lotharium veniret .-quatenus cum eis deliberare¬ 
tur, quomodo petitio eorum impleri pollet, uti Legitur in Vita Ludovifi Pii.Plura Mo- 
nafieria fibi commendata habuit Hugo, in his Monafterium Feromandenfi feu S.Quinti- 
ni , cujus Santti corpus efi elevatum ab Hugone monaftico Abbate & a Drogonc Mec- 
ten.fium Pontifice armo dccc xxv , ut prodit htfieria ipfius elevationif, relata in Pro r 
bat. Hifioria Veromandenfis apud Emereum : ubi item corpus S. Caffiani a quodam fo- 
Acfa SS. Ord. S. B. Suculum III. Rrr 


Digitized by LjOOQLe 




Vinis Ar- 
chiepifco- 
pus Roto- 
magi. 


'498 VITA S. HUGONIS EPISC. ROTOMAGENS. 

Ann.Chk. phiftico Abbate, fcilicet prxfcripto Hugone impetratum fertur. Habuit item Monafiel 
tocc xxx. tium Sithivenfe Hugo ipfe, de quo fic liber 2 Mirae. S. fiertini cap.7 • Mortuo Fridogifo 
Apr. ix. q uarto _d cc j m o regiminis feu potius tyrannidis fux anno, fucceliitin regimen Coenobii 
Hugo venerabilis filius Caroli Regis Magni & Frater Ludovici Cxfaris. ‘Tlura de ea 
ibidem & cap. S. Denique anno o c c c xnv Pippini Duces Caroli exercitum lupetant 
/ v n Idus Junii: in quo proelio ceciderunt Hugo Abbas patruus Caroli & Rirhbodo Ab¬ 
bas, &c. Verba funt tsfnnalium Mettenfium & Fuldenfium. quibus praivere oAnnales 
Hertiniani, in quibus deferibitur ea congreffio fatta in pago Ecolifmo: quain congrejfio- 
ne Hugo Presbyter & Abbas filius Caroli Magni quondam Imperatoris, & frater HLu- 
dowici itidem Imperatoris interfe&us memoratur cum aliis multis. Hac fere funt qua 
„ de Hugone Caroli Magni notho referuntur apud probos auttores. 

Alii duo 1. Prater Hugonem hunc , nullus cognominis Carolo Magno filius adferibitur ante ft- 
Hugones ' <M [ um x , quo celebrari coepit Hugo Caroli filius , ‘Drogents frater, Archiepifcopus Ro- 
Carolffilii tomM g en fi s > ac demum Gemeticenfis Monachus. Vulgatus & alius Huc o, fi tamen alius, 
ar° 1 11. i nter liberos Caroli numeratus. Monachus & tAbbas Novalicienjis: uterque San- 
<3:i nomine decoratus. 

$. oAd priorem quod attinet, vix credam alium fuijfc Hugonem illum ab Hugone Dro- 
gonis Ducis filio: qui deinde errore nominis creditus dittitfqne fit Caroli filius, Drogonis 
Mettenfis Epifcopi frater. Id nulli non erit perfuafum, fi ejus Atta , qualia in libris 
tum editis, tum mjf. exhibentur, tantifper confiramus. 

4. Duplicem legimus feriptionem de S. Hugone Caroli Magni (ut aiunt J filio & Epif- 
copo Rotomagenfi. Vnam auttore anonymo, qua manu exarata legitur inTSibliotbece Geme- 
tioenfis duobus apographis s aliam auttore BaldRico Dolenfi Antifiite, qui primam 
exornandam fu/cepit. Anonymi commentatio feripta efi pofi infiauratum Gemeticcnfe 
Monaflerium initio faculi x, legiturque in duobus exemplaribus tnff. quorum unum Annone 
Abbate, id efimedio jaculos.-, alterum eodem fere tempore deferiptum efi. In utroque iio 
exemplari dicitur Hugo ex Carolo Magno & Antlrude Taffilonis filia progenitus, mMo- 
nafterio B. Dionvfii educatus fuijfc prodifeendis litteris: dein inter palatinos Clericos in- 
fiitutusaccepijfique duas Abbatias optimas, Resbacenfem videlicet locum, in quoB. 
Ailus rcquiefcit corpore; & Crucem B. Audoeni fiipcr Audurx fluvium, quem locum B. 
Lcutffidus propriis fumrtibus a fundamento in propria tellure locavit. Pofiea commemo¬ 
ratur Hugonis peregrinatio Romana ad Leonem Papam III, a quo u Clericus ac ‘Diaco¬ 
nus ordinatus fertur, voto fatto Monachum profitendi itt Coenobio Gemeticenfi Reverfus 
in Galliam, adiife ad Carotum in palatio Trevirenfi refidentem; ac pau/lo pofi in Synodo 
Aquifgrani habito ab eo promotus ad fedem Rotomagenfem , Drogo vero ipfius germa¬ 
nus ad Mettenfem , utramque eodem die morte Epifcopi fui vacantem , datis utrique 
Abbatiis quain fua di oece fi confifiebant ad jus regium pertinentes.‘Porro uterque facerdo- 
talem confecrationem fufcepijfe x 11 Kal. Ottobris, eptfcopalem Kalendis ejufdem menfis, 
anno d c c 1 x 11. Denique Hugo pofi rette admimfiratum Epifcopatum dicitur je rece- 
pijfe Gemeticum, ubi Monachus fattus, demum pofi annos fere decem fantto fine vitam 
concluferit fub dic v Iduum Aprilium, anno aetatis intv. Eadem de Hugone praditto 
tradit Baldrictu Dolenfis Archiepifcopus , qui rogatu Ursionis Abbatis &: Mona¬ 
chorum Gcmeticenfium feriptionem Anonymi exornare aggrejfus efi initio faculi x 11. 
Baldrici hac de re libellum ex mf. cod. Vedafiino acceptum edidit in fua Neufiria pia 
Arturus Monfiierim , ubi de (f emetico agit j eoque loci pradittam narrationem non im¬ 
perite difcujfit capp 9 & 10. Id etiam prajfitere in fua <y allia Santta-Mdrthani, & nofier 
Francifcm Pommerdim in Hifioria Archiepifcoporum Rotomagenfium : obfervaruntquc 
varia ac foeda errata, qua in illa narratione occurrunt. Vnum aut alterum hic pono in gra¬ 
tiam exterorum, quibus non ita obvia funt hifioria nojbra. Nulla Carolo uxor concubindve 
Anfirudis vocabulo frit,ut confiat ex Eginhardo in Caroli Vita. Carolus anno dcc xlvu 
natus , Regnum adeptus efi nonni fi anno dcc lxviii. Leo III Pontificatum anno 
x> CC x c v. tantum abefi ut Hugo Caroli filius anno dcc l x i i , five (ut atroci ori men¬ 
do prafert codex Vedafiinks ) anno dcc ii Diaconatus ordinationem d Leone ‘Papa 
fitfeipere potuerit, aut eo anno habilis effe fedi Rotomagenfi. Accedit quod neque apud 
Ordericum Vitalem, neque in vetufiis indicibus Rotomagenfium Antifiitum, ifii Hugoni 
ullus fit locus Parco aliis mendis jam notatis ab aliis. Et tamen commenticia narratio Hia 
impofuit Balderico Noviomagenfi, feriptori certe non indiligenti, qui In lib 2 Chron. 
Camerae, cap. 29, ubi agit de S. Hugonis tranfiationc reliquiarum in villam Hafprum, 
fandhun virum Domini Hugonem Rotomagenfem Episcopum , Karlemanni Regi filium 
appellat. Ex his nemo non videt, commenticium ejfe Hugonem ifium, nec alium effe ab S. 


Digitized by LjOOQLe 



VITAS. HUGONIS EPISC. ROTOMAGENS.499 

Nugone Drogonis Ducis & Anfirudis filio , qui obiit v Idus Apriles: cujus Atta eitm Ann.Chr. 
deperdijfent Gemeticenfes Coenobita in conflagratione Monafierii /ui per Nortmannos, nec nv. 
aliquis imprudens eu utcumque refurcire pojtea conatus efi ex promifeuis vulgi traditio- A r *• Ix - 
nibus. at infeliciter omnino. Id facile concedet ouifquis adverterit , fitticio tlli Hugoni 
matrem cognominem* fcilicet Anfirudcm , eumdem obitus diem adjignari: verique Hu- 
• genis memoriam aboleri coeptam , quum alterius natales j attat i funt in vulgus. Drogo 
Campania Dux in Drogonem Mcttenfem Epifcopum confufus : qui Hugonis pater, 
ejus germanus creditus efi. 

j. Pofierioris Hugonis * Novalicienfis fcilicet Monachi & oAbbatis, notitia paullo A!tcr Al , 
minus incerta efi. Sicut proditur tamen res , ne auttori fidem temere abrogare videar, ex - bas ,Nova- 
ponenda efi ex Chronico Novalicienfi, cujus hac verba. Pofl: invafionem Italia: a Carolo licicnfw. 
fadam, pergente eo in Romanis tellus,tibi & Imperium & Patriciati honorem promeruit, 
revertente eo , U G om e m filium fuum'puerulum adduci prxeepit: quem beato viro 
Frodoino Abbati Novalicienfi commendans rogavit, ut infanda & monadica profef- 
fione illum nutriret. Qui benigne eum fufeipiens aluit & nutrivit, ut filio tanti Impera¬ 
toris decuit. Obcujus amorem illo in loco multaprxdia terrarum & thefaurum multum 
ibi largitus eft. Mortuo Amblulfo Frodoini fuccejfore, protinus ad regendam Novnli- 
cienfem Ecclefiam domnum & fandum promoverunt Fratres Hugonem, Karoli Magni 
filium Erat in arva Francorum Monafterium quoddara ditifltmum iit honore S. Me- 
dardi Confeflbris fundatum, quod nuper Karolus ob amorem filii fui Hugonis auxit, 
ut dicunt, Novalicio, ubi ipfe prxerat Pater .•.•.Pofl paucos vero annos idem vir vene¬ 
rabilis Hugo cum quadam die fecundum morem Abbatis fux Cellas caufa providentis 
& admonitionis circuiret, devenit in Francis tellus , ubi multae Ccllx erant fub ditio¬ 
ne Novalicienfis Coenobii eredx. Quas cum ex parte requififlet, confcdit mox in prae¬ 
fato Monalterio , videlicet S. Medardi Confeflbris. in quo cum aliquantis commoratus 
eflet diebus, infirmitate corporis tadus aegrotare coepit: de qua aegritudine ad necem uf- 
que perdudus obiit illic Idus Junii per omni# fcliciflimus. ibiquefacrum ejus corpus ho¬ 
norifice quiefeit humatum ••• Poft multos itaque annos retulit nobis Abbas ille de S. 

Mcdardo , quod prxfatus Hugo Abbas apud ipfos multas virtutes & miracula illo in 
loco operatus fit , & quanta veneratione ab incolis loci haberetur. Hattcnus Chrono¬ 
graphus Novalicienfis , cujus fidem non magni facio , ut qui multas identidem fabulas 
narrationi fua immifeet. Crediderim certe, Hugonem ifium ejfe ipfummet Hugonem Dro - 
gonis ex Regina Caroli concubina fratrem uterinum: qui non a Carolo patre , fed pofi ejus 
obitum ab Ludovico fratre tonfus efi, uti fuperius vidimus, ac in Monafierium relega¬ 
tus , forfan in Novalicienfi , cujus regimen uti & aliorum obtinuerit. Certe neque in 
Chronico Santti-Medardino , neque apud quemvis probatum Auttorem fit mentio ulla 
Hugonis fantti qui fepultus fit in Coenobio S. Medardi , quod Novalicienfi numquam 
fubjettum fuijfe confiat. Si quis tarnen legitima habeat infirumenta contraria iis qua ha- 
ttenus d me ditta funt, rogo ut ea communicare velit: ut fi ita exigat res , id argumenti 
retrattemus Saculo infequenti. 

6, Fuit & alius Hug o Abbas nominatiffimusfaculo ix , & ipfe regia fiirpis acCaroli Hugo Ab- 
Calvi propinquus , quem Conradi Comitis & Adelaidis filium fuijfe confiat ex Herrico 
in lib. 2 de mirae. S. Germani Epifcopi Autifiodorenfis cap.f. Fuit is Abbas variorum 01 u ' 
Monafieriorum, cui Servatus Lupus inferibit epifiolas duas, 87 & 88 , pofteriorem Hu¬ 
goni Abbatumfummo : & Johannes Papa VIIfoliam Hugoni Abbati nobili, fpeda- 
bili profapia gentis. In Chronico M agadaburgenfimfi dicitur anno nccc ixvui fuc- 
ceilifle Roberto qui marcam tenebat. & anno dccc lxxxvii , Hugo Abbas &vir 
potens & prudens Aurcliariis moritur, Autifiodoro ad S. Germanum fcpclitur. Ducatus 
ejus Odoni filio Rodbertiab Imperatore datur. Pariliorum tunc Comiti. Eadem habent 
Annales Mettenfes. De eo fit mentio apud Adelerium in aAppendict ad Adrevaldum 
de mirae. S. Beneditti. Id notare vifum efi, ne quem decipiat nominis communio. 










Rrr ij * 




Digitized by LjOOQle 



r 


Ann.Chr. 
l>u: xxx. 
Srrr. viii. 


Au&or Vi- 
tx A (ibo. 


to. i. antiq. 
hft. C»ni- 

fi, 

Hxrcs di- 
dtus. 


1Wetrop. 

Snlt&burg. 

fl.paf.U4. 

Monachos. 


Corbi ma¬ 
nas an Mo¬ 
nachus Bc- 
ncdidlinus. 


rriiingelis 

EccUlia 

Cathrdralis 

primo a 

Monachis 

occupata. 


tfi.ATA.T10. 


T 0 ° 

VITA S- CORBINIANI EPISCOPI 

FRISIN CENSIS PRIMI, . 


Auctore Akibonc ipfiusluccefforetertio. 

Ex tomo p Suriam. 

OBSERVATIONES P R JE V I JE.. 

• 

i, U i Vitam S. Corbiniani primus litteris mandavit Aribo, ipfius ptft 

Eicmbcmim & Jofephum fucceffor , nomen fuum prodit cap. 39. Coepi 
j&vrpylSt ego A ribo Hxres, licet indignus, iplius Frifingcnfis fcdis Epilcopus, 
cogitare quid de tanti Patris corpore agerem. Ex quibus verbis Arnol- 
fus ex-Comite Monachus & Prapofitus Coenobii S. Emmeratnmi Ratiffonenfis in epijiola 
ad Purchardum. Ariboni nomen tribuit Haredi,^ cumto rnf. catalogus Epifcoporun 
Frifingenfiurn, ac Marcus Vcllcrus in lib.j rerum Boicarum, ubi S. Corbiniani gefla po¬ 
litiori Jtilo exornavit. Certe Ariboni nomen etiam fuiffe Cvrino , conflat ex fine 
Vita S . Emmerammi a fe f'cripta. Hares etiam ditius ejl, ut patet tum ex fine iflius Vita , 
tum ex Synodo Dingolvingenf, cui fubfcripfit Hxres Epifcopus anno dcc l x x i i apud 
Baronium. Is Ecclciix Frilingcnii proficitur Pallor anno Domini dcc l x , ut habet mf. 
catalogus Epifcoporum. Multas dedicavit Ecclcfias, i» his anno Domini dcc l x x 1 x, Ora¬ 
torium Scniicrlce, quod Fratres pro folitudine elegerunt & conltruxcrunr relique Ab¬ 
batem conllituit juxta ordinem Regulx S. Benedicti. Similiter Monaltcrium 
Schlechdorffin honore S. Dionyfii dedicavit , Sc H a r es iub gradu minori conditu¬ 
rus eidem Congregationi prxfuit, ubi etiam S. Tertullianus requieicit in corpore, quod 
Reginbcrrus Monachus ab Hadriano Papa impetravit. Hinc colligimus Aribonem ex - 
Monacho Bene di clino creatum effe Epifcopum Frifingenfis Ecclefia , cui annos xxm 
prafuijfe dicitur. 

i. An vero etiam Corbinunus Monachus ante fufeeptum Epifcopatum fuit ? 
Certe ad Oratorium S. Germani parvum ergallulum (Velfeyts retli Monaitcrium inter¬ 
pretatur J conilruxifle dicitur, ibique minillros habuijfe, quos quotidie lacris /luduir 
difciplinis inllrucre, infra tap. /. Quam Regulam iflic obfervaverit. difeimus ex cap. 2. 
Quippe miraculum de muflo fervato accidijjt notlu inte Rigens , filentium fuum ut fervaret, 
miniltris hoc indicare diltulir, fic pernoctans inorando, ufquedum matutinas Deo laudes 
perfol verer. Nimirum expraferipto S.P. Bene dicti, qui pracipue nocturnis horis rigidum 
filentium a fuis exigit in Regula cap.42. Denique Corbinianus tcfle Ortonc Frilingcnii Epi~ 
fcopo in Chrott. lib. s cap. 24. in monte Frilingen Ecclcfiam qux ufquc hodie cernitur, in 
honorem B. Benedicti conftruxit,ac Monachorum ibi facrum conventum adunavit. 
Qua Ecclefia etiam in honoremB. Maria facrata erat. Id quod patet tum ex hujus. 
Vita cap.20, tum ex litteris donationi Hittoni Epifcopo faBa initio faculiix, ad do¬ 
mum S.M ari a in Frifingam,ubf elcdtus & pretiofus corpore requiefeit ConfclFor 
Chrilli Corbinianus, uc memoria ejus multis temporibus in domo S. Maria & S. 
Benedicti ConfelToris permanear, & ut oratores fui, videlicet Monachi & Epilco- 
pi fuccefforcs, hujufmodi poflideant. Hac ex Metropolis SaltzJburgenfis tomoi pag.126. 
Quamdiu iRam Cathedralem Ecclcfiam tenuerint Adonachi nostri , adfequi non licuit. In 
litteris Henrici Magni Imperatoris anno m ii conccjjis pag. 14.0 , prima Canonicorum 
mentio occurrit, nam in fuperioribus litteris Fratres appellantur. De Frifinga fi tu infra 
cap. 20. 


I. 


Um. cupimus ad aedificationem audientium Vitam B. Cor- 
bini ani ftilo breviflimo explicare , virtutefque quas per 
eUm ^ eC * C ^ om * nus » P f i m o nccefle eft fandi Spiritus implo¬ 
rare fuffragium, quatenus ejus adjuvante gratia, digne polfi- 
mus tanti viri Dei utiliter miracula enarrare. 




Digitized by 


Google 



^ VITA S. CORBINIANI EPISC. FRIS INGENS. jci 

ty T TEnerandus igitur Dei famulus C q r. b i n i anus, ortus fuit ex regio- Anm.Chr. 

V nc Mclitonenli *, natus in vico qui dicitur J Caftrus, ex patre ^aldh- £ t c „ c * “ - 
; [ kiso & matre Corbiniana. Quo nondum nato genitor ejus languore G A p u T L 

correptus, rebus excellithumanis. Eo itaque poft obitum patris nato, ma- Corbi,,ia- 
ter ejus, genitoris fui nomine’ ex facrocum fonte fecit ablatum appellari 3 " u ^ liu,u ~ 
at poftea illius amore compunda, nomen ejus mutavit, eumque vocavit *j* Meiu» 
Corbinianum. Qui,dum bonx indolis puer cxcrevilfct, divina infpi- * 
ratione compunctus, faerx Religionis officium viriliter diligebat ,cccpitque 
divinx Scripturae fagaciflimus indagator exliftcrc > plalmodiam diligere, 
jejunium amare, vigiliis dc orationibus fandis iniiftcrc , pauperes quantum 
potuit recreare, holpitalitatcm fodari, & in boni operis cultu ftudiole per- 
liftcre. Ad hoc quoque divino ell perdudus amore, ut omnem mundi con- 
cupifcentiam ab ipfo juventutis relinqueret flore , &c fandx contincncix 
fandxque caftitatis follertifumus cultos cxfifteret. Porro ad B. Confcfloris 
Chrifti Germani Ecclefiam b in eodem caftro conftrudam devotiilime fc 
contulit, atque juxta eam parvum fibi conftruxit ergaftulum, tantum folitudi- 
ne deledatus, ut nihil aliud poflideret nifi tantum miniftros, quiflbi exte¬ 
rioris neceflitatis fqlatium exhiberent: quos quotidie facris ftuduitdifciplinis 
inftruere, utfux imitatores cxfiftercnt vitx. Multa quoque ccepit ad^lluin 
credentium populique turba confluere, &C facra ejus monita diligenter cx- ♦ 
.cipcre. Quidquid autem ex oblatione Fidelium fufcepilfet , excepto vidu 
neccffario pauperibus erogabat. 

Vindemiarum quoque tempore cum quidam ci vindemiarum primitias n. 
afferrent, miniftri ejus in cellario vas inde non modicum impleverunt. Gon- 
tigit autem cujufdam nodis filentio, ut mullo vehementer intumefccn- gro confer, 
te , magni fervoris vim vas fufferre nequiret, fpinamque tam fortiter re- ^ab¬ 
jiceret , ur ejus fonitus in cellula ad aures viri Dei perveniret. Qui ftatim 
intelligens quod gcftum fuerat, fefe in orationem fixis in terra genibus 
projecit3filentium fuum ut fervaret,miniftris hoc indicare diftulit, ficper- 
nodans in orando, ufquedum matutinas Deo laudes perfolverct. His per- 
adis, ex* more tintinnabuli ligno miniftros convocans, fufpicionem quanv 
de vino habuit, eis indicavit. Tunc ergo Frater qui cellario prxerat , no¬ 
mine Ansericus , arrepta clave fcltine cellarium referavit, &c in in¬ 
troitu fpinam pede invenit, & in manus tulit, ad vas acccflit. res mira 
apparuit, quia tam incolume mullum inventum eft, ut nec gutta quidem 
foras exiret. Quod dum viro Dei nuntiavit, omni cautela jullit filere mi¬ 
raculum. 

Quadam vero dic fur quidam , inftigante diabolo , mulam viri Dei fo- ur. 
ris reperiens abftulit, eamque adfcendens, propinqui faltus fc immergebat Mulam » 
latibulis. Miniftri vero viri Dei vefpera appropinquante mulam quxren- ptam^ecul 
tes invenire non poterant, huc illueque quxrendo difeurrentes per latera pe»at. 
montium & ima convallium filvarumque latibula , nccnon" & ea loca 
perferutantes, ubi prius mula folita erat pafei , ufquedum eis nox ita te- 
ncbrefccret, ut coadi vacuique domum reverterentur , & damnum de 
mula viro Dei referrent. Ipfe autem leniter confolatos dimilit, feque in 
oratione proftravit 3 ficquc orando permanfit, ufquedum matutinarum fol- 
lemniis debitas Deo laudes implevit. Ac deinde Cjum ad rcfocillationem 
lafli corporis paullulum quiefccret , Angelus Domini in ipfo matutinali 

a Cajtras fotfanfcu Caftra opidum , "vulgo Cl>J- riun EpifcopiOratorium, eftcpieEccIefiaparochia- 
tret, i ejuo Caftrcnfis pagus agri Pariiiacenfis,quar- lis extra murorum Caftrcnimm ambitum, nani 
to miliari a Lutecia Parifiorum in via Amreliancn- loci Ecclcfia parochialis S. Clementi facra cil, 
fi, ad amnem Orgiam, 1 'Orge. pcndct«]uc a Monafteiio FelTatcnfi. 

i Exdat ctiarauunc iftud S. Germani Parifio- 

Rrr iij 


Digitized by LxOOQle 



50J.VITA S. CORBiNIANIEPISC. FRISINGENS. 

ann.ch*. crcpufculo ei per vifum apparuit „ furemque cum mula adventurum prifc- 
» cc xx*. iii e aurem a fomno excitatus , grates Deo retulit &: laudes , atque 
Smi ' vw ' etiam S. Germano, in cujus Ecclefix foribus tunc ipfe manebat: aperta¬ 
que fencftra cellulx , figno ex more tintinnabuli fuos ad fe convocat roi- 
niftros. Quibus adftantibus prxeepit, ut venientem furem cum mula minime 
lxdcrent. Sed hoc nequaquam appetitu vana: gloriae miniftris prxdixit, fcd 
ut eorum montis infaniam mitigaret, ne furore coadi, Dei virtutem in 
fuam mutarent infaniam, aut ut rei fanguinis in ejus perfccutione non fierent. 
Vix verba prxeipiendo compleverat, Sc ecce oftium cellulx ubi vir fan¬ 
dus cum aifeipulis loquebatur , mula ingrefla fuper fe fedentem obtulit 
furem rigidum &: quafi exanimem, dorfo illius adhxrentem, perinde ac fi 
ligatus fuper eam eflet, ita ut fi vellet, defeendere nequivilfct. Qui dum viri 
Dei julfione depofitus Sc humi eflet projedus, inftar ligni vel lapidis amens 
&finc fenfu jacebat. Coepit autem eum vir Dei tam increpatione quam ad¬ 
monitione a fua nequitia quafi a gravi fomno fufcitarc. Qui cum ceu dor¬ 
miens expergefactus eflet, timorem dimifit animi , & confitendo atque 
pavendo malum quod viro Dei fecerat, profclfus eft fc amplius non pec¬ 
caturum , etiamfi prx inopia periturus fit. Eo ergo fic proftrato jacente & 
proqjjttentc vitx mutationem, eum vir Dei de humo juflit fingere. Mox 
. ille tam celeriter furrexit, quafi rigidus atque contradus minime fuiflet:Sc 
fic fux miferix referebat hiftoriam, quomodo in dorfo mulx pernodaffet, 
tot montium fummitates atque ima convallium , filvarum atque veprium 
denfitates perambulaflct, &: quafi a mula vindus fuiflet. Quibus didis fi¬ 
dem vulnerata facies conciliabat. Denique ab irrationali animali addudum fe 
infeientem ad virum Dei fuifle profclfus eft, &c quod intempcftx nodis lilen- 
tio viam evadendi vel latendi reperire minime potuilfct. Sed quid mirum 
luCrtg.M. quod orationes Juftorum Deo largiente valeant vincula reprobis injicere, 
hb.iDtai. & a mentis eos revocare induftria , cum tantam Deus eledis fuis praftet 
j 0, u ' gratiam, ut cum rerum ncceflitas expofeit, mira quoque aliquando ex pre¬ 
ce faciant, aliquando vero ex potcftatc , cum Johannes dicat: Quotquot 
tutem re ce ferunt tum , dedit eis foteftAttin filios Dei fieri? Quia ergo filii Dei ex 
potcftate fieri polfunt, quid mirum, fi figna facere ex poteftace valent i 
Et quid mirum, fi figna per orationes facere valent, cum Dominus fuis Fi¬ 
delibus promiferit, dicens: Omnia quxeumque orantes petitis, credite quia 
accipietis, & fient vobis ? orationis namque virtute femper funt figna often- 
fa, mirabilia demonftrata. NamMofes per orationem Pharaonem fuperbum 
Regem in mare rubrum demerfit, iEgyptios delevic, Dei populum li- 
beravic. Jofue occidentem folem tamaiu orando ftare fecit, donec hoftes 
pugnando delevit. Elias tribus annis &c menfibus fex cxlum ab imbre 
coercuit, & cum voluit , orando pluviam tribuit. Ifte itaque vir fandus 
oratione alligavit reum , ut a nequitia fux animx folveretur , & ad pxni- 
tentiam reverteretur : ciquc tres argenteos dedit , atque admonuic, 
ut nec coadus furtum faceret. Et illo accepto munere lxtus re- 
ccflit. 

iv. Coepit itaque longe latequcfama fanditatis ejus crefcere,fc Fidelium ad 
aiiT'Tc fre cum » nobilium & ignobilium, utriufque fexus turba confluere, xternx vitx 
qutntatus'* ex ore filius verba libenter audire, tantumque excellentia vitx illius per- 
crcbuerat, ut ad fummum Majorem domus Pippinum rumor fanditatis 
ejus perveniret. Is vero unum ex cariflimis fibi Optimatibus ad viri Dei 
cellulam tranfmific, feque humillime ejus precibus commendavit. Multi¬ 
que ad eum fenes & nobiles concurrentes, ut pro ipfis oraret,rogabant: 
alii autem fua ei munufcula orationis caufa mittebant. Tunc vir Dei cre- 


Digitized by LjOOQLe 



VITA S. CORBINIANI EPISC.PRISlNGENS. j6j 

bris advenientium colloquiis occupabatur j fed mens ejus magno inde tat- Ann - Cs * : 
dio aftcda, magnis fletibus atque lamentis fe abftraherc nitebatur: tadufque s/pt.*»*». 
dolore cordis intrinfeciis, fufpiriis M gemitibus crebris deplorabat, qubd 
tranquillitatem quam quaefierat , & folitudinem quam defideraverat * 
fe amififle perfpiceret; & paupertatem quam amaverac , fibi deefle valde 
pertimefcerct adefle fibi divitias quas noluerat: orationis lludium fe ul¬ 
tra confuetudinem amittere , refponlis adveniendum & acceptione dan¬ 
tium , & difpenfatione egentium occcupatum. His vero tribulationibus fati¬ 
gatus , quartum-decimum in fua cellula impleverat annum. Tunc demum 
iniens confilium , ad limina facratiflima beatorum Apoftolorum Petri & 

Pauli orationis caufa i re decrevit, & ibi fe apoftolici viri doftrinae Moratio¬ 
nibus commendare, M, fi fieri poflet, impetrare ab eo fibi & luis qui cum 
eo venirent, in quodam angulo latitandi facu Itat em, ut ad fandorum Apo¬ 
ftolorum patrocinia poflet fecretius pervenire, M ibi fub fandae convcrfa- 
tionis regula liceret ipfi vitam ducere. 

Movit autem vir fandus comitatum fuum cum univerfis fupelledili- V. 
bus, &: incolumis coeptum perfecit iter. Oratione autem fada in confef- *°™ aai 
fione beatiflimi Apoftolorum principis Petri, ad beata: memoriae Grego- 
r 1 1 a Pupf pedes fe proftravit , cique fecretum animi fui diligentiflime « 
explicavit, & quibus neceflitatibus coadus fuum amififlet fecretum , M 
quomodo tranquillum per humanos favores perdidiflet portum, & quibus 
rerum fsecularium tumultibus, quafi navis in medio mari jadaretur fludi- 
bus, ut vix folitudinis marginem recolendo profpiceret. Et plus etiam for¬ 
midanda adjecit, quia temporalia a multis fibi 'cancefla munera, fibi po¬ 
tius ad perditionis cumulum evenire pofle timeret , quam ad praefen- 
tis vitae foiatia. Venerabilis autem Papa Gregorius audiens viri Dei ver¬ 
ba, intellexit zelum animi ejus, qualiter & quam magnam in Dei opere 
haberet animi puritatem. Erat enim vir Dei valde facundus , &: humani¬ 
tate prarcipuus, convcrfationc inter omnes praeclarus, contra vitia ad iraf- 
cendum facilis , velox ad ignofeendum convcrfis j non piger in bona ope¬ 
ratione, deditus orationi, ftudiofus pfalmodiae, praeclarus in vigiliis, fre¬ 
quens in jejuniis , largus in elecmofynis, ad omne bonum femper promtif- 
fimus , vir mitis atque modeftus, nulli pietate fecundus. Sed quid de eo 
dicendum eft , quem omnibus bene volentibus fimulque indigentibus , 
omnis boni adjumentum , quantum potuit, fuifle non dubium eft ? Ita¬ 
que vir Dei Spiritu-fando repletus , unicuique congruens erat fexui 
vel aetati, ut per fandae converfationis ftudium poflet unicuique fandarum 
exempla virtutum oftendere. Sed haec beatiflimus Papa Gregorius in- 
tuens , coepit cum fuis inire confilium , ne tanti luminis fulgor abfeon- 
deretur fub modio , fed ut fecundum dida Veritatis fupra candelabrum 
pofito illo , multi ab eo illuminarentur, cogitavitque ut ex audoritate B. 

Petri Apoftoli facerdotalem ei honorem conferret. Itaque in viro Dei quae 
confultando tradaverat, opere perficiens , per fingulos gradus ad fum- 
mum ufque pontificalem eum provexit honorem. 

Vir itaque fandus , quamvis coadus , tamen dono Dei & divini mu- vi. 
neris largitori confentiens, Pfalmiftae non immemor, timens ne tali firau- ° 
daretur honore , dicentis : Jj>uia noluit benedictionem , elongabitur ab eo i 
quamvis honorem fugiendo humilitatem continere voluiflet, obeditio- 

m Hic mendum e/Te in Gregorii nomine rc&e gorius fucceffit; tnm quia anni feptem cap. 9 di- 
monet Baronius , tum quia Pippinusqui poft hanc cunturcffluxiffc a prima ad fecundam viri fandi 
Corbiniani profe&ionem fupcilies ruiffe dicitur,, peregrinationem Romanam, quse anno dcc *vn 
.eodem anno vivere dcfiit, quo Conftdntino Grc- contigilfc videtur. 


Digitized by 


Google 



A&n.Chr. 

DCC X*JC. 

StPT. TIII. 

Accepto 
Pallio re- 
vcrfui Gal¬ 
los erudit. 


VII. 

’ 3 i Pipoino 
aret Hilus, 


latronem 
patibulo 
■ddi&ii mi¬ 
ri liberat. 


confeflio- 
ne ipfius 
audita. 


VIII. 


504VITA $• OORBINIAK 1 EPISC. FRISINGENS. 

nem tamen majorem judicavit, ne Patrem refiftcndo contriftaret, vel 
divine voluntati contraire videretur. CoaCkus ergo facerdotalem fufee- 
pic beDcdunionem , accepto etiam Pallio cum benedi&ione & adjutorio 
3, Petri Apoftoli, ut ubique przdicatkmis officium exercere in toto orbe 
poffet, lc tanti Patris conceffu poceftatem haberet. Tanto autem acce¬ 
pto honore & privilegio in Galliam reverfus eft , coepit que divinum lar¬ 
giter ex ore ejus emanare verbulh , & melliflua inftar vivi fontis in au¬ 
res audientium effundi prxdicatio ; atque per univerfam Galliam verbum 
doctrinae illius in virorum ac mulierum fandis crevit moribus , fit tam m 
(aerarum virginum ac viduarum , quam & Monachorum fit Clericorum 
pe&oribus diffidam-eft. Ipfe ver6 verbum Dei adminiftrans ceu prudens 
difpenfaxor Ecclefice Chrifti, unicuique menfuram tritici hilari vultu lar¬ 
gitus eft. 

Interea contigit, ut Major-domus in Gallia, qui erat Pippinus , virum 
Dei ad fe accerfiret. Illo vero ad palatium proficifcente , in via quidam 
reus ad damnationis ultimat fiffpcndium ducebatur propter latrocinium, 
nomine Adalbertus ; manibus poft tergum vinCtis , fit reftis in collo il¬ 
lius pendebat i fit hi qui funem renebant, jam eum trahere ad damnatio¬ 
nem conabantur. Coepit autem vit Dei totis viribus feftinare* fit fub te- 
ftificationc divina alta voce clamare, ut ejus cxfpe&arent adventum.Cum 
autem appropinquaret, ftatim ex equo profiliens ad reum ipfum cucurrit, 
fit principes hujus operis qui e flent , omnibus modis inquifivit: cofque in¬ 
veniens , coepit humillime poftularc fixo in terram capite , ut fibi reum 
donare dignarentur , vel poenas differre , ufquedum ad Majorem-domus 
ckilfimfi ^pervenire poffet. His minimi petitioni illius obtemperantibus, 
dicentibufque publicam Ce fun&ionem nullo modo audere praetermittere, 
ne fortfi illius punirentur poena, qui tanta fit talia commififlet crimina, 
ne regales ad fuae damnationis exitium commoverentur aures; vir Dei reum 
admonere ftuduic, adfiftentefqpe longius amovit, ut omnem ei putredi¬ 
nem fit vulnu6 animas fuae confeflione puriflima aperiret, tam in faftis 
quam in locutionibus atque cogitationibus pravis : cumque arripiens, ut 
omnis malitiae fuae parnicentiam puriter ageret admonere curavit. Ipfe au¬ 
tem reus promifit fe vitam 8t mores correCturum,farculum rcliCturum,ad- 
mifla deploraturum, futura evitaturum. Tunc vir Dei figno Crucisaeter- 
natque falutis caput illius fit peCtus munivit , lacrytnabili vultu reverfus, 
equum adfcendens , fiib omni feftinatione coeptum carpebat iter. Quod 
cum eodem die perficere minime poffet, fecundum diem ad perfectio¬ 
nem ipfius itineris complens, tandem ad folis occafum ad palatium per¬ 
venit , fit ex caballo ocius defeendens, fummique fc Principis pedibus ad¬ 
volvens , humillima prece popofeit, ut qualitercumque de fufpenfo illo 
aftum fit, corpus ejus fibi donare non dedignaretur ; fimul etiam quomo¬ 
do miiuftros ejus prxrogaflet, fit iis negantibus quanto inde cum maerore 
abiiflet, plenicer exppfuit. 

His didis Princeps praefatus compaflfus eft , fit eum quem viventem 
tantus Pontifex a mimftris obtinere non potuerat, quemque ultimo fup- 
plicio aftcCtum nemo non mortuum crederet, Epifcopo praecepit reddi. 
Nuntii uerorumque dircCti , domini venerandi Pippini 8t beati Corbiniani 
£pi£copi epiftolam deferebant. Qua accepta , tandem dic tertia vefpera- 
fcente, 6 inauditam & valde incredibilem rem: ita vivens inventus eft la¬ 
tro pendens in patibulo, ut eum venerabilis vir Corbinianus muniverat figno 
Crucis fan&iffimO’ Sed quid mirum, fi fanftus vir Dei ejus vitam a Do¬ 
mino impetravit oratione & lacrymis ad gloriam Dei , ut nec corporis 

pondere 


Digitized by 


Google 



'i 

rcl 

;. 

0 

' 


B C C XIX. 

SirT. vui. 

*pud Grtg. 
/ii.i. Dial. 

C. j6. 


VITA S."CORBINIANI fePISC. FRISINGHNS.50J 

pondere collum ejus diflol veretur, nec rcftium comprcflio guttur cjusfuf- akm. ch*. 
tocaret i Qui utrum fidelis vel infidelis fuerit, ignoratur. Quid mirum, n r r v ’ v 
fi ifte vir Dei in virili fcxu exaudiebatur , quando in fragili fexu femineo 
beatam Chrifti virginem Scholasticam a Deo ita exauditam legi¬ 
mus, ut ea qua: a landilfimo fratre Benedicto Abbate petiit &: ob¬ 
tinere non potuit, divina ei virtus pofcenti miniftraret i Volens namque 
ipfa virgo caftilfima ut frater ejus cum ea pernodarct in oratione , quod 
ab eo minime potuit obtinere, pdtiit a Domino , &: tantam vim ventorum 
& imbrium impetravit, ut ex eodem tedo in quo loquendo confederant, 
nullus omnino egredi valeret: &C ita qui ibi rogatus noluit manere, manfit 
invitus. Si ergo a tam fragili fexu fandus vir Dei Benedidus orando potuit 
retineri, quid mirum, fi beatus Corbinianus infideles aut etiam fideles oran¬ 
do potuit lalvare, qui fe a divino tramite numquam abllrahcret? Sicquefa- 
dum eft, ut de poenis depolitus Adalbertus, non tantum vivus, fcd etiam 
illaefus inventus fit, &ad palatium ab his qui milii fuerant dedudus. Ad cu¬ 
jus intuitum quali adingens fpedaculum multitudo nimia confluebat, & non 
modo incolumem, fed etiam valentem contemplabatur, a multis habe¬ 
batur infigne. Tunc idem Adalbertus, quali paller ereptus a laqueo poe¬ 
narum , habitum mutavit, & in fandx converfationis vita fub magifterio e * latrone 
viri Dei poli multa temporum fpatia finem vivendi fecit. ^ puIum 

Ex eo tempore vir Dei Corbinianus venerabatur ab omnibus , maxime ix. 
vero a domefticis fidei. At ille gloriam facculi pertimefccre , honoris am¬ 
bitionem expavefccre, tianquillitftem fecreti quod perdiderat multiplici- Sect fl*um 
ter lamentari, divitias fibi locupletatas haud fecus ac avari anullas deflere, repetit. 

Ad priljinum ergo rediit ergaftulum in foribus B. Gerhiani Ecclefiae, ibique 
fub procedione ejus proprium quxfivit fecretum, turbas honynum devita¬ 
vit , paucofquc fetum Clericos retentavit, quos admonendo & docendo 
deferere non valebat, quibus fub operationis fua: cura vidum fuppeditavit, 

Sc verbi Dei femina quotidie eorum pedoribus infudit: ibique continuis 
feptem annis permanens,co advenientibus fecumque commorantibus ver¬ 
bum Dei fedulo miniftravit. Sed quanto fecretius fe in ima loca contulit, 
eo amplius fama ejus fandiflima altius eminebat in publicum: & quotidie Solitari* 
fupervenientium turbas fuftentare non valens , &c quali conculTam cellu- 
lam & conquaflatam medii maris fludibus naviculam deflens * ad prifti- rum Rorr.S 
num fe contulit orationis auxilium , itetumque Romam pergere dilpone- adlcDS > 
bat, &c a canti Patris munimine abfolutionem percipere, &c lccrcta Mona- 
fterii petere, atque alterius magilterio fe commendare pertradans, fi eum 
fummus Papa fub patrocinio, ut prius pofcebat, B. Petri militare fub ma¬ 
nuum fuarum concelfilTet fudore. Qui non jam publicum a Gallorum 
partibus arripiens callem , fed fecretiorem eligens viam , in Alemanniam 
pervenit, deinde in Germaniam a fic in Noricum veniens, ibi aliquam- • 

diu demoratus , verbi divini feminavit dodrinam , & nonnullorum facra , v n c ®'^p c r - a 
^rerba penetrabant, gratia Dei, corda in augmentum Fidei Chrifti. Qua: pr*dic«. 
gens adhuc rudis erat , &: nuper ad Chriftum converfa b . 4 

Eo namque tempore erat ibi dcvotilfimus Theodo Dux , infignis po- he *f one 
tentii , & virilis virtute, filiis ornatus, & nobilium virorum alacritate pra:- Du c ce> ° 
cipuus : cujus cum longe lateque felix fama increviflet, provinciam ipfam 


* Non reflo itinere, fcd flexuofo. nec enim Ro- Odoacris Regis principatu Bajoarii occupaverant, 
mam tendenti adire Noricum opus erat ; nec Lege Vvalalridi Strabi Prologum in Vitam B. 
adeunti Noricum petenda Germania , qu* trans Galli Sxculo r. 

Danubium fica eft , fed eundum erat per agrum * Nimirum per S. Rndbertum , de quo fupra ad 

Rzticum Alpibus Penninis fubjeflum, Alamanni* ann. 717. ubi de Ducibus Bajoariis. 
fcu Suevi* partem , vicinum Norico , quod ab 

Acta SS. Ord. S. B. S acutum ///. S f f 


Digitized by LjOOQLe 



Ann. Chr. 

UCC XXX. 

Srrr. \u i. 

M 


a Gti- 
inoaldo vi¬ 
litatis , 


captum 
iter perfe- 
quitur. 


XI. 

Equo luo 
vorato ab 
uri j , 

b 


urfo farci- 
nam im¬ 
ponit. 

XII. 


fapi* a 
Rege exce¬ 
ptus. 

* «on.Liut 
prando 


jo6VITA S. CORBINIANI EPISC. FRIS 1 NGENS. 

libi &c liberis in quatuor * partes divilit, carique ibi habebantur Sacerdo¬ 
tes , ut folct apud novicios. Qui dum virum Dei Corbinianum advenifle 
cognovit, ad le invitavit, cumque humillima fupplicacione fledere cona¬ 
batur , ut ab ipfo honores fibi debitos acciperet. Sed obtinere non potuit, 
quod vir Dei mallet paupertatem tranquillam fedari, quam divitiis frui 
perituris. Itaque multa ei munera largitus Dux, permifit abire. Illo autem 
relido , in partes filii ejus nomine Grimoaldi venit: qui eum hono¬ 
rifice recepit, & de tanti Pontificis grattifabatur adventu, ncc tantum ipfe, 
fcd etiam univerfa turba qua: erat in ditione ejus. Cum autem guftailet 
dulcedinem dodrina: illius , coepit multis blanditiis ei fupplicare &: ni¬ 
miis infidere precibus , ut cum nequaquam defereret, pollicebatur enim 
cum comparticipem facere filiorum fuorum. Sed vir Dei ad ejus promif- 
fionem ab datu fuae mentis minime declinavit , fed immobilis ad explen¬ 
dum iter arreptum permanfic , & fe nequaquam recedere ab hujus trami¬ 
tis perfedione proreflfus cd. Idem vero Grimoaldus munera illi non mo¬ 
dica largitus, fecit ei copiam abeundi, direxicque minidros, qui cum 
cum fummo honore deducerent a finibus Noricenfibus ufque in Italia: 
parces. Qvfi jufla complentes, lub debito honore benedidionem peten¬ 
tes , reverfi funt: fed filenter, ignorante quidem viro Dei , jubente autem 
eodem Principe , adoribus vel habitatoribus Alpium mandaverunt, tam 
Venudica: vallis, quam aliis circumquaque,ut fi quando cum reverti in il¬ 
las partes contingeret, eum a finibus Bajoariorum nequaquam paterentur 
abire , nifi ad jam didum Principem pCTveniret. 

In iplb autem itinere Romam pergendo , cum Breones b pervenirer, 
juxea filvam quamdam in cadris manebat. Sed dum cudodcs cquafum in¬ 
caute obdormirent, ita ut nullus vigilaret, urfus b filva egrediens, figmi¬ 
num viri Dei difeerpens comedit. Mane autem fado ,* dum expergifee- 
bantur cudodcs,invenerunt eumdem urfum femetipfum fagmarium jacen¬ 
tem, & comedentem illum. Quod dum Anfericus praedidus viri Dei mi- 
nider agnovit, B. Corbiniano dixit. At vir Dei patienter ferens , dixit ei¬ 
dem Anferico : Tolle flagellum idud & vade ad eum, Sc fortiter illum 
verbera , & cadiga pro delido fuo , quo nobis nocuit. Quod dum ille 
agere formidaret, dixit ei vir Dei : Vade, &c noli timere cum; fcd ut di¬ 
xi tibi fac,, ac podea mitte fuper cum feliam fagmariam & deme illum, 
& fagma c fuper illum impone , &c duc cum aliis caballis in viam nodram. 
Ipfc vero Anfericus fecit, ficut praeceperat ei vir Dei. Porro impofitam 
fibi fagmam ipfe urfus quafi domcdicus equus Romam ufque perduxit; 
ibique a viro Dei dimifTus, abiit viam fuam. 

Cum autem ad Tridentinum cadrumvir Dei pervenit > ubi tunc a Lon¬ 
gobardorum Rege Comes nuper erat pofitus, nomine Hursingus. is 
cum viri Dei cmiflarium valde decorum forma vidiflet, emere concupi¬ 
vit: fcd cum vendere nollet, furto clam tollere jufiic. Cujus rei vindidam 
cadedcm ad tempus narrationis & ordinem refervamus. Igitur vir Dei fan¬ 
dus Papiam veniens , a praccellcntiflimo Longobardorum Rege * & Deo 
• devoto cum omni veneratione fufeeptus td , & feptem ibi diebus propter 
facram praedicationem verbi Dei, qux cx orc illius inundabat , retentus 


m Et’tamen is Dwxduos tantum filias habuit fuc- 
»/«>«, DiorniTUU videlicit atque Gri- 
maldum , inquit Arnolfus ex-Comite Mona¬ 
chus m hb. dc Vita S.Emmtrammi cap. i. 

b Brconcs feu Brenni, populi Bajoarix in Comi¬ 
tatu TnolcnC ad Anum fluvium, paullo infra Ro- 


fenheimum opidum. 

«Grxcavox twty/ud onus& (arcinam fignifleat, 
unde farinarius, id eft farcinarius equus. Hinc coi - 
rigendi libri editi Ottonis Friiingcnfis Epifcopi, ia 
quibus fagina & farinarius legitur lib. j cap. 14. 


Digitized by LjOOQle 



VITA. S. CORBINIANI EPISC. FRISINGENS. 507 

eft. Ejus fe orationibus humillime idem Rex commendavit , munera lar- Axn.chr. 
gitus non modica, valedicentem abire permifit, atque in ejus comita- ncc 31 * x - 
tum cujufdam civitatis prxfedum ire julTit, ut ufquc ad portum amnis Pa- Sirr ' vm * 
di deduceret, & virum Dei cum omni comitatu fuo diligenter tranfponc- 
ret: & inde ufque ad Romanos fines alios cum eo pergere fecit, ut daren¬ 
tur ci per viam totius ncceflitatis folatia. Cum autem pervenifient ad por¬ 
tum Padi fluminis, is qui cum eo milfus fuerat, videns elegantem equum 
viri Dei , animo harrens, emere concupivit. Sed vir Dei minime fe datu- Ec i unm »!- 
rum prxdixit, fummo Romana: urbis Pontifici ducendum infinuans. Ille a ~ 
vero antiqui hoftis pervicacia accenfus, ad fua: damnationis cumulum, ad 
ultimum cranfeuntibus amnis portum refervare fuis filenter equum prxee- 
pit: Dei quoque viro tranfpoiito , fubito fe equo imponens , curfu velo- 
ciflimo in vicinam filvam fe immergens cum fuis, huc illuCque difcurrens, 
fimulabat latronem fe quaerere. Tunc demum vacuus revertens, raptorem 
fe non nofle teftatus eft. Viri quoque Dei provolutusveftigiis popolcit,ut 
pro negligentia fua ad regales aures eum minime accufarct. At vir fandif- 
fimus patientiae fuae cuftos, hilari vultu ei valefaciens, a fe dimifit, divi¬ 
na: vindida: non ignarus. Cujus rei finem divino adjutorio ad pofterum 
narrandi ordinem refervamus. Nam vir fandus tramite arrepto, ccepttun 
carpebat iter. 

Cum autem quadam dic ad Tufciae partes perveniflet fexta feria jeju- xni. 
nii, in qua abftinere oportebat ab efu carnium, yidentes hi, qui praeerant Scxiatei,a » 
itineri, quod hora guftandi tardius protrahebatur , &: quod caballi calo¬ 
rem toto diei fpatio fub pondere nequirent fuftinere, dixerunt ut vel paul- 
lulum repaufarent. His didis is qui alimenta ad menfam Pontificis mini- 
ftrabat, dixit fe ad efum Epifcopi nihil pratter carnem habere , quam eo 
die non comefturum Epifcopum noverat. Hoc eo dicente vir Dei lurfum 
adfpiciens , vidit aquilam in aeris altitudine volantem , ait: Ecce avis, aqu ji4 ra i. 
per quam nobis Dominus mifericordix fuae largitate daturus eft alimenta. P if ~ 
His didis, ab intuentium oculis longius aquila recellit, &: de tanta altitu- cc acupir ‘ 
dine oculorum acie pifcem in maris fludibus videns , fubmiflis alis , arre¬ 
ptum ad litus perduxit. Illis ergo pergentibus, quidam cocus Pontificis 
more itinerantium hoc videns, ad litus cucurrit , invenit aquilam in pileis 
adhuc vivi capite fedentem , pilcemquc palpitantem. Qui cum advemf- 
fet , aquila pifcem dimifit, &c avolavit. At cocus arreptum pileem obtu¬ 
lit Pontifici, & fadum aquila: enarravit. Magnitudo vero pifeis tanta erat, * 
ut non folum Pontifici fuificeret, fed etiam cu»dis qui apud illum come¬ 
derunt. Res mira Sc valde inaudita , excepto antiquo miraculo quo Paulo 
& Antonio corvus miniftravit efcara. Tanta enim divina: pietatis eft lar ? 
gitas, ut nufquam fuos fervos permittat inopia confici, dicente Pfalmifta; 
quia inquirentes Dominum non deficient omni bono. Magna autem erat 
eodem loco amoenitas , magnaque herbarum copia & fons largus. Quid 
ergo ibi aliud datur intelligi , nifi quod omnipotens Deus, qui fuum di¬ 
gnatus' eft pafcere fervum , fubvedioni ejus necelfariam prxbuit alimo¬ 
niam 1 Sed nequaquam aliud ejus miraculum prxtereundum ede videtur. 

Odavo namque dic ab eo quem diximus, fimiliter fexta feria quidam ex xiv. 
conviatoribus ad litus maris cucurrit. Eft enim delectabilis callis juxta ma- P‘ fccmir - 
rceuntibus, undarum molibus deprelfus. Is dum iret per litus, vidit fccus frrkiopc"! 
litus natantem pifcem non modica: magnitudinis , quafi pedum undecim. *«»«» ca- 
quem dum deambulando intueretur , clamore valido auribus viri Dei in- pu ‘ 
dicavit. Itaque eundi relido calle , ad litus quafi ad ingens fpcdaculum 
curlitabant. Vir autem Dei cum natantem confpexit, intra fcmctipfum ta- 

Sff ij 


Digitized by 


Google 




Ann. Chr. 
d cc xxx. 
Setr.yiu. 


XV. 
a Papa fc- 
ccdendi fa¬ 
cultatem 
pollui at, 
fruftra. 

**L fando 


* dl. vero 


jos VITAS. CORBI NI ANI EPISC. FRISINGENS. 

cite cogitans nc fortaffis fibi in cfum ( ut erat) a Deo tranfmiflus efler, 
quemdam Tuum miniftrum, nomine Anfericum, (cujus longe jam fuperius 
mentionem fecimus) cxnomine vocat, fciens eum peritiam habete natan¬ 
di. Ei prxfcnti exui indumentis, nihil diffidentix in animo habere, pugio¬ 
nem in manus fumere prxeipit. Ipfe vero verbis ejus confilus , vcftimen- 
tis exutus , imperterritus quafi per humum mare ingrediens , ( erat enim 
viribus ftrenuus, alacer ingenio ) in mare merfus , in interiora fe contu¬ 
lit , finiftra manu pernatans, dexteram fuper undas elevans , ferro fummis 
nifibus pifccm tam fortiter percudit, ‘ut ferrum fcqueretur capulus. Pifce 
vero ftatim ad altiora maris fc torquente , ipfe fummitatem tenens , fer¬ 
rum fecutus eft. Cumque diu per mare natando pifeis fe fatigaflet, & ni¬ 
hilominus perfequendo cum percudor torqueret, ad litus cum convertere 
nitebatur. His ita decertantibus, jam longius edudus fludibus , ita*ut vix 
jam litus adfpiceret, confifus tamen verbis viri Dei , fumebat fiduciam. 
Quod dum pifcatores quidam intuerentur , ex latere retia relevantes, his 
relidis , ccrtatim ad periclitantis adnavigaverunt fpcdaculum. Qui dum 
vulneratum pifccm intuerentur , totis viribus feftinabant, atque ab xquo- 
re cum in navim voluerunt attrahere. Sed dum idem viri Dei minifter bra¬ 
chium in fummitatem puppis immitteret , coeperunt pifcatores pugnis & 
pcrcudionibus reverberare , ut ex tanta prxda reverteretur vacuus ad lito- 
ra. Sed cum alacer pedem puppi immitteret , ad flagella intrepidus, viri¬ 
liter fe erigens, arrepto ainius ex manibus remo , coepit percuflores luos 
cxdcrc. Qui ilico timore perculfi per orationes viri Dei, illius pedibus fe 
fubmittentes, navim ufque ad litus traxerunt cum prxda. Tunc vir Dei fle 
qui cum eo erant, immenfas Deo referebant laudes , loeaque ad appli¬ 
candum aptiflima pcrfpicicntes, caftra illic metati funt. Cumque tantxcf- 
fet abundantix gratia , ut pifcem eumdem nequaquam eundus comitatus 
illius confumere poflet , refiduum falientes, in vafa condiderunt. Refc&is 
autem omnibus , hi qui aliena rapere conabantur , dignis funt verberibus 
caftigati, atque a viro Dei admoniti , ne ulterius principis Apoftolorum 
B. Petri peregrinis nocere ullo modo auderent. Duos etiam cis trefles da¬ 
re prxeipiens, ne de operatione diei vacui recederent, abire illos permifit. 

Ipfe vero iter perfequens, Romam ufque pervenit, & oratione fada ad 
utraque beatorum Apoftolorum Petri & Pauli limina, ad futmni Pontifi¬ 
cis B. Gregorii prxfentiam a veniens, ad ejus fc ftravit vcftigia. At ille fur- 
gerc illi imperans, fe denique juxta fc poni faciens, federe prxeepit. Qui 
cum fediflet, non modica^dona tanto * Dei viro obtulit, 8 c eunda fibidc 
fua converfatione difplicentia enarravit, quomodo videlicet & quibusqua- 
(j immenfis fludibus quateretur hujus mundi honoribus , &: quomodo ei 
ncc murorum clauftra tranquillitatem prxftare potuiflent, & quantum hujus 
mundi formidaret divitias , quippe qui ncc unum vellet habere colonum. 
Secretum ergo* petens, ut ei omnes perturbationes animi fui atque angu- 
ftias libere poflet referre lacrymis fufis, flebili vocc deplorat, ut fuum fe- 
cretum impolito honore perciderit, in priftina petitione pcrfiftens , ut ad 
Coenobium ipfum ire permitteret , vel in quamdam cellulam includeret, 
vel in aliqua fecreta filva ad operationem ipfi concederet agellum. His audi¬ 
tis , tantam humilitatem ejus miratus eft fummus Papa: eoque a fc di- 


* Non anno bccivi , nt apud Baronium, 
fcd potius anno infequenti. Quippe Thcodo Ba- 
joariorum Dux paulio poli Corbiniani difceflum 
(prout cx hac narratione intclligitur) defunctus, 
Grcgorio 11 Pontifice , .jam Romaui piofedtus 


erat IndiBimt xiv , tefte Anaftafio, id eft anno 
dcc xvi, ut proinde in annum fcquentemreji- 
ci debeat altera hxc Corbiniaui Romana profe¬ 
ctio. 


Digitized by 


Google 



I 


'i 

'k 

: 5iS 


VITA S. CORBINI ANI EPISC. FRISIN GENS. jg 9 

miffo , ad fecrcca ncceffaria fynodum congregavit , & in eo conventu ifta 
recitavit. Quibus illi auditis, una vocc omnes eum reverti debere procla- 
•mabant, multis tdlimoniis feripturarum id confirmantes. His ita dicenti¬ 
bus , virum Dei in medium venire juflic. Quorum verbis fe vidum confi,- 
derans , ut injundum fibi a tanto Patre officium nullo modo omitteret, 
& a lucro vacuus rediret ad aream , cum fummo ibi aliquantum tendoris 
retentus,honore, benedictione accepta, valefaciens omnibus triftis reccffip. 

Cumque revertendo Papiam perveniflet, ad portam urbis feretro impo¬ 
litum cujufdam mortui corpus efferebatur , quem univerfus fluebatur ur¬ 
bis magillratus. Qui mox ut virum Dei confpcxere , fubtiliter de perfona 
ejus atque vocabulo feifeitabantur. Erat autem cadaver ejus viri, qui ca¬ 
ballum illius antea rapere aufus fuerat. Eos autem omnes pavor ingens in- 
vafit , quia ille defperatus a medicis , facinus fuum non abfeondit , fed 
publice confertus cft. Tunc quoque vir fandus cum omni humanitatis 
reverentia a Rege receptus, regalem deducebatur in aulam: quia nequaquam 
Principem latebant divinae virtutis miracula, quae per viarum fpatia ab eo, 
& per eum fuerant gcfta. & propterea miles Chrifti ampliorem ab omni¬ 
bus recipiebat honorem, quamvis ille ea omnia libentiflime voluilfet filen- 
tio premi. Sedente autem Rege & cum eo viro Dei , mulier ipfius tunc 
defundi orbata viro & viduata , flebili vultu vcftigiis viri Dei provoluta 
cft. Adducens viri Dei caballum a viro fuo machinis diabolicis & nc&ndis 
raptum infidi is, forma & fpecie decorum, quafi de obitu viri fui mortis reum; 
infuper ducentos folidos viro Dei obtulit, dicens virum liium eadem die 
percuflum fuifte , quia illecebrofis machinis viam viri Dei impedire prae¬ 
fundit , & ut ab eadem percuflione languor quotidie dolori fomitem mmi- 
ftraffet, & ut jam a medicis defperatus fibi praecepiffet, ut omni diligen¬ 
tia ipfum cuftodiret caballum, &c viro Dei, fi Deo donante eo reverfus 
cflet, omnino redderet, Sc ejus facinus illi confiteretur, & infuper debita: 
impenfionis ei aurum afferret, ut pro ejus anima vir fandiflimus depreca¬ 
ri divinam clementiam dignaretur. Quibus didis , compaffus cminentiffi- 
mus Rex , & dolore ac tremore compundus ,.ftatim ex throno profiliens, 
genibus provolutus cft Epifcopi, rogans ne hoc fpernerct quod mulier ob¬ 
tulit, & infuper fuum reciperet quod^mifit? Vir autem Dei ne totam emi¬ 
nentia: ejus familiam contriftaret, quamob mortem tanti viri flentem con- 
Ibexit &: in magna effe dcfpcratione animae illius , univerfis petentibus ad 
lufcipienda quae mulier obtulerat, tandem coadus confenfit: Regem ut 
furgeret petiit, lcniterquc eum confolari coepit, eumque rogavit, ne aliam 
quis pro ipfo reatu ultionem reciperet , dicens quia non vindicat Domi¬ 
nus bis in idipfum , fuifque illum orationibus ut valeret, adjuturum pro- 
feffus eft. Fide recepta ex viri Dei verbis viduata mulier reccflit. Non lon,. 
ge poft Pontifex cum fummo ibi detentus honore &C reverentia , nec mo¬ 
dicis ditatus muneribus a Rege dimiflus eft, & rebus neceftariis abunde in- 
ftrudus , ad Tridentinos pervenit fines. 

Cum autem non longe a caftro veniffet in prata, qua: appellabantur Ru- 
manniana , quidam ex comitibus ejus emiffarium quem ibi viro Dei frau¬ 
dulento confilio ipfius Principis , qui tunc ibi erat, miniftri abftulerant, 
confpiciens quoddam jumentum fequentem , & multa macie deformem, 
ita ut vix cognofceretur , viroque Dei indicare curavit. Qui eum fe diffi- 
mulans agnofccre , fuis omnino inde filere praecepit. Cum autem urbis 
portae appropinquaret, ecce jam antea didus comes Hursingus ei -ob¬ 
viam veniens, pedibus illius advolutus, commiffum a fe facinus non ab¬ 
feondit ; fed humiliter confitebatur damnum quod ei fecerat ex caballo, 

Sff iij 


Ank. Chr. 

D C C !H. 

Scrr. vm. 


XVI. 
Papia: ccr- 
jiit funus 
raptoiis 
equi lui, 


quem a vi¬ 
dua recipit 
cum folidis 
ducentis. 


XVII. 
Hurfingo» 
Comiti li¬ 
mi lc futili 
condonat. 


Digitized by 


* 

Google 



Ann.Ch*.. 

DCC * * *• 

SEfr. tui. 


VXIII. 
Grimoaldi 
Ducis julfy 
detentus 
Magiis , 

« 


k 


ad Ducem 
deducitur. 


XIX. 
Ducem ob 
inccitam 
copulam 
re eu fac adi¬ 
te. 


I. Cor. 6. 


510 VITA S.CORBINIANI EPISC. FRISINGENS. 

& illecebrofae machinationis furtum per ordinem confeflus eft, qualiter 
propter decoram nobilitatem ejus fuis jumentis ad propagationem eum im¬ 
mittere concupiviflct, & in pofterum refervare-, adferens, quod hoc fado 
divina confccuta illum fit vindida, ita ut fere quadraginta duo ex ipfis ju¬ 
mentis elephantino morbo perierint, excepto uno fuperftitc quod tunc fe- 
quejutur. Et cdm hacc confiteretur, duos quos optimos habuit caballos 
viro Dei obtulit, & infuper ducentos folidos auri, humili voto depofeens, 
ut vir Dei pro emundatione delidi in ipfum admilfi accipere non fperne- 
ret , S c fibi gelidum remitteret. Quibus auditis , vir Dei arrifit, Sc ob fa- 
tisfadionem illius condonavit ei. Ille autem cum magno honore per mi- 
niftros fuos eurp ufque ad fines Bajoariorum deducendum curavit. 

Cum autem Magienfc * caftrum intraflet, a cuftodibus captus eft , ficuc 
longe fuperius diximus a Grimoaldo Duce prxeeptum eife : nec ulterius 
eum abire finebant, nifi ad eorum Principem fe iturum promitteret. Ibi- 
que nolens Si coadus tamdiu detentus eft , ufqucduni ab eis mi iliis Gri¬ 
moaldo hoc nuntians reverteretur. Qua: vir Dei impedimenta viae fux di¬ 
ligenter pertradans , confidcravit divinae virtutis gratia vacua non fuific. 
Tunc enim ad B. Valentini b Confefloiis Chrifti iepulcrum , fitum in eo¬ 
dem caftro, fanda: orationis caufa fe contulit, follicito animo univeriam 
montanam regionem urbi illi confinem circuivit, viditque terram frudi- 
ferana &c iilvofam. Invenit etiam inter duos rivulos locum fecretum St pu¬ 
rum abfquc habitatoris tramite , qui appellabatur vifitato nomine Camina. 
Intellexit ergo non fine divino nutu fit voluntate ibi fe elTe jietentum: 
confideranfque locum fecretum , fi C ad fanda: Religionis cultum valde 
commodum , cum magno amavit affedu ; cogitavitque fibi fecretum ibi 
liofpitiolum conftrucre, fi cum condigno pollet pretio comparare. Perqu*. 
livit ergo diligenter , cujus vcL quorum is elfet proprius, ut accedente op¬ 
portunitate temporis, propter vicinitatem S. Valentini Ecclefix , fibi ad 
fecretum hofpitium eum vindicaret. Interea illi, qui ad Grimoaldum Du¬ 
cem pro adnuntiando adventu ejus milfi fuerant, revertebantur, cum 
fumma eum veneratione rogantes , ut ad eum venire non dedignaretur. 
Adjecerunt etiam , ut fi fponte venire nollet, datum fibi efte prxeeptum, 
ut invitum cum deducere deb<?rcnt. Jntellexit vir Dei illorum infidias, &: 
in praedicto caftro relidis farcinis fuis , ad didum Principem mxftus per¬ 
rexit. 

Cum autem ad palatium prxdidi Principis pervenit, per quemdam dilc- 
dum ejus cubicularium eidem Principi demandavit, nequaquam fe fa¬ 
ciem illius videre velle , antequam lafcivam conjugem a fe expelleret, 
quam fibi tunc copulaverat poft obitum fratris lui Theodoaldi vi¬ 
duam. qux quidem fecundum hujus carnis putredinem pulcra videbatur 
fi£ decora , nomine Pildrud, &c genere prxclara , ex Gallix partibus 
genitricem fccuta, iftas pervenerat in partes. Sed cum Epifcopi didis con- 
lentirc nollent,ipfc in fuaperfevcravit fentcntia,eifque egregii Prxdicatq- 
ris pauli ea verba demandavit inter cetera: jQuia neque adulteri , neque for- 
nicatores regnumDei pofidebunt. Illa autem fu ne ftx Herodiadis fequens exem¬ 
plum, de morte viri Dei Cum malevolis quibufdam tradare coepit. At vir 
Dei pro tali crimine meminerat. Johannem incrcpaife Herodem Hero- 
diadem, quam tulerat fratri fuo viventi uxorem, atque ob hoc ab Herode 


* Magia: opidum, vulgo MaifeCea Maits, (itum ceffuin Alpes delatus , EccIeGam Maiis condidit, 
eft in Titolenfi Comitatu ad Athefim fluvium, in qua mortuum humavere, inquit Yelfcrus lib. 4 
prope Tirolim & Meram. rcr. Boicar. 

k Valcntinus Batavis olim pulfus, lxtiori fuc- 


.Digitized by 


Google 



V 



2 . 

'io 


t 


r- 


i 


i 


VITA S. CORBINIANI EPISC. FRISINGENS. jii 

interemtum efle : idcoquc nullatenus in tantum facinus fc confcntire pnu- Ann.Chr- 
dixit: ante fe effe potius moriturum. Sic ergo quadraginta diebus ab eo- x v **; 
rum ic fubtraxit obtutibus, eofque per fuos jugiter admonere non deftitit, 
ut tam exfecrabile conjugium relinquerent , congruifque temporibus jam 
quidem ii converterentur ad poenitentiam , blandis Termonibus Dei re¬ 
gnum promifit j porro fi permanerent in malitia, terrorem magni judicii 
Dei xternumque eis cito venturum minabatur fupplicium. tandemque refipifccn- 
Dei omnipotentis confolante clementia, perduxit eos ad promiilionem ju™ 8 a° r «- 
feparationis fuce. Tunc vir fandus in Domini Chrifti Jcfu confifus gratia, nitendam, 
cos fecit ad fuam ycnire prxfentiam. Qui venientes , humi l'c proftrave- 
runt ambo , & extenfis ad pedes ejus brachiis, fe graviter peccaflc , fe ni¬ 
mium reos efie confelfi funt j &c ita pura confeltione ad pxnitentix con- 
fugerunt remedia. Quorum capitibus vir Dei manus imponens, figno xcer- 
nx falutis eos munire curavit, ex humo cos erigens , tam graviter lapfis 
pxnitentiam defignavit , viam eis falut^ oftendit ; remediorum folatia 
elecmofynarum largitate, jejuniorum & OTationum frequentia adipifccnda 
monftravit, &: ut amplius peccare caverent, follicite prxmonuit. Sicquc 
domum ingrelfi, communiter fumferunt cibum. Sicut autemamenfa Prin¬ 
cipis vir Dei alimoniam corporis fumfit, ita illis alimoniam animarum prx- 
dicando verbum Domini miniftravit. 

Tunc quoque vir fandus locum amoenum in confinio Magienfi , cujus xx * 
fup.erius mentionem fecimus, Grimoaldo Principi apolfelToribus jufto pre-p" r ° t o° in ' 
tio emere perluafit, ut haberet jufto labore adeptum, unde animx fux re¬ 
medium adquirere poflet. Ei vero Princeps libenti animo obedivit, eoque 
cum B. Corbiniano veniens , convocavit ad fe pofleflores loci illius , qui 
vulgo adhuc dicitur Camina , inter duos rivulos Timonem & Finalem : & 
data jufto pretio , emit a viris nobilibus tam agros , quam prata & vineas 
cum parte Alpium. Ilii vero venditores cum teftimoniis &c teftibus hoc il¬ 
li confirmaverunt , ficut mos cft, in proprietatem. Quo fado , ex confilio 
fidelium Deo devotarum perfonarum tradidit hoc ipfum per manus B. 
Corbiniani Deo & fandx Dei genitrici Maria 3 ad Ecclcfiam ejus fi- 4 
tam in caftro Frifingcnfi fuper fluvium Ifaram b , & coram teftibus eidem. b 
perpetuo jure ferviturum firmavit. Tunc quoque vir Domini Corbinianus pl i fi* cci*.^ 
habitaculum fibi conftrucre illic feftinavit, Bafilicam xdificavit, &: S. Va- Ecclcfiam 
lcntini atque B. Zenonis in ea patrocinia collocavit , &: in eorum dedica- 
vit honorem , vineafquc ibi plantans pomiferis ornavit arboribus; Sc ali¬ 
moniam pauperibus prxparavit. Coepitque fama fanditatis ejus fpargi late 
per orbem , a cujus ore laus Dei jugiter emanabat. 

Fuitque inde non longe manens quxdam vidua nomine Faufta cum xxi. 
duabus filiabus, bonam habens fubftantiam : qux Faufta dividens cum fi-?i' a agrum 
liabus pofleflionem, portionem fuam Grimoaldo Principi eo pado tradidit, 
ut ufqucdum illa viveret , eam tueretur & cuftodirct: poft ejus decef- rit. 
fum, eam fibi haberet propriam in loco qui dicitur chorie*, cum omnibus • 
rebus eo pertinentibus. Poft ejus vero obitum B. Corbinianus dedit Gri¬ 
moaldo Principi nongentos auri folidos, quos ei dudum Pippinus Major- 
domus Francorumque Princeps pro eleemofyna largitus erat, & compa¬ 
ravit hoc ipfum in chories s & ambo pariter poftea , B. Corbinianus Epif- 
copus &c Grimoaldus Princeps , tradiderunt hoc Deo & S. Mari!e ad 

in cujus ripa finiftraad Mofacum amnem fira cll 
Frifinga , quam antiqui fraxinum vocavere. Lege 
Octonem loco jam citato. 


» Samflo etiam Benedicto, ut in Obfetva- 
tionibusprxviis cx Ottone aliifquc probatum. 
b Inter Lycum & Anum fluvios decurrit Ifara, 


Digitized by LjOOQLe 



Ann. Cur.' 

D.CC XXX. 

S*pr. vm. 

xxii. 

Duci fuc, 
ccnfer. 


XXIII. 

In Eccldia 
S. Sicphani 
mna vili. 


XXIV, 

Fontem 

precibus 

obtiuct. 


XXV. 
Malefica; 
xenia exfc- 
ctatur. 


511 VITAS. CORBINI ANI EPISC. FRISINGENS, 

praedi&am Ecclefiam in caftro Frifingas , ubi tunc B. Corbinianus cathe¬ 
dram tenuit pontificalem. 

Quadam vero die vir Dei beatus Corbinianus cum praefato Principe 
recumbens ad prandium, appofita menfa , faluufcro crucis Chrifti figno 
cum laude fuperpofitam contignavit alimoniam, praedi&us vero Princeps 
ex menfa dile&o fibi cani panem per incuriam projecit. Quod ubi vir Dei 
confpexit, dextro pede tripodi calcenfimpegit, &c menfam evertit, ita ut 
argentea vafcula per pavimentum huc illueque fpargerentur , & ex fcam- 
no profiliens , aiebat eum tanta benedi&ionc indignum , quam cani non 
veritus eflfet projicere ; domumque illius egrefius , dixit fc ab ejus curia 
omnino fc abftrahere, & nequaquam cum eo ulcerius panem communem 
fumere velle. Tum vero mulier dc morte viri Dei coepit tra&arc , invidi* 
facibus fuccenfa , eoquodaviri fui illicito concubitu per verba ejus fepara- 
ta clTet, incellanterque in aures viri fui invidi* & odii fomitem ingellic 
contra virum Dei,dixitquc in principis ignominiam hoc egifle Epifcopum, 
ideoque mortis eife reum. At rem ipfam Princeps idem diligenter perpen¬ 
dens, patientiae fervans cuftodiam , aditum claudi juffit ,ne tantus a fe vir 
Dei recederet ira permotus. Ipfeque cum primatibus fuis palatium 
cgrefliis, viri Dei provolvebatur veftigiis , fatisfa&ionem fpopondit, ma- 
gnifquc precibus atque blanditiis necnon & muneribus motum mitigavit 
Epifcopum, Se tandem aegre pacis ofculum a beato promeruit Epifcopo :&c 
fic iterum pariter communem fumferunt cibum. Cceperuntque viro Dei 
divitiae quas non amabat quotidie accrefcere, &: loca augcfccre. 

Cum quadam die in Epifcopio Frifingx federet moleftia corporis corre¬ 
ptus , more folito in vicinum montem ad Oratorium B. Stephani Martyris 
venire nequivit ad matutinas Deo perfolvendas laudes. Clerum itaque ex¬ 
citans, illuc ire praecepit. Illifque adfcendentibus , vox pfallentium in Ec- 
clefia obviam illis venit, tantaque concordia modulaminis magis ac magis 
in aures audientium fe intulit, quanto ad Ecclefiam propinquius accede¬ 
bant. Et fencftris quoque &c te&o tanta vis clari luminis radiabat per late¬ 
ra cjufdem montis , ut claritatem diei fuperaret. Illis ergo feftinantibus &: 
Ecclcfise januam ingreflis tantus claritatis fulgor evanuit } odor tamen in¬ 
credibili fuavitate ibi triduo permanfit. Clerici quoque nimio timore per¬ 
territi & vclut mortui corruerunt in terram , alii ante fores, alii limina 
Ecclefi* ingrefii. Ubi tandem vires recepere , domum cucurrerunt, &C 
omnia viro Dei indicarunt. His ille auditis, fe illuc deferri praecipiens, ibi 
ad manendum domum fibi conftrui julfit exiguam. 

Cum autem miniftri de aquarum penuria propter altitudinem montis 
quod ibidem quotidie ferendo lalTarentur , murmurare ccepilfent, vir Dei 
quodam dic diluculo confurgens, folus montis latera circumiens, in plaga 
meridiana ad orationem fe humi proftravit: qua completa , baculum quo 
fuftentabatur, in terram defixit. Cumque paullulum perfodilfet, tanta mox 
ex eadem fove* aquarum emanavit abundantia, ut ad totius cellula: mini- 
fterium fufficcret, infuper &ufque ad montis imam crepidinem daflueret> 
& eo vivente numquam deeflet. Cum autem vir Dei obiiffet, &C. ejus cor¬ 
pus a nobis ablatum fuiffet, per quadraginta annos fine aqua humus arida 
remanfit : eo a nobis iterum addu&o , priftinam abqpdantiam aquarum 
fons*ipfe miniftrabat. Huic noftra: adfertioni fons ipfc intuentium oculis 
ceftimonium praebet. Sed ad hiftorix narrationem redeamus. 

Cum quadam die vir fanctus vefpertina hora ad Ecclefiam B. M a r i x. in 
caftro Frifingenfi ad perfolvendas Deo laudes veniret , ecce quaedam mu¬ 
lier ruftica cum muneribus ei obviam perrexit, qua: de maleficii fulpicione 

jam 


Digitized by 


Google 




VITA S. CORBINI ANI EPISC. FRISINGENS. jij 

-jam antea viro Dei fuerat delata. Ibant cum ca onufti carnibus viri, &: 
animal vivum fecum ducebant. Quod vir Dei cernens, fubtiliter inquifivit, 
quinam ellet illius adventus. Ad liare mulier dolofa quamdam in juventutis 
flore Principis fobolcm quibufdam illulionibus dasmonum adlcrebat fuiflfc 
commotam , fcquc fuo carmine fuifque artibus ad falutem perduxiffe glo¬ 
riabatur} & inde haec xenia apportare. Quibus auditis vir Dei vehementer 
expavit, & ex equo profiliens , tanto commovebatur zelo , ut ipfe eam 
propriis non parceret manibus caedere : & eunda quae cum ea portaban¬ 
tur xenia , ad portam civitatis domum revertens , pauperibus diftribuens, 
perfidiam Principis non ceffaret deflere. Socia vero antiqui hoftis, ut fer- 
pens in paradifo , fparfis crinibus, receptis viribus, cruentata facie, Prin¬ 
cipis fe offerebat obtutibus. Quam cum ita flentem incefta uxor Principis 
videret, diabolica inftindu furore incenfa, vultu mutato , vim veneni 
quam in corde ferebat, adfpicicntibiis demonftravit, vitam Epifcopo au¬ 
ferre volens. Quod tamen viro indicare diftulit; fed clam ei infidias in 
fuam perniciem praeparare non diftulit, cuidam fecretario fuo nomine Ni¬ 
no occulte praecipiens , ut chm ab eadem villa reccffiffct Epifcopus } col- 
ledis famulis eum interimeret. 

Cumque ad aliam pergere vir Dei difponeret villam , quidam Deum 
tiiflens per fratrem ipfius Epifcopi beata: memoria: Er.jmber.tum ei 
demandarc.curavit, quod in eadem node nequiflimo mulieris confilio oc¬ 
cideretur , nifi fe mutatione loci ftudiofe fervaret. His didis fidem Epif¬ 
copus adhibuit, & intempefta: nodis filentio occulte fe ad aliam contulit 
vrllam. Inde fequente crepufculo, ccce Ninus ille colledis famulis domum 
viri Dei circumcinxit, & eum diligentiflime inquirentes ut interficerent, 
fed minime reperientes , eundis aedificiis everfis , vacui & confufi reverfi 
funt. Epifcopus autem , fumto fecum Ciero locum reliquit, ad Magien- 
fe caftrum perrexit, per quemdam ex fuis Principi demandavit, quod fub 
omni celeritate ipfa maligna mulier in foveam quamipfiparaverat, corrue¬ 
ret , &c ipfe cito vitam finiret.,Eas infidias fuae conjugis ubi Grimoaldus 
cognovit & abfceflum viri Dei , mifit, Sc humiliter eum ut rediret ro¬ 
gavit. Ille autem minime adfenfit, fed Jezabelis peflimae mulieris infidias 
oportere cavere dixit. Qua: vero tales infidias fuerit fecuta vindida, filen¬ 
tio non eft premendum. 

Filius ejus , quem nefando carmine (ut diximus ) machinis diaboli mu¬ 
lier incantaverat, rebus excedit humanis , eoque mortuo Grimoaldus ab 
infidiatoribus interfedus eft. Pra:didus vero Ninus qui necem Epifcopo 
afferre voluit, probrofa morte vitam finivit. Cum enim ventrem purga¬ 
ret , lancea percuffus interiit. Ad ultimum vero Piltrud a Caroium in 
Gallias fequens, pro meritis luis abeo repudiata,omnem honorem &: glo¬ 
riam perdidit , propriifque exuta fubftantiis , noviflime nihil nifi unum 
afell.um ad fubvcdioncm poffidens , in Italia vitam finivit. Natique ejus 
qui ex illius prodierant utero , cum multa tribulatione regno privati vita¬ 
lem amiferunt flatum. 

Hucbirtus autem cum regnare ccepiffet, humaniffune & fummo 
cum honore virum Dei ad fe revocavit, eumque tanto venerabatur Au¬ 
dio, ut fandis ejus* meritis dignum erat ; atque etiam facro fontis lavacro 
eum fibi fociavit. 

Cumque exitus viri Dei appropinquaret, temporis obitus fui non igna- 


«Bilitrudemvocat Fredegarii continuator cap. rica expeditione anno sec xxv fadla, uti vc- 
io8,eamque utta ciim nepte fua Sonichilde ait a tertimi Francorum Anuales tres tomo t Chefnii 
Carolo Marteilo abdudam in Franciam in Bajoa- probant. 

Att* SS. Ord. S. B. SxQulum III. Ttt 


Ann. Chr. 

OCC XX X. 

Sept. vi 11. 


Piltrudis 
infidiis ap¬ 
petitus, 


XXVI. 
fuga eva¬ 
dit. 


XX VII. 
Vindida in 
Grimoal- 
dum & Pil¬ 
trud era. 

* 


XXVIII. 

Hucberio 
Duci carus 
vir fandus. 

XXIX. 


Digitized by LjOOQLe 



Ann.Ch a. 

D CC XXX. 
SlPT. VIXI. 

Morti pio- 
x imus, pe¬ 
tit confit- 
macionem 
Magicafis 
praedii, 

* Liutpran- 
dum 

ubi poftu. 
lat ftpciiri. 

XXX. 
Pic mori¬ 
tur. 


« 

Frifinga: 
corpus ie- 
pultum, 

XXXI. 
Magias de- 
fertur, 


XXXII. 
poft dies 


XXXIII. 
Putllse cu. 
jufdam ca¬ 
lumnia pu¬ 
nita. 


XXXIV. 
Sanguis i 
Sandli na¬ 
ribus fluit. 


XXXV. 

Febricitans 

fanatur. 


5 I 4 VITA S. CORBINIANI EPISC. FRISINGEN& 

rus, fratrem fuum Erimb ertum in Italiam ad Longobardorum direxit 
Principem *, poftulans firmitatem fux pofleflionis juxta Magias , quam S. 
Marije tradiderat , ne inde auferretur , & ut fuum corpufculum ad fc- 
peliendum ibidem recipi juberet , quod illic B. Valentino commenda- 
vit vivus, in eo enim caftro dominabantur ea tcmpeftatc Longobardi. 
Hoc igitur odavo ante obitum fuum die mandare curavit, & horam egrefi- 
fionis fu* przdicens, alium ex difcipulis fuis ad Hucbertum Principem 
direxit,-fuum obitum ci nuntiaturum, pofcens ut cadaver illius deferri 
juberet , ubi vivus promiferat. 

Veniente autem jam exitus fui die , balneum fibi praeparari juflit, & ex 
more abluens corpus, capillos fibi tonderi fecit ,& caput fi c barbam radi: 
ficque veftibus facris indutus , Deo facrificium obtulit, &C Viaticum pro¬ 
priis manibus recepit. Miflatum follemnitate completa, domum ingref- 
fus , poft perceptionem corporis bt fanguinis Chrifti, vinum fibi adduci 
juflit, modicumque deguftans , nihil doloris prx fe ferens lignum Crucis 
Chrifti capiti impreffit , Sc Deo fpiritum reddidit a , atque a miniftris in 
beat* Dei genitricis M a r i js. Ecelcfu traditus cft fepulcurx. 

Sed tanta mox pluvia fecuta eft atque procella triginta diebus fi£ nodi- 
bus, ut nec una hora umquam ceflarct. Ubi aperte raonftrabatur, quod ibi 
requiem corporis lui habere nollet, fed ?n loco ubi popofeerae vivus. Mif* 
fi vero a Principe Hucberto reverfi attulerunt mandatum, ut beatiifimi vi¬ 
ri corpus Magiis apportaretur , ficut ipfe vivus fieri difpofuerat, ut ibi in 
Ecclcfia S. Valentini fepeliretur. 

Itaque tricefimo obitus fui die de humo elevatus , tali repertus eft for¬ 
ma , ut vivus effe a multis putaretur, 5 1 quafi rede valens dormiret. Con¬ 
fluebat namque ibidem magna multitudo virorum ac mulierum , quafi ad 
ingens fpedaculum , qui tanti Pontificis lamentabantur decdTum. 

Cumque corpus ejus piauftro imponerent, in ea hominum multitudine 
quxdam puella , nomine Magata , non longe inde fecrete cum focia fta- 
bat. Cumque ex illa focia inquireret , quid de Epifcopo ageretur , nefan¬ 
dum valde protulit fermonem, fu* lafcivix atque immunditix focium il¬ 
lum fuifTe. Quod ideo tam improvide dixit, quod fociam fuam deludere 
vellet. At ftatim divinx virtutis cft vindida fecuca. Nam femut ejus dex¬ 
trum ita incurvatum eft, ut ufque ad pedes obrigefccret; atque in ea clau¬ 
dicatione permanfit ufquedum vixit, & binis (uftentabatur baculis , unius 
pedis utebatur greftii, tametfi in ludu S c pxnicentia 8 c jugi confeflione 
peccatorum fuorum , atque fandx orationis ftudio vitam multis duxiflet 
annis. 

Pergentibus itaque illis atque deportantibus corpus Epifcopi, ccepit dc 
naribus ejus emanare fanguis tam calidus, ut dc corpore vivo folct efflue¬ 
re. Quem colligentes in vafculum fidile , deportaverunt ufque ad caftra: 
ubi cum fando corpore vigilando illa node manferunt, Sc vas plenum ip- 
fius fanguinis in eodem loco confoderunt in terram, &c cooperuerunt.' 

Cum autem adveniflent in partes Vallencnfium cum fando corpore ejus, 
quidam nobilis Romanus nomine Dominicus , Vcronenfis civis , magnis 
vexabatur febribus. Is ad viri Dei corpus cum veniffet, de meritis fandi 


• Septembris diem odlavum fignant tabula: 
Frifingenfes & recentiora Martyrologia; annum 
Clirilti d c c xxx Annales Frifingenfes tefte 
Velfcro, & quidem redii. Nam S. Bonifacius Ma- 
guntinus Epifcopus accepto Pallio a Gregorio 
III anno d c c nxi, mox in Bajoari^m ac¬ 
cedens ttmftriius Huooberti Ducis , Erem- 


vvulfum Corbiniano mortuo dogmata fabri¬ 
cantem ac turbas agitantem damnavit abjecit- 
que : & anno dccxxxviii ex Italia rever- 
lus , Bajoariam iterum adiit ab Otilone Duce in¬ 
vitatus , eamque partitus eft in parochias quatuor, 
Erimbctto Corbiniani ftatti demandata cura Ec- 
clefix Frifingenfis. 


D itized by LjOOQLe 



VITA S. CORBINIANI EPI5C. FRISINGENS .515 

viri fanicatem fe recipere pofTe confidens , fubter corpus ejus fe fubmifit Ann.ch*. 
altero quidem latere , furrexkquc priftiua: fanitati reftitutus tam valenter, siVt.vui'. 
ut in proprium infiliens equum , Dei omnipotentis virtutem & beati viri 
merita collaudans , domum fanus reverteretur. Miniftri vero-viri Dei ciim 
ad caftrum Magicnfc cum ejus corpore veniflent, ab ipfa.porca urbis a cu- Magias 
ftodibus Longobardorum rcpulfi funt,«dicentibus, quddiioc nequaquam 
viri Dei corpus edet, fed machinari ipfosinfidias, ut urbem capere pol- Cl8 ~ 
lent. His ita dicentibus, littera: Longobardorum Regis a Papia eb perve¬ 
nerunt , qua: tanti viri corpus praecipiebant cum fummo honore recipi. Eo 
fufeepto , vafculum aperuerunt, ut experimento difcercnt veritarem. 

Cumque pallium fuper corpus ejus expanfum &: fudarium quod fuerat xxx vi. 
fuper caput ejus abftulillcnt, iterum fanguis ex naribus viri D.ei egredie¬ 
batur calidfts, qui inter tot montium ipatia fuerat adportatus: &; pulcri- 
tudo faciei illius tali inveniebatur colore , ut prius ruerat illo vivente. 

Tunc omnes una voce magnificabant Deum in Sandis ejus , & fandum j" s - y a * 
corpus ejus in Ecclefia S. Valentini Confelforis Chrifti , ut ipfe difpolue- Orltotio 
rat, fepulturse tradiderunt. humatum. 

Poft lepulturam vero , tertia node media, magni luminis cerei ardentes xxxvn. 
vili funt in eadem Ecclefia , ita ut dici vincerent fulgorem ., & candorem 
fuperarent nivisj magnufque ibidem & optimus fecutus eft odof, qui illic Miiacula. 
permanfit ufque ad matutinarum follemnia. 

Quadam vero die puer parvulus in node ipfius viri Dei follemnitate fe- xxxvm. 
cus muros civitatis incaute cucurrit, 5 c pede lapfo in pra:cipitium decidit. 

Erat autem ibi eant* altitudinis fpacium , ut intuentes magnus pavor in¬ 
vaderet , atque ad ima montis ipfius , Paffaris amnis magnis intumuerat 
fludibus. Quis vero aliud de illo exfpcdaret puero nifi mortuum clfe , &; 
inter faxorum fcopulos ingentes diruptum ? Et quamvis ad ima montis 
perveni(fet, nequaquam fluvium evadere potuilfet. Cum .autem iront ad 
cadaver quaerendum , amne per pontem tcangreffo , contemplabantur 
puerum faxo cuidam mhxrentem. Qui arreptis funibus -, per faxorum ad- 
fcendebant cavernas, ufquedum ad jacentem puerum pervenirent. Qui ob 
merita viri Dei non tantum vivus , ied etiam illsefus repertus eft, qui divi¬ 
na: largitatis munere , illi poftea Epifcopatui multis diebus praefuit'. * 

Interea vero dum a Longobardorum gente corpus B. Valentini Confcf- 
foris Chrifti de eodem caftro ablatum fuiflec , &: in Trideiscinam urbem corporis 
deportatum , ac poftea a venerando T ass iloue Duce in Patavium * f icti tcla * 
civitatem , cum fummo revocatum honore i coepi ego Aribo Ha:rcs > 
licet indignus , ipfius Frifingenfis fedis Epifcopus , cogitare quid oc tanti * e*jfaw 
Patris corpore agerem, qui fine debito honore & abfque fando illic jace¬ 
bat officio , atque ca caufa debitus ei honor praelibari non poterat. Ad di¬ 
vinum itaque me contuli confihum , atque cum coepiicopis meis ce¬ 
teris approbatis Ecclefiafticis viris tradarc caepi , ut ad fiaam fcdom , ubi 
Epifcopus fuerat , ad gloriam Dei tranflatus , iibi debito afficeretur l*eno- 
re. Sanctorum autem virorum corroboratus confilio , generali Synodo con¬ 
gregata , cogitationes vel confilium beatorum virorum an medium protu¬ 
li , vifum illis elfe , ut fandum corpus viri Dei ad fnutn locum reducere¬ 
tur. Pariterque tradabamus, ne liandus vir curse noftrse fiablatus, fine fan¬ 
do officio , &C nobis ob tantam abfentiam fine lumine renumeret: & quod 
B. Valentini cotpus inde dudum fuiflet, ob quem ifte vir Dei fuum cor¬ 
pus eo adduci voluerat. Inito ergo generali concilio , triduanum jejunium 

«An Jofepfa Aribonis dcceffot, qui Italus Vctonenfis fuifle dicitur l ' 

' Ttt ij 


Digitized by LjOOQle 



Ann. Chr. 
ncc xxx. 
Sept. tui. 


XL. 


XLI. 


XLII. 

Rcmexll- 

g-uitur. 


X L I I I. 
Anda ma¬ 
nus fana- 
tui", 

XLI V. 
Dxmonia- 
cus cura¬ 
tur. 


XLV. 


516 VITA S- CORBINIANI EPISC. FRISINGENS. 

decrevimus per totam dioccclmi illam celebrandum , pfalmodiamque fine 
intermilfionc ab omnibus generaliter agendam, atque per MilFarum cele¬ 
brationes quotidie divinam clementiam ab omnibus unanimiter cum Cum¬ 
ina devotione & humilitate invocandam , ut per fuam miferi cor diam ali¬ 
cui fuam inde aliquo modo dignaretur Chriftus oftenderc voluntatem; 
utrum ad priftinum locum deberet adduci, vel illic cxfpcdari ultirn* &c 
magni diei refurredionem , ne improvide contra divinum veniremus con- 
filium. Triduano denique peracto jejunio , antequam abinvicem corporali 
feccdcremus prarfentia , feptem viris ex noftris divinae largitatis gratia in 
fomnis cft revelatum , ficut tradavimus, ita perfici debere , ut ad fuum 
locum viri Dei corpus reduceretur. Omnefque ergo nos humillime collau¬ 
davimus clementiam Dei, &: vale dicentes, abinvicem recedimus. 

Tunc quoque cum contilio omnium coepifcoporum noftrcftum, cete- 
rorumque Ecctcfiafticorum , &c ipfius venerandi Principis Tatfilonis, ad 
repetendum viri Dei corpus probos atque prudentes ecclefiafticos viros 
cum aliis direximus. 

Cumque ad prxdidam urbem Magienfcm vcnilTent, 6t orationes fup- 
pliciter impleffcnt; die declinante in vefpcram , inito confilio quofdam 
in Ecclcfia dimiferunt, alii vero ad percipiendam alimoniam domum in- 
g’refli funt? Et ecce fubito in Ecclcfia fonus fadus cft magnus , ita ut va- 
hdi tonitrui vim fuperare videretur , & univerfam non lolum Ecclcfiam, 
fed etiam urbem commoveret. Tanta vero diei fuerat ferenitas , ut nubes 
minime apparere videretur. Tantus ergo omnes, qui in Ecclcfia erant, 
timor invafit, ut nimium perterriti in terram corruerent , &: quafi exani¬ 
mes jacerent. At poft paullulum viribus receptis, oftium Ecclcfia: conati 
fune egredi. Et ecce hi qui erant in domo obviam illis advenerunt fic 
omnes cum ingenti pavore Eccleliam ingrefli , cum omni reverentia per- 
nodaverunt in vigiliis ufque in craftinum. Sed quid mirum , fi tali fonitu 
vir Dei voluit oftenderc fuam in revocando ipfius corpore fieri volunta- 
tcgi, quando etiam Ifraelitico populo ad movenda caftra convocando, di¬ 
vino juflu prolixius perftrcybat buccina; 

Mane autem fado , magna cum fupplicationc accedentes 8c tumulum 
aperientes, invenerunt fandi viri corpus tam pulcrum, eaque elegantia 
coloris , ut leniter dormiens putaretur. Elcvatuique de eodem loco cum 
omni gloria &C honore , & feretro impofitus , cum magna pcdeftrium vi¬ 
rorum rcligioforum adducebatur celeritate , ita ut equites vix eos fcqui 
pollent. Superatis autem tranfalpinis jugis , cum ad portum JEni fluminis 
cum tantis reliquiis viri religiofi perveniflent; magna turba Clericorum & 
laicorum utriufque fexus ibidem obviam fando viri Dei corpori fada cft, 
& cum multa litaniarum fcdulitatc illud excepit. 

Cumque inde in quemdam opportunum campum veniflent, & illic quief- 
cerent , quidam vir manu arida a teneris annis eo acceffit, atque fub 
feretrum facri corporis fe fubmittens, de Dei mifcricordia & beati viri me¬ 
ritis confidens, eam manum ita retraxit fanam , ut erat altera. 

Eadem node quidam eo venit a dxmonio arreptus , tanta infania exa¬ 
gitatus , ut vix a fortiflimis viris pollet retineri , magnifque 3 c perturbatis 
pcrftrcpens vocibus clamabat immaniter. Cumque a fidelibus viris fubter 
feretrum corporis beati viri immilfus eflet, ita fuffragante gratia Dei & in- 
terccllionibus fandi viri immundus fpiritus ex eo profligatus eft , ut num- 
quam deinceps ilii nocere potuerit. 

Contigit autem , ut apportando fando corpore ad eum venirem locum, 
ubi jam olim e Frifinga cum eodem corpore pergentes fubftitcrant, 


Digitized by 


Google 



VITA S. CORBINIANI EP ISC. FRIS INGENS. ji 7 

colle&um ejus fanguinem , uc fupra dictum cft, in vafc fi&ili, impofita illi Ann. cur. 
tabula defoderant. Ibi vero fandi a: crucis bajulus fupcripfum vafculumim- sett/vih." 
pyudens &: infeiens crucem defixit, invcntufquc cft fanguis viri Dei co 
colore ac decore, ac fi eodem die ex viventis corpore cifluxiffet. Itaque 
hymnos , laudes &: grates Deo laetantibus «nimis omnes depromentes, &c 
iteram eumdem illic fanguinem honorifice reponentes , cum multa fefti- 
natione Ecclefiam ibi condiderunt : ubi innumera Dei omnipotentis cie- Oratorium 
menda ad honorem & gloriam fandi nominis fui dignata eft multarum fa- 
nitatum operari miracula, per merita <Sc intcrceffioncs beadflimi viri. 

Inde autem moto facro corpori omnis coctus Pontificum &c Ecclcfiafti- xlvi. 
eorum turba immcnfa una cum Taffilone Principe obviam occurrentes, 
cum omni ecclefiaftico obfequio, cum hymnis &c canticis fpiritalibus ,cum 
mulfa omnium laude & prajdicationc, in Ecclefia S. Maria:, ubi primo corpus ia 
fuerat humatus, ad honorem &c gloriam nominis Chrifti &: ad totius fpem 
Chriftianae plebis ejus fuffiragia poftulantis, eft honorifice exaltatus : atque drpoltum. 
per ejus merita & preces magnas ibi virtutes divina potentia quotidie ef¬ 
ficere dignatur , &: multis in I^eum vere credentibus &: fideliter petenti¬ 
bus fanitates jugiter illic conferuntur , prarftante & miferante Domino 
Jesu-Chr isto , qui cum Deo Patre 6 c Spiritu-fan&o vivit &: regnat 
Deus per omnia faecula faeculorum , Amcn. f 


Ann. Chr, 
bcc xix. 
Oct. xxn. 



S- MODERAMNI EPISC- REDONENS- 

DEIN ABBATIS BERCETENSIS 

in Italia, 

ELOGIUM HISTORICUM. 

N T E r •varia qua Liutprandus Langobardorum Rex facra adifica*- L,ut P rantil 
vit loca , numeratur Bcrcctum Monafterium , quod S. Mode- 0pCr 
ramnus feu Moderandus factis fuis illuftravit. Hic gloriofiffi- *s.Mtran 
mus Rex , inquit Paulus Vvarnefiidi in hift. Langob. hb. 6. cap. 
yS t inultas in Chrifti honore per fingula loCa,ubi degere folebat, Bafili- 
cas conftruxit. Hic Monaftcriunv B. Petri , quod foras muros Ticinenfis 
civitatis fitum eft &C Caelum-aurcum appellatur, inftituit. In futnma quo¬ 
que Bardonis alpe Monafterium quod Bercetum dicitur , aedificavit, &Ck 
De priori' fuperius actum eft ad annum 722 , ubi de Tranfatione S. Auguftini; 
de pofteriori hic agendum. 

Situm erat iftud Monafterium in alpe feu in monte Bardonis, qui Apennini Bcrcctum. 
pars eft , in Parmenft diceceft , ubi haitenus Bercetum * opidum vifitur. S. Abun-* B*rx.et» 
dio martyri primitus nuncupatum erat , fi Erodoardo fides : poftea vero a Mode - 
ramno attributum S. Remigio Remorum Epiftopo , ejufque nomine ac Reliquiis 
infignitum. Certi Hugo Italix Rex in litteris ad Sigifiedum Parmcnfem Epifco- 
pum anno cm xxx Ecclefix Parmenft confirmat Abbatiam dc Bcrcedo, in 
honorem S. Remigii exftru&am , ut in Italia facra tomo 2 lagitur. lam au¬ 
diamus Frodoardum in hift. Rem. lib. / cap. 20. ^ 

3. Temporibus Chilperici Francorum Regis exftitifTe fertur Mo*^"* 
deramnus, Redonenfis Ecclefix Praefui , vir nobili profapia oriundus, fcccdic. 

Ttt iij 


* 


Digitized by LjOOQLe 



jrt DE S. MODERAMNO EPISC. REDONENSI. 


Ann.Chr. qui per licentiam prxdidi Regis limina S. Petri adire deponens, divertit in 
Oct «ii Monafterium B. Remigii litum in fuburbio Rcmenfis urbis : ubi liberali- 
ter a Fratribus ejufdcm loci fufeeptus, impetravit a Bernardo lacrorum 
cuftode reliquias de ftola, cilicio atque fudario S. Remigii, quibus gratan¬ 
ter acceptis , iter incoeptum laitus agens , dum permeat Italiam , in mon¬ 
te Bardonum quadam node metatum habens , memoratas in ilicis pmo 
fufpendit reliquias. Cumque diluculo Turgens iter cceptum arriperet imme- 
mor horum; nutu ceu creditur divino haec ibidem remanferc pignera.Pro¬ 
cedente vero aliquanto longius Epifcopo , ubi rclidarum memor fuit reli¬ 
quiarum , Tuum ftatim ad has recipiendum dirigit Clericum nomine WL 
fadum. quo ad has perveniente , nullos valet eas ingenio contingere, dum 
mirabili Tigno.,, ut eas attingere vellet, elevarentur in fublimc. Hoc prx- 
fatus Epifcopus audito miraculo, egrediens in eodem loco fixit tentorium: 
fedrelida pignera eadem node minime valuit recipere ,• donec fado‘ma¬ 
ne in Monafterio quod vocatur Bercetum , in honore S. Abundii Marty¬ 
ris inibi eonftrudum , Miflam celebrans , prxdidorum partem munerum 
devoveret ibidem Te rclidurum. ficquc rapta Tibi recipiens, impleto vene¬ 
rabiliter voto coeptum repetit iter. Cui obvius fadus Lui tbrandus 
I talorum Rex ftrenuus , qui hanc auditu jam compererat lacrorum virtu¬ 
tem , amore B. Remigii dudus , idem Monafterium , Bercetum Tcilicer, 
cum omnibus adjacentiis oranique Abbatia , manfos odingentos fut tra¬ 
dunt ) continenti, praefato Prxfuli Moderamno delegavit, eique in prx- 
fentia fidelium Tuorum legali de more vcftituram ex ea & chartam fecit. 
Remeans autem ab urbe Roma memoratus Praefui , accedit ad‘vencran- 
, dum B. Remigii fepulcrum : atque ficut illi prxmilTus Rex hanc terram 

tradidit , ita nihilo minus ille S. Remigio eamdem contulit. Sicque pro- 
fperc in Tuum reverfus Epifcopium , fucceflorem Tibi ordinari fecit: & vale 
faciens filiis Tuis , Bercetum Monafterium repetiit, & ufque ad obitus fui 
diem in loco illo moderate & honefte , ut fervus Dei, converfatus vixit. 
Qui quoque nonnullis deinceps locus miraculis illuftratus claruic. 

4. Jj)uo anno Moderamnus fecefferit in Monafterium Bcrcetenfc , certo ftatui 
non poteft. Quamquam id accidijfe non potuit aut citius , aut ferius anno dcc 
Ilum c & fe " x x ’ tum 1** a f auc * * nte ***** Liutprandus , anno dcc x i i Rex creatus , C<r- 
JU ' nobium iftud condiderat: tum quia Chilperici , cujus Regis permiffu Moderamnus 
Romam abiit , is annus dcc xx fupremus fuit. Apud Ferrarium in Catalogo 
SanBtorum Italia agitur de S. Moderamno , qui clarus miraculis obdormiffe 
in Domino dicitur x 1 Kalend. Novembris anno lalutis dcc x x x. Corpus 
Berceti in propria Ecclefia fuo nomini dicata requiefeit, refert iUe ex San¬ 
ctuario Ecclefia Parmenfts . Eo in Carnobio monaflicam vitam amplexus R.a- 
d u i n u s, poftea in Remenft S. Remigii Carnobio floruit principatu Ludovici 
Augufti , ut Frodoardus auttor eft in lib. 2 cap. ip. 

y. Non pratermittendum hoc loco id quod Rotomagi in mf. cod. V. C. Emerici 
Sigotii legi de Tibimo Abbate Bercetenfi , qui cum S. Moderamni corpus tu¬ 
mulo efferre ftatuiffet , d Sancto monitus i flue B . Abundii corpus vexit. Rem ex 
mf. ced. a noftro Iohanne Garet deferiptam fic accipe. 


Tiberius 
Abbas S. 
Moderam¬ 
ni corpus 
fub aram 
inferre co¬ 
gita**, 


Translatio S. Habundii Martyris. 

6 . 'TT , Emp^r.ib us invidilfimorum Imperatorum H Ludo vici &Lo- 
X tharii fait quidam venerabilis Abbas, T1 b e r i u s nomine, Mo- 
nafterii Berceti, quod eft ficum in cacumine montis cui nomen eft Bardo. 
Hic cum fui Coenobii Ecclefiam, juxta quod necelficas congregationis fihi 




Digitized by LjOOQLe 



51 . 

Hii 

i 

3 * 

ir 

£• 

3 ) 


DE S. MODERAMNO EPISC. REDONENSI. 519 

commi fla: exigebat , aliquantulum in longum porrexiffet , quae prius erat AnnChr - 
modica vel vix capiens Fratrum colledam 5 placuit ut fub altare ejufdcm Qct. xxu. 

' Bafilicae pararet congruum locum , in quo poneretur corpus fandi Mo¬ 
derandi , quod illic ad laevam altaris jacebat humatum. Sed non prius 
tanti viri offa mutanda prardidus Abbas dignum ftatuit, quam hoc preci¬ 
bus Domino peteret, utrum fieri deberet an non. Adfumtis autem fecum reli- 
giofis Fratribus, jejuniis te obfecrationibus coeperunt voluntatem Dei te 
prxdidi famuli Chrifti Moderandi orando quaerere. Tertia autem node 
jam fatigato Patre Monafterii te ex jejunio laffo , cum ad oftia Ecclcfiae 
pro re quam quaerebat excubaret , apparuit ei niveis indutus veftibus ab 
Ecclefia egrediens vir fenex, qui mox cumdcm Abbatem ita coepit incre¬ 
pare : Quid eft , 6 Frater , quod me tanto labore quaeris ? cur me non fi¬ 
nis quiefccre ? Cui Abbas refpondit: Quis es, domine,qui mihi talia trifti- 
bus verbis loqueris? Ego Ium, inquit, Moderandus quem tu quaeris. Et Ab¬ 
bas refpondit ei: Volebam,domine , corpus tuum in locum quem tibi pa¬ 
ravi transferre, te debito tibi honore obfequium praebere , ut apud Domi¬ 
num pro commiflis erratibus pius intercedor cxlifteres. Tunc ait illi fan- transfe- 
dus Moderandus : Bona quidem eft , 6 Frater , in te voluntas , fcd mihi ^undfi 
fcito ilium locum non effe conceffum. Habundio autem Martyri dabitur co.poic 
farcophagus , quem pio amore parafti. nam me urna propria dormientem m01 ’ c!lir - 
fervabit. His didis evanuit, te Abbas a fomno furrexit. Vocatifque ilico 
quos petitionis fuae focios fecerat Fratribus rem vifam retulit , atque mae¬ 
rens ait: Scio modo quoniam fuimus accipere quodque fumus indigni. 

Nam fandum Habundium de quo rcfponfum accepi , apud urbem Ro- 
jmam cognovi effe humatum. Nobi§ ergo exiguis Papa Romanus nequa¬ 
quam fuper hoc adfenfum praebebit. Tunc venerabilis Pater cum Fratribus 
fpe fua fxuftratus , defiderium habitam paene in oblivionem duxit, te Mo¬ 
nafterii fui folito more quotidianam coepit a^ere curam. Sed omnipotens 
Deus famulum fuum nolens contriftare , cique quod diu quaeficrat peti¬ 
tionis ejus affedum mifericorditer volens largiri , ctfi non ftatim , poftea 
tamen conceffit. 

7. Etenim evoluto non multo tempore , contigit cunidem Abbatem ad Q«°d >n 
fedem regiam ire , quae eft urbs Papia , ubi tunc ab omni Italia piiffimus 
Imperator Lotharius jufferat Epifcoporum Comitumque magnum obtinet, 
convenire conventum : inter quos te Fulginese civitatis Dominicus 
E pifcopus adfuit, qui reverentiilimo Tiberio dudum familiaritate conjun- 
dus erat. Igitur cum in unum venerabilium virorum conveniffet congre¬ 
gatio illa , ficut mos eft , alterutrum coepere interrogare , qualiter circa 1 

unumquemque res ageretur officii fur. Nam te cum praefatus Abbas vene¬ 
rabilem jam didum Epifcopum fraterno amore alloqueretur , & ab eo 
Ecclefia ejus quomodo fc ageret quaereret, inter cetera ftuduit interroga¬ 
re dicens : Rogo te , Pater , ut narres mihi, fi in dicecefi tua eft alicujus 
Sandi facrum corpus humatum. Cui Epifcopus ait: Etiam plurima. Ad 
quam vocem Abbas velut a fomno furgens , vultu hilari dixit ad eum : Et 
qui funt Sandi illi, quorum fanda membra habetis ? Tunc memoratus 
, Epifcopus coepit dicere : Habemus corpus fandi Habundii te fandi Car- 
pophori, te aliorum qui cum eis paffi lunt. Quod audiens jam didus Ab¬ 
bas gratias egit Deo in corde fuo , quoniam quem per revelationem au¬ 
dierat fibi promiffum , per Epifcopum locum quo effet agnovit oftenlum. 

Statim ergo cum ntultis precibus venerabilis Abbas ccepit rogare Epifco- 
pum , ut fandi Martyris Habundii offa venerabilia fibi donaret, dicens ea 
fe velle ad Monafterium fuum transferre. Cui fine mora Epifcopus adfen- 
fit, te poftulata conceffit. 



Digitized by LjOOQLe 



Ann. Chr, 
dcc xxx. 

Oct. XXII. 

Miracula 
fa&a in 
Tcanfla- 
tione. 


510 DES. MODERAMNO EPISC. REDONENSI. 

8. Uc autem faccr ille conventus disjundus cft , & vir Dei Tiberius ad 
Monafterium rediit fuum ■, fine mora paratis quae in via erant ncceffaria, 
ad venerabilem Epifcopum perrexit, & corpus pratdidi Martyris ab eo 
tulit, atque ad Monafterium honorifice , velut qui invenit fpoliamulta, 
exfultans reportavit, recondens illud cum hymnis &: laudibus fub altare 
Dei, in loco quem olim paraverat. Sed rem miram dicam , qua: cum ad¬ 
ducerentur facri cineres illi accidit. Igitur cum pra:didus Abbas ab urbe 
qua fandum corpus acceperat, jam inciperet proficifci, adhuc venerabili 
Dominico Epifcopo fecum pofito , ecce fubito illic dum quidam ejufdem 
Patris Diaconus in findonc munda Sandi offa ulnis geftaret , videt repen¬ 
te aforis in eadem findone cincinnos fanguinis pendere , aefi eadem hora 
fandus ille Martyr gladio pcrcuffus fuiffet; nullam tamen ad terram de¬ 
fluere vel modicam guttam. Servatur ufi^ue hodie findon illa facro cruore 
perfufa in eodem Monafterio , velut recens tinda in fanguine. 

9. Deinde cum idem Pater egreffus Monafterium tenderet, venit ad 
mcenia Lucenfis civitatis, per quam tranfiturus erat. Ubi cum aliquantu¬ 
lum quiefeeret cum fuis ut vires reciperet, repente da:moniaca Sanctimo¬ 
nialis quaedam adduda appropians Reliquiis Martyris, ab eo daemon cxpul- 
fus cft: & gratias agens Deo , qua: venerat vinda , rediic mente foluta. 

10. Quidam etiam fide plenus, caecus acceflit in via ad fandi Martyris 
corpus, & mox vifii recepto reverfus eft in domum fuam magnificans 
Deum. Illud vero non fileam,quod unus ex hominibus Patris ejufdem cum 
in via febribus vexaretur, acceflit ad vas quo fanda Martyris membra fe¬ 
rebantur : fub quo paullulum dormiens , ita fanus a fomno furrexit, ac fi 
umquam hunc febris non tetigiffet. Decreverat idem Pater ut ufque ad Mo¬ 
nafterium facrofandum corpus in humeris Fratres deportare hymnos Dei 
pfallendo debuiffent. Quoa cum facerent , rogavit eumdem Patrem qui¬ 
dam qui obviam eis occurrerat, ut fibi aliquantulum liceret offa Martyris 
ferre. Cui dum conceffum fuiffer, etiam ad quoddam flumen , cui nomen 
cft Aufa, perveniffet, illic ingreffus veftitus, ufque ad ilia alvei aquam ha¬ 
bens, ita veftimenta ejus qua: undas per medias tranfierant, ficca & abfi- 
que ullo humore apparuerunt, velut fi aqua ea non tetigiffet. 

11. Aliud referam fignum quod fadum eft juxta Monafterium Patris Ti¬ 
berii. Cum,ficut dixijifdem Pater ftuderct fandum Dei Martyrem &c Le- 
vitam transferre , tranfmifit nuntium qui fe praecederet ad Fratres in Ca- 
nobio, per quem mandavit ut nihil operis eodem die agerent in agris, quo 
ipfe ad Monafterium erat venturus cum corpore fando. Sed neque ullus 
de hominibus illorum quibus erat fervitium impolitum,ut labores Fratrum 
colligerent, & in Monafterium reconderent. Nuntius igitur ad Monafte¬ 
rium venit, impleta eft julfio Magiftri. cui omnes Fratres obviam cum ve¬ 
xillis & cereis exierunt, ab eo Martyrem Domini fufeeperunt. Sed qua:- 
dam femina ruftica defpcxit Patris Fratrumque imperium, haec nec ob¬ 
viam fando properavit corpori, nec ab opere agri manum retraxit, immo 
fubfannans dixit: Quis eft Sandus ifte quem huc deferunt,ut pro eo ope¬ 
ra mea relinquam ; haec mihi veniant fi fecero. Necdum verba compleve¬ 
rat , etiam articuli manus in mediam palmam defixi ita obriguerunt, ut . 
cerrita heu mifera illa nec vellet amplius operari, nec valeret extendere 
manum. Adduda eft tunc ad fandum Martyrem Sc ad venerabilem Patrem: 
qua: dum diu proftrata humo haerens, flens & pedus pugnis percudens 
milerum jaceret,promittens jurejurando numquam fe ultra violaturam dies 
follemnes; tandem aliquando mifertus eft ejus venerabilis Abbas , prxee- 
picquc Fratribus ut pro ejus ftultitia deprecarentur Dominum , quatenus 

ei 


Digitized by 


Google 



DE S. MODERAMNO EPISC. REDO NENS I. ju 

ei daretur Talus quam perdiderat , & deinceps vitaret eflc quod fecerat. ann.Ch*. 
Fecerunt Fratres quod julferat Pater, &: priftina: reddita eft fanitati. Ven-“ cc ** *• 
turti eft igitur cum corp#rc Tacro ad Monafterium. Sed priulquam portam CT ' ,MI ’ 
illius intraftent , epilepticus quidam fando Martyri obviam inter ceteros 
qui advenerant occurrit, & ftatim (imus fadus choro Deum laudantium 
jundus , pro fanitate Tua immenfas carpit reddere gratias. Sit igitur Patri 
& Filio &: Spiritui-fando laus & gloria jubilatio per inanita facula lo¬ 

culorum, Amen. 

i z. In hac biftoria multa obfervanda veniunt. Primum, S. Abundium , quo de 
hic agitur , ejfe Diaconum illum qui cum Carpophoro fub Diocletiano paffus eft, de 
qua Martyrologium Romanum ad diem io Decembris. Alterum > Do M in i cum, 

JF ulginatem Fpifcopum, qui fantfi Martyris carpus Tiberio Abbati conceftit, an-, 
no d c c c L fidere caepijfe , teftante Ughello in Italia facra tomo r. Tertium, eo 
etiam tempore Monachos in Bercetenfi Monafterio exftitiffe. nam inftquenti Jacu¬ 
lo Abbatia ftcularibus Canonicis conctffa jam erat , ut fidem faciunt littera Hu- , 

gonis Regis , ab Ughello relata in tomo 2 Italia coi. IQS- quibus Hugo audito quod 
Canonici de Bercedo Monafterio S. Remigii non haberent ad ciborum feti 
veftimentorum necelfitatem qualiter viverent, eis annonam & fubfidta con¬ 
cedit anno c M xxvn- Poftremum , Papienfe Concilium, cui Tiberius Abbas in¬ 
terfuit, celebratum ejfe Li-utardo Papienfi Antiftite , qui anno dccc lxiv 
vivere defit. v 

DES- GREGORIOPAPA SECUNDO» 

• DCC XXXI. 

.1 F*br. xm. 

ubi de Zacharia , Stephano fecundo, 
ac Stephano certio. 

X fanltis iftiusfaculi Pontificibus Romanisquatitor• noftris vulr 
go adnumerantur , Grecorius /W nominis fecundus, junior 
dictusi Zach arias, Step.hanus fecundus , ac S tepha- 
n u s tertius , quos alii tertium ac quartum vocant. Eorum gefta fuo 
cujufque ordine commemorari poftulabat ratio propofiti noftri. At quoniam eo .in 
negotiopofuere operam bene multi, fujficere vifum eft explicare ea , qua ad rem 
noftram fellant, id vero confilii eo libentius fecuti fumus , tum quod, eadem 
fapius recudere otiofum videtur i tum quod Ftodoardi carmina de Romanis Pont- 
tiftcibus baitenus inedita , d Gregorio fecundo ad Leonem feptimutn., typis vul¬ 
gare ftatuimus ad calcem illius Suculi. De Gregorio primum quadam adnotanda. . 

1. j %uod in Ordinem S. P. Bcneditti Gregorius Magnus , idem fere praBitit Grf oriu 
Gregarius alter. Hicenim nullam occafionem pratermifit facri inftituti promovendi, iJorXie 
qud verbis , qua monitis , qua fallis. Nimirum Petronaccm ad inBaurandum no(itum 
Caftnenfe MonaBcrium adduxit & adjuvit, Monachorum coetus prope deliitutos tTifimus" 
Roma reBituit , novofque inftituit; & propriam domum, uti Gregorius Magnus, 
in rcligtofas ades convertit. Ex quibus nemo non inteIli git , eum monaltica vita 
amanti fimum fuijfe, immo & fellatorem ante fufceptttm Pontificatum. Jguodfu 
ne non obfeure ftgniftcat AnaBaftus bis verbis : Hic a parva aetate in Patriar- 
chio nutritus fub fandae memoriae domno Sergio Papa, Subdiaconus at* 
que Sacellanus fadus, Bibliothecae illi eft cura coramiiTa : deinde ad Dia* 

Acia SS. Ord. S. B. Saculum III. Vuu 



Digitized by t^OOQle 


5 it DES. GREGORIO PAPA II, &c. 

Amk.Cmr. conatus ordinem prove&us cd, &c. qui locus instlligtnius -videtur de Patriar- 
bcc xxu. (hio Laterauenfi, in quo tum Romani Pontifices degere /olebunt, quum. P atrior- 
Fkw.xui ‘cfofffd Petri era extra muros urbis. Atqui a b excidio Coenobii Cafinenfii ad 

ejufdem inHaurationem Gregorio fecundo Pontifice fatfam, Monachi nostri Pa- 
triarchium Loteronenfe incoluerunt, fiquidem teste Leone Marfica.no in chron.Ca- 
fin. lib. t CAf.+, inde colonia MenachorumCafinumpcrPetrenacem redufta ett. Hinc 
tfi, quod Greger jus tertius cernens Monafierium Lateranenfe antiquitus inditu- 
cum,ab omni ordine monachico deditutum cjfe. Monachisfici licet cafinum tran fi¬ 
lat is i inibi congregationem Monachorum & Abbatem condituit, ad perfol- 
venda quotidie facra officia laudis divinx in Bafilica Salvatoris. De refiitu- 
tione Cafinenfi plura leges in Elogio S- Petronacis infira : de monafiico vero in - 
fi i tuto Ecclefiu Lateranenfis alias, interim lege Anafiafium in Stcphano tertio, 
quem alii quartum vocant. 

5. Praterea Gregarius fecundus Monaderia qux fecus Badlicam S. Pauli 
erant , ad folitudinem deduda innovavit, atque ordinatis fervis Dei Mo¬ 
nachis congregationem pod longum tempus condituit*, ut ibidem die no- 
duque Deo redderent laudes- Et tamen tefie Alcvvino in epifiola S3 , Cart¬ 
ius Magnus cogitabat dicere Monaderium ad S, Paulum; cujusMonafierii re¬ 
formationem (ut vocant) opera S.Iobannis Abbatis Gtn^ienfisfactameffit, vide¬ 
bimus fiso loco. Porro Monachos in Ecclefia S. Pauli tempore Canfiantiui Papa ex- 
fiiti/fe patet ex Baronio ad annutri 713. 

4. Infuper Gregarius junior gerocomium , id e fi hofiitale fenum emeritorum , 
quod pod abddam fan&x Dei Genitricis ad Prxfepe ficum cd, Monade- 
rium indicule: atque Monaderium S. Andrcx Apodoli, quod Barbarx 
nuncupatur , ad nimiam dedu&um defertionem , in quo nec unus habe¬ 
batur Monachus , adfeitis Monachis ordinavit, ut utraque Monaderia ad 
fandam Dei Genitricem lingulis diebus atque no&ibus Deo laudes ca¬ 
nerent. 

5. Denique pod macris fua obitum Gregorius domum propriam in hono¬ 
re fanctx Chridi Martyris Agathx additis a fundamento cxnaculis, vel 
qux Monaderio erant necedaria , a novo condcuxit: prxdia illic urbana 
vel rudica pro Monachorum obtulit ncceffitatc. Cetera legefis apud Anafia¬ 
fium , quem battenos retulimus. 

6. Scpultus cd ad B. Petrum Apodolum fub die 111 Idus Februarii, 
lndid. xiv. Leone & Condantino Imperatoribus, id e fi anno Domini con¬ 
cepti dcc xxxi. Notkerus tamen in Martyre logio ejus obitum fignat pridie 
Idus Februarii bis verbis. Romx Gregorii Papx fecundi, qui rexit Eccle- 

• i Coo- fiam fedecim annis Leonis & Condantii * Imperatorum temporibus, qui 
ftamioi vir cadus & in divinis feripturis eruditus , in Germaniam per Bonifacium 
Epifcopum verbum falutis praedicavit: idem que ut in quadragefimali tem¬ 
pore quinti ferii jejunium atque Midarum celebratio fieret ( quod non 
agebatur ) indicuit. Nihilominus in Breviario Cafinenfi tempore Oderifii Abba¬ 
tis primi, id e fi ante annos quinquaginta fupra quingentos exarato , fic habet 
Xalendarium S an Herum : Idibus Febr. Gregorii Papx fecundi, quo die etiam 
in Martyrologio Romano ejus memoria celebratur. Cum Notkero confentiunt Fafii 
Jtenediifini, in quibus Gregorius fecundus colitur pridie eafdem Idus. Leo Papa 
JV in epifiola ad Epifcopos Britannia , beati junioris Gregorii decreta laudat, 
ea fiilicet qua de copula i uter cognatos Gregorius fancivit in quadam ad Boni fo¬ 
etam epiHola, ordtne 126 inter Bonifacianas. Hincmarus Remorum *intiftes in 
litteris nomine Synodi Tufiacenfis ad Rodulfum Bituricenfem & Frotarium Bur- 
digalcnfm Pontifices feriptis , citat etiam epifiolam beati junioris Gregorii per 
D enualdum Prdbytcrum dire&a ad Boni facium Mogundnum Epucopum: 


Digitized by LjOOQle 



DE S. GR.EGORIO PAPA 11, &c. m 

qua epifiola ea efi quam mox defignavimus. Gregariam fecundum Bene diutinis ac¬ 
eta fient prater noftros Hieronymus Piatus in lib. 2 de bono flatus religiofl cap. 28 > 
& Ferdinandus Ughetlus in Italia facra tomo /. Falluntur qui Gregorium fecun¬ 
dum ab antiquis feriptoribus juniorem ditium negant, idque cognomen ad Gre¬ 
garium tertium transferunt. Lege Vitam S. Bonifacii per Othlonum. Error ifle 
quofdam induxit , ut Gregorio tertio tribuerent Synodum Romanam , nomine 
Gregorii junioris infignitam : quam Baronius Gregorio fecundo rede vindicat^ 
eamdemque laudat S. Odo Cantuarienfls Archiepifcopus in Conftitut. cap. 7. 

. 7 . Zacharias Papa Gregorio tertiofheceffit anno dcc xli, aque in, Ordinem 
noftrum optime ajfetlus. Is enim ad perficiendum Cafinenfe Monafterium Petrona - 
ci plurima contulit adjutoria , libros fcilicet aliquot faerse feriptura:, nec- 
non & codicem fanda: Regulae , quam Pater Benedictus manu pro¬ 
pria fcripferat; pondus etiam librae panis & menfuram vini, quae olim in¬ 
de fub Langobardorum invaiione Monachi fugientes fecum* Romam de¬ 
tulerant v diverfa etiam ad ccclefiafticum officium ornamenta , nonnulla 
quoque ad di ver fas utilitates Monafterii pertinentia, illi apoftolica libera- 
litate largitus eft. Ab hoc etiam fandiffimo Papa praedidus Abbas Privile¬ 
gium primus accepit , ut hoc Monafterium cum omnibus cellis fibi perti¬ 
nentibus ubicumque terrarum conftrudis , ob honorem ac reverentiam 
fandiilimi Patris Benedidi, ab omnium Epifcoporum ditione fit liberum, 
ita ut nullius juri fubjaceat , nifi folius Romani Pontificis. Ita Leo Marfi ca¬ 
nus in Chron. Cafin. lib. r cap. 4. * 

8. idem Pontifex privilegio fedis apoftolica: munivit Fuldenfe Monafte¬ 
rium, in vaftitfima folitudine a Bonifacio fundatum atque in honore Salva¬ 
toris dedicatum , ubi Monachos fub Regula B. Benedicti degere or¬ 
dinavit. Lege hac de re Bonifacii epiflolam 141 , & fequentem Zacharia. 

9. Ipfe etiam Carolomannum Ducem feu Regem Francorum veftibus fhonafticis 
induit , ac Cafinum mi fit; Ratchifutn etiam Langobardorum Regem ab' fe ton- 
fum una cum uxore ac filia Deo facratis eodem deftinavit, uti in Elogio Caro - 
lomanni inferius dicemus. 

10. Denique apud Adrevaldum in libro' de miraculis S. Benedidi ex flat Za - 
charta epifiola ad Epifeopos G alii.t , tum pro concordia inter Pippinum & Grifonem 
concilianda , tum pro reflituendo Cafinatibus S. Benedidi corpore : qua epifiola 
ex fchedis Pithee anis edita efi d Sirmondo in tomo 1 Cone. Gallia , cum hac fit - 
lutatione: Zacharias Epifcopus, fervus fervotum Dei , omnibus Sacerdoti¬ 
bus &: Preibyteris Francorum. & in contextu epifiola: Ergo quia innotuerunt 
nobis Optatus religiofus Abbas , Preffiyter Monafterii S. Benedidi , & 
Carolomannus, &c. ut apud Adrevaldum , qui paullo aliter expreflit falutatio - 
nem , & Optati Abbatis nomen pratermifit. Porro eam epiftolam recitavit alieno 
Loco , Zacharia & Stephani tempora confundens , uti Sirmondus re de obferva - 
vit. Non enim femel tentavere Cafinates , ut facrum corpus communis Patris no - 
firi in Galliam furtim advedum recuperare pojfent , primo quidem litteris d Za¬ 
charia Pontifice impetratis : deinde vero Carolomanno Monacho Pippini Regis fra¬ 
tre in Galliammiffo. Grifonis d Pippino difeidium cbntigit anno dcc xlvmi 
& infrequenti : quo circiter anno Zacharia epifiola feripta videtur. Confer ea qua 
ad librum Adrevaldi adnotavimus in Saculo 2 Benedidino. 

ir. obiit Zacharfias & fepultus eft ad S. Petrum Idibus Martii Indid. v, 
hoc efi anno dcc li i. In pr.ecitato Cafinenfis Breviarii mfi Kalendario infert- 
bitur nudum ejus nomen Idibus Martii : quo die in Faflis Romanis & Benedi- 
dinis Zacharias celebratur. Monachum eum fuijfe tradit Onuphrius in Chronico* 
Bencdidinum non folitm Vvion & Tepezius aliique e noftris , fed etiam Cia- 
conius. Sane eum de S. Benedido fenfijfe ac firipfijfe ut filium , probat verfio 

V u u i j 


♦ 


Ann. C.hr. 

DCC XXXI. 

Fisr, xiii. 


Zacli.irj^ 

itidem. 


Digitized by ^oooie 



Stephaniis 

fecundus. 


Ji4 DE S. GREGORIO P A P A' 11, &c. 

Ann. Chr. Graea ab ipfo falta Dialogorum Gregarii Magni, nani in libri 2 inferiptione , ubi 
nec xxn. Gregorius habet de vita & miraculis S. Benedidi , ita Zacharias repoftit: 
fxs. XIII. -mXiTiia/; 76 djiv mt^og h/ufi B tvtJi«.wu , Benediltum fuum ius Pa¬ 

trem appellans. Scio Gracis familiare ejfe iftud vocabulum honoris caufa. , quum 
de S anilis loquuntur, at illud movet , quod Zacharias nufpiam , q uod legerim, 
hac voce utitur , quum de aliis Sanctis agit. Accedit quod in Pufatione libri 2 
Dialog. Gregorii textum fic editum , qui liberiori gpnerc ex provincia Nurfi* 
ortus , Zacharias in gratiam S. Benedicti ampliando ' reddidit hoc modo : §515 
» Jlulw icoirpceou asT629C c* ire N oucotu; ya?jtg , rf ^ P aucti at euit-ruM. 

Latine , qui inftar matutinae Helix cx Nurfia regione Romanorum exortus 
effc. quibus fane verbis tranflatoris modum ex ce fit , dum amorem fuum adverfus 
Benedictum exprimere ftuduit. Zachariam Ordini S. Benedicti adjudicat etiam 
Ferdinandus Ughellus. 

n. Z achariti mortuo , foft Stcphanum quemdam Prelbyterum electioni fu 
biduo tantum ftperfiitem , fuccefiit Stephanus fecundus , nonnullis ter¬ 
tius , natione Romanus. Hic poft patris fui tranfitum parvus*derelidus in 
venerabili cubiculo Lateranenli pro dodrina apoftolicae traditionis. Ad eum 
mift Pippintts Rodigangum Abbatem & Epifcoputn ( nam utroque titulo ab 
Anafiafio infgnitur) cum Autcchario Duce , quatenus prxdidum fandif. 
itmum Papam ad Francix Regnum deducerent. Rodigangum hunc non alium 
ejfe puto a chrodegango Mettenf Epifopo , qui etiam Abbas erat Monafterii 
LatPrisbamcnfis. Stephanus Luteciam Parifontm maximo cum honore dedulfus, 
cum fuis omnibus apud venerabile Monafterium B. Dionyfii hiemavit , ibt- 
que Pippinum Regem cum duobus fliis inunxit. Cum Stephanus in Monafierio 
Dionyfiano hoJpitaretur, contigit ut deploratam fanitatem meritis Apoftolorum Pe¬ 
tri & Pauli ac S. Dionyfii reciperet. Iacobus Strmondus in tomo 2 Conciliorum 
Gallia edidit ipfius facti tef imonium , ab ipfo Pontifice in litteras relatum, cujus 
ni etiam meminit Ludovicns Pius in epifiola ad Hilduinum de feribenda S. Dio¬ 
nyfii vita: & Frodoardus in carminum libro // , ubi de Stephano fecundo agit. 

idcirco commemoro , ne quis in prajudicium ifiitss rei trahat Eginhardi, 
Appendicis Fredegarii , & Anaflafii flentium , qui mora quidem Stephani in 
Monafierio Dionyfiano faciunt mentionem, non vero recepta ab eo finitatis. 

13. Ex hoc benefeio hojpitalitatis Stephanus magno in S. Dionyf.on affectus fiu- 
dio efi. adeo ut varia pradiit0 Canobio privilegia conceffcrit , ficuti in Elogio 
Falradi infertus dicemus. De Stephano fecundo alias ex Frodeardo acemus. In¬ 
ierim notamus ex Anajfafo , eum morte fit b latum ejfe vi Kalcnd. Maii Indid. 
x. id eft anno dcc l v i i. 

14. Stephano fecundo fuffcitus Paulus in annos decem , fucccjforem habuit 
Stephanum tertium ,quem alii quartum numerant. Hic dum ex Sicilicnfi 
infula in Romanam adveniffet urbem , tradidit eum domnus Gregorius 
fanda:recordationis tertius Papa Monaftcrio S. Chryfogoni, quod tunc no- 
viter fundabat, illxcque Clericus atque Monachus eft effectus, quem poft- 
modum domnus Zacharias cx ipfo abftollens Monafterio , in Lateranen- 
fis Patriarchii cubiculo effe praecepit: cumque poftmodum Prelbyterum in 
titulo fanda: Ecclcfix confecravit, quem tamen pro ejus caftitatis mode- 
ftia in fuo officio Lateranenli detinuit. Sed& reliqui, fcilicet domnus Ste¬ 
phanus &: Paulus beatiffimus Pontifices, cumdem fandiffimum Stephanum 
pro ejus piis converfarionibus fimilitcr detinuerunt. Confiantinum quemdam 
laienm, Totonis Ducis Nepezini fatrem > deinde Philippum presbyterum & Coe¬ 
nobii S. Viti Monachum amulos habuit. Romani tandem pergentes in titulo S. 
Cecilix, in quo Stephanus Prelbycer exfiftebat,eum Pontificem elegerunt, 
quem Sc cum vocibus acclamationum &: laudibus in Lateranenfe deporta- 


Stephanus 

tertius. 


m 


Digitized by LjOOQLe 



DE S. GREGO RIO PAPA II, &c. jij 

verunt PatriarcKiara. & poft omnia in ejus electione pera&a, Deo auftore 
pontificale adfumfic culmen, ld memori* dignum in ejus ordinatione fattum 
efi. quippe Theodoro Epifcopo & Pafiivo Confiant ini fautoribus in Monaficria re- 
trufis , Conftantinus ipfe dedu&us in medium cll: & magna pondera in 
ejus adhibentes pedibus , in fella muliebri federe fuper equum fecerunt, 
& in Monafterium Cella-novas coram omnibus deportatus eft. Sabbato 
vero die diluculo , ante unam diem ordinationis praefati beatiflimi Papae 
Stephani, aggregati aliquanti Epifcoporum feu Prelbyterorum & Clerici in 
fiafilica Salvatoris, iterum praefatus Conftantinus ad medium allatus eft: 
le&ifquc facratiflimis Canonibus , ita depofitus eft. Accedens enim Mau- 
rianus Subdiaconus orarium de ejus collo abftulit, &: ante pedes ejus pro¬ 
jecit , & compages ipfius abfeidit- Sicque alio die dominico antcdi&us 
beatiflimus Stephanus confecrationem fufeepit Pontificatus , &c. Is prifti - 
num Ecclcfiae in diverfis Clericatus honoribus renovavit ritum. Statuit iit 
omni dominico die a (eptem Epifcopis Cardinalibus hebdomadariis, qui in 
Ecclefia Salvatoris obfervant Miftarum follemnia, fuper altare B. Petri ce¬ 
lebraretur , & Gloria in e xcelfis Deo diceretur. Obiit armo dcc lxxii pridie 
Kalend. Febr. quo die in Martyrologtis Bcnediclino & Ferrari/ colitur. 



DE SANCTO PORCARIO 

ABBATE LERINENSIj 
DEQU E ALTIGIANO ET HILARINO 
Monachis Sequanenfibus; aliffque caefis ab Saracenis. 

i. Aracenorum, quos alii W andalos, alii Agartnos, Ifmaelitas 

alii appellant, varias in Galliam imprefiiones legimus. Tres commemo- 
||!j|iyP rajfe hoc loco fujfciat. prima fatta e fi anno dcc xxviii, quo te - 
fte Beda in lib, s cap. 24 , apparuerunt cometae duo circa folem, 
multum ir.tuentibus terrorem incutientes .*. apparebantque menfe Janua-, 
rio , & duabus ferme feptimanis permanebant. Quo tempore gravi (fima 
Saracenorum lues Gallias mifera caede vaftabat, & ipfi non multo poft in 
eadem provincia dignas fuar perfidiae poenas luebant, idem Auttor in epito¬ 
me fisa cometas illos anno infequenti apparuifie dicit, uti etiam, legitur in Chro - 
nologia Saxonica , habita ficilicet ratione diverfi calculi , qjto alii annum d la- 
nuario , quo accidit hac clades i alii d Martio ordiebantur. Ad eam cladem retu* 
limus necem Theofredi Abbatiis Calmeliaccnfis. 

x. Alia Saracenorum irruptio in Galliam accidijfe videtur anno dcc xxxi» 
quo Provinciam , Burgundiam & attinentes regiones igni & ferro devafiarunt. 
Eum annum fignat Iohannes Monachus Befuenfis in chronico Monafieriifui. Ter¬ 
tia vice , inquit , devaftatum eft Monafterium a Saracenis , quando Au- 
guftidunum civitatem dcftruxcrunt anno ab Incarnatione Domini dcc 
xxxi. ( mendose in editis d c c c x x x 1.) Cum enim Abdiraman Hijpaniarum 
Prafeffus ipfio anno Arelatum obfediffet > ibique Francos devicijfet auxilio profe- 
Hos , tefiante Ru der ico Toletano Epifcopo in hifioria Arabica cap. 13; laxis fecun¬ 
da vidori* habenis, Francorum regiones populabundus ingreditur , Provinciam 
ficilicet ac Burgundiam: & Senonas ufquc vi&orcm exercitum perducit. At divi - 

Vuu iij 


Ann.CMr. 

DCC XXXI. 

Fibk. xiii. 


Ann. Cw si. 
s c c xxxi. 
Aug. xit. 

XIX. XXIII. 


Vati* Sa¬ 
racenorum 
clades. 


Digitized by ooQle 


5 i 6 DE S. PORCARIO ABB. LERINENS I, &c. 

Ann.Chr. na Vl p er Edonem Archiepifcopum repulfus , pedem referre coatlus eft. Huc Jj>e- 
Auo.*xn.' & 4t A d° Viennenfis in Chronico. Sarraceni per rotam Aquitaniam vaftantcs 
sjx. xxm. & late alias provincias igne ferroque fuperantes , Burgundiam diriffima 
infeftatione deprxdantur , paene omnia flammis exurentes , Monafteria 
quoque ac loca facra foedantes , innumerum populum abigunt , atque in 
Hifpanias eranfponunt. Bonifacius Maguntiacenfis Epifcopus in epiftola 19 ad 
Ethelbaldnm Merciornm Regem feribit , id Hifpanix , Provincia: & Burgun¬ 
dionum populis contigiiTe propter adulterii & ftupra fur arum virginum ac So- 
domitica flagitia : efuibus iratus Judex omnipotens, talium criminum ultri¬ 
ces poenas per ignorantiam legis Dei Sc per Saracenos venire & faevireper- 
mifit. Tum enim Vienna Monafteria exci/a , id quod S. Clarus Abbas futurum 
pradixerat. Lerinenfes Monachi una cum Porcario Abbate martyrio ajfetii. 
Befuenfe Monafterium agri Divionenfts direptum s uti & S. Sequani , ubi caft 
AltIgi anus & Hilarinus Coenobita. Luxovii vero Mellinu s fu 
Miletus Abbas cum Monachis fuis. Eam vero ftragem ut ad hunc annum refera¬ 
mus , fuadet autloritas tum Ruderici Toletani & Iohannis Befuenfs chronogra¬ 
phi s tum continuatoris ■'Eredegari ani , qui capite 109 adfirmat Carolum Princi¬ 
pem poft fubatlurp Anno dcc xxxii Abdiramam apud Pitlavos, anno fe- . 
quente regionem Burgundiae penctraflc , ac fines lcudibus fuis probati/fimis 
viris induftriis ad refiftendum gentibus rebellibus &: infidelibus ftatuifle. 
Carolus nimirum urbes ab Saracenis captas & affictas recepturus ", Regnum 
Burgundiae cum valida manu penetravit, ut aiunt Annales Mettenfes > Lug¬ 
dunum & civitates reliquas fuae ditioni fubegie , addunt Fuldenfes , qui ma¬ 
le id referunt ad annum dcc xxvii. 

3. Tertia Saracenorum populatio ad rem noftram ftetlat ea , qua in libro de 
gejlis S. P ardui fi Abbatis G arati en fis deferibitur : cum fi licet Saraceni apud Pi¬ 
ctavos fufi a Car olo anno dcc xxxii , defperatione in rabiem verfi , obvia 
quaque per Lemovicenfem pagum aliofque finitimos flamma ferro que corripue¬ 
runt. qui tandem iterum d Car olo Principe in Septimania apud Narbonem profli¬ 
gantur anno dcc xxxvii. Eucherius Aurelianenfts Epifcopus d Carolo poft 
victoriam Pictavenfem abdutlus in exfllium eft. 

Porcarii 4 * H ts prxnotatis agendum eft de Porcario Abbate Lerinenfi , cujus Atta 
martyrium ex jiant apud Surium die 12 Augufti & in Chronologia Lerinenfi , ex quibus pau- 
nachis 10 ” ca deflorare fujjiciat. Porcarius Abbas Lcrinenfis , cognominis quidem ejus , qui S. 
quingentis. Cafarium Lerini probavit , atjunior i prxerat Monachis minimum quingentis eo tem¬ 
pore , quo Saraceni Gallis apud Arelatum fuperatis in vicinas provincias e fufi funt. 
Porcarius caleJH monitu pra fetus ruina Monafterio fuo imminentis , diftipulos ad 
perferenda termenta hortatur s imbelles pueros fexdecim , adolefcentes 
triginta fex fuga febi confulcrc fuadet , eofque in Italiam mittit s Colum* 
jsuMd* Eleutherium trepidantes in quoddam antrum prope litus in¬ 
fulae abdi pracipit. Interim barbari adita infula in Monafterium fubeunt, Mo¬ 
nachos pracipiti cade mati an t , undque cum iis Columbum , qui martyrii defi- 
derio captus ex latibulo exierat. Ecclefias omniaque facjra aedificia funditus 
evertunt , ac folo aequant. His peraltis in navi fecum abducunt juvenes qur- 
tuor Monachos dfe de induftria fervat os , qui in loco cui nomen Agathon , 
fati a fibi potefiate exfcendendi in terram , nemoris condenfi latebras intran¬ 
tes aufugiunt > totaque notie per fecreta nemora ambulantes, adiocum qui Ara- 
lucis dicitur pervenerunt, quo in loco parvum navigium prope litus maris 
reperientes adfcendcntes , facram Lorinenfem infulam circa auro¬ 
ram intraverant : & Adjutore Eleutherio corpora fepelierunt Martyrum , qui 
pridie Nonas Augufti padi funt. Incola Montis-Virduni , quod opidum eft 
in diotceft Lugdunenfi in provincia Segt/ftana * traditione acceptum ferunt , 


* M,nt- 
Vtrdun 

* I* Tfrift 


Digitized by v^ooQle 



b 

'fi¬ 

la 

u 

i 

« 


s 


IT 

Jf 

£ 

Ii 

'} 

I(, 


DE S. PORCARIO ABBATE LERINENSI. jt 7 

■marium Abbstem nai.fitldnStm , Lertnn in Mentm-Vtrdnnnm/t tectpiffes 
tbl.n, i s.rumis ifiuc psnllt f°fl ««dentibus interceptum , Unce., trunsfefum 
'mriijfe x.v Kalcnd. Augufti, f *»dieiJUcbonertfaecthurtn EteUfi.fre- 
prU.ntu titule PrterstUs hedte deceretur , ptndetque s Cnfit-Dtt, celeln Mene- 
efitri, diettfis Clmmmhnfis spud Arvcnot. Atvrrt fimtltmcredtdtrm, S. feres, 
rium Urini eccubuitT, , eUfiu, Requies pejhtedem trertfele. Mentem-Vtrdu; 
numfuife. UuUe ib/lleetlrerim, Mcttscbi, ,.i in Iteltemjerfnpreni rtv.cn- 
tis , ctenobinm Urintnfi infisnrrtvit. Porcarium prtteflerat Silvanus, 
Silvanum S.AmandSs AbBas Monachorum (ut a.um) te, mtUtum u fe- 
Ptinventorum , Cujus obitus fefiive recolitur x i v Kal. Decembris. 

f. Eodem tempore , fecundum vaticinium Clart Abbatis Viennenfis , Mona¬ 
chi alisque accola ejufdem urbis Viennenfis, parum occifi, parum fugati Tunc 
incenfis facris domibus, vaftatis omnibus & pxne in dcfolationcm reda- 
ais, uti i» A His S. Citri legitur Suculo 2 Benedicit no . Tum ^amU euinus 
ftu Miletus Abbas Luxovienfis cum Monachis fuis interfttfus cfi, &C manht Mo- 
nafterium fine Abbate annis quindecim- Eamdem etiam fortunam exferttfunt 
Monachi Bcfuenfts , quorum Coenobium ab Saracenis dejhutlum est. 

6. Saraceii inde profecti , Monafleriunt S. Sequani Jitum in pago Segeftren- 
fi *, quarto miliari ab urbe Divione , aggrediuntur i ac Monachos duos A l ti- 
g, aJum , & HilarinuMj gladio feriunt x Kalend. Septembris, cujus 
rei fidem flcit Breviarium vetus ejufdem Coenobii tn hac^verba 
niuminftantium atque futurorum certitudo gentem Wanda icam iniftam 
fuifle progreffam terram ob confutandam fandam Dei Ecclefiam. Cujus 
infeftatione atrociflima cfim depopularetur undique Burgundia tandem 
pervenit furens ad S. Sequani Abbatiam in Magmmontenfi Comitatu 
ficam. Qu* gens poft plurima perada flagiua , ad_cumulum fu* damna¬ 
tionis fiindos Dei Altigianum atque Hilarinum , facratiflima S Sequani 
benedidione monachatus , ut noftri antiqui Patres retulerunt, gladio fuai 
crudelitatis funeri tradidit beat* paflionis, m campo qui dicitur^^S. Hilani, 
x Kalendas Septembris. Quorum beata paflio quamvis ncglig^ntia homi¬ 
num illius temporis non legatur in.divina pagina, non funt habendi mino¬ 
ris memori* : quia pro Dei amore tradendo proprium fanguinem , con- 
temtui dederunt amorem hujus vit*. Si quis autem requirit ubi habeantur 
Corum corpora , noverit effe condita penes S. Sequani Ecclefiam. ^S tm f s 

teruttntscez 

rZm/sJfitint vifim cfi dt Jngtr, in fine ifiin, Snt.lt, fi f« m.i. ptffm 
ubfcutam ejus memoriam e tenebris eruere. 


Ann.Chr. 
p rc xxxt. 
Auc. m, 

XII. XXJII. 


Monae lii 
Viennrnfcs 
& Luxo- 
riclis csfi. 


AUigianns 
& Hilari- 
nus Mona- 
chi Sequa- 
nenfes. 

* dt Stftrt 


* it Utf. 
mtnt 





i 


Digitized by LjOOQLe 



“ DE S BRITHVVALDO EPISCOPO 


DCC XXXII. ^ 
Janu. IX. 


C A N T U A R I E N 

ejufque fuccefloribus. 


S I 


Theodoro 

(accedit. 


Epifcopos 

Ordinat. 


Concilia 

celebrat. 


Obit. 



RithV aldus feu Bcrthwaldus primum Monachus, dein Ab¬ 
bas fuit Monafterii Raculfenfis in agro Cahtiano ,esque Abbati an¬ 
no vsc lxxix Lotharius Rex Cantuariorum terram in infula 
Thanacos in loco qui appellatur Weftanea , aliaque f radia 
concef ijfe dicitur in libro Evidentiarum Ecclefia Cantuarienfis. Lege Monaftici 
An git cani tomum i pag. id. Raculfenfe cui prafuit Brithvv aldus Monafterium 
Ricolvcrc appellat VviUelmus Thornus , addttque : Hic Brithvaldus fuit pri¬ 
mus Anglicus, qui fcdi Cantuarienfi prxfidcbat. nam prxdeceflores fui 
erant omnes Romani; 

i. Anno oc xc Incarnationis dominica: Theodorus beatae memoria:Ar- 
chiepifcopus , fenex & plenus dierum , id eft annorum odoginta & odo, 
defundus eft, inquit Reda in lib. s cap. i. qui & oddit cap. p. Succeflit 
autem Theodoro in Epifcopatum BektVald, qui erat Abbas in Mo- 
nafterio, quod juxta oftium aquilonale fluminis Gcnlade pofitum , Racwlf 
nuncupatur, vir & ipfc Icientia feripturarum imbutus, led & ecclefiafti- 
cis firaul ac monafterialibus difciplinis fumme inftrudus , tametfi praede- 
ccflori fuo minime comparandus. Qui eledus quidem eft in Epifcopatum 
anno dominicae Incarnationis dc xcii , die primo menfis Julii, regnan¬ 
tibus in Cantia Vidredo & Suebardo : ordinatus autem anno fequente, 
tertio dic Kalendarum Juliarum dominica , a Godwino Metropolitano 
Epifcopo Galliarum , Lugdunenfi videlicet s &: fcdit in fede fua pridie Ka¬ 
lendarum Septembrium dominica. 

5. Qm inter multos quos ordinavit Antiftites, etiam Gebmundo Ro- 
fenfis Eccleliae Praefide defundo Tobiam pro illo confecravit , virum 
Latina, Graeca & Saxonica lingua atque eruditione multipliciter inftru- 
dum. Addit Ctrvajius in hiftoria Pontificum Cantuartenfium : Acca quoque 
Prefbyter his diebus Auguftaldenfis Ecclefia: fufcepitPrxfulatum , &: mor¬ 
tuo poft annos Tobia Rofenfi Epifcopo Britwaldus fubftituit Aldulfum. 
Sacravit etiam Aldhelmum &: Daniclem , qui Heddx Epifcopo fuccefle- 
runt. Ipfo etiam agente S. Wilfridus ad Epifcopatum fuum revocatus eft, 
quem antea Pontificatu fummoverat. 

4. Plura celebravit Concilia. Becanccldenfe anno d c xci v pro libertate & im¬ 
munitate E cclefiarum. Berghamftedenfe ad rejlituendam Ecclefia di fciplinam an¬ 
no dcxcvii. Eboracenfe anno d c c 1, in quo Vviljridus fedefua iterum pul- 
fus. nam Synodum iftam in parochia Eboracenfi coaliam effe docet Radulfus Can¬ 
tuarienfis Antifies in epiftola ad Califtum Papam 11. Niddenfc anno dcc v, 
Vvilfiidi reftituendigratia. Alnenfe anno dcc i x, ad confirmandas donatio¬ 
nes fallas Monajlerio Eoveshamenfi. Mitto Londinenfe , in quo {fi filis Balao 
& Centuriatoribus Magdeburgenfibus fides e fi) finitarum Imaginum cultus & 
calibatus Sacerdotum praferiptus eft. Legefis Spelmanni Concil. tomum t. 

j. Anno dominicx Inc. dcc xxxi , tefte Beda in lib. / cap. 24 , Ber- 
thwaldus Archiepifcopus longa confumtus xtate defundus eft die viduum 

Janua- 


Digitized by LjOOQLe 



i , 


DE S.BRITHWALDO EPISC. CANTUAR. S i 9 

Januariarum,quifedit annos xxxvii, mcnfcs vi , dies xiv. Brithvvaldi Ann. Chr, 
memoriam recolunt eo die recentiora Martyrelogia, Germanicum y Anglicanum, & ? cc 
Benedictinum. Bellandus citat Florarium mf. in quo leguntur hac verba additrn u ' 

13 /anu. In Anglia apud Cancuariam depofitio S. Bartwaidi Epifcopi &C 
Conf. & Kalendarium nf. ordinis S. BenediEH in hac verba lana. S. Bcr- 
thwaldi Archiepifcopi Cantuaricnfis in Anglia , primo Abbatis Monaftc- 
rii Raculfc. Harpesfeidius , Pitfeus & alii eum Vita S. Egvvini Epifcopi au* 

EI orem dicunt, at feriptio hac alii Britvvaldo tribuenda > ut diximus ad ann. 

7i7 • 

6 . Pro Berchtvvaldo anno eodem , ait Beda cap. pracitato , fadus eft Ar- Taminus 
chiepifcopus vocabulo Tatwine de provincia Mcrciorum , cum fuilfct ^ uccc( l« r - 
Prdbycer in Monaftcrio quod vocatur Briudun. Confecratus cft autem in 

Doro verni civitate a viris venerabilibus Danicle Vcntano , Ingwaldo 
Londonienfi, & Aldreino Liccitfeldcnfi, &: Aldulfb Rofcnfi Antiftitibus 
dic decima Junii menfis dominica } vir religione &c prudentia infignis , fa- 
cris quoque litteris nobiliter inftrudus. Gervafius hac addit de co : Sufcepit 
pallium a Papa Gregorio miflfum, tribus annis Cantuarienfem rexit Ecclc- 
fiam , &: tandem 111 Kalend. Augufti de faeculi migravit. Colitur in fajlis 
Benediclinis, uti C^BregWinus, quem Gervafius fandum appellat, & hic 
paucis commendabimus. 

7. Tatvvino fuccejfit Nothelmus Londonienfis Prefbytcr &: Monachus Nothdmu» 
anno dcc xxxiv. Nothe Imo pojl annos quinque mortuo fuccejfit Cuthbertits, jf er f u “‘ h ' 
qui anno dcc xli confecratus diciturinchronotogiaSaxonica 3 ef anno dcc 

iv iii obiijfe. Anno dcc lix Bregowinus in Archiepifcopum dic fefti- 
vitatis S. Michaelis confecratus fuit. Gervafius de eo h.ec feribit .• Sufcepit 
pallium a Paulo Papa &: plenitudinem potcftatis , vir magna: religionis. 

Eum vm Kalend. Septembris ex hac vita fublatum filii Ecclefia: Chrifti 
in Bafilica S. Johannis Baptiftae , ubi pracdecefTor fuus beatus Cuthbcrtus 
locatus fuerat, fepelierunt. Sando Bregwino fucccflit Jamb Ertus Ab¬ 
bas Ecclefia: S. Auguftini, &: facratus cft in Archiepifcopum in die Puri¬ 
ficationis S. Maria , nempe anno dccixiii,’ uti legitur in Chronologia 
Saxonicafin qua confecratus fertur die poft hiemem mediam decimo quarto. 

DE SANCTO RIGOBE RTO'“'> 

Dcctricm. 

EPISCOPO REMENSI )A ’‘ U '"' 
& Abbate Orbacenfi. 



Anctum Rigobertum nofiris . adnumerant non filum fa- Rigoberras 
\fii Benediclini , fid etiam Demochares dr Colvenerius, viri doEti; ^ a b c ^ s ° r “ 
' quibus ut fubfiribam , non levia fuadent argumenta . Rigobertus 
quippe Abbas fuitprbacenfis Monafierii Ordinis nofiri pofi Leudc- 
marum Abbatem primum, id muneris quidem a Childeberto Rege obtinuit pofi 
adeptum Pontificatum Ecclefia Remenfis : ut confiat ex litteris Bertoendi Cata- 
launenfis Epifcopi pro Monafierio Dcrvenfi, datis anno fecundo Chlodovci 
Reg is Chilieberti fiatris ac decejforis : qua littera Spicilegii tomo 10 edita 
infiribuntur Rigoberto Metropolitano & aliis. Verum chtldeberti junioris . 

AEtd SS.Ord.S. B. Suculum II /. Xxx 


Digitized by LjOOQLe 



530 DE S. RIGOBERTO EPISC REMENSI. 

Orca an. frincif.tt» moris erat , ut Monafteriorum prxlaturx nonnifi Monachis tribuerentur. 
•ccxxxiik q UOf i CO nt r a Carolo Principe cognomento MarteUo actitari coeftum. Nec obftat i 
J * NU - ,T - q UO( i tn s Rigoberti Attis apud Surium & Boliandum , monaftica Rigoberti 
profeflionis exf refla mentio non habeatur. Nihil enim de rebus ante pontificatum 
ab eo geftis refcribit Auctor anonymus , qui Frodoardo paullo fu ferior fuit. Fro- 
doardus fere anonymum fecutus eft i» lib. t cap. ii & feqq. at dignitatis ejus ab¬ 
ba tialis , de qua fi luerat Anonymus , meminit cap. ro , cujus verba expendenda 
hoc loco fiunt. Lcudemarus Orbacenfis Abbas , licet ab Odone quodam fuerit 
cxpulfus , a Childebcrto tamen Rege poftea reftitutus eft. Poft cujus obi¬ 
tum domnus Rigobertus Archiepifcopus ipfum Monafterium recepit & re¬ 
xit. Atqui fi Abbas fui fletfxcularis , Monachos certe aut Monafterium rexifle no» 
diceretur. Hinc colligas ea verba , quibus Rigobertus ab xtatis priroxvx tiroci¬ 
nio totum fe cxleftibus mancipafte difciplinis dicitur apud Anonymum >• non 
obfcure monafticam ejus profeflionem de fi gnare. 

MonaiUrii x - Occafionc Rigoberti non erit otiafum hoc loco aliquid adnotare de Orbacenfi * 
ftatns. Coenobio. S. Rcolus Rigoberti deceflor conftruxit Monafterium Orbacenfe 
*or*4w j n loco quem promeruit dono Regis Theodcrici per ipfius licentiam, fuf- 
firagante quoque Ebroino Majorc-domus, inquit Frodoardus in lib. 2 Hift. 
Remenf. cap. 10. Impetravitque domnus idem Rcolus i Monafterio Ralba- 
ccnfi iex Monachos, qui regimina sancta REGULA*ibidem tenerent, 
tz alios ea docerent. Ex quibus unum , Leudemarum nomine , in eodem 
loco Abbatem conftituit, qui rexit idem Monafterium donec vixit. Nam 
licet ab Odone quodam fuerit expulfus, a Childeberto tamen Rege po¬ 
ftea reftitutus eft. Poft cujus obitum domnus Rigobertus Archiepifcopus 
ipfum recepit SZ rexit. Snpereft etiamnunc iftud Monafterium , exile quidem^ 
Jub Ordine & Congregatione noftra >fitum in dioeceft Sueflionenft , fex leucis di-, 
•chafiia*. ft Ans opi do quod Castrum-Theodorici * appellant. Vixit in eo Coenobio G o- 

Thitrry descalcus, mifef a» mifirobilis Monachus , pontificatu Hincmari Remenfis 
Arcbieptfiopi, is qui vivus exagitatus i multis , plures mortuus exagitavit. 
Creditur etiam inibi Abbas fui fle Ratramnus Corbeienfis MonaSterii alum¬ 
nus , de quo alias. 

Hucboidus 3. Nec pratermittendum id quod de Hucboldo ejufdem Mona iter ii Monacho 
■bHw^a Frodoardus loco citato. Hujus Monafterii Monachum, nomine Huc- 

risniil*- soldum, nuper Hungari comprehenfum trucidare nifi funt; fcd nequa- 
fus - quam ferro incidere potuerunt. Nam ut idem refert, 8 z nonnulli captivi 
qui viderant nunc quoque teftantur, dum fagittis eum nudum undique 
barbari petiflfent; ut ab adamante relifx, fic ab ejus corpore reiiliebant fa« 
gittx, nec fignum i&us ullum apparebat in cute. Sed 8z omni conatu gla¬ 
dio percuftus , nihilo minus maniit intemeratus. Unde & Deum dicentes 
eum dfe, duxerunt reveriti fecum : donec redemtus i quodam Epifcopo, 
atque dimiftus revertitur. Hac Frodoardus. litius Monaiterii Abbas Bovo fe» 
Bavo Conciliis Carifiacenfi anno dCccxlviii, SueJJionico anno dcccliii 
interfuit. & in epistola excufatoria Remenfium ad Htldeboldum Sueffionenfem 
Epifcopum fubfcripfifle perhibentur Monachi de Orbacis, Rambkadus Prx- 
pofitus & alti , tomo 2 Cone. Gallia pag. 644. 

Vi» cur 4. Ad S. Rigoberti Vitam quod attinet , cum pauca , immo fere nulla historia 
omiffa. nokra momenta Contineat , repetenda e St d Ro Itando vel Surio. Unum aut alte¬ 
rum duntaxat obfervare fuffieiat. 

CanonkS j. Primum. Canonicam Clericis religionem inftituit : juxta numerum 
fnteTu!° am < l uoc l uc corutn quotus illo in tempore erat, fufficientia & continua eis vi- 
Rigober. «ftualia conftituit , quatenus divino cultui liberius atque inftantius infifte- 
om. te quiviffent. Prius quippe quam exoptabilis hic altor ac pater eorum 


Digitized by LjOOQle 



DE S. RIGOBERTO EPISC. REMENSI. j;i 

adveniret, non cis dabatur canonicus panis, te non erant, ut funt hodie, Cl * CA An - 
Canonici,feci ficut matricularii. Et ad haec res proprias cum hafcntatoribus j^nViv! 
earum illis contulit, qui lingulis nccelfitatibus eorum perpetuo defervi» 
rent. Primus Remcrtfium hic Epifcoporum fertur commune eis inftituilfc 
xrarium , generaliter illorum ufibus in fecula profuturum. 

6. Alterum. Cum in Geret iaca-curte exfuUret, moris ei fuit fxpillime al- CorpKs 
mum adire Remigium, tum in monte Or S. Theodoricum t ad cujus ««(“fertur 
Monaftcrium Hincmarus illum ex Ecclefia S. Petri de Gerniaca-curte sTfoodei 
tranftulit xvtu Kal. Julii, &: pofuit cum in dextera parte ad tumbam rici. 
lpfius Confefforis Chriftianno Inc. Domini dccc lxiv, Indid. xn. An¬ 
nis novem elapfis, eifdem redeuntibus Kalendis, a ptardido Pra-fulc Hinc» 
marb ad urbem Remorum transfertur , &: in Bafilica S. Dionyfii ponitur. 

Item hujus corpus rurlus tranftulit F u l c o in Ecclefiam B.Maria anno 
antillitii fui primo , pofuitquc retro altare quod •vocatur ad fandam Cru¬ 
cem, te almos decenter collocavit duos Chrifti ConfelTores Theodul*- 
fum & Basolum hinc te inde ; medium autem B^Rigobertum. IJlic 
nuperrime , inquit Auttor ,quidam Monachus te Levita Coenobii bcatilfi- 
mi Confelforis Chrifti Remigii, quadam validiftima febre correptus , per 
eumdem fanitati donatus eft. Is Sioloardus vocabatur: te. cum prx- 
ceptore fuo Archifacerdote Theobaido > ficut ejus ab infantia cliens, 
hucufque converfatur. Hinc fetet , Vite hujus firiptorem atate f nullo antecefi 
JtJfe F rodo urio , cujus hac verba in lib. 2 cap. //. His fere diebus Monachus 
quidem Coenobii beatiftimi Remigii nomine Sigloardus , validiffiraa febro 
correptus, &c. Pofiea S. Rigtberti Reliquia in pagum Veromandenfcm delata, 
inde relata Remos in S. Dionyfii Ecclefiam extramuranam s demum in majorem 
Bafilicam , ubi haSfenus ejut e fiunt. Non ita pridem Remis quum ftudiis darem 
operam , retefta dtftru&aque e fi cavea fubterranea , quadratis lapidibus filidifi. 
finii camerata , quam Turrim S. Rigoberti appellabant , palatio anhiepifiopali 
contigua. Nue oiim retrudi filites vita folutioris Clericos , vulgi fama eft. Certe 
in Regula Canonicorum a Patribus Concilii Aquifgranenfis colleUa ftatuitur csp. 

134 , ut (it locus intra clauftra Canonicorum, ficut multis in locis nofeitur 
elfe, quo ad tempus retrudantur incorrigibiles. 

DE ADELA ABBATISSAc»».. 

DCC XXXlV. 

PALATI* OLI Dsc - uxir. 

APUD TREVIRO S P 11 S S I M A. 

ubi & de At>A , Warent,rude, 

& R o t h 1 l D e Abbatiflis. 

I* «ngalh A l A T1 o lum , locus amoenus, ab urbe Trevirorumpaffuum circi- paiatiolum 
H ila re ter tria miUia in Septemtrionem , olim Virginum Benediclinarum 
ifiS K p Coenobium , nunc opidum & collegium Canonicorum facularium , 
quos Pofpo Archiepifiofus eo induxit circiter annum m xxxvii, 
teftantc Brovverou mftingui debet a Palatio , quo Palatinus vicus perducit, ubi 
hodie domus anhiepifiopali s. Palatioli exfiruxit puellarum Coenobium Adela prima 
lociAbbatiJfa, de qua modo agendum. 

Xxx ij 


« 


Digitized by vjOOQle 




DEADELA A B B. P A L A T I O LI. 


<hnc* Am. a- Adel kfeu Addula, Dagoberti fecundi filia , ejus qui in Hiberniam rele- 
dcchxi v.gatus , ptfibea in Regnum Auftrafiotum receptus e fi , i» matrimonio genuit Al- 
Adel^ru' * 5 “ cum : ** vtrt mrt ** fitefiit in Partheneium Palatiolum a fe confrudum cir- 
geft*. “* citer annum dcc , cui Partheneio annis fere triginta quinque prafuit. Huic fe¬ 
ror fuit nomine I r m i» a Homenfis Abbstijfa , cujus exemplo vdtam monadi¬ 
cam amplexa efi. S. Irmina res gedas poderis commendavit fbeo fidus Abbas 
Efternacenfis : Adela fa£la nullus proHi di t , quorum nonnulla ex ejus Testamenta 
uliifque monumentis eruere conabimur ; 

?. Adelam Palatioloprefuijfe anno dcc xxi i, condat ex Aitis S. Gregorii 
Re dor is Ecclefid Trajeftcnfis ad Rhenum , deferiptis d S. Liudgero Epifcopo, cu¬ 
jus hac verba : Dum Bonifacius admonitus a Deo ad Haflos & Turingos, 
orientales regiones Francoram , iter agere coepi flet lucrandorum Deo po¬ 
pulorum caufii, pervenit ad Palatiolum Monafterium Virginum prope 
Treveris civitatem in ripa fluminis Mofcllx , cui tunc praeerat Abbatifla 
nemine Addula, rcligiofa valde & timens Deum, te ter a leges in vita 
S. Gregorii infia ad ann. 7 St. 

JElSedss 4 - Hac mihi videtur ejfe Adolana Abbatijfu , cui Elfieda Anglicani Canebit 
epiftolan Abbutijfa commendat aliam Abbatijfam Anglicanam pergentem Romam , hac fa - 
sccipK. lutatione pramijfa. Dominae fandae atque adeo honorabili Adolana Ab¬ 
bati flie , Elfled ecclefiafticx familix famula , fempiternx fofpicatis /a* 
lutem in Domino. Ex quo nos formam vcftrx fanditatis ab adventanti¬ 
bus ex illis partibus rumore celebri referente cognovimus , in primis nos 
veftrum vifceralitcr juxta praeceptum dominicum ex intimo pedore amo¬ 
rem cepifle, Domino dicente, Hoc eft praeceptum meum, ut diligatis in¬ 
vicem. Quapropter precibus fubnixis fuppliciter pofeimus , ut facrofandis 
flammigerifquc oraculis veftris nos apud almipotentem Dominum defen¬ 
dere digneminifiquidem vobis vicem reddere noftra humilitas minime 
pigebit, Apoftolo Jacobo hoc ipfum prxeipiente ac dicente: Orate pro 
invicem ut falvemini. Infuper & fummae fanditati vcftrx ac folitx pietati 
N. devotam ancillam Dei ac religiofam Abbatiflam , cariflimam fideliffi- 
naamque filiam noftram , ab annis adolefcentix pro Cbrifti caritate & pro 
honore Sandorum Apoftolorum Petri videlicet &: Pauli, ad ipforum un- 
da limina ire cupientem, fed a nobis pro neceflicate atque utilitate ani¬ 
marum fibi commiflarum hadenus detentam , obnixe omni cum diligen¬ 
tia commendamus , drc. Certe qui ex Anglia Romam tum temporis peregrina¬ 
bantur > non raro per illas Germani.t oras fltijtclfhnt iter, ut patet ex variis S. 
Sonifacii ep i do lis , quas inter has epifiola efiordine st » 

Tcftamen- Hac fere funt qua de Adela r cfire pojfumus: cetera ex ejus Ttjlamento re- 

tum. petenda > a Srovvero primum edito, dein ah Henfhenio in lib. 2 de tribus Da- 
gobertis cap. 14 in hunc modum. 


A Dela in Chrifto Domino facrata Abbatifla, Dagobcrti Regis quon¬ 
dam filia. Cum pervulgatum notumouc bonis omnibus fit, quemad¬ 
modum nos Monafterium in villa quae dicitur Palatiolum , in ripa poli¬ 
tum fluminis Mofellae, quod ipfum a Pippino Majore-domus Trevhris per¬ 
mutatione quxfivimus , honorique S. Maria Virginis genitricis Domi¬ 
ni noftri Jesu-Christi, , & beatorum Petri & Pauli ceterorumque 
Sandorum jamdudum ad proprium Monafterii ufum cxftruximus, in co¬ 
que Monacharum coetum difciplini & Regulat. Benedicti viven- 
tium aggregavimus faciendum denique nobis vifum eft^ ut has vicx de¬ 
gendae ncceflarias opes, quas.de propriis hadenus largita: fumus , Tefta- 
menti etiam prxfenti pagina confirmaremus. Legamus itaque. & donamus 


♦ 


Digitized by LjOOQLe 



DE ADELA A B B. PALATI OLI.' ^ 

huic quod diximus Monafterio villam noflram qux di cicur Palaciolum , in C|RCA A ' J - 
quo Coenobium effe conftruftum videtur ; idque cum omni integritate Dic. m»! 
tam domibus , aedificiis, additamentis, vatis, cortibus, maniis, manci¬ 
piis , quam vineis, campis, pratis , lilvrs adjacentibus > farinariis, aquis, 
aquarumque decurfibus , &C omnibus quae ad i piam pertinere villam con¬ 
flat. Addi volumus his praedium Scripuafium ifi pago Molao litum ad ip- 
lius Mofx fluminis ripam, omnefque poffefliones ejufdem villx, uno dum¬ 
taxat quadraginta jugerum agro excepto, quem Infui* nomine appellatum 
jam ante dulciffimo filio Alberico donavimus. SimiliterkDeiparxMa¬ 
tris hoc Monafterio poffideri praedia ea omnia mea volo , qux in Bietbcr- 
gis Bcflanocoque lita : quxque a dulciflima germana mfca Regentrude dato 
pretio comparavi, Scc. Datum Kalcndis Aprilis anno x 11 Thcoderici Re¬ 
gis , id e fi anno CbriJH ncc xxxli. 

6 . Jpuamdiu /«pervixerit Adela , incertum. Ejus nomen infercitur in Mar- 
tjrologio Gallicano i x Kalend. lanuarii una cum fotore fua S. Irmina Abbati/fa 
Horreenjt. Piam dicere malim quam fanttam , dejicientibus idoneis argumentis . 

7. Admonet me nominis fimilitudo , ut referam id quod habet Brovverus in Ad* CaioK 
libro 8 Biforia Trcvircnfis de A da forore Car oli Magni , qua fepulta dicitur M -»S ai f»« 
ad S. Maximinum cum hoc epitaphio , albo marmori inferipto: Ada ancilia r °‘‘ 
Chrifti, foror Caroli Magni. Pufetenda inferiptio egregii membranei codicis 
Evangeliorum ab ea conce/Ji , qui haffenus ad fervatur in S-. Maximini Mona- 

ferio cum his verfbus; 

Hic liber eft vitx , paradili quatuor amnes, ‘ t 

Clara faluriferi pandens miracula Cldifti, 

Qux prius ob noflram voluit feciffe falut^m. 

Quem devota Deo juflit perfcribere Macer # 

Ada ancilla Dei, pulcrifque ornare metallis. 

Pro qua quifque leges verfas •orare memento, 
ilii Idus Maii obiit ancilla Chrifti pix membrix filia Pippini Regis, fo¬ 
ror magni Caroli Imperatoris ,qux multa bona circa & infra Moguntiam 
■& ormatiam & in pago MachoVe S. Maximino contulit > &: poft fi¬ 
nem vitx hic fepulta quievit. 

Ex his intclligimus , Adam cujufilam Coenobii Matrem, id e fi Abbatijfam 
fui/fe. * 

8. Ad hac Brovverus exhibet alia duo epitaphia duarum Palaiioli Abbatiffa- Vvarenmu 
rum y unum Varentrudis libro 8 , aliud HRuothildis libro 1 /. ^ st A ^ b . a_ 

* qua quia non cuivis obvia e/fe pojfunt , huc attexere juvat. En Vvarentrudis [LuaT**" 
epitaphium, 

•Hic Warenmidis nimium veneranda quiefeit 
Abbatiffa , animam fed paradifus habet. 

H e t t 1 Pontificis fuerat foror , amita magni 
*r hietgaudi domini magnificiqoe Patris. 

Cujus germanus vir clarus i^ omnibus exflat 
Nomine G r i m a l d u s , ore &c honore potens. 

Quique jubent titulum pro munere feribere amici > 

Illius ut nomen tempora mulca habeant. 

Metti Trevirorum Antifies mortuus ef anno dccc l, c*i Thctgaudus rtefos 
fuecedit in annos viginti. Grimaldum pafim laudat Vvalafidus SlrabJi in libro 
torminum, * . * 

9. HRuothildis epithaphium avorum nofirorum memoria > inquit Brovverus , iccm Ro- 

erutum fic fe habet. thlldis - 

Xxx iij 


Digitized by LjOOQLe 



DE ADELA ABB. PALATIOLI. 

Sponfa Redemptoris jacet hictumulata H Ruothildis, 
Surfuns glorifica tripudians anima. * 

Dum viguit mundo , nituit caftiflima virgo. 

Abbati fla chori candida virginei. 

Manfit fub facro fpeciofa Canonica velo , 

Sed tamen in vita vera fuit Monacha. 

Ipfa Kalendis fcptenis dcfun&a Decembris 
Ad Sponfum rediit, quem pia promeruit. 

■Hinc intcUifftnr , Monacha* Palatiolcnfes prius ad Canonicarum mores defe- 
- cijje, quam Canonici Palatiolo fubfiituercntur. quod a P oppone Arcbiepifcopo di¬ 
ximus fatfum circiter annum m xxxvii , ex Browcro. 

c/sofc cv» «foco tfoc* 

^,^5^^3^^CN»Coi{OSOC^fi'C-5vtO£OC^CO^;’Oii003{.ir^{S)C-5C>3ft^.X < 5 CO O# t*5 #0 

.“VITA BED JE VENERABILIS 

Maiixxvi. 

PRESBYTERI 
ET MONACHI GIRWENSIS, 

, Scripta partim a Cuthberto ipfius difcipulo , partim ab 

alfo qui fxculo x i vixit. 

Ex libris editio & nsf. cod. Thuaneo . 

Bcdzrrcs. i. UiU Beda tres , haud lenge tempore abinVscem fummoti. Major 

B zda Presbyter & Monachus Lindisfamenfis laudatur a Beda rene-' 
rabiit in libro de Vita S. Cuthberti Cap. 37. M Iterum BedaM Mona- 
chum fontium , Car oli Magni aqualem, celebrant Genucnfes, de quo age- 
ntUi Baculo infequenti. M edita inter utrumque, fed utroque illuftrior fuit Dida Ve*, 
neraiilis Prejbyter & Monachus Girvvenfis » Beda ftu Bcdan antiquis abfque 
vocabuli flexione ditius , cujus gefla hic reprafentare curamus, 

BcdxVc. z ‘ Tamet fi Beda Venerabilis plures habuif laudatores & pracones, tamen diligentem 
ncrabilis geflerum fisorum Scriptorem habuit neminem inter antiquos. Nam ea quam exhibemus 
laudatores, ipfius Vim , retlius Beda brevis commendatio dicenda efl, quam accurata & abfoluta 
narratio. Certi in apographo Chiminionettfi hanc prxfert inferiptionetn ; Brevis comme¬ 
moratio de Venerabili Beda Presbytero & Monacho, catholico Do&ore fandae Ec- 
clefiae & Scripturarum expolitote. Et in fine : Explicit brevis commemoratio de Beda 
Presbytero, quam edidit Antonius ejus difcipulus. Forfan legendum Cuthiik- 
TUS Beda revera difcipulus , & pofl Huethbertum Abbas Girvvenfis , cujus Cuthber- 
ti cpiftola de praceptoru fui obitu hic refertur. Siquidem Autlor ille qui cetera fuperad - 
diah, longo pofl Bedam tempore vixit , ut qui mentionem facit Beda Tranjlatienit 
Dunelmum , qua procedente foculo x 1 fatla efl. Edvvardus MaiheVIh Martyrole- 
gio Beneditlino-Anglicano citat Anonflmum quemdam perantiquum , ex cujus lucubra¬ 
tione mf refert nonnulla fragmenta, qua Beda res geflas parum iiuflrant. Potiora flent 
qua leguntur tum apud Simeonbm 'Dunelmenfem Procent orem , feu potius Tur- 
g o T u m Priorem Dunelmenfem in libro 2 de Ecclefia Dunelm. capp. 14 & 1 s. om¬ 
nino fani huic Vita a nobis relata tenfenantia ; tum apud Vvillelmum Malmefburien - 
ftm lib. • de Regib. e Angi. cap. 4 , tum apud Matthaum Vveflmonaflerienfem Mosta- 
• cbos ad annum 734 , ex quibus aliifque feriptoribus Britannicis & Beda ipfius feriptis 
conficiemus ejus Elogium , quod vice commentarii Vita fequenti fubjiciemus. Lege fit 
Edvvardum htaihclT ad diem 27 Maii & Johannem Cap gravium in Legenda Son¬ 
itorum Anglia. ) 


J 34 


Ciru An. 
»cc xxxir. 
Dec. xxiv. 


1 


Digitized by C^ooQie 


VITA BEIXE VENERABILIS PRESBYTERI. 535 

i.I TEnerabiljs 82 Deo dilcftus Prefbytcr Beda natus cft in pro- ann.Ch*. 

V vincia Northanimbrorum , in territorio Monafterii A poft olorum 15 cc xxxy - 
Petri 82 Pauli quod cft ad W iramutha 82 in-Girvum, anno a dominica: MAlIxxvr ' 
Incarnationis fexcentefimo feptuagefimo-rcptimo , qui cft annus fecundus Vonal 
folitariae vitae S. Cuthbcrti. In quod Monafterium cura propinquorum, fterioua- 
cum effer feptem annorum, dacus eft educandus revcrendilfimo Abbati duBS i ; 
Benedicto, ac deinde Ceolfrido, anno fcilicec decimo poftquam 
idem Monafterium S. Petri Apoftoli fundatum eft: ex quo autem S. Pau¬ 
li Monafterium fuerat incoeptum anno tertio. Qua: utraque Monafteria tan¬ 
ta pace 82 concordia 82 eadem familiaritate 82 fraterna focietate fuerant 
conjunda , ut ftcut ipfe Beda poftea deferibit, pro uno in duobus locis 
pofito haberentur Monafterio. Unde ipfe in hiftoria Anglorum unius men¬ 
tionem faciens j Monafterium, inquit, Petri 82 Pauli, quod eft ad oftium ~W i- « <» 

ri amnis 82 juxta amnem Tina , in loco qui vocatur in-Gyrvum. E f ih 

z. Hic itaque infantulus bonae fpei, 82 divina 82 farculari litteratura dili- Litteris im- 
genter imbuitur , quandoque fandi Spiritus organum futurus : quo ejus buitur. 
praecordia irradiante, in fandae unwerfalis Eccleiiae munimentum plurimos 
in novi 82 veteris Teftamenti expofitionem libros erat compofiturus. Et 
cum in Latina erudiretur lingua , Graecae quoque peritiam non medio¬ 
criter percepit. Quippe per id temporis in Monafterio praefato deditus 
erat ftudio , quando Theodorus Archiepifcopus 82 Hadrianus 
A bbasqui litteris facris fimul 82 faecularibus abundanter ambo eruditi 
erant , peragrata tota Britannia congregantes difcipulorum catervam, 
fcientiae falutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, 
ita ut etiam metricae Artis , Aftronomiae, 82 Arithmeticae difciplinam in¬ 
ter facrorum apicum volumina fuis auditoribus contraderent. [ b Sic enim * 
de his ipfe Beda loquitur , deinde 82 iftud fubjungit: Indicio eft , inquit, ..inniti: 
quod ufquc hodie fuperfunt de eorum difcipulis, qui Latinam Graecamquc 
linguam aequ£ ut propriam in qua nati funt norunt. Tranfeunte autem ad a x ' 
caeleftia patre Cuthberto, ille vitae ipfius egregius quandoque feriptor fu¬ 
turus Beda aetatis jam tunc undecim , ftudii vero in Monafterio quatuor 
habebat annos. ] 

3. Hic igitur Beda in extremo quidem mundi angulo vivens latuit, fed Scriptis 
poft mortem per univerfas mundi partes omnibus in libris fuis vivens in- dsuut * 
notuit. In quibus terrarum regionumque diverfarum fitus, naturas, quali¬ 
tates fubtiliter, ac fi cun&a ipfe peragraffet , plerumque deferibie: cum 

ab infantia in Monafterio nutritus totam ibidem ufque evocationis fuae 
diem vitam tranfegerit, licet quidam cum fuifle Romae adfercre velint. 

Nc-verb quifquam aliud quam eft de illo nos dicere fufpicetur , ipfius de 
femetipfo dida congruum fubjungere videtur. 

4. Ego , inquit, Beda famulus Chrifti , 82 Presbyter Monafterii beato- «Beda: re¬ 
rum Apoftolorum Petri 82 Pauli, quod eft ad iramutha 82 in-Gyrvum, «^ c ° n ^ 
natus in territorio ejufdem Monafterii, cum effera annorum feptem , cu- «j 

r£ propinquorum datus fum educandus revcrendifTimo Abbati Benedicto, « 
ac deinde Ceolfrido: cun&umque ex eo tempus vitae in ejufdem Mona- « 
fterii habitatione peragens , omnem meditandis feripeuris operam dedi, « 
atque inter obfervantiam difciplinse regularis 82 quotidianam cantandi in « 
Ecclefia curam femper aut difccre , aut docere , aut feribere dulce « 

m Annus dominici: Incafnarioms hic non ex- Cuthbtrti, qui accidit anno dcuiitii. at Ic- 
primitur in codice Thuaneo: fed cum hac edito- ge F.logium num. i. 

rnm ledione conrenit num. t , dum Bed* aetatis b Inclufa parcnthefi deliderantur in editis libris, 

annos undecim componit cum anno obitus S. 


Digitized by LjOOQLe 



Anno " 
Christi » 
Dcc xxxv. 
Maii ' j 

XXVI. « 


Index ip- " 
fius ope. » 
cum. 


536 VITA B E DAl VENERABILIS PRESBYTERI. 

habui. Nono-dccimo autem vita: mea: anno Diaconatum , tricefimo gra^ 
dum Preibyteratus, utrumque per minifterium reverendiflimi Epifcopi Jo- 
hannis jubente Ceolfrido Abbate fufeepi. Ex quo tempore accepti 
Preibytcratus ufque ad annum aetatis mea: quinquagefimum nonum ha:c 
in feripturam fandam mea: meorumque neceflitati ex opufculis venerabi¬ 
lium Patrum breviter adnotarc , fxvc etiam ad formam fenfus &c interpre¬ 
tationis eorum fuperadjicere curavi. 

In principium Gcnefis ufque ad nativitatem Ifaac & ejedionem 
Ifmaelis libros tres. 

De tabernaculo vafis ejus ac veftibus Sacerdotum libros tres. 

In primam partem Samuelis , id cft ufque ad mortem Saiilis libros 
quatuor. 

De xdificatione Templi allegorica: expofitionis > ficut & cetera , li¬ 
bros duos. 

Item in Regum, librum triginta quscftionum. 

In Proverbia Salomonis libros tres. 

In Efdram &: Neemiam libros troc. 

In Cantica Canticorum libros fex. 

In Canticum Abacuc librum unum. 

In librum B. Patris Tobise explanationis allegorica: de Chrifto & 
Ecclefia librum unum. 

Item Capitula Icdionum in Pentatheucum Moyfi , Jofuc , Judicum, 
In libros Regum &: Verba dierum. 

In librum B. Patris Job. 

In Parabolas, Ecclefiaften, & Cantica Canticorum. 

In Efaiam Prophetam, Efdram quoque, & Neemiam. 

, In Evangelium Marci libros quatuor. 

In Evangelium Lucar fex. 

Homeliarum Evangelii libros duos. 

In Apoftolum quaecumque in Opufculis S. Auguftini expofita inve¬ 
ni , eunda per ordinem tranfleribere curavi. 

In adus Apoftolorum libros duos. 

In Epiftolas feptem Canonicas libros fingulos. 

In Apocalypfim S. Johannis libros tres. 

Item Capitula ledionum in totum Novum Teftamentum excepto 
Evangelio. 

Item librum Epiftolarum ad diverfos , quarum de fex artatibus facu- 
li una cft. 

De manfionibus filiorum Iftacl una. 

Una de eo quod ait Efaias : Et cUudtntur ili in arceret» , & pofi dies 
inultos vifitabuntur . 

De ratione biflexti una. 

De aequinodio juxta Anatolium una. 

Item dc Hiftoriis Sandorum. Librum vitae & partionis S. Felicis 
Confefloris de metrico Paulini opere in profam tranftuli. 

Librum vita: & partionis S. Anaftafii male de Graeco tranflatum , & 
pejus a quodam imperito emendatum, prout potui ad fenfum correxi. 
Vitam S. Patris Monachi fimul &: Antiftitis Cuthberti & prius heroi¬ 
co metro , & poftmodum plano fermone defcripfi. 

Hiftoriam Abbatum Monafterii hujus,in quo fupernae pietati defervi- 
re gaudeo , Bencdidi, Ceolfridi & Huetbcrti in libellis duobus. 
Hiftoriam ecclefiafticam noftrae infula: ac gentis in libris quinque. 

Marty- 


Digitized by ^ooQle 



1 


I 




‘VITA BEDAL VENERABILIS PRESBYTERI.. j 57 

Marcyrologium dc nataliciis fandorum Martyrum diebus, in quoorh- «anno 
nes quos invenire potui non folum qua die, verum etiam quo ge- "^cexw. 
nere certaminis, vel fub quo judice mundum vicerint, diligenter «mam 

«xxvi 

** t 

n 
* 
rc 

It«m librum dc metrica arte , & huic additum alium de fchematibus « 

<• five tropis libellum $ hoc eft dc figuris modiique locutionum, qui- « 
bus Scriptura landa contcxtaeft. « 

f. Cum ergo libros hos pervigili ftudio cdidiflet, obiit feptimo Kalendas obltus «e 
Junii in Gyrwc , ibique fepultus cft. Sed poft multa annorum curricula tranflat, °“ 
ofla illius inde tranllata, & cum incorrupto fandiifimi Patris Cuthbcrti 
corpore funt collocata. Tranfiit autem ipfa die follemni Adfccnfionis do- t 

minicar. Cujus nos tranfitummelius verbis ipfius feribendum putamus, cui 
ejus difcipulus vocabulo Cuthbertus prafens adfuit, ad condifcipulum 
taliter feribens. • 

„ Epiftola 

IIccii (fimo in Chrifto Colle di ori Cuthwino Cuthbertus condifci- « morEo* 
palus in Deo aternam falutem. Munufculum quod mififti libenter accepi, «obitu, 
multumque gratanter litteras tuae devotae eruditionis legi, in quibus ma- « 
ximequod defiderabam, MilTas videlicet Sc orationes facrofandas pro Deo « 
diledo Patre ac Magiftro noftro Beda ^ vobis diligenter celebrari reperi. « 

Unde deledat magis pro ejus caritate, quantum fruor ingenio, pauais fermo- « 
nibus dicere, quo ordine migrarit e faeculo, cum etiam hoc te defiderafle &: « 
pofccre intellexi. Gravatus quidem eft infirmitate maxima creberrimi an- « 
helitus , fine dolore tamen , ante diem Refurredionis dominicae, id eft « 
fere duabus hebdomadibus : &C fic poftea laetus & gaudens , gratiaf- « 
que agens omnipotenti Deo omni die & node , immo horis omni- « 
bus Ulque ad diem Adfccnfionis dominicae , id eft leptimo Kalendas Ju- « 
nii vitam ducebat, & nobis fuis difcipulis quotidie lediones dabat , & « 
quidquid reliquum erat diei in Pfalmorum decantatione occupabat: totam « 
quoque nodem in laetitia & gratiarum adione pervigil ducebat, nili quan- « 
tum modicus fomnus impediret. Evigilans autem ftatimconfucta repetivit, « 

& expanfis manibus Deo gratias agere non defivit. O vere beatus vir i Ca- « 
nebat fententiam beati Pauli Apoftoli: Horrendum ejl incidere in manus Dei « 
•viventis , multa alia de fanda Scriptura, quse in noftra quoque lingua, hoc « * 
cft Anglica,ut erat dodusinnoftris carminibus nonnulla dixit a . Cantabat « * 
etiam Antiphonas fecundum noftram confuetudinem b & fui, quarum una eft: « 

O Rex gloria, Domine virtutum ,qui triumphator hodie fuptromnes culos adfien- « 
difti-, ne derelinquas nos orphanos , fedmitte promtjfum Patris in nos Spiritum ve- « 
ritatis AlUluia. Et ci\m veniftet ad illud verbum, ne derelinquas nos orphanos , « 
■prorupit in lacrymas,& multum flevit. Et poft horam coepit repetere quse in- « 
choaverat. Ec nos audicnces luximus cum illo. Altera vice legimus j altera - 
ploravimus, immo femper cum fletu legimus. In tali lxticia quinquagefima- , 

a Nonftullos verfus Saxonica lingua refert Si- punit. Cantabat ttiam Antiphon tu , & cetera in 
meon Dunclmcnlis feu Turgotus, quorum ita fen- Hift. Dunelmen/is lib.icap. ij, ubi haec epiilola, 
tcnriam recidit: ante ne ceparium txitum prudin- immo hxc Vita integre fere legitur. 
tiorqudm aptu fuerit , nem» exfiftitad cogitandum, b Hinc manifeftum ell, fequentera Antiphonam 

videlicet antequam hinc proficifcatur anima , quid a Beda non fuifle compofitam , ut putavit, condi¬ 
cam vel mali egerit, qualiter poli exitum judicanda tor Vitae Alcv vini & alii nonnulli poft eum. 

Adi* SS. Ord. S. B. Saevium IIT. Yyy 



adnotarc ftudui. 

Librum hymnorum dc diverfo metro five rhythmo. 
Librum Epigrammatum heroico metro five elegiaco. 
De natura rerum & dc temporibus libros fingulos. 
Item de temporibus librum unum majorem. 

Librum de orthographia alphabeti ordina diftindum. 


Digitized by LjOOQle 




VITA BED^E VENERABILIS PRESBYTERI, 

Anh» „ Lcs dies ufque ad diem praefatum deduximus , Sc ille multum gaudebat 
„ Deoque gratias agebat, quia fic meruiflet infirmati. Referebat, Sc f X pe 
Maii » dicebat: Flagellat Deus omnem filium quem recipit , Sc multa alia de fanda 
* xrI - » Scriptura. Sententiam quoque S. Ambrofii: Non fic vixi , ut me pudeat 
'*» vos vivere s fed nec mori timeo , quia bonum Dominum habemus. In iftis 
jtmhtfi .» autem diebus duo opufcula multum memoria digna , exceptis ledionibus 
»-quas accepimus ab eo, Sc cantu Pfalmorum , facere ftudebat. Evangclium 
„ fcilicet fandi Johannis in noftram linguam ad utilitatem Ecclefise conver- 
» tit, &: de libris Notarum*Ifidori Epifcopi Exceptiones quafdam , dicens: 
.» Nolo ut difcipuli mei mendacium legant, & in hoc poftobitummqpmfine 
» frudu laborent. Cum veniflet autem tertia feria ante Adfcenfionem D omini 
» coepit vehementius aegrotare in anhelitu, Sc modicus tumor in pedibus api 
„ paruit. Totum autem illum diem ducebat Sc hilariter didabat, Sc non- 
numquam inter alia dixit: Difcitc cum feftinationc ; nefeio quamdiu fub- 
„ fiftam, Sc fi poft modicum tollat me Fador meus. Nobis autem videbatur 
,, quod fuum exitum bene fcirct. Et fic nodem in gratiarum adione pervigil 
» duxit. Et mane inlucefcente, id eft quarta feria, praecepit diligenter fcnbi 
» qu* coeperamus. Et hoc fado , ufque ad tertiam horam ambulavimus 
„ deinde cum Reliquiis Sandorum, «t confuetudo diei illius pofcebac. (7nus 
„ verberat ex nobis cum illo, qui dixit illi: Adhuc, Magifter dilediffime ca- 
» pitulum unum deeft. videturne tibi difficile plus te interrogari; At ille :Fa- 
» cile eft , inquit, accipe tuum calamum Sc tempera , Sc feftinanter feribe. 

* „ Quod ille fecit. Nona autem hora dixit mihi: » Curre velociter, Sc Pref- 
„ byteros noftri Monafterii adduc ad me, ut& ego munufcula, qualia Deus 
« donavit, illis diftribuam. Divites autem in hoc fipculo aurum Sc argentum 
„ Sc alia quaeque pretiofa ftudent dare : ego autem cum multa caritate Sc 
„ gaudio Fratribus meis dabo quod Deus dederat. Et allocutus eft unum- 
» quemque,monens Sc obfecrans pro eo Miffas celebrare , Sc orationes dili- 
« genter facere: quod illi libenter fpoponderunt. Lugebant autem Sc flebant 

omnes , maxime quod dixerat, quia amplius faciem ejus in faeculo hoc 
«. non effent vifuri. Gaudebant autem quia dixit: Tempus eft ut revertar 
« ad cum qui me fecit, qui me creavit, qui me ex nihilo formavit. Mul- 
M tum tempus vixi, bene, mihi pius Judex vitam meam praevidit, tempus 
„ refolutionis meae inftat, quia cupio diffolvi Sc efTc cum Chrifto. Sic Sc alia 
» multa locutus eft in laetitia. Diem ufque ad vefperam duxit, Sc praefatus 
• jpuer dixit: Adhuc una fententia , Magifter dilc&e , non eft deferipta. At 
» ille : Scribe , inquit*, cito. Poft modicum dixit puer: Modo fententia de- 
» feripta eft. At ille: Bene , inquit, veritatem dixifti : confummatum eft. 

» accipe caput meum in manus tuas, quia multum me dcle&at federe ex ad- 
*» ver f° loco fan&o meo, in quo orare lolebam, ut Sc ego fedens Patrem 

* » meum invocare poffim. Et fic in pavimento fu* caful* b decantans Gloria 
" Patri > & filio , & Spiritui Suntfo, cum Spiritum-fandum nomina/Tet,fpi-. 
.. ritum c corpore exhalavit ultimum , ac fic regna migravit ad caeleftia. 

» Omnes autem qui videre beati Patris obitum , numquam fe. vidiffe unum 
» alium in tam magna devotione atque tranquillitate vitam finifle dicebant: 
» quia fifcut audifti, quoufque anima in corpore fuit , Gloria Patri , Sc alia 

. « qu*dam fpiritualia expanfis manibus Deo vivo Sc vero gratias agere non 


* Hoc loco inferie editio Simeonis Dunelmen- 
fit : Quidimfrttnfic ,» mia capfiUa habtt, id,fi 
ftftrtm , irart *, imetnfa. Std vadi. catn viloci - 
fr,6cc. 

i Id eft ctlluli, in qua cilicii fubjiSe dtcum- 


bins, inquit V ville Imus Malmelburienfis Mona, 
chus, extremum fpiritum egit v 11 Kalcnd. Ju¬ 
nii, anno nec x x x v , infra. Certi viri pii ia 
cilicio orare folebanr. ‘ 


Digitized by ^ooQle 




VITA BEDA? VENERABILIS PRESBYTERI. 139 

ceflabat. Scito autem, Frater carilfime, qubd multa poflcm narrare de eo: 
fed brevitatem Termonis ineruditio linguae facit. 

Cryftallus patrix , gregis aftrum,’ lumen avorum, 

Laus juris , bajulus legis, honorque jacet. 

Beda datus facris, gravitate fenex , puer annis, 

Devotae mentis xthera thure replet. 

Difcit, fcrutatur divina , docet, meditatur: 

Hujus cura Deo reddere vota fuit. 

Juftitix fedes , virtutum regia, cafus 
Illecebrx , gladius lubrica carnis arans. 

Enfc pio verbi confratrum caftra tuetur, 

Ne Chrifti miles hofte ruente ruat. 

Non invafit eo prxfentc penuria mentes: 

Efurie lxfis pafcua lxta fuit. 

• Hujus in Ecclefia nardus refpirat odorem, 

Et circumfufos mulcet odore bono. 

Hic dum fubtrahitur exeo carbunculus orbi. 

Orbis damna ferens munere lucis eget. 

Vellere depolito fuperum comitatur ovile , 

Cui merces operis vita beata Deus. 


«Anno 

Christi 

"%CCXXXV. 

Maji xxvi. 


* 


ELOGIUM HISTORICUM. 

I. Beda ortus , tempus difiuffum , monafiica profjfio. 

i.t TEserabilis Beda, Ecclcfia Anglicana lumen , in extremo natus 
V orbis angulo , inquit V ville Imus Malmesburia Monachus hb. i de Re- 
gib. Angl.cap.j, dodrinx corufco teras omnes perftrinxit. Nam Britannia, 
qux a quibufdam alter Orbis appellatur, quod Oceano interEifa non mul¬ 
tis Cofmographis comperta cft , habet in remotiflima fui plaga locum na¬ 
tivitatis &C educationis ejus, Scotix propinquum. Is locus pertinebat ad Nor- 
thanimbrorum Regnum , quod ambitu fuo Deiros fu Eboraccnfes , & E er nictes 
id eft Scottos hodiernos , Tina fluvio abinvicem di feret os complcttebatur. Fere 
ad ipfum Tina oftium viem Girvum ditius , vernacule J arov cernitur , vene¬ 
rabilis Beda natale folum. Iftic lucis ufuram accepit parentibus ignotis , eo tempo¬ 
re quo Egjridtts Northumbris imperabat. De anno inquirendum. 

i. InVita pramijfa Beda natus dicitur anno Inc.dominicx fexcentefimo fe- 
ptuagelimo feptimo. At hic calculus fare non potefi. Quippe Beda Hificriam 
gentis fu libris quinque compofitam abfolvit anno dominica? Inc. dcc xxxi, 
fgnato in fine.libri s. Ipfomet anno Epitomen fuam abfolvit , uti advertimus in 
noftro exemplari mfi in quo definit Epitome in annum dcc xxxi his verbis: 
Anno dcc xxxi Berdvald Archiepifcopus obiit. Eodem anno Tatvini 
confacratus Archiepifcopus nonus Dorvernenfis Ecclelix , Edilbaldo Re-, 
ge Merciorum quintum-decimum agente annum imperii. Hxc dehifto- 
ria eccleliaftica , &c. ita ut ea qua in libris editis leguntur de rebus per annos 
pofieriores gefiis , fubditicia cerfienda fint. Eodem proinde anno dcc xxxi 
Hifioriam fuam & Epitomen abfolvit Beda. Porro Epitomen abfolvit anno xta- 
tis fux quinquagefimo-nono. Sic enim^paullo post pradiCta firibit: Ex tem¬ 
pore accepti Prelbyteratus «fque ad annum aetatis mex Lviiii , hxc in 
Scripturam fandam mex meorumque neceflitati ex opufculis veiierabilium 
Patrum breviter adnotarc curavi. Jj>upd fi ab anno dcc xxxi retrogra- 

Yyy ij 


Digitized by vjOOQle 



• 540 VITA BED.E VENERABILIS PRESBYTERI. 

Akn.Chr. do calculo numeres novem & quinquaginta annos at at is , Seda ortum anno 
m!iix<*i! dc l^xi ii ftatuendum ejfe intelligcs. 

3. Natus, inquit Seda , in territorio Monaftcrii beatorum .Apoftolorum 
Petri & Pauli quod eft ad Mi^irimuda &: in-Girvum , cum efTem annorum 
feptem , curi propinquorum datus fum educandus reverendiflfimo Abbati 
Bcnedido ac deinde Ceolfrido : cundumque ex eo tempus vita: in ejuf- 
dem Monafterii habitatione peragens, &c. Utrumque Monafterium adijicavit 
Benedictus feu Bifcopus , Wiremuthenfc quidem anno dcc lxxiv, Indi- 
dione i i, anno iv imperii Egftidi Regis adoftium fluminis iri, ttfte Beda 
in libro 1 de Vita S. Bifcopi Saculo 2 ad annum 6 pu. unde Vviremuthenfe di - 
itum, ( nam mouth Angi is oftium fignificat;) GirWenfc autem anno circa d c 
l x xx. fi quidem Ecclefia S. Pauli Girwenfis anno xv Egfridi Regis , Ceol- 
fridi Abbatis ejufdem Ecclefia: conditoris anno 1 v dedicata eft , prout eo¬ 
dem loci adnotavimus. Ex his conjicimus , Bedam non in Girvvenft, fei in 
Vviremuthenfi Monafierio traditum fuiffe hifeopo : tamctfi poftea apud Girvvm 
cum Ceolfrido manfit , ibidemque diem fupremum explevit. Et certe una erat 
utriufque loci pax & concordia, eadem perpetua familiaritas & gratia, 
inquit Beda in eodem libro: adeo ut unum Monafterium tum propter locorum vi - 
* ciniam , tum maxime ob unum idemque regimen , mutuumque Monachorum con- 

ftnfum & commercium paftim ab ipfo dicatur. Regulam S. Benedicti//» 
utroque illo Coenobio d primordiis viguijfe , manifefte demonftratum eft in obfer- 
vationibus ad Bifcopi Vitam ex ipfius Beda verbis, quo auCtore difeimus Bifco- 
pum morti proximum difcipulis fuis pracej>i/fe , ut juxta Regulam magni 
quondam Abbatis Benedicti & juxta privilegii fui decreta dignumfuc- 
cejforem eligerent : quod etiam Ceoljridus Abbas regimen abdicaturus monuerit. 
Et Alcwinus in Epiftola +p Vvirenfes & Girwenfes Monachos exhortans , ut 
regularis vita: obfervationem a Benedido & Ceolfrido ftatutam diligcntif-' 
fime cuftodirent > addit; Regula S. Benedicti' in conventu Fratrum 
propria exponatur lingua , ut intellrgi poffit ab omnibus. Cum ergo Beda 
eundum , ut ipfe ait , vitae fuae tempus in alterutro Monafierio peregerit, 

* eum Bene di Clinis paruiffe inftitutis infitiari nemo poteft. Jpuamobrem vero pafi 

fim Prefbyter, non Monachus appelletur , dicemus inferius, quamquam S. Bo ♦ 
nifacius Martyr in epift. p ad Huetbertum Abbatem Vviremuthenfm , aliqua de 
opufculis fagaciflimi inveftigatoris Scripturarum Beda Monachi vo- 
fiulat. 

11 . Exercitia ,fiudia maxime Scripturarum, praceptores. 

• 

• 1 d rei egerit Seda in Monafierio /ito, nobis aperit in Epitome fua his 

verbis: Cundum ex eo tempus vitae in ejufdem Monafterii habita¬ 
tione peragens, omnem meditandis Scripturis operam dedi: atque inter 
obfervantias difciplinae regularis & quotidianam cantandi in Ecclefia cu¬ 
ram , femper aut difeere, aut docere , aut feribere dulce habui. Summa 
ergo hac vita ipfius fuit, meditatio Crftudium Scripturarum , cui tantum impen¬ 
debat temporis difeendo , docendo & feribendo , quantum fibi poft difciplinae regu¬ 
laris & officiorum divinorum penfim fupererat. Jpjto magis mirandum eft, ho¬ 
minem tantum tot rebus impeditum , nec pofthabuifie fiatis fui officia , a quibus 
facile eximi potuiffet; nec tamen minus d funmis viris aut didiciffe , aut feri- 
pfffc- Beda Monachus erat, inquit Gaujridus Boujfardus , per dies & no¬ 
des cum Fratribus fuis jugi pfallentio invigikns ; ac veluti nihil oraret, 
ftudiis litterarum femper incumbens. Ejus vitam fi confideres, nihil ipfum 
litteris indulfifle } fi ftudia , nihil orationi impendiffe judicabis. Ita ille in 


Digitized by 


Google 



VITA BEDA; VENERABILIS PRES B YTERI. j 4 i 

opificia ad Petrum Securibila^de editione Commentarii in Apoflolum a Eeda ex ann. c»;r. 
Augufttni operibus deflorati. Utinam etiam pia h.ec mentis agitatio ad multos 
derivetur Beda exemplo ! cui pofl monaflica exercitia id filum cordi fuit, medi¬ 
tari Scripturas , difcere , docere & firibere. Quamquam utriufifue iflius Canobii 
Monachi non filis animi aCtionibns exercebantur, flquidem Btfi opus Abbas , tefte 
Beda i» ipfius Vita , Fratrum fimilimus aliorum, ventilare cum eis & tritu- 
rarp , oves vitulifque mulgerc , in piftrino , in horto, in coquina, in cun- 
£tis Monafterii operibus jocundus & obediens gaudebat exerceri. Et Beda . 
ipfie tametfl fortrfife exterioribus ojflciis minus occupatus , tamen amanuenfis & 
exfiriptoris labfrtm non defugiebat , ut inferius videbimus num. 8. 

5. Nullum fuit artis aut di fici pii na genus , in quo vir dificendi avidus non 
fuerit diligentijjime verfitus: tn cujus rei fubfidium prater Latinam, etiam Gra¬ 
eam linguam comparaverat. JVgod quidem mirum eft in homine privato , & in 
extremis fere Britannia recejjibus intra Monafterii parietes confiftente. Omnem 
vero ftudiorum fluorum rationem in Scriptura fiacra interpretationem conftrcbat. 

Huc vigilias fluas , huc lucubrationes dirigebat , quo poffet vel in fltif , vel in 
dificipulorum animis tam flantium & laudabile (ludium promovere. In libro de 
arte metrica fic Cuthbertum dificipulum fiuum affatur in fine. Haec tibi ,dulcifli- 
me fili Sc Oonlevita Gutberte , diligenter ex antiquorum opufculis feri- 
ptorum excerpere curavi; &: qua: fparfim reperta diutino labore college¬ 
ram , tibi colle&a obtuli: ut quemadmodum in divinis litteris ftatutilque 
ecclefiafticis imbuere ftudui; ita etiam metrica arte, quae divinis non eft 
incognita libris, te follcrtcr inftruercm. Cui etiam de figuris vel modis lo¬ 
cutionum qua: a Graecis fchemata vel tropi dicuntur, parvum fubjicere li¬ 
bellum non incongruum duxi: tuamque dilectionem fedulus exoro , ut 
lectioni operam impendas illarum maxime litterarum, in quibus nos vitam 
habere credimus fempiternam. Et in libro defehematis Scriptura. Sed ut co- 
gnofeas , dilc&iflime fili, cognofcant ifem omnes qui haec legere volue¬ 
rint, quod fanda Scriptura ceteris omnibus feripturis, non folum audori- 
tate , quia divina ; vel utilitate , quia ad vitam ducit aeternam ; fed & an¬ 
tiquitate &: ipfa praeeminet pofitione dicendi: ideo placuit mihi colledis 
de ipla exemplis oftendere , quia nihil hujufmodi fchematum five tropo¬ 
rum valeant praetendire ullis faeculis eloquentia: magiftri, quod non in illa 
praeceflerit. Neque res quantumlibet minutiflimas,fi modo ad fiacra Scriptura in- 
telligentiam conducere poterant , influper habebat. Hinc eft quod libellum de in- 
digitatione ,fieu de ratione numerandi per digitos compofiuit. Neque enim, in¬ 
quit , contemnenda parvique pendenda eft regula , cujus omnes paene fa- 
crae expofitores Scripturae, non minus quam litterarum figuras monftrantur 
amplexi. 

6. Plures habuit praceptores Beda',. in his Trumberhtum Monachum, 

Ceadda Liccidfeldenfts Epiftopi dificipulum , quem unum fuifife de iis qui fc in 
Scripturis erudiebant, fatetur Beda in Hiftoria Lb. 4 cap. 3. Sunt qui eum 
Johaknis de Beverlaco Epifcopi Haguftaldenfts dificipulum aiunt , re Elius 
Johanijis Archicantoris homanifuifife dixerit. Nam Bifcopus,teftanteBeda 
tum in Hift. lib. 4 cap. 18 , tum in ipfiius Bifiopi Vita , ordinem cantandi,. 
pfallendi, atque in Ecclefia miniftrandi juxta morem Romanae inftitutio- 
nis fuo Monafterio contradidit, pOftulato videlicet atque accepto ab Aga- 
thone Papa , AFchicantore Ecclefia: B. Apoftoli Petri & Abbate Mona¬ 
fterii B. Martini Johanne, quem fui futurum Magiftrum Monafterii 
Britannias, Romanum Anglis adduceret. Qui illb perveniens, non folum 
viva voce quae Romae didicit ecclefiaftica difeentibus tradidit, fed & non 
pauca etiam litteris mandata reliquit, quae hactenus in ejufdem Monaftc- 

Yyy iij 



54^VITA BEDM VENERABILIS PRESBYTERI'. 

Ann. Chr. rii Bibliotheca memorix gratia fervantur. Nef dubium quin aliquos audierit 
»cc xxxv. praeceptores ex difcipulis Theodori d' Cantuarienfis Epifcopi dr Ha- 
xxvi. DrIANI jbbatis , qui litteris facris fimul Sc fxcularibus abundanter ambo 
inftru&i, congtegata difcipulorum caterva fcientix falutaris quotidie flu¬ 
mina inrigandis eorum cordibus emanabant: ita ut etiam metricx artis, 
aftronomicx Sc arithmeticx ecclefiafticx difciplinam inter facrorum .api¬ 
cum volumina fuis auditoribus contraderent, inquit Beda in Hijl. lib. 4 
. eap. 2. 

III. Ordinatio, doctrina , reverentia erga Patret. 

7. P\ Ec 1 m o-NO no vitx mcx anno, inquit Beda in Epitome , Diacona- 
L/ tum 5 tricefimo gradum Prefbyteratus, utrumque per mini lienum *e- 
verendiflimi Epifcopi Johannis, jubente Ceolfrido Abbate fufcppi. is efi 
Johannes Hagujtaldenfis primum Epifcopus facitis circiter annum d c xxcvii, 
principio,regni Aldfridt Northanimbrorum Regis , tefie Beda Lib. / cap. 2. 
deinde vero Archi epifcopus Eboracenfispofi Bofam anno circa dcc iv mortuum. 
Porro manfit in Epifcopatu, ait Beda lib. s cap. 6 , annis triginta tribus; fofiea 
ordinato in Epifcopatum Eboracenfis Ecclejia Vvilfrido Presbyterofuo fecefiit ad 
Monafterium a fe conditum in Silva Deirorum ; mortuus demum anno Inc. 
dominicx dcc xxi, quo anno deipfu egimus. Annum quo Beda Diaconus ini - 
tiatus efi , illigamus arx Chrifiianx anno d c x c I. Presbyteratus gradum adeptus 
efi anno dcc ii, quo Iohannes adhuc prxeratfedi Hagufialdenfi , ad quam Mona- 
fieria Vviremuthenfe & Girvvenfe tum pertinuiffe videntur , antequam Bpifco- 
patus Dunelmenfis erectus effiet. Nam prater Beda ordinationem a lohanne Ha - 
gusialdenfi Epifcopo faltam , id fuadet auUoritas Accje Epifcopi in ipfum Be- 
dam, qui hortante dr compellente Acca complures lucubrationes fuas aggrejfus efi. 
Aeca vero cathedra Hagufialdenfi profuit pofi Vvilfridum anno dcc i x defun¬ 
itum ^ utfuperius ad eumdem annum vidimus. Mirum forfan aliquibus videatur, 
quod Beda anno atatis fua x 1 x ordinatus fit Diaconus , cum Canones annum 
viccfimum-quintum praferibant. Verum nonnumquam eb fanltimoniam ordinan¬ 
dorum difienfabant Epifcopi , uti in SS. Germano Parifiaca urbis Epifcopo , Se¬ 
quano , ahtjque advertere licet. % 

8. Ex tempore accepti Prefbyteratus ,pergit Beda in Epitome,uCque ad annum 
xtatis mex quinquagefimum nonum hxc inScripturam Iaeram mcx meorum¬ 
que neceflitati ex opufculis breviter adnotarc, five etiam ad formam fenfus 
& interpretationis eorum fuperadjiccrc curavi. Hinc intelligimus, Bedam non 
ante annum xtatis tricefimum libris feribendis dcdijfe operam. JPuainre Accam Ha- 
gufialdenfem Epifccpumprxeipue hortatorem & incitatorem habuit, cujus exfiatepi- 
ftola Beda inferipta ante ipfius Sed.e commentaria in Evangelium Luca hoc exordio. 
ReverendiflimoinChriftoFratri &:Confaccrdoti Bedje Prcfbytero Acca 
perpetuam in Domino falutem. Sxpe quidem tux fan&x frJternitati &abfens 
feribendo, & colloquendo prxfens fuggefli, ut poft expolitionem Aduum 
Apoftolorum , in Evangelium quoque Lucx feribere digneris. Quod ipf c 
hadenus verecunda excufatione differre quam facere maluifli, atteflando 
te duas maxime ob caufas a tentando hoc opere deterritum : quia videli¬ 
cet & ipfum opus arduum , & a fandiflimo ac dodiflimo Antiftite Am- 
brofio fit prxoccupatum. Et quia Beda reponebat timere fe * ne in reprehen- 
fionem ftudii veterum nova condere putaretur * objelHoni Acca facit fatis , 
fubditque : Volo enim completo a te per Dei auxilium opere quod poftu- 
lo , hanc fimul epiftolam in capite prxponi , te non ob aliam quam con- 
defeonfionis fraternx gratiam in Lucam feribere rogatum : ut qui ob 


« 


Digitized by 


m 

Google 



I 


VITA BED>£ VENERABILIS PRESBYTERI. J4? 

teneritudinem ingenii fubliroia vel^difficilia caperenequeunt, haec fimpli- 
eiori ftilo expofita facilius apprehendant. Et poft pauca : Credo etiam tuo 
vigilanuflimo ftudio , qui in lege Dei meditanda dies nodcfque ducis per¬ 
vigiles , nonnullis in locis quae ab eis ( Patribus) intermifla funt, quid 
fentiri debeat, Au&or lucis aperiet. Juftum namque fatis cft , & fupcrn*- 
pietatis atque aequitatis moderamini conveniens , ut qui neglc&is ad inte¬ 
grum mundi negotiis aeternum verumque fapientiae lumen indefelfa mente 
perfequeris ; & hic frudum intclligcntiae purioris adfequaris, & in futuro- 
ipfum,in quo funt omnes thefauri iapienciae &c. feientiae abfeonditi, Regem 
in decorfc fuo mundo corde contempleris. At quia hac in Bcda honorem ma-, 
gnificentius ( uti ipfc fentiebat) dicla ejfe videbantur >• humili epifiola rejfondct 
in hunc modum : Domino beatiflimo & nimium. defiderantiflimo Acca: 
Epifcopo Beda humilis Prefbyter in Domino aeterno falutem. Mira vere 
clt & vera mire Dodoris egregii fententia , quia caritas omnia credit, 
omnia fperat- Datis namque ad me cpiftolis, ut aliqua tibi feribam rogare 
te dicis: & interrogandum, necdumque meae confcnfionis accepto refpon- 
fo , quaefitis adhuc opufculis quali jam adquifitis ac perfede confummatis, 
Praefationis fignaculum condis. Nondum fundamine jado , non adlata 
falcem materia , ipfe quafi completo jam tanti laboris aedificio , claves 
quibus introitus muniatur dirigis , ut pudeat non cito fiibire opus, quod 
cito fubeundum , citius explendum fides amica praefumat. Et pofi verfum: 
Unde &c ego mox ledis tuae dulciflimae Sanditatis paginulis, injundi me 
operis labori fuppofui: in quo ( ut innumera monadicae fervitutis retina¬ 
cula praeteream ) ipfe mihi didator, fimul notarius & librarius exfiftercm. 
Jjht* in re miranda Jane tanti viri modejlia , qui tantis rebus dignus & tam ar¬ 
duis occupatus fiudiis , fcriptoris amanuenfis operam, non fubterfugit, nec innu¬ 
mera monafticae fervitutis retinacula. Pergit ipfe in eadem epifiola: Nonnul¬ 
la etiam quae (ut verbis tuae Sanditatis loquar ) mihi Audor lucis aperuit, 
proprii fudoris indicia , ubi opportunum videbatur , adnexui. qui in legis 
divinae meditatione , etfi non ( ut ipfe fcripfifti) dies nodefquc pervigiles 
ducere fufficio ; non parum tamefl ftudii me in Scripturis impendifie non 
dubito. Eodem Acca auffore fcripfit Beda duos commentariorum libros in Hexae¬ 
meron , tum etiam libros fex in Samuelem , tum expofitionem in Efram. ex qui¬ 
bus Prafatio in Hexaemeron , non Abbati Accae , ut in editis libris , fed An- 
tiftiti Acca inferibi debent , ut proferunt mjf. codices , in quibus Acca/eu Accan 
fine flexione quocumque cafis exprimitur. 

, 9. In omnibus vero lucubrationibus fisis Beda dottrina SS. Patrum addidifii- 

mus fuit , ita ut non tam nova opera cudi/fe, quam ex ipforum monumentis coi - 
letfanea excerpfijfe videatur. Sic commentaria in Hexaemeron ex Patrum Bafilii, 
Euftathii, Ambrofii, & Auguftini operibus defloravit. Sic librum prolixiorem 
de temporum ratione perfpedis Patrum venerabilium feriptis edidit, quod 
etiam praftttit tum in libro uafiionum xxx , quibus veftigia Patrum fc- 
quens facisfacere ftuduic •, tum in expofitione in Canticum canticorum , ut ipfe 
in Prooemio adfirmat. Certe in expofitione in Luca Evangelium , aggregatis hinc 
inde quafi infigniffimis ac digniflimis tanti muneris artificibus opufculis 
Patrum , quid B. Ambrofius , quid Auguftinus , qujd denique Gregorius 
fuae gentis Apoftolus., quid Hieronymus facrae interpres hiftoriae, quid ce¬ 
teri Patres in Lucae verbis fenferint, quid dixerint, diligentius infpicerc 
fategit. Et in expofitione in Marci Evangelium , maxime quae in Patrum ve¬ 
nerabilium exemplis invenit, hinc inae colleda ponere curavit, lelforem 
obfecrans , ut fi haec opufcula tranfferiptione digna duxerit, adnotationem 
nominum eorum quae in margine appofica funt, diligens feriptura confervete 


Asx.Chk. 

dcc XXXV. 

Maiixxti. 


Digitized by L jOOQle 



Ann. Cii x. 

IICC XXXV. 
Maii XXVI. 


544 VITA BED^ VENERABILIS PRESBYTERI. 

jVuo iniquior i» virum modeftifimum Dederim Erafmus , qui in adnotationi- 
bus ad Marci cap. 14 fuggillat Bedam ob difimulatum ( ut putat ) Hieronymi no¬ 
me» , dum locum ex Hieronymi commentariis in Mattbaum Beda tranjfcribitin Mar¬ 
cum , quafi novi commenti gloriolam ex veterum feriptis fujfurari voluerit. At 
longe alia mens homini , ut vidimus. E Patribm Auguftinus pptifiimum Beda 
i» deliciis fuit: adeo ut continuam i» Pauli epiftolai expofitionem ex folis tanti 
Dotforss verbis compofuerit. Hoc fi ausiore tuetur adverfus nonnullos conqueren- 
tes , quate in expolitione Apocalypfis, ubi ad quatuot animalia ventum 
eft, nova interpretatione Matthaeum in leone , Marcum in homine dcli- 
gnatum dixiffet : cum nonnulli contra Matthxum homini quafi*dc Do¬ 
mino feribere incipiat; Marcum leoni,in quo vox in deferto rugientis au¬ 
diatur , adfignent. Sic enim ipfi reponit in epifola ad Accam Epifiopum com¬ 
mentario in Lucam prafixa. Quod vero ais movere quofdam , quare in Apo- 
lypli non interpretatione Matthaeum leoni , Marcum homini adfignave- 
rim ; intueri debuerant quicumque illi funt quos hoc movet, quod non in 
hoc mea nova , fed antiqua Patrum explanatione traditum dixi. Neque 
enim mihi a mcipfo ita vilum, (edita a B. Auguftino expolitum fuifleme¬ 
moravi , nimirum in libro / de confcnfu Evangeltfiarum, cap. 6, ut pofteaprobat. 

IV. An Beda Romam a Sergio vocatus , an Eboraci praceptor y 
& quos dificipulos habuerit. 

10. TTAntam exiflimationem ingeniifui monumentis Beda obtinuit etiam 
JL apud exteros , ut ipfitm Sergius Pontifex Romanus Romam arcefivijfe 
dicatur : cujus rei epijlolam d Sergio firiptam profert VviUeImus Malmesburien- 
fis Monachus in libro 1 de Regib. Angi. cap. 3 fub hac forma. 

S Ek ctus Epifcopus,fervus fervorumDei, C e l f r. i d o rcligiofo Abbati 
ialutem. Quibus verbis ac modis.clementiam Dei noftri atque inenarra¬ 
bilem providentiam polTumus effari, & dignas gratiarum adiones pro im- 
meniis circa nos ejus beneficiis perfolverfc , qui in tenebris .& umbra mor¬ 
tis pofitos ad lumen fcientix producit. Et infra : Bcncdidionis interea 
gratiam quam nobis per prxfentem portitorem tua mifit devota religio, liben¬ 
ter & hilari animo , licuti ab ea direda eft , nos fufcepiffc cognofcc. Op¬ 
portunis ergo ac dignis ampledendx tuae follicitudinis peticionibus^ittiffi- 
ma devotione faventes, hortamur Deo diledam tux religiofitatis bonita¬ 
tem , ut quia exortis quibufdam ecclefiafticarum caufarum capitulis non. 
fine examinatione longius innotefccndis opus nobis funt ad conferendum 
arte litteraturx imbuti ; ficut decet Deo devotum auxiliatorem fandx 
matris univerfalis Ecclefix, obedientem devotionem huic noftrx hortationi 
non defiftas accommodare : fed abfque aliqua remoratione rcligiofum ©ei 
famulum Bedam venerabilis Monafterii tui Prelbytemm, ad limina Apo- 
ftolorum Priocipum Petri & Pauli amatorum tuorum ac protedorum , ad 
noftrx mediocritatis confpedum non moreris dirigere: quem favente Deo 
tuis precibus non diffidas profpere ad te redire perada prxmifforum capi¬ 
tulorum cum auxilio Dei aefidcra follemnitate. Erit enim, ut confidimus, 
etiam eundis tibi creditis profuturum , quidquid Ecclefix generali clarue¬ 
rit per ejus prxftantiam impertitum. 

Exclamat hoc loco Vvillelmus : Ita jam celebris erat Bedx fama, ut in 
quxftionibus enodandis indigeret eo fublimitas Romana. Bedam tamen non 
vertiffipatrium folum , fatis intelligitur ex ipftus Epitome, ubi eundum ab infan¬ 
tia tempus vitx fux in fui Monafterii habitatione peradum d fi adfrmat. 

. 


Digitized by 


Google 



VITA BEOE VENERABILIS PRESBYTERI. j 4 J 

Eft etiam nonnihil fufpicionis in pradifla epifiola : tum quia, vix Beda Presbyter Ann.Ch*. 
ordinatus eft ante mortem Sergii Papa anno dcci demortui; tum quia libris feri- DCC xxxv - 
tendis vacare coepit a tempore fufcepti Presbyteratus , quibus facium efi ut fama MAIIxm ' 
ipfius ad exteros /pargerttur. Dignus quidem fuit Beda quem confulerent Roma¬ 
ni Pontifices : fed interefi certa fecernere ab incertis. Sane Bedam ntmquam 
adiijfe Romanam urbem vel inde re fle colligit Baroni us, quod ea qua ad texen¬ 
dam Jua gentis hifioriam Roma expetere opus erat, non a fi ablata , fid opera 
Nothe Imi qui Gregorio Papa 11 Rorpam petierat, fi accepi(fi tefiatur in epifio- 
la ad Ceolwlfum Regem Hifioria fita prafixa. Quamquam reponi potefi, Bedam 
eo temporis quo Sergii jujfu Romam adierit, nondum de ficribenda hifioria cogi¬ 
tantem , de monumentis huic confilio necejfariis non fuiffe follicitum ; nec bre- 
vifiimum tempus quod infumfirit in Romanam profeflionem , obflare quominus 
vere dicipofiit , eundum tempus vitx fuse in fui Monafterii habitatione per- 
egiffe. Certe Beda tefiatur in lib. 2 ffifi. Monafterii fui Monachos exinde Ro- 
mam miflos tempore Papa: Sergii , d quo Privilegium obtinuerint. Utut res fe 
habeat , fabulofim efi id quod legijfe me memini tum in quodam Monafierii tir- 
ficampi apographo , tum etiam in glojfario Spelmanni voce Venerabilis. Bedam 
Jcilicet Romam profeflum enodajfe infiriptionem quamdam d nullo intellectam , 
qux Portx ferrea: inficulpta erat in hunc modum: P#P. P. S. S. S. R. R. R. F. F. F. 
edmque ftc reddidtjfe : Pater Patriae Perditus eft. Salus Sccum Sublata clt. 

Ruet Regnum Romae , Ferro , Flamma , Fame. Qua ex interpretatione 
Venerabilis nomen Senatus popultque Romani decreto meruerit. Nuga. 

11. Venerabilis Beda plurimam at at is fita partem tranfigit in Monafierio fuo , 
ubi tot fere difcipulos habuit quot Monachos , id efi fixeentos , tot enim in Vvi- 
remuthenfi & Girvvenfi congregatione Coenobita degebant, immo etiam alios cx 
diverfis Monafteriis confluentes > ut ipfius eruditione proficerent, ifiic auditores 
habuit Eusebium fiu Huethbertum,,( nam binominis erat , ut patet ex 
Prafatione ad lib. 4 in Samuelem ) pofiea /ibbatem Vviremuthcnfim , cui li¬ 
brum de ratione temporum & Explanationem in Apocalypfm ; Cuth- 
bertum Huethberti fuccefibrem , cui librum de arte metrica nuncupaviti 
Constantinum , ad quem exftat libellus de numerorum divifione ; N o - 
THELMUM primo Presbyterum Londinenfim , de in Epifccpum Cantuarienfim, 
quo petente edidit librum Quaeftionum x x x in libros Regum > & altos, quo¬ 
rum nomina nobis ignota. Nec tamen intra Monafierii fui cancellos ita fifi conti¬ 
nuit , ut foras prodierit numquam. fiiuper e tenebris eruta eft ipfius epifiola ad 
Egbertum Eboracenfim Archiepifiopum adverfus corruptos fui faculi mores , i» 
qua hac prafatur: Memini te hcftcrno dixifle anno, cum tccum aliquot 
diebus legendi gratia in Monafterio tuo demorarer, quod hoc etiam anno 
velles , cum in eumdem devenires locum , me quoque ob commune le¬ 
gendi ftudium ad tuum accipere colloquium. Id intellegendum videtur de 
Monafterio Eboracenfis Ecclefia , in quo Ecbertus adhuc Monachus , Ceol- 
vvlfi Northanimbrorum Regis confinguineus , Bedam praceptorem habuijfe fer¬ 
tur in Vita AlCvvini Abbatis. Hinc AlcVinus d nonnullis inter Beda nu¬ 
meratur difcipulos , ecquod fub Egberti jam Epifcopi difciplina fuerit infiitu- 
tus. id quod in epifiola < quadam ad Carolum Magnum tefiatur , cujus frag¬ 
mentum refert Vvillelmus Malmesburienfis Monachus in lib. 1 de Regib. Angi, 
cap. 3. aut forte Albinum Flaccum fiu Alcvvinum Caroli Magni pracepiortm 
confundunt cum Albino Abbate , cujus Beda in Hifioria ecclef. Prologo me¬ 
minit. 


A fla SS. Ord. S. B. Baculum 1 II. 


Zzz 



Digitized by vjOOQle 



J 4 «VITABE 0 £ venerabilis presbyteri. 

Ann.Chr- 


o c e xxxy. 
Mauxxyi. 


V. B((U fmctimonia , modeftia. 


u. T ])0 RR° de vitae illius fanditate, inquit VviUelmus M alme sb uri en fis lib. 

JL x de Regib. Angi. cap. 3 , dubitare quemquam arcet illius didi irrefra- 
4.., gabilis veritas, quod protulit mundo divina: fophi* majeftas. In malevo- 
„ lam animam non introibit fapientia,nec habitabit in corporefubdito pccca- 
„ tis. Quod de mundana fapientia proTedo non dicit, quae indifferenter 
hominum cordibus illabitur, &C qua creberrime pcllimi nullalquc ad ex¬ 
tremum diem ponentes metas , (celeribus pollere confpiciuntur : fed illam 
fapientiam nominat quae difeiplin* effugiet fidum , & qua: feparat fc a 
cogitationibus quae funt fine intclledu ; intellcdum dico bene vivendi &c 
bene dicendi. Emundabat ergo ccclefiafticus Orator prius confcientiam 
Tuam, ut fic accederet ad recludendam myfticorum feriptorum intclligcn- 
tiam. Quomodo enim fieri poteft ut ferviret vitiis , qui medullas intimas 
hauriret , qui totas cogitationes confumcret in Scripturarum expolitioni¬ 
bus i Nam ut ipfc fatetur in lib. 3 fuper Samuelem : expofitiones fu* fi 
non aliud adferrent ledoribus emolumentum , hoc fibi non mediocriter 
valerent , quod dum hoc omni (ludio agebat, lubricum ficculi & inanes 
cogitationes poft tergum ponebat. Def*catus ergo vitiis fubibat in inte¬ 
riora velaminis, qu* intus acceperat animo, foras efferens fermone cafti- 
gato. De ejus fanciitate plura inj ferius. 

13. Modefiiam viri fatis indicat liber Retractationum ab ipfo editus in Atta 
Apofiolorum , exemplo eximii Dodoris ac Pontificis Auguftini. £>uod quidem 
prafiitit , maximi vel addendi qu* minus dida , vel emendandi qu* fc- 
cus quam placuit dida videbantur. In quo etiam , inquit , qu*dam qu* in 
Gr*co five aliter, feu plus aut minus polita vidimus , breviter comme¬ 
morare curavimus, qu* utrum negligentia interpretis omiffa vel aliter di¬ 
da , an incuria librariorum fint depravata five rclida , nondum fcire po- 
• tuimus. namque Gr*cum exemplar fuiffe falfatum , fufpicari non audeo. 
Unde Ledorem admoneo , ut h*c ubicumque fecerimus, gratia eruditio¬ 
nis legat, non in fuo tamen volumine velut emendatos interferat, nift 
fott£ ea qu* in Latino codice fu* editionis antiquitus fic interpretata re-* 
pererit. Ex hoc modeftia ajfeCtu Beda non propriam in exponendis Scripturis 
fententiam , fed fcita fanet orum Patrum expfimere fiuduit. Id jam pluribus de- 
monfiratum fuperius. Hinc in Retractationibus ad Actus Apofi. cap. 2 , ubi de 
linguis Apofiolorum agitur , Scio, inquit , me reprehenfum a quibufdam, 
quod hanc fententiam duobus modis poffe intclligi dixerim , vel potius 
qualiter intclligenda fit qu*fierim. Qmbus breviter refpondeo , quod om¬ 
ne quidquid de eadem fententia in pr*fenti meo volumine fcripfi , non 
hoc ex proprio fenfu protuli, fed ex verbis fandi & inreprehenfibilis per 
omnia Magiftri, hoc cft Gregorii Nazianzcni. 1 

VI. Zelus pro veritate , Fide, & puritate morum. 

* 4 ‘ TM Ec tamen ^ omt veritatis amanti fimus fic in auctoritate majorum tutus 

X v *rat, ut quidquid illi dixijfent , nullo dcleCtu fibi adfirmandum ejTc pu¬ 
taret. Neverat praclaram Auguftini fententiam in epiftola 19 ad Hieronymum: 
Solis cis Scripturarum libris qui jam Canonici appellantur, didici hunc ti¬ 
morem honoremque deferre , ut nullum eorum audorem feribendo ali¬ 
quid erraffc firmiflime credam. Alios autem ita lego , ut quantaiibet fan- 
ditate dodrinaque pr*poileant, non ideo verum putem, quia ita illi fenfe- 


Digitized by LjOOQLe 


I VITA BEDA* VENERABILIS PRESBYTERI. 547 

runt, fed quia mihi vel per illos Audores canonicos, vel probabili ratio- AnnCh *. 
ne quod a vero non abhorreat , perfuadere potuerunt. Ifidorum Hifia- Maiixiv 
lenfiem Epifiopum fecuius erat Beda , dum in Commentario in Acta Apofi. cap. r 
firipfit , Simonem Zelotem eumdem tjfe qui poft Jaeobum fratrem Domini 
Hierofolymorum rexit Ecclefiam, ac fub Trajano crucis martyrio corona¬ 
tum fu i fle , cum centum 8£ viginti eflet annorum. £fi*od tamen in Retra- 
Elationibus fuis in dubium revocat: t amet fi non adhuc confianter negare audeat. 

Subdit de Hieronymi aufloritate. Scripfi in eodem opere , commentarium 
Hieronymi fecutus , &: de Juda fratre J acobi, qui etiam Thaddaeus vo¬ 
cabatur , miflum eum ad Abgarum fuifle Regem Ofrccnae, ut ecclefiafti- 
ca tradiderit hiftoria. $ed diligentius poftmodum ipfam hiftoriam ecclefia- 
fticam infpiciens, teperi non ibi efle feriptum , quia Thaddaeus Apoftolus 
unus ex duodecim , fed Thaddaeus unus ex feptuaginta difcipulis ad fa¬ 
nandum memoratum Regem fuerit deftinatus. Tumfubinfert in fiui excufa- 
tionem Non autem mihi imputandum 1 errorem reor , ubi audoritatem 
magnorum fequens Dodorum , qua: in illorum opufculis inveni, abfque 
ferupuio fufeipienda credidi. Et in ejufidem libri Retraflat. cap. 8 rejicit li¬ 
brum de Dormitione B. Maria ex perfona Melitonis Afiae Epifcopi Jcriptum, 

& mendacia Auctoris detegit. Haec idcirco commemorare curavi , inquit, 
quia nonnullos novi praefato volumjni contra audoritatem beati Luca: in T 
cauta temeritate adfenfum praebere. Pojfunt & alia adduci tefiimonia , qui¬ 
bus probemus , Bedam non ita credulum ac pracipitis fuijfe judicii in firibenda 
historia fiua : cum etiam in/criptis patrum dele Sium accenfuram adhibuerit. Le¬ 
ge ipfius Frafationem Hifioria ad Ceolvvlfum Regem, in qua quibus au floribus 
res a fe relatas didicerit , declarat. * 

iy. Nec minor fuit in eo zelus pro Fide catholica , cujus tuenda Audio expa- 
Jitionem in Cantica canticorum aggreffus e A. Audi verba ejus in libri primi exor¬ 
dio. Scripturus juvante gratia fuperna in Cantica canticorum , primi» ad r 
monendum putavi Ledorem, ut opufcula Juliani Celanenfis Epifcopi a 
Campania, quae in eumdem librum confecit, cautiffime legat , ne per co¬ 
piam eloquentiae blandientis in caenam incidat dodtinae nocentis : fed ut 
dici folet, ita carpat botrum, ut U fpinam caveat , id eft in didis ejus 
fanos fenfus ferutetur & eligat , &: non minus vitet infanos. Eft enim ho¬ 
mo ut Rhetor peritiflimus , ita grati* Dei poft Pelagium impugnator 
acerrimus : ut apertius feripta ejus ■, quibus contra ftrenuiflimum ejufdem 
grati* propugnatorem Auguftinum infanivit, oftendunt. Et infra : Sed &c 
in alio libro quem ad Demetriadem virginem Chrifti de inftitutione Vir¬ 
ginis fcripfit, haec eadem de potentia liberi arbitrii quomodo fentiat pan¬ 
dit. Quem videlicet librum nonnulli noftrum ftudiofe. legentes, fandi 6C 
catholici Dodoris Hieronymi efle temere arbitrantur : minime perviden¬ 
tes , quod & fuavitas eloquentiae demulcentis , & haerefeos perverfitas fe- 
ducentis , manifefte probat hoc illius opufculum non efle. Pofi/a Iuliani 
( ut putat) fragmenta refert ac refutat Beda , veri Do floris catholici gerens ojfi- 
cium , quo Leflores incautos adverfus male blanda hxretici eloquia premuniret. 

Ex hoc Fidei catholica Audio faflum efl, ut cum aliquando nominis haretici la¬ 
bem fibi inuri audiffet , exhorruerit totus , & mox ad fui dtfenfionem calamum 
arripuerit. Ex flat hac de re epiflola ad Plegvvinam Monachum d V varao nuper 
edita , cujus hoc exordium. Venit ad me ante biennium , Frater amantifli- 
me, nuntius tuae Sanditatis, qui pacificae quidem falucationis a te laetifli- 
ma verba detulit, fed haec trifti mox admiftione confudit , addendo vi¬ 
delicet , quod me audires a lafciv i entibus rufticis inter haereticos per po¬ 
cula decantari. Exhorrui, fateor, Sc pallens percundabar, cujus hanrefcos 

Zzz ij 


Digitized by LjOOQle 



j 4 8 vita bedje venerabilis presbyteri. 

Ahm.Chr. arguerer. Refpondit, quia negarem in fexta aetate farculi Dominum Sal- 

MAiixiti vacorcm * n carne veniffe. Pcrcundari ergo capi quomodo diceretur: 

11 ’ utrum quod Dominus non veniflet in carne, cum tamen fexta effet aetas: 
an quod Domino in carne veniente necdum fexta artas veniret, vel cer¬ 
te «as feptima jam veniflet , cum aperta ratione fexta arras nonnifi ab 
ejus poflit Incarnatione capiffe. Deprehendique hoc , five illud infimula- 
retur , me in utroque fana: Fidei &c ecclefiafticae unitatis exfiftere confor¬ 
tem. Dei» caufam fuamfrenui & nervose agit, fteque concludit epifiolam „• Ob- 
fecro fan£ , ut has purgationis meae licteras rcligiofo ac dodiflimo Fratri 
noftro David porrigas, quatenus eas ille coram venerabili domino ac Pa¬ 
tre noftro Wilfrido fcilicet Antiftite legere poflit: ut quoniam illo prar- 
fente atque audiente infipientius fum prius appetitus conviciis, ipfo etiam 
nunc audiente ac dijudicante , quam immeritus eadem convicia fim per- 
pefliis appareat, &CC. Is erat Vviljridm fecundus , qui poft Iobannem Vviljridi 
Jentor is fuccejforem fedi Eboracenft profuit ab anno circa dcc xvn ad dcc 
XXXII. 

1 6. Morum fantfimoniam quam in feipfo exprimere toto animo Jluduit , etiam 
in aliis , quoad potuit, tum languentem excitare , tum violatam re farcire cura- 
vit. Hujus rei argumento efi epiftola illa , quam in extremo ( ut conjicimus) mor¬ 
bo fcripjit Egbertopofl Vviljridum juniore 9» Eboracenfi Archiepifcopo in hac verba. 
Dilcdiflimoac reverendiflimoAntiftiti Ecberhto Beda famulusChri- 
ftifalutem. Memini te hefterno dixiffe anno, cum tecum aliquot diebus le¬ 
gendi fgratia in Monafterio tuo demorarer , quod hoc etiam anno velles, 
cum in eumdem devenires locum , me quoque ob commune legendi {lu¬ 
dium' ad tuum accipere colloqutum. Quod fi ita Deo volente poffet im¬ 
pleri , non opus effet tibi hacc per litteras feripta dirigere , cum poflem li¬ 
berius ore ad os loquens , quaeque velim five ncccffaria ducerem , fecreta 
tibi allocutione fuggcrerc. Verum quia hoc ne fieret, fuperveniens ( ut 
nofti) corporis mei valetudo prohibuit; agere tamen quod potui, erga di- 
ledionem tuam fraternae devotionis intuitu curavi, mittendo videlicer per 
litteras , quod corporaliter veniendo per collocutionem nequiveram, pre- 
corque te per Dominum , ne harum apices litterarum arrogantiae fuperci- 
lium effe Impiceris, fed obfequium potius humilitatis ac pietatis veraciter 
effe cognofcas. In confequentibm monet Epifcopum, ut gradum facrofandumfa- 
crofanda operatione & dodrina confirmet. Deinde ante omnia ut ab otiofis fc 
confabulationibus , obtredationibus, eeterifquc lingua: indomitae contagiis 
pontificali dignitate coerceat} divinis autem eloquiis ac meditationibus Scri¬ 
pturarum linguam fimvd & mentem occupet, maxime legendis B. Pauli Apo- 
ftoli epiftolis ad Timotheum & ad Titum 5 fed & verbis landiflimi papae Gre- 
gorii, quibus de vita fimul & vitiis Redorum, five in libro Regulae paftoralis, 
leu inhomiliis Evangelii multum curiofe differuit. Protere a habeat (ocietatem 
eorum qui Chrifto fideli devotione famulamur. Quod non ita loquor , in¬ 
quit , quafi te aliter facere fciam : fed quia de quibufdam Epifcopis fama 
Vulgatum eft , qu6d ita ipfi Chrifto ferviant , ut nullos fecum alicujus re¬ 
ligionis aut continentiae viros habeant. Ad hoc , quia latiora funt Icaria lo¬ 
corum quae ad gubernacula tuae diaccfis pertinent, quam ut folus per 
. omnia difeurrere & in fingulis viculis atque agellis verbum Dei praedica¬ 
re , etiam anni totius emenfo curriculo fufficias , neceffarium fatis eft ut 
plures tibi facri operis adjutores adfcifcas, Prefoyteros videlicet ordinan¬ 
do atque inftituendo Dodotes,qui in fingulis vicis praedicando Dei verbo 
tc confecrandis myfteriis caeleftibus, ac maxime peragendis facri bapeifina- 
tis officiis infiftant. In qua videlicet praedicatione populis exhibenda hoc 


l 


Digitized by LjOOQle 



u 





• 4 * 


■■i 


3 


!P 


d 


. i. 


■ * 

! r 



* 

* 

;oc 


VITA BEDjE VENERABILIS PRESBYTERI.j 4 9 

prae ceteris omni inftantia procurent, ut Fidem catholicam qua: Apofto- Aw.Cn*. 
Iorum Symbolo continetur , &c dominicam Orationem , omnium memo- 
riae infigere curent; idiocas quidem haec ipfa fua lingua dicere ac fedulo 
decantare faciant. 'Amplius hortatur , ut plures confecret Antiftites , &C 
enorme pondus ecclefiaftici regiminis dividat in plures. Demum iterum itu- 
culcat , ut populis fufficientes dodores vita: falutaris adhibeat, & hoc eos 
inter alia'difcere faciat , quibus operibus maxime Deo placere , a quibus 
le debeant abftinere peccatis 5 quam frequenti diligentia fignaculo fe do¬ 
minicae crucis fuaque omnia munire quam falutarc fic omni Chriftiano- 
rum generi quotidiana dominici corporis ac fanguinis perceptio , juxta 
quod Ecciefiam Chrifti per Italiam, Galliam , Africam , Graeciam , ac 
totum Orientem follertcr agere noverat. Quod videlicet genus religionis, 
ait ac Deo devota: fanetlficationis tam longe a eundis paene provinciae 
noftrx laicis per incuriam docentium quafi peregrinum abeft, ut hi qui 
inter illos religiofiores efle videntur, nonnifi in Natali Domini & Epi¬ 
phania & Pafcha facrofandis myfteriis-communicare praefumant: cum fine 
inhumeri innocentes &c caftiflimx convetfationis pueri ac puellae, juvenes 
& virgines, fenes & anus, qui abfque ullo fcrupulo controverfiae omni dic ' 
dominico, five etiam in ifatalitiis SS. Apoftolorum five Martyrum, quo¬ 
modo ipfe in fanda Romana & Apoftolica Ecclefia fieri vidifti, nfyfteriis 
caelcftibus communicare valeant. Ipfi etiam conjugati, fi quis fibi menfu- 
ram continentix oftendat & virtutem caftitatis infiinuet, idem & licenter 
poffint, & libenter facere velint. Fides quos ad frequentem fancia Euchari - 
fti* communionem admittendos velit Beda , innocentes fcilicet & caftiflimos 
quofque , etiam conjugatos , dummodo prxfcriptam caftitatis conjugalis regulam 
Jervent. 

VII. Beda obitus , fepulcrum& epitaphium ,fanctitas 
declarata , Reliquia. 

17. TTInem vivendi fecit Beda die fefto Adfcenfionis dominicae , vil 
JF Kalend. Junii. Nam tefte Cuthbcrto Monacho in epiftola fuperius relatu , 
ufque ad diem Adfcenfionis dominica:, id eft feptimo Kaiendas Junii vi¬ 
tam ducebat. Ne quit vero exclufo Adfcenfionis die Bedamin vigilia ipfius fe- 
fti obiijfe dicat, occurrit eadem epiftola , in qua Beda feria quarta poft horam 
nonam , id eft fub vefteram , Presbyteris Monafterii fui accitis munufiula dc- 
dijfe, & ad eos verba fcijfe dicitur. Et certe vetuftis Auctoribus perfuafum fuit i 
Bedam in ipfa Adfcenfionis fefto diem fupremum explevijfe. Die Adfcenfionis, 
inquit Vvillelmus MalmesburienfisMonachus loco jam citato , cum jam anima 
fragilem ufum corporis exofa egredique geftiens palpitaret, contra Orato¬ 
rium in quo confueverat orare, cilicio fubjedo decumbens, illibato fenfu & 
hilari vultu Spiritus-fandi gratiam invitabat dicens :0 Rex gloria:,Hac 
oratione finita fpiritum efflavit. Et Simeon Dunelmenfis Monachus fiu potius 
Turgotus in libro 2 de DunelmenfiEcclefia cap. 14. Obiit vil Kalend. Junii 
in Gyr»e , ibique fepultus eft .*. tranfiit autem ipfo die follemni Adfccn- 
fionis dominica:. £>up anno ? Audi eumdem Turgotum. Anno autem domi- 
nicx Inc. dcc xxxv , imperii autem Ceolvlfi vii, epifeopatus vero 
Ethek oldi anno xi, illa Ecclefia: catholica: lucerna ad eam, qua: fe illumi¬ 
naverat lucem , illa vena aqua: felientis in vitam xternam , ad fontem vi¬ 
vum Deum pervenit, defundus anno xtatis fuas quinquagefimo nono j 
ex quo autem Rex Ofwaldus & Antiftes Aidanus pontificalem cathedram 
& Monachorum habitationem in Lindisfarnenfi infula inftituerant, anno 

Zzz iij 



Digitized by LjOOQLe 



} JO VITA BEDjE VENERABILIS PRESBYTERI. 

Amh.Chk. ccntefiroo primo j a confttuctionc verti Monaftcrii Petri Apoftoli in \^i- 
bcc xxxv. ramut he l x x i i 5 porro a Patris Cuthberti tranfitu lxix armo .Annum mor- 
Mah xxvi. tii re ft" e Jigntf Turgotus , male atatem Beda , qui) Hijtoriam fuam abfolvit qui- 
dem Chrifii anno dcc xxx i , atatis fisa anno Li X. at cdm fiuferftes fuerit ad 
annum dcc xxxv , annos l x i i i vixijfie dicendus eft. Eo fidem adfignat diem 
xjr annum Thomas Stubefius Dominicanus in libro de affibus Pontificum Ebora- 
ctnfium. Et certe pradiclo anno dcc xxxv dies Adficenfionis dominica inci¬ 
debat in'v u iKalendas lunias , cyclo lunari x i , concurrente v , epafild x x 11 r, 
die dominica RefurreEHonis x v Kalendas Maias. Hinc corrigendus Aufilor libri de 
Vita Alcvvini Abbatis , qui juxta quorumdam opinionem, adfirmat Bedam nona¬ 
genarium deccffiffe anno dcc xxxx. Nec dubium quin interpolatio irrepferit 
in Beda epifiolam ad "W ichredam Prefcyterum de verno scquino&io 
■juxta Anatolium : qua in epiftola adducitur exemplum deprxfcnti anno domi¬ 
nica: Inc. dcc L x x v i, ad quem fine dubio Beda non pervenit , tum quia ma¬ 
jor centenario fuijfiet , tum quia S. Bonifacius Maguntinus Antifies anno dcc 
liv martyrio ajfettus , Bedam uti mortuum laudat mfuis epiHolis, ut infra vi¬ 
debimus. Et certi fi Beda diu vixiffet pofi annum dccxxxi, ultra hunc an¬ 
atum produxijfet hi Horiam fuam. Non produxit vero , ut patet tum ex dicendis 
infid num. 29 , tum ex chronici FontaneUenfis principatu Ludovici Pii feripti 
cap. puin hac verba : Venerabilis Prcfbytcr Beda hiftoriam ecclefiafticam, 
quam de gente fua, id eft Anglorum compofuerat, ufque in hunc an¬ 
num, quo cafius Ragenfredus , mirabili opere perduxit, &c non multo poft ad 
cxlcftia regna perrexit vii Kalend. Junii. In quodam Chronico de fex mundi 
atatibus manu exarato principatu itidem Ludovici Augufii legi hac verba: Kar- 
lus Martellus annis xxvn dominatur. Hujus anno xxii Beda Preflbycer 
Anglorum obiit. 

18. Sepultus eft in Gyrwe , inquit Turgotus Prior Dunelmenfis , in cujus 
videlicet Beda: honorem porticus ad aquilonalem plagam Ecdefix S. Pauli 
in Gyrwe confecrata , venerandam Fidelibus nominis ejus ibidem prxftac 
memoriam. Oftenditur etiam locus hodie,ubi de lapide manfiunculara ha¬ 
bens ab omni inquietudine liber federc , meditari , legere , dictare con- 
fueverat &: feribere. Et Vvidelmus Malmesburienfis Monachus : Sepulta eft 
cum eo omnis geftorum pxnc notitia ufque ad noftra tempora. Adeo nullus 
Anglorum ftudiorum ejus xmulus , nullus gratiarum ejus fequax fuit, qui 
omiiTae moneta: lineam perfequeretur. Pauci quos aequus amavit 3 esus, 
quamvis litteris non ignobiliter informati, vita tota ingratum confumfc- 
runt filentium. alii vix primis labris illas guftantes , ignavum confoverunt 
otiurti. Ita cum femper pigro fuccederet pigrior , multo tempore in tota 
infula ftudiorum detepuit fervor. Magnum ignaviae teftimonium dabunt 
verfus epitaphii fui, pudendi prorfus &: tanti viri maufoleo indigni. 
Prclbyter hic Beda requiefeit carne fepultus. 

Dona, Chrifte, animam in caelis gaudere per aevum, 

. Daque illi fophiac debriari fonte, cui jam 
Sufpiravic ovans intento femper amore. 

Efi & aliud genus epitaphii non ita impolitum , quod ex codice Thuaneo fiupe- 
rius retulimus pofi Cuthberti epifiolam. 1 

l$. Statim ab ipfo obitu Venerabilis Beda San&us habitus eft & appellatus. 
S. Bonifacius in epiftolis fuis non femel Candelam Ecclefiae nuncupat, Lullus 
Bonifacii fucceffor beatae memoriae Bedam , in cujus venerationem holoferi- 
cam ve fi em ad ipfius Reliquias mittit. Eumdem vocat beatum Patrem, ut 
poftea videbimus. Benedifilus Aniana Abbas, Beda fitbpar , ex di£tis beati Be- 
dx verfus quo fidam refert in Concordia Regularum cap. 36. §. 6. Alcvvinus 




/ 


Digitized by t^OOQle 



VITA BEDA! VENERABILIS PRESBYTERI. $$i 

etiam in Trafitione commentarii fu fer Ioh annis Evange lio beatum Bedam ann.Chr. 
Preflbytcrum laudat, & in libris contra Felicem non femel. Hilduinus in epi~ 
fiola Areopagiticis frafixa ad Ludovicum Augttftum , Bedam itidem fandum AlliXW 
& venerabilem vocat. Hincmarus Remorum Archiepificopus uno pofi Bedam ft- 
culo , eumdem Sandum femel & iterum cognominat , nimirum in epijlola nemi¬ 
ne Synodi Tufiacenfis ad Rodulfum Bituricenfem & Froterium Burdigalenfem 
Antifiites , & in libro de Pradejlinatione cap. p. Notierus Balbulus in Martyro- 
logio xm Kalend. April. Sandum Bedam Prcfbyterum laudat. JVuin etiam 
in Fuldenfi Monafierio arafantfo Bed.t erecta fuit ineunt efaculo I x, te fit HRabano 
Mauro in Infcriptione 3p ad altare S. Bcncdidi in crypta occidentali, cujus 
hic verfus: 

Cuthbertus , Beda hic , JEquitiufque manent. 

In Litaniis ab Hartmanno Sancti-Gallenfi Monacho metrice eodem faculo compo» 
fit is , apud Canifium torno s fandus Beda recenfetur poB S. Pachumium. 

Pachumius, Beda, Atcala, Pafnutius. 

Certi Elfrtdus Presbyter Dunelmenfis , referente Turgoto in lib. 3 HiB. Dunelm. 
cap. 7, ad Monafterium quod elt in-Gyrvum, ubi Bedam Dodorem con- 
verfatum , defundum & fepultum noverat, fingulis annis adveniente an- 
niverfaria dormitionis ejus die venire , ibique precibus & vigiliis folebae 
infiftere. Vivebat porro Presbyter ille Eadmundo Epifiopo Duuelmenfi, qui anno 
M x x elettus e fi. 

20. Is eB Elfiedus , qui fantti Beda Reliquias clanculum fuffuratus , Dunelmum ' 
VanBulit. Unde faepius a fuis familiariter requifitus , ubinam Vcnerabilis 
Beda: offa requiefccrent, certus de re inquiiita lolitus erat refpondere: 

Hoc , inquit, nemo me certius novit. Firmum , 6 diledilfimi, & procul 
omni dubio certum habeatis , quod eadem theca quae facratiffimum cor- 
pus Patris Cuthberti fervat, etiam offa venerandi Dodoris & Monachi 
Beda: continedt. Anno mliv, ciim S. Cuthberti corpus incorruptum e loculo 
extraheretur; & offa Venerabilis Bedae quae una cum illius corpore hofpi- 
tium habuerant, pariter continebat facculus de lino, ut in hifioria Tranfia- 
tionis S. Cuthberti alias videbimus. <pua Beda ofla a ceteris Reliquiis fegre- 
gata, in ligneo locello inveniebantur locata , inquit Turgotus. Hugo Dunel¬ 
menfis Epifcopus anno m c liv electus , feretrum nimis pretiofum, auro 
puriflimo & argento mundilfimo optime fabricatum , lapidibufquc pretio- 
fis opere mirifico adornatum conftruxit, in quo viri venerabilis Bedae Pre- 
Ibyteri & Girwenfis Monachi offa cum multorum aliorum Sandorum Re¬ 
liquiis collocavit, ficuti in appendice ad Turgotum legitur. Iohannes Spedus in 
Theatro Britannia , ubi de Epifcopatu Dunelmenfi, feribit Beda monumentum 
marmoreum in occidentali templi Dunelmenfis parte etiamnunc exftare. Et tamen 
in Monafiici Anglic. tomo 1 , offa Venerabilis Beda;, Bifcopi, S. Hefterpi- 
ni , Sigfridi & Hcrbcrti Wiornenfium Abbatum in Glaftonienfi Ecclefia 
haberi dicuntur. 

VIII. Beda varia elogia , cur & quando Venerabilis ditfus. 

zi. VTEmo fere veterum Scriptorum fine laude Beda meminit. Eum pluribus 
JL\I epifiolis commendat S. Bonifacius Maguntinus Antifies. Epifiola 8 ad 
Egbertum Eboracenfem Pontificem : Praeterea ut mihi de opufculis Be- 
d an Ledoris aliquos tradatus confcribere &c dirigere digneris , quem nu¬ 
per ( ut audivimus ) divina gratia fpirituali intelledu ditavit, & in veftra 
provincia fulgere conceffit: &c ut Candela quam vobis Dominus largitus 
eft, nos quoque fruamur. idem habet epifiola p JHuetbeitum 


Digitized by i^OOQle 



Ann.Chr. 

DCC XXXV* 

M an xxvi. 


55 x VITA BEDvE VENERABILIS PRESBYTERI. 

Vviremuthenfis & Girvvenjis Monafieriorum Abbatem. Sic vero epifiola Sf ad 
eumdcm Bgbertum : Modo inhianter dcfiderantcs flagitamus , ut nobis ad 
gaudium noftri mxroris eo modo quo antea jam feciftis , aliquam particu¬ 
lam vel feintillam de Candela Ecclefix , quam illuxit Spiritus-fandus in 
regionibus veftris, deftinare curetis, id eft de tractatibus quos fpiritalis 
Preibyter & inveftigator fandarum Scripturarum Beda referando compo- 
fuit: maxime autem fi fore poflit, quod nobis praedicantibus fiabile , & 
manuale &: utiliflimum eflfc videtur , luper Ledionarium anniverfarium &: 
Proverbia Salomonis , quia commentarios fuper illa edidifle audivimus. 
Eodem Jpettat Bonifacii epifiola rfo ad Cuthbertum Abbatem Huetlerti fucceffo- 
rem. Hic obfervare juvat, Boni facium ab aliis non ab ipfo Beda petere ipfius lu¬ 
cubrationes , cumque nuper fulfjfe in provincia N orihanimbrotum *• ut dubium 
non fit , pra di clas Bonifacii epifiolas pofi Beda obitum firiptas fuijfe . 

xx. Non minori venerationis fiudio affectus eft Lullu s Bonifacii fitcceffor 
adverfus Bedam. id tefiatur Bonifaciana Lulli epiftola iop ad Cernam Epifcopum 
Anglum. Obfecro ut quemlibet horum librorum adquiras, & nobis mitte¬ 
re digneris, quos beata: memoria: Beda Preibyter expofuit, ad confoiacio- 
nem peregrinationis noftrx, id eft in primam partem SamucJis ufque ad 
mortem Saiilis lrbros quatuor , five in Efdram Se Neemiam libros tres, vel 
in Evangelium Marci libros quatuor. Eidem Ludo Gutbertus fi» 
Cuthb ER tus Abbas Vviremuthenfis pofi Huetbertum , ( cujus Cuthbtrti de 
Beda obitu feripta epiftola videtur effefetus ) dirigit epifiolas. duas , qua inter 
Monifacianas funt ordine 89 & 9 S • In priore Cuthbertus Lullo refiribit his ver- 
bis : Gratanter quidem munufcula tuae caritatis fufeepi, &: eo gratantius, 
quo te hxc intimo devotionis affedu mittere cognovi , id eft: holofericam 
ad Reliquias beatae memoriae Beda Magiftri noftri, ob recordationem 8 c 
illius venerationem mittere deftinafti. Er redum quidem mihi videtur, ut 
tota gens Anglorum in omnibus provinciis ubicumque repdrti funt, gra¬ 
tias Deo referant, quia tam mirabilem virum , praeditum diverfis donis, 
tamque ad exercenda dona ftudiofum , fimiliterque in bonis moribus vi¬ 
ventem Deus illis in fua natione donavit: quia per experimentum ad pe¬ 
des ejus nutritus hoc quod narro didici. Et infra : Nunc vero quia rogafti 
aliquid de opufculis beati Patris , cum meis pueris juxta vires quod potui, 
tua: diledioni praeparavi, libellos de viro Dei Cudberto metro & pvola 
compofitos. Et in epifi. ps , Librum quem clariflimus Ecclefix Dei Magi- 
fter Beda de aedificio Templi compofuit , ad confoiationtm tux peregri¬ 
nationis mittere curavi. 

i}. Pluribus aliis elogiis celebratur Beda ab Autforibus , tum fitbpartbus, tum 
fiquioribus. Eum Alcwinus nobiliflimum Magiftrum Bedam Prefbyterum 
in epifiola s > Audior libri de officiis ecclefiafiicis Alcvvino fubjeftus , Sacerdo¬ 
tem &c Dodorcm eximium cap. de Purificatione ; Ratramnus Prefbyterum 
Anglorum , membrum Chrifti non reprobum in libro de Nativitate Chrifii 
cap. 8} Lanfiancus Cantuarienfis Arcbiepifcopus Eboracenfis Ecclefix Prefby¬ 
terum & Anglorum Dodorem in epifiola ad Alexandrum Papam II appel¬ 
lant. Omnium vero idufirijjimum eft elogium , quod Patres Concilii Aquifgra - 
nenfis 11 anno dccc xxxvi habiti tribuunt Beda , quem fandtis E cclefi a pa¬ 
tribus adnumerant. Sic enim in prefatione libri j loquuntur. In fine prxccdcn- 
tis libelli nos promififle meminimus , quod in hujus exordio , prout Deus 
polle dediffet, ex fandorum Patrum oraculis breviter oftenderemus, quod 
Templum Domini quod a Salomone xdificatum & dedicatum Domino 
eft, figura fuerit catholicx Ecclefix per univerfum orbem diffufx; & con¬ 
ditor illius Salomon Rex perfonam gefTerit Chrifti. quod quidem nos 

Domino 


Digitized by 


Google 



VITA BEDAJ VENERABILIS PRESBYTERI. m 

Domino favente adimplere conamur. Salva quippe (bper hac rc cctcro- Ann.Chr. 
rum fandorum eximiorum Patrum expofitione , quorum dida in fubfe- 
quentibus ponenda funt •, quid Venerabilis Sc modernis temporibus Do- 
dor admirabilis Beda Prelbyter de faepe memorato Templo in Expolitio^ 
ne Evangelii Johannis fentiat, videamus. En Beda Venerabilis ditfus, Do- 
dor admirabilis , & PAtrum numero adferiptus Gr quodammodo pralatus. Paf 
thafius Ratbertus Abbas Corbetenfis in fuo libro de Eucharifiia, itidem Beda au - 
tforitatem in cenfum fandorum Patrum refert. Gr Vvalajridus Strabus in lib. de 
ojjic. ecclefi cap. 2S, Bcdam Anglorum Patrem nominat, fenique Hincmarus 
Remorum Antiftes, tefiante Frodoardo in Hifi. Rem. lib. 3 cap. 23 , Expofitio- 
nem Bcdx in Proverbiis Salomonis ad Synodum libi deferri petiit d Ioh an¬ 
ne Epificopo Camaracenfi. . 

14. Admoneor hoc loco adnotare , quo tempore qudve de caufa Beda fit dittus 
Venerabilis Prelbyter. Mitto fabulas hac de re plures. Si Trithemio credimus , 
Venerabilis ditim efi dum adhuc in vivis erat, ideo fcilicet quod cum ipfins 
homilia eo vivente in ecclefiafiicis officiis leftitarentur, Venerabilem nuncu¬ 
pabant , quem adhuc /0 carne degentem nondum poterant Sandum appellate. 

£>tfo facium Jit, ut nomen Venerabilis pajfim ufu receptum apud omnes , hacte¬ 
nus auctoritatem retinuerit. Certe in Lecti onariis Monafierii corbeienfis ante 
quingentos fere annos manu exaratu , plures Beda homilia adfignantur hoc titu¬ 
lo vulgato : Homilia Venerabilis Beda; Preflbyteri. Et tamen Menardus nofier 
in Notu ad Concordiam Regularum cap. 36 §. 6 exifiimat, recentiorem ejfe Ve¬ 
nerabilis appellationem , ab Alcvvino Monacho Santti-GaUenfi , Odor anno, 
Vvillclmo Malmesbttrienfi, Florentio Vvigornienfi, Henrico Huntidonenfi & 

Rogerio Hovedenfi nequaquam ufurpatam. Equidem pofi Beda atatem prodiiffe 
cognomentum ifiud, fatis probat flentium comparium Auctorum , quorum nullus, 
quem hattenus legerim, Bcdam Venerabilem appellat. In veterrimo codice Thua- 
neo ab annis octingentis manu deferipto > in quo exfiant Beda homilia omnes ; 
ubique prxfertur, Homilia Domni Beda;. Praterea ante quam Paulus Vvar- 
nejridi. Monachus Cafinas , Lectionarium ecclefiafticum jujfu Caroli Magni, con¬ 
cinnaret i audi orum eorum , quorum homilia recitabantur in officiis divinis, no¬ 
mina haud pracinebantur , uti Carolus in epiftola ad Paulum auctor e It. Si ergo 
Beda homilia eo vivente in Ecclefiq leti a funt , non tamen pramijfum Bedas 
Venerabilis nomen. Iam tamen d nono faculo Venerabilis nomen Reda attri¬ 
bui coeptum. Amalario in libris de divinis officiis pajfim Domnus Beda,«f lib. 1 
cap. 37 Venerabilis Prclbyter Beda nuncupatur, uti etiam lona Aurelianenfi 
Epifiopo in lib. 1 de lnftitut. Idscali capp. 16 & 17 ,& lib. 3 capp. 6 & 7 ,necnon 
Ufu ardo in fincero Martyrologio Nonis Augufiis. Addunt nonnulli Pafchafium 
Ratbertum : at in loco citato ex libro de Eucharifiia aliter praferunt codices mjf. i» 
quibus hac inferiptio ; Bedx Ptefbyteri in fermone fuo , omiffo nomine Ve¬ 
nerabilis. Addimus vero Auttorem Chronici Fontanellenfis capp. p dc i<f. ( in 
editis //.) Hi lduinum, Radbodum Trajectenfim Epifcopum in fermone de 
S.Svviberto /c^Hericum Monachum,qui in libro de expofitione compoti 
hattenus {fi non fallor) inedito , libros de hac eadem re prxeipue Venera¬ 
bilis viri Domni Bedx Prefbyteri laudat: qui auttor opus fuum anno dcccc 
lxxx feribebat. Nec dubium quin ab aliis ejufdcm atatis Auttor ibus eadem ap. 
pellatio frequentata fuerit, tamttfi non ab omnibus i uti nec etiam nofiro avo , 
quo honorificum iftud vocabulum jampridem ufu inolevit. Mittimus alios fiquio- 
rum temporum Scriptores , relaturi dumtaxat Algerum Coenobitam Cluniacenfem, , 
d quo Venerabilis Beda Prelbyter memoratur in libro r de Sacram, cap. S,& 
Matthaum Vvefimonafierienfem Monachum , cujus tempore (feribebat autem me¬ 
dio faculo xiii) Beda jampridem promeruerat, ut ab univerfali Ecclclia 
Atta SS. Grd. S. B. Saculum III. A A a a 


Digitized by t^OOQle 



554 VITA BED^E VENERABILIS PRESBYTERI. 

Ann Chr. Do&or Anglorum &: Pater Venerabilis nomine cenfcrctur. Cur vero, 
dcc xxxr. ^ Preibyter non Monachus,^ Monachus fuit ? Nimirum tanta erat qusn- 

ah xxvi. e ji j exiflimatit facerdotalis dignitatis , ut qui hoc gradu infigniti 

erant, ntifjis aliis nominibus Presbyteri vocitarentur. Hinc Hieronymus,& ipf e 
(ut fiepe fatetur) Monachus, vulgo Preibyter audit. Inmo etiam Abbates Presby¬ 
teri (nam Presbyteri quondam non erant omnes ) ob gradus digmitatem Prelby- 
teri, raro Abbates dicebantur. Hac caufa eftcur SS. Carilefus, Richarius , Gal¬ 
lus , Vvalaricus, etji abbatiali dignitate graditi, tamen Prclbytcri in antiquis 
Martyrologiis cognominari folent. 

15. Nec ab re erit obfr vare hoc loco , V cnerabilis nomen ab Audoeno in Vi¬ 
ta S. Eligi i feveriori Monachorum infiituto, & Monachis iUufirioribus fignanter 
attributum. Nam Buchinus ex gentili converfus, poftea, inquit, Venerabilis, 
id eft Monachus exfticic, ac Ferraricnfi Coenobio prasfuit, lib. / cap. /0. & 
Thitlo vernaculus Eligii poftmodum venerabilem, id eft monafticam vi¬ 
tam duxiite dicitur; & Eligius tamquam dominos honordffe eos , qui Venera¬ 
bilem Monachorum vitam arriperent. A do Viennenfis Epifcopus in hifioria 
fua de Vvilicario ejufdem Sedis Epifcopo agens , reli£& , inquit, Epilcopatu 
in Monafterium SS. Martyrum Agaunenfium ingreflus, vitanj Venerabi¬ 
lem duxit. Et in Vita S. Defiderii Cadurcorum Eptfcopi , Arvanus Scottus vi¬ 
tam Venerabilem i* Monafierio duxijfe fertur. Denique , ut cetera id genus 
omittam,S. P. Benedicius vir vitx Venerabilis d Gregorio Magno prodicatur. 

IX. Obfervationes in Beda xeniola. 

i£. T T U c inficejfum confulto rejecimus obfervationes nonnullas tum in mu- 
I I nuficula, qua Beda morti proximus Presbyteris Monafierii fui diflribuit; 
tum in quadam ipjius opufcula. 

27. Ad extremam vita periodum accedens vir fandus , uni e difcipulis fuit 
Cuthberto hora nona dixit: Quasdam pretiofa in mea capfella habeo, id eft 
piperem, oraria,& incenia. Sed curre velociter, & Prclbyteros noftri Mo- 
naftcrii adduc ad me, ut &: ego munufcula qualia Deus donavit, illis di- 
ftribuam. Nimirum eo tempore, fi umquam alias, moris erat, ut id genus mu- 
nufculorum amici darent acciperentque in psutua diletfionis indicium , non re¬ 
rum pretium attendentes, fed animum. In S. Bonifacii Archiepifcopi aliorum- 
que aqualium epiftolis exempla fisnt id generis complura. Sic LuUus Abbatijfa 
Kanebada, puella regio (anguine orta, mittit tria munufcula, thuris, piperis, 
& cinamomi in Bonifaciana epifiola /. Anonymus quidam Eadburga Abbatijfa 
graphium argenteum, & ftoracis & cinamomi partem epiB. 7. Bonifacius 
Egberto Cantuaria Archiepifcopo prater exemplaria cpiftolarum S. Grcgorii, 
dirigit ad indicium caritatis, corporale,pallium & villofam unam ad ter¬ 
gendos pedes fervorum Dei epifi. S. Huetberto Abbati Vviremuthenfi lc&i- 
fternia caprina epifi. p. Herefiido Presbytero partem thymiamatis & labanum 
pro bcnedi&ionc & figno puras caritatis epifi. 10. Ethelbaldo Regi accipitrem 
unum, duos falcones, duo fcuta, & duas lanceas epifi ip. Egberto jam lau¬ 
dato duas vini cupellas epifi. 8_u Cynehardns autem Ventana civitatis Epifco¬ 
pus inter alia mittit orarium & coculam & gunnam bftevem. Lege epifiolam 
148. Bonifacium IV aliofque Romanos Pontifices non raro pe&ines, fpecula 
t aliaque ifiiujmodi tribuiffe legimus in ipforum epifiolis. & Fortunatus i» Epigr. 
• lib. x i pajfim gratias a fit pro eulogiis tranjmiffu. quales putas eulogias? olere 
fcilicet , caftaneis, la&e, prunellis, ovi?, &c. Nempe ut ipfe ait Epigr. 23, 
Munere in angufto cernitur amplus amor. 

Et fcimus S. P. Benedidum in Regula fua cap. S4 eulogias non prohibuijfe , 


Digitized by t^OOQLe 



VITA BEDA VENERABILIS PRESBYTERI. WJ 

modo ne daremur accipere nturve citra confdentiam Abbatis. Notum eft munuf- Akn. Chr. 
culum avari Monachi , qui S. Hilarioni ciceris fafcem virentis detulit , tefie xxvV 
Hieronymo. Ergo venerabilis Beda in mutua dileHionis & fraterna concordia 
indicium , morti proximus dat fratribus fiis Presbyteris xeniola , ut memoriam 
fui haberent in facris ofici is ,' ad eum modum quo Antonius Athanafio melotem 
unam, Serapioni alteram , Fratribus cilicinum veftimentum teftamento reli¬ 
quit. Cur vero, inquis , incenfa? Difcimus ex Genmuli Romana Ecclefia Dia¬ 
coni epiftola ad Bonifacium , ■ ordine i+p. Tranfmilimus per prsedi&um ve* 
ftrum Prclbyterum aliquantum coczumbri, quod incenium Domino offe¬ 
ratis temporibus matutinis & vefpertinis, live dum Miffarum celebratis 
follemnia , &c. Jpflid demum oraria ? nempe , ut conjicimus , linteola tenuia , 
quibus os tergi filet , qua labana vocat Bonifacius in epiftola jo. In hunc enim 
fenfum non raro fimi Orarium , vocabulum alioqui varia ftgnificatitnis , pro¬ 
bat VoJJius in libro 3 de Vitiis ferm. cap. 31. 

X. Judicium de Beda firiptis. 

28. [JI s per quemdam excurfum di His > veniendum eft ad quafdam anim- 
1 _ ±adverfiones , qua mihi inter evolvendum Beda firipta , tum edita, 
tum manu exarata , occurrerunt. Primum quidem de tempore fcriptionum agen¬ 
dum , pojled de operibus dubiis & fibditiciis, poftremo de reliHis. 

* 29. Beda librum tertium in Samuelem aggrejfus eft mortuo C eoi fi do Ab- OrdoBed* 
bate, id eft anno dcc xvl >utex prafatione libri 3 conflat. Explanatiuncula opeium * 
in epiftolam Johannis prima videtur ex ipfius lucubrationibus in Scripturam 
facram. Deinde Expolitio in Apocalypfim , quam Fratri. Eusebio fi» 

Huetb erto, Abbati fio futuro nuncupavit, nam binominem futjfe Huet- 
bertum , & ob amorem ftudiumque pietatis Eufebium cognominatum,patet 
ex prafatione lib. 3 in Samuelem. Porro Beda librum Apocalypfeos in capitula 
diftinxit. Foft Apocalypfim commentatus eft librum de A&ibus Apoftoloruni, 
hortante A c c a Epifcopo Haguftaldenfi i tum etiam Luca: Evangelium : & 
Quseftiones triginta de libris Regum explicavit,petente N othelmo tunc 
Presbytero Londinenfi, poft Cantuarienft Archiepifcopo , quo adjutore in feriben- 
da eccleftaftica Hiftoria ufus eft. Beda Quxftiones in utrumque Teftamen- 
tum ex Anglia petiit Lupus Abbas Ferrarienfts epiftola 62 ad Altigifum Ab¬ 
batem Eboracenfem. Poft ea omnia edidit Commentaria in Samuelem , ex 
quibus librum tertium, ut jam diximus, aggrejfus eft anno dcc x vi .at vero 
Expolitionem in Marcum vulgavit poft annos pluri mos, quam Luca: Evan- 
gelium explanaverat. J>)ua omnia ex ipfius Beda prafationibus in eofdem li¬ 
bros intelliguntur. Pr.eterea Expolitionem in Epiftolas Pauli , itidemque m 
Epiftolas canonicas ex diHis S. Auguftini magno ftudio contexuit i & libruih 
de lex setatibus abfolvit Leonis ifaurici anno rx , Chrifti Dcc xxtv. His 
abfolutis edidit Hiftoriam eccleliafticam gentis fuaquam cum Epitome ad- 
junHa perfecit anno dcc xxxi. Nam in optimo codice mf. qui penes nos eft, 
pradiHa Epitome ultra iftum annum non excurrit , ut fuperius monuimus. In 
eadem Epitome Beda exhibet indicem lucubrationum fuarum , in qua adnumera- 
tur Epiftola de iEquinodtio verno juxta Anatolium, feripta proinde ante an¬ 
num dcc xxxi. Unde exemplum in ea epiftola Vvichredt Presbytero dire Ha 
' adduHum de anno praefenti dcc lxxvi, eft interpolatio firiptoris ama - 
nuenfis ipfo anno epiftolam exferibentis, qui Beda fententiam fuppofito exemplo 
explicare voluit. Denique Retra&ationum librum in A Ha Apoftolorum poft 
1 annum dcc xxxi feripfit jam fenex. 0pera 

30. Prater Opera Beda in fuo Indice recenftta , pauca funt qua ipfi tribuere bu. 

A A a a i j 


Digitized by t^OOQle 



5J6 vita b edje venerabilis presbyteri. 

Amk.Ch». tuto poffmtu , excepta epiftola ad Egbertum Eboracenftm Pontificem fcripta 
Mau««: P oft ?™ os tri S inca a morcc Aldfridi Regis Northanimbrorum , hoc e fi an- 
no Chrifti dcc xxxv, qui Beda fupremm fuit. Commentaria in Evanee- 
imm Johanms., fi qui dem Bedam habent auctorem , poft annum occ xxxx 
ab eo funt edita ,qua veluti quoddam Auguftiniana Expofttionis compendium 
tffe videntur t infertu hinc inde fententiis aliorum Patrum . ut capite 4. anus 
de Regulo, verba Gregorii Magni adducit . Certe lonas Epifiopm /urelianenfis 
Ludovici Pii aqualu, in lib. / de Inftitut. Uic 4 i cap . 13, citat plures verfiu Jc 
Beda in homilia Evangelii v-igefima, qui in pradiQis Commentariis leguntur 
capite 2. Unde fufticamur legendum ejfe apud lonam, in homilia Evangelii fe¬ 
cunda. Et quidem Alcvvinus in prafatione Commentarii fui in Iohannis 
Evangelium, cx homeliis beati Bedae Prelbyteri multa fe adfumfiffc fatetur 
JJis infuper Beda morbo fupremo decumbens , patria lingua reddidit iohannis 
Evangelium, teftante Cuthberto difcipulo in epiftola quamde ipfius obitu exa¬ 
ravit. In dubiorum clajfem rejicienda funt ExpoHtiones in Matthari Evange- 
lium. Commentarius in Pfalmos, Vita; Sandorum, exceptis Adis SS. Fe¬ 
licis, Cuthberti, & Anaftaiii, qua Beda agnofcit ut fua; Libellus de Offi¬ 
ciis, Commentarius in Boetii librum de Trinitate, Meditationes Paifio- 
nis„ Libri de clementis Philofopbia:, & liber de Remediis peccatorum 
quem jam inter fuppofiticia relegavit Spelmannus tomo t Cone. Angi, tametft in 
cotletfione canonum Regino Panitentialem librum Theodori feu Beda: citat in 
itb. t cap. 217. Ivo etiam & Gratianus ex Parnitentiali Beda: referunt capitulkm 
de Sacerdote Euchariftiam vomente. Non tamen prateream id quod in Beda 
Homiliario Thuaneo vetuftijjimo legi manu recentiori ante annos quadringentos 
mferiptum: Ego non peto librum Expofitionis Bedae fuper Evangclia; fed 
peto librum Expofitionis Bedae fuper PXalmos Pfaltcrii. Apage Epiftolam 
de divinatione mortis, qua deliramenta quantum d mente pii hominis abftnt 
probat Epiftola ad Hercnfridum Ercfbyterum, libello de Tonitruis d fe latinl 
verfo prafixa. Is eft Herefridus Presbyter de Regno Merciorum, ad quem ex- 
JtatS. Bonifacii Martyris epiHola 10. Auttor libri de Officiis divinis ferthebat 
poli annum quam Pafcha inciderat in v.i 1. id. Apriles , ut patet ex cap. de /W? 
cha annotino : quod ab anno dcc xxxi quo Beda Indicem operum fuorum 
confecit, ante annum dcc txxi non accidit. " 

31. Scripfit quidem Beda homiliarum Evangelii libros duos, ut ipfe fatetur, 
Jeu in Lcdionarium anniverfarium, ut habet S. Bonifacii epiftola p ,fuprd num. 
21 relata, at quanam ex editis ad Bedam pertineant , quanam fuppofita fint 
intereft diftinguere. Sic enim explorabimus celebriores dies , qui tum anniv er fa¬ 
rta follemnitate colebantur. In Bibliotheca Tbuanea habentur duo per vetufti codices 
sn quibus Beda homilia reperiuntur. In primo num. 144,ante annos oHingentos 
uxorato homilia 39 continua ferie exhibentur: in alio num. 3*,qui annes /fxcen- 
tos profert , diftinguuntur in duos libros pramiffis ad utrumque capirulationi- 

bus. Utrumque apographum conferre & reprafeutare hoc loco juvat. Sic procedit 
codex pofterior. * 

Incipit capitulatio libri i b* homeliis Bida Presbyteri 

numero viginti quinque. 

*' . Ic<2:ion . is S ' £ vang. fecundum Lucam, Miflits eft Angelus Ga- 

B.A and.inpnm, C od . Homelia Domni Bcdx. in utroque ftc incipit poft Evan- 

£7 V l'J t l X °?rr^ X " demti< ? ni . s h ° dicrna fandi Evangelii ledio commen- 
«at, &c. ut tn editu ai diem Annunttattonu B. Alaria. 

aiuS°Si E?ingelU. Van5, ^ ^ ExfufgCaS Maria » ine ' in Mro * Me: L ' aio 


Homiliz 

«iiftufljr. 


Digitized by t^OOQle 




VITA BEDAJ VENERABILIS PRESBYTERI. , s7 

j. Homclia led. S. Ev. fcc. Marcum, Fuic Johanncs in deferto, in priori codice, Ann.Chr. 
Homilia Domni Bedx de Adviniu Domini, inc. in utroque : Adventum do- Jj^****' 
minicx prxdicarionis Johanncs prxvcniens, &c. 

4. Homelia led. S. Ev. fcc. Joh. Johanncs teftimonium perhibet, inc. Redemtoris 
aoftri prxeurfor teftimonium de ipfo perhibens, &c. dee fi in priori cod. 

5. Homelia Evang. fec. Matth. Cum e (Ter defponfata. in priori Homelia Domni 
Bcdae in Vigilia Domini, incipit in utroque : Nativitatem Domini Sc Salvato¬ 
ris N. J. C. qui xternus ante faecula, &e. 

6. Homelia S. Evang. fcc. Luc. Paftores loquebantur, inc. Nato in Bcthlcem Do¬ 
mino, &c. ut in editis, dee fi in primo cod. citatur tamen a Jona jiurelianenfi Epifco- 
po lib. 2 de Infiit. Idic. cap. 16. 

7. Homelia Ev. fec. Joh. In principio erat Verbum, in priori cod. Homelia Domni 
B. in Natali Domini, inc. in utroque : Quia temporalem Mediatoris Dei & 
hominum , &c. ut in editis. 

8. Homclia Ev. fcc. Joh. Dixit J e s u s Petro, Sequere me, dicenda inTJatali 

S. Johannis Evang. inc. in utroque: Ledio S. Evangelii quae nobis mod^ le¬ 
da eft, &c. • i 

9. Hom.Ev. fcc. Matth. Angelus Domini apparuit, in Natali Innocentium, 
inc. in utroque : De morte pretiofa Martyrum Chrifti Innocentium, &c. ut m editis. . 

10- Hom. Ev. fec. Luc. Poftquam confummati funt dies odo in Octabas 
Domini, inc. in utroque : Sandam vcncrandamquc prxfcntii fefti memoriam, &c. 
ut in editis. 

Hom. Ev. fcc. Matth. Angelus Domini Apparuit , dicenda in Vigilia Epi- 
fHANiA. nuda homilia in utroque apog. 

11. Hom. Ev. fcc. Matth. Venit J e s u s a Galilaea in Jord. in priori cod , Homelia 
Domni B. die fando Theophani ae. inc. in utroque : Ledio S. Evangelii quam 
modo Fratres audivimus, &c. ut in editis pro die oSava. 

u. Hom. Ev. fec. Luc. Ibant parentes Jesu per omnes annos, in primo cod. Hom. 1 
Domni Bcdx Dominica prima poft Theophania. inc. in utroque; Aperta nobis 
eft. Fratres Car. fandi Evangelii ledio, &*, ut in editis. 

ij. Hom. Ev. fec. Joh. Nuptiae fadx funt. in primo cod. Hom. Domni B. Domi¬ 
nica II poft Theophania. inc. in utroque : Quod Dominus ac Salvator nofter ad 
nuptias vocatus, &c. ut in editis. 

14. Hom. Ev. fcc. Joh. Vidit Johanncs Jesu m venientem ad fe. Hom. Domni B. 
Dominica III poft Theophania. inc. Johannes Baptifta & praecurfor Domini. Jie 
in utroque cod. niji quod in capitulatione pofieriorit non ex fiat. 

ij. Hom. Ev. ice. Luc Poftquam impleti funt, dicenda in Purificatione 
S. Mari At, inc. in utroque codice. Sollemnitatem nobis hodiernae celebritatis, &e. 
ut in editis. 

16. Hom. Ev. fec. Joh. Erat dies feftus Judaeorum, inc. Duo pariter miracula hu- 
manx fanationis hodierna nobis S. Evangelii ledio tradit, deefiin primo cod. 

17. Hom. Ev. fcc. Joh. Voluit Jesus exire in Galilxam , Domni Bedx poft 
ThiophAni a . inc. Audivimus ex ledione Evangelii, Fratres car. benignam 
Rcdcmtori* noftri*gratiam, &c. deefi in pofleritri c»d. 6 

18. Hom. Ev. fcc. Matth. Filius hominis venturus eft in gloria Patris fui. in primo 
cod. Homelia Domni B. Dominica II in Quadragefima. inc. in utroque : Quia 
Dominus ac Redemtor nofter Elcdos fuos per hujus vitx laborem ad illam qux la¬ 
borem nefeit, &c. , „ . . . , 

19 Hom. Ev. fec. Matth. Egreflus Jesus feceffit m parres Tyri, tnc. In ledione 
S. Evangelii qux nobis modo leda eft, &e. & hac deefi in primo , ex fiat in editis ad. 
Dominicam 2 Qjtadrag. 

10 Hom. Ev. fec. Joh. Perrexit J esus m montem Oliveti, tn pnmo aj>og. Hom. 

Domni B. Dominica HI Qj^drig. Sibb. inc. in utroque: Prxfcntis S. Evange¬ 
lii Iedioncm tanto intentius coniiderare, &c. 

zi. Hom. Ev. fcc. Joh. Abiit Jh sus trans mare Galilex. in primo cod. Hom. Domni 
B. in Quadra^, inc. in utroque : Qui figna & miracula Domini ac Salvatoris noftri 
rede ci\m legunt, &c. ut in editis ad Dominicam a Q**drag. 

zz. Hom. Evang. fec. Joh. Defcendit Jesus Capharnaum. in primo cod. Hom. 
Domni B. Feri a II in Quadrag. inc. in utroque ; Solet movere quofdam, quod 
in exoedio hujus ledionis^ &c. 

AAaa iij 


Digitized by ^ ooQle 



Ann. Chr. 
» c c xxxv. 
Maiixxyi. 


jj8 VITA BEDAE VENERABILIS PRESBYTERI: 

Z3 Hom. Ev. fcc. Matth. Cum adpropinquaflet J esu* H.erofolymis. in primo 
cod. Hom. Domni B. in Palmis, inc. in utroque .- Mediator Dei Sc hominum 
homo Christus Jbsus, qui pro humani generis falute & paffiirus , &c. ut in 
oditis. 

14. Hom. Ev. fec. Joh. Proximum erat Pafcha Judaeorum. inc. Moris ede pruden¬ 
tium folet, &c. deefi in primo apog. exflat in editis. 

zj. Hom. Ev. fec. Joh. Ante diem feftum Pafchae. in primo cod. Hom. Domni B. 
in Cana Domini, inc. in utroque : Scripturus Evangclifta Johanncs memorabile 
illud Domini myftcrium, &c. ut in editis. 

In poferiori codice pofl librum primum homiliarum legitur : Explicit Homeliarum 
liber primus, numero x x v. Et tamen in ipfo codice cxflant homilia dumtaxat xxin. 
alias ex priori fupplevimus. Pergit codex poflerier. 

Incipit capitulatio lectionum S» E~v angeiii, 
numero xxiv. in libro z ejufdem Au&oris. 

j. TITO me l 1 A S. Evang. fcc. Matth. Vefpere autem Sabbati, in primo cod. Hom» 

Xjl Domni Beda: in Vigilia Paschae, inc. in utroque: Vigilias nobis hujus 
facratiflimae nodfcis, (*rc. ut in editis. 

Hac homilia legebatur in Vigilia, hoc efl in Matutino offici* Pafcha:. Et tamen in 
primo cod^inferitur hoc loco Homilia S. Gregorii in die fanilo Pafcha legi folita.Idcm 
obferva de Vigilia Pentccoftcs, infra. 

z. Hom. Ev. fec. Luc. Stetit Jesus in medio difeip. fuor. in primo cod. Hom.' 
Domni Beda: Feria III. in Pafcha. inc. in utroque : Gloriam fuae Refurre&ionis 
Dominus Sc Redemptor nofter, &c. ut in editis. 

5. Hom. Ev. fec. Matth. Undecim difcipuli. in primo mf. Hom. Domni B. Feria 
VI. in Pafcha. inc. in utroque : Evangclica le&io , Fratres car.quam modo audivimus, 
tfre. ut in editis. ' 

4. Hom. Ev. fcc. Luc. Una Sabbati valde diluculo, inc. Aperta nobis eft. Fratres, de 
Rcfurredtione Domini & Rcdcmtoris noftri ledtio recitata, &c. deeft in primo cod. 
& in editis. 

j. Hom. Ev. fec. Joh. Modicum Sc jam non videbitis me. in primo apog. Hom. 
Domni B. in Dominica II poft Odtabas Pafchae. inc. in utroque : Laeta Domini 
Sc Salvatoris noftri promifla, &c. ut in editis. 

6. Hom. Ev. fec. Joh. Vado ad cum qui mifit me. in primo cod. Hom. Domni B. 
tertia Dominica poft S. Pafcha. inc. in utroq. Sicut ex ledtione evangclica. 
Fratres car. audivimus , &c. ut in editis. 

7. Hom. Ev. fcc. Joh. Si quid petieritis Patrem, inc. Poteft movere infirmos audi¬ 
tores , &c. deefl in primo cod. exflat in editis. 

8. Hom. Ev. fec. Luc. Petite & dabitur vobis, in primo cod. Hom. Domni B. in 
Litania majore, inc. in utroque: Dominus & Salvator nofter ad cxleftis regni gaudia, 
&c. non exflat in editis. 

9. Hom. Ev. fcc. Luc. Haec funt verba qua: locutus fum, dicenda in Ascensa 
D o m 1 n 1. inc. Adfcenfurus in ese lum Dominus, &c.in utroque mf. alia in editis. 

10. Hom. Ev. fcc. Joh. Cum venerit Paraclitus, dicenda Dominica poft Afccn- 
fa Domini, inc. Ex multis fandfci Evangelii locis invenimus, &c. in utroque & in edi¬ 
tis. Hac homilia citatur ab Amalario lib. t de offis. cap. 37, item lib. 2 cap. 1. 

11. Hom. Ev. fec. Joh. Si diligitis me, in Vigilia Pentecosten, inc. Quia 
Spiritus-fan&i hodie. Fratres' carifT. celebramus adventum , &c. in utroque mf. & in 
aditis. 

iz. Hom. Ev. fec. Joh. Erat homo ex Pharificis. in primo cod. Hom. Domni B. in 
O&av. Pentecoft. inc. in utroq. Sicut ex ledtione S. Evangelii, Fratres carifT. audiftis, 
&c. exfiat in editis ad diem Inventionis S. Crucis, & citatur in Epifiola quam Hinc- 
marttt Remenfis Archiepifcopuf feripfit nomine Concilii Tufiacenfis ad Rodulfum Bitu- 
ricenfem & Frotarium Burdigalenfem Antiflites. 

13. Hom. Ev. fec. Luc. Fuit in diebus Herodis, dicenda in Vigilia S. ^ oh an¬ 
nis. inc. Venturus in carne Dominus Sc Rcdcmtor nofter, &e. in utroque mf. & in 
editis. 

14. Hom. E v. fec. Luc. Elizabeth impletum eft tempus, dicenda in Nativi t. S. 
Johann is B apt. inc. Piaecurforis Domini Nativitas, &c.in utroque cod. & ineditis. 


Digitized by 


Google 



II 




'■i 

'n 


VITA BEDA VENERABILIS PRESBYTERI, m 

ij. Hom. Ev.fec. Joh. Dixit J e s u s Simoni Petro, dicenda in Vigui a Apoft. Petri 
& Pauli, inc. Virtutem nobis perfecta: dilc&ionis, &c. in utroque mf. efi in editis. 

16. Hom. Ev. fcc. Matth. Venit Jesus in partes Cxiarex, dicenda in Natale 
A poft. Petri & Pauli, inc. Le&io S. Evangelii quam modo Fratres audiftis, tanto in¬ 
tentius cogitanda, &c. in utroque mf. (fi in editis. 

17. Hom. Ev. fcc. Matth. Dixit Simon Petrus ad Jesum: Ecce nos reliq. omnia, 
dicenda in Natali S. Benedicti, Bifcopi fcilicet. inc. Audiens a Domino 
Petrus, (fic. ut in poferiori apog. (fi in editis, deefi in primo mf. 

18. Hom. Ev. fcc. Matth. Acceflit ad Jesum mater filioratfi Zebed. in Natais 
S.Jacobi Apost. addit primus «devjacobi fratris Domini, inc. in utrtq. Dominus 
conditor ac Redemptor nofter vulnera fuperbix noftrx, &c. ut in editis. 

19. Hom. Ev. fec. Matth. Exiens Jesus de finibus Tyri. inc. Surdus ille Sc mutus 
quem mirabiliter curatum a Domino, &c. ut in editis, deefi in primo cod. 

10. Hom. Ev. fec. Matth. Audivit Herodes tetrarcha, dicenda in Decolla¬ 
ti o n e S. Joh annis Bapt. inc. Natalem, Fratres carilT. B. Johannis diem cele¬ 
brantes , &c. ut in editis, deefi in primo cod. 

11. Hom. Ev- fec. Joh. Facfta lunt enexnia, dicenda in Dedicatione Ec¬ 
clesia. inc. in utroq. Audivimus ex lc&ione evangclica. Fratres cariC quia fada‘ 
funt cncxnia, &c. ut in editis. In poferiori cod. hac homilia fequenti pof ponitur , 
praponitur in priori. 

11. Hom. Ev. fec. Matth. Vidit Jesus hominem in teloneo, dicenda 1 n N a- 
tale S. Matth ai Apoft. inc. in utroque : Legimus Apoftolo dicente, quia om¬ 
nes peccaverunt, &c. ut in editis. 

13. Hom. Ev. fec. Joh. Stabat Johanncs & ex difcipulis ejus duo , dicenda in 
Natale S. Andre a Apoft. inc. in utroque : Tanta ac talis eft Scripturae divina: 
fublimitas, &c. ut in editis pro Vigilia fefi. 

14. Hom. Evang. fcc..Joh. Voluit Jesus exire in Galilxam. inc. Audivimus ex 
kftionc evangelica. Fratres carifT. benignam Redemtoris noftri gratiam, &c. de e fi in 
primo cod. utpote lacero. 

Sic vero definit codex pofierior; Explicit Homeliarum liber fecundus Bcdx Prefby- 
teri, numero xxir. 


32.. Ex his intclligimus , horni lias in Dominicos dies poft Trinitatem, 
itfm in feftos S. Stephani Protomattyris , S. Scholafticaj, S. Maria: Mag- 
dalena* , Transfigurationis Domini, Adfumtionis B. Mariae , S. Bartho- 
lomaei, Nativitatis B. Virginis, S. Michaelis, S. Lucae, Pracfentationis 
B. Mariae , & altas de Communi Martyrum,^, aut fubdtticias effe , 
aut dubias , aut certe ex finceris Beda commentariis in Marcum (fi Lucam 
exprejfas. Certe Homilia'de S. Scholaftica S. Bertario Abbati Cafinenfi tribui¬ 
tur in Cafinenfi cod. mf. (fi fermo in fefto omnium Sanctorum legi folitus ad- 
feribitur HRabano Mauro in apographis nonnullis, nefeio an bene. Illud movet % 
sjubd Feftum omnium Sanctorum infiitutum efi a Gregorio Papa III i ut pro¬ 
bant veterrima Ufuardi exemplaria , & Menardus nofter in librum Sacramen¬ 
torum S. Gregorii pag. 184. at fermo ijte Beda Jtilum fapit. Denique fermo Beda. 
adferiptus in verfum Pfdlmiy Dominus de caelo profpexit fiiper filios homi¬ 
num , &c. haudquaquam ipjius Beda efi } cum in eo referatur tefiimonium petitum 
ex Vita Gregorii Magni , d Iohanne Diacono feripta poft annos centum & quin¬ 
quaginta d morte Beda Venerabilis. 

33. Sunt qui Beda Expofitiones in Pauli Epiftolas ex libris S. Auguftini ex¬ 
cerptas cuidam Ploro , Monacho ( ut Trithemius putat) Trudonia.no tribuendas 
exiftimant. Sic enim prafert egregium apographum Corbeienfe , duobus volumi¬ 
nibus diftinttum : Expofitiones epiftolarunji S. Pauli Apoftoli ex libris S. 
Auguftini Do&oris eximii a quodam Floro colle&ae. Et in fine : Compofi- 
tus eft liber ifte, id efi feriptus , a Richero Subpriore 8c Johanne Tuo feri- 
ptore monoculo , anno quo reftituta eft Ecclcfia S. Johannis Corbe ia: 
Turonis eft fecunda fedes Romanae urbis ( Alexandro Papa III Turonis Sy- 



1 


Ann. Chr. 

D CC XXXV. 
M AII XXTI. 


Digitized by C.ooQie 



$60 VITA BEDjE VENERABILIS PRESBYTERL 

d cc'inv' uodum agente ) anno m c lxi v, Ludovico Rege Francorum, Theodorico 

Maiiixyi! Epifcopo Ambianenfi , Johanne Corbeia: Abbate. Verum expofitiones ifta , 
qua duobus illis voluminibus continentur, e st dem ipfa qua in Beda operibus ex- 
ftant ,funt verus ac genuinus Beda fetus , tum quia ipfe in fyliabo operum fuo- 
rum meminit earum expofttionum , tum quia alia reperitur commentatio , Flori 
nomine pradtta , non tantum ex Auguftini , fed & aliorum Patrum operibus 
contexta, qualis penes Petrum Francijcum Chiffietium Soc. Jesu virum erudii 
tiftimum manu deferipta habetur, ad eum modum quo Claudius Scottus, poftea 
Taurinenjis Epifcopus , aliam in Pauli itidem Epiftolas ex Auguftimt aliorumque 
Patrum fententiis defloravit. Et tamen ,Ratbertus Monachus in lib.. de caflbus 
Monaflerii S. Galli cap. io memorat Colle&anea Flori Prelbyteri de volu¬ 
minibus S. Auguftini in Epiftolam Pauli ad Romanos : &paullo poft Coi* 
ledanea Flori in Epift. ad Corinth. fecundam & ad Hcbrxos: Denique 
Lupus Abbas Ferrarienfis Colle&aneur* Beda: in Apoftolum ex operibus 
Auguftini laudat in epifiola 76. 

34. In editis Beda operibus defiderantur ( ni fallor) genuina ejus opera quae¬ 
dam y nempe Explanatio in Canticum Habacuc , qua in apographo noflro 
num. 27s hoc prafert exordium : Canticum Prophetae Habacuc quod cibi 
exponi petifti , dilc&iflima in Cluifto Soror, facramenta dominicae Paf- 
fionis maxime pronuntiat. Unde ex confuctudine fandae Sc univerfalis Ec- 
clcfia: fexta fabbati, qua eadem Paffio completa eft, folet in laudibus ma¬ 
tutinis per fingulas hebdomadasfollemniter repeti, &c. Item deftderatur Car¬ 
men de divino judicio ad Accam Epifcopum , editum a Simeone Dunel- 
menfi Monacho in libro de gefiis Regum Angi, qui Beda etiam in mf. cod. 
Thuaneo adferibitur. Epiftola de fexta mundi artate ad Plegwinam y.qua 
and cum Hiftoria Abbatum Monafteriorum 'Wiremuthcnlis & Girwenfis 
& Epiftola ad Egbertum Eboracenfcm Antiftitem d Vvarao nuper vulgata 
tfl. Sincerum Beda: Martyrologium in tomo 3 Martii Bollandiani recens in 
lucem prodiit: in quo tamen an Feftum omnium San&orum locum habere de¬ 
beat , dubium eft , citm Beda quatuor tantum annis vixerit poft creationem Gre¬ 
garii Papa tertii , qui hujus ftllemnitatis auilor eft. Jftius MartyroLogii verba 
de S. Lupo Tricaftino Epifcopo adducit Herricus noni fxculi audior in libro r de 
Mirae. S. Germani Epifc. Autiftod. cap. r/. quadam etiam refert Anularius 
libro 2 de divin. off. cap. 24. qui auilor fallitur in libro 4 capp. jp & 41 in citan¬ 
do Beda libro de Vita S. Cuthberti. Ea enim verba qua memorat, in neutra Be¬ 
da lucubratione de S. Cuthberto > at in ea quam anonymus quidam Monachus 
Lindisfarnenfts tribus libris in Martio Bollandiano editis adornavit , reperitur. In 
perantiquo & optimo apographo noftro num. 346, in quo Beda opus de computo 
habetur, leguntur Vcrtus Domni Bedae iad componendum horologium, hoc 
initio: “ 

Quos curfus folis jungant fua tempora menfes, 

Carmine nunc, ledor , paucis adverte, docebo. 

Verum hi verfus non Beda, fed Vvandalberto DiaconoPrumienfi tribuendi funt. 
In eodem cod. mf. exftant etiamplures feriptiones de Computo, in his Excer¬ 
ptio vel Expolitio Computi H e r 1 c v Monachi , .illuftrando Beda commen¬ 
tario inftituta , cujus Prologus fic fe habet. Cum quibufdam Fratribus noftris 
adolefcentulis quaedam calcuiatoriae artis rudimenta communi fermone ex¬ 
plicare ccepiflem, hujufcc quoque non contemnendae ( ut multi arbitran¬ 
tur ) doctrina: aliquid impertirem , quos in arte Grammatica, prout divi¬ 
na auxiliata eft munificentia , aliquatenus introduxeram ; nefeio quo ac- 
cenfi defiderio , inftarc vehementer coeperunt, quatenus ea qme viva vo¬ 
ce depromferam, multorum utilitati profutura qualitercumque feripto 

ederem. 




Digitized by t^OOQle 



VITA BEDAi VENERABILIS PRESBYTERI. j6i 

ederem. Quibus obnixius rcniccns , id quod oftenderam fupereffe libros Ann Chr - 
de hac eadem re .■. prascipue Venerabilis viri Domni B eo a Prefb. &c. mauxxvi. 
Sub finem cxpofiiiouis Ancior fcnbcrc fe indicat anno dcccclxxx, Indid. 
viis, ut proinde alius fit ab Herrico Monacho Autifiedtrenfi, qui integrofxculofuit 
fuperior. an vero Htlpericus Carnobii S. Galli Monachus , qui librum de Ctmpu-. 
to firipfit , tefiante Trithemio lib. 2 de Vir. illufi. Ord. S. Bened. cap. 77. Lege 
Carmen de Pfalmo 121 in tomo 6 antiq. Icci. Canifii pag. 619 , Beda Venera¬ 
bili adfiriptum , fi tanti e fi. 




VITA SANCM FRIDESVVIM “ 

OCT. X I X. 

V I R G I N I S 

OXONIENSIS IN ANGLIA. # 

Ex mf. Legendario Fontancllenfi, & W ille Imo Malmesburienfi Monacho. 

OBSERVATIONES PRJEVIM. 

1. 5^94^1/ VOD deefi Viia S. FiuDEsviDi* * in mf. Legendario Fontanei- * g.Tre* 
lenfi > fupplemus ex Vvillelmi Afalmefburienjts A 4 otuichi libro 4 de vvijft. 
Pontificibus Ati glorum, ubi agit de Epifcopis Lincolnicnfis Ecclefia , ad 
quam attinebat Oxonofordia fiett Oxonium , urbs modo Vniverfitate ce¬ 
lebris , in qua Fridejvvida lucis ufiuram accepit. 

1. Fridejvvida pluribus in locis colitur, non t/ntitm in Anglia , fed & in (fiallia & 
civitate Romana. In Gallia quidem fefqui-lapide a Tarvenna ex fiat vicus quidam. Bo¬ 
tri y vulgo appellatus , in quo Fridejvvida patrona honoratur. Fontanellenjes noftri eam 
etiam proprio quondam ojficio venerabantur. Roma vero etiam Oratorium etiam nunc 
obtinere dicitur apud Af albrancum in libro 4 de Morinis capp. 61 & 62 , & in Scho- 
liis , qui propterea opinatur eam Romam aliquando pro fit fiam ejfie. In Chronologia Sa- 
xonica Frithogica quadam Romam pcrrcxiflfc anno dcc xxivi perhibetur, an Fri¬ 
defivvida ? Lege Monafiicum Anglicanum pag. 174 .Matthaum Parifium, Capgravium 
& Hdrpesfieldum. 


Ntfoab Incarnatione Domini noftri Jesu-Christi, Regis Fridefwitto 
omnium fxculorum fcptingentefniio feptimo circiter vigefimo P rxnobmt » 
Optimo , cum in effera gente Anglorum > qua: Britannicam 
j n p u i am invaferat, verbum Dei effioruiffet, frudumque plu¬ 
rimum produxiffet i fubregulus quidam D id anus nomine , vir catholi¬ 
cus &: omni morum honeftatc prasftantiflimus , civitatem quas lingua Sa- 
xonica Oxonefordia denominatur , incolatus fui frequentatione honefta- 
bat. Hic nutu divino uxorem moribus fuis congruam Fridevisdam* */. s a fri- 
accepit, de qua morum magis quam prasdiorum heredem fufeepit unicam dam 
videlicet filiam , quam fonte facri baptifmatis ablutam Fridew isdam 
appellari praecepit. 

2. Tranfado quippe quinquennio in diligenti cducatibne , litterarum piceduca- 
ftudiis erudienda traditur fub matrona: cujufdam admodum rcligiofte dif- tur ' 
ciplina , cui nomen erat Algina. Felicis quidem pofteritatis quoddam 
quali feliciflimum prasfagium in ipfo ejus difciplinx primordio adeo cni-, 
tuit, ut perfpicuum foret omnibus , quoniam mentem illius fanam fibi 
Alta SS. Oid. S. B, Sxculum III. BBbb 


Digitized by i^OOQle 



Circa An. 
bcc xrxv. 

OCT. XIX. 


Chrifto 
virginita¬ 
tem vovet. 


Monacha 
efficitur c(5 
aliit duo¬ 
decim. 


Daemonis 

ludificantis 

fpeciem 

agnofeit. 


jSr VITA S. FRIDESWIDA: VIRGINIS. 

habitaculum prxclegcrat Spiritus-fandus. Ncc adultam adhuc aetas eam 
proprio configuat viro , cum jam mater ejus de medio deceffiflct. Altero 
igitur viro carens Virgo, folatio patri protegenda relinquitur , quem falu- 
berrimis , quoad potuit , impellebat monitis, ne pigritaretur iturus hinc 
in brevi, quo procellit tori focia , animae fuae remedia quaerere. 

j. Ac ille, ut adfolct, conjugis nuper amiflx dolore perculfus, & affidu is 
dilcdiflimx filia: precibus compulfus , Ecclefiam infra urbis ambitum con- 
ftruxit, & in honore fanda: ac fempiternac Trinitatis , femperque Virginis 
Dei genitricis Maria , omniumque Sandorum dicatatn filiae commen¬ 
davit pofcenti. Ipfa vero Ecclefiam ingreffa, diviniflimis fc iludiofiflinjc 
mancipabat operibus, fuam Domino pudicitiam fedulis commendans pre¬ 
cibus , pietatis vifcera aperiebat petentibus , larga praebens manu qua: 
pofccbant egentibus. Mundi etiam fertur poftpofuilfe gloriam , fic ad fu- 
premam anhelafTc patriam, ut jam propemodum carnis cerneretur depo- 
fuifTe farcinam, & immortalitatis tunicaih induiffe. Non enim corpus ale¬ 
bat efeis , fed fpiritum tantum protrahebat. Pater vero beata: virginis Fri- 
deWifdx , hilaris admodum effedus tripudiabat, quia heredem quam ter¬ 
renarum rerum putabat praedari fuperftitem , jam ad cxleftia cernebat an¬ 
helantem. 

4. Et quidem ut omnem fpem corruptibilis pofteritatis eam plene poft- 
pofirifTe conflaret, exegit a Patre Monachorum ut mereretur habitum fuf- 
cipere. Hoc propofito filix Rex Didanus inaeftimabiliter gavifus, accerfi- 
ri jubet propriae diceccfis Epifcopum , filiaeque cariflimx habitum dari Mo¬ 
nacharum impetravit. dEmulationc profedo beatifiimx Virginis duodecim 
ferme nobilibus ortae natalibus puella: relidis omnibus fecutae funt Domi¬ 
num , incedentes in omnibus mandatis 8c juftificationibus ejus juxta exem¬ 
plum Deo diledx Fridcwifdx:& fi ei xquari non potuerunt meritis,con¬ 
fortes tamen ejus fieri nitebantur, participatione regni cxlcftis. Ex Regis 
ergo munificentia diverforia Religioni aptiffima fecus Ecclefiam con¬ 
fini unrur , ubi dulciflua diebus ac nodibus Virginum mente confona cum 
voce pfalmorum & hymnorum modulata refonabat fuavitas. 

y. Intcrim Rex ipfc graviffima tadus febre decidit in ledum : atque ad 
extrema perdudus , corporis Chrifti munitus viatico dormivit cum patri¬ 
bus fuis , in fenedute bona complens dies fuos. Beata igitur Fridewifda 
utriufque parente deftituta folatio, ad Patrem qui in cxlis eft ardentius an¬ 
helabat , &C quibus poterat greffibus ad eum properabat. Protelabat enim 
jejunia , orationibus infiftebat continuis, &c praeterea per diem centies, 
centiefque per nodem Hexis genibus quem dilexerat anima illius exorabat. 

6. Sed quis in mundo prxvalet clfe bonus, cui non invideat qui fingu- 
lariter eft malignus? Omnes namque conatur dejicere, qui primum homi¬ 
nem a paradifi gaudiis potuit propellere. Et quia beaex Virginis animum 
nullius ftimulo fuggeftionis potuit evertere, ad dimicandum cominus cor¬ 
poreis oculis ejus corporalem fpeciem exhibuit: elatufque in antiquae ve- 
fanix fux prxfumtionem qua fe Altiflimo fimilem fore promittebat, Chri- 
ftum fe effe mentitur, magnaque dxmonum conftipatus caterva, Angelo¬ 
rum lucis fpeciem mentientium , his Virginem aggreditur: Veni, dileda 
mea , quia tempus eft ut percipias immarceffibilem glorix coronam, quam 
promeruifti. Veni & ad pedum meorum provoluta vcftigia, quem diu de- 
fiderafti adora. Apparere quidem tibi ob hoc volui, ut me aa quem tanta 
aviditate fufpiras, in hac etiam vita mortali concupifceres , & me adorato 
ad perpetux vitx commodum abfque corporis incommodo prxvaleres in¬ 
gredi. Cui Virgo fando edoda Spiritu, cujus inftindu humani generis hunc 


Digitized by 


Google 



VITA S.FRIDESWIDA VIRGINIS. jS> ' 

fu i fle deprehendit inimicum, itainfit: Quid*,mifcrrime,quod nec habes, CiROS An . 
ncc habere per fupcrbiam vales , aliis promittere prxfumis i quid tibi nccm». 
curti vita immortali, qui vivens mortuus es, ■&: manens femper in interi- ° CT - xrtk 
tum vergis ? Sed &C ego infelix & miferrima peccatrix interitus' tui parti¬ 
ceps fuiifem , nifi Redemtoris mei Chrifti, quem tu te efle nefandiflim& 
mentiris, miferiffordia prxveniflct. Ipfe enim fpes mea a- juventute mea. 

Hxc humillima Virginis,verba fuperbus ille non fuftinens fpiritus, eva¬ 
nuit , acrem ululatu horribili fcc tore que peftifcro implevit. Beata 
quidem virgo Fridewifda in oratione perfeverans perfiitenfque in vigiliis, 
xquo erat animo , &: permanfit intrepida. 

7. Commentor impietatis diabolus quamvis vidus & confufus ab fcc fle- Algari r c - 
rit, tamen contra beatam Virginem ab impugnationis fux arte non quie- 
vit. Regem namque Algarum a fatis femperque nefandum aggreditur, fp U u." 

& virginis Fride^ifdx jam amore tactum impudice inflammavit , & ut a * 
fandimoniali habitu dejiciat inftanter fuggerit. His fuggeftionum ftimulis 
Rex furibundus conncdatus quafi amens profilit, nuntios accelerare prx- 
cinit, qui fummacum feftinatione Fridewifdam adducant, & nolentem 
xque ut volentem properare compellant. Nec mora nefandiflimi Regis 
nefandi curfant nuntii , &c emenfo celeriter multarum terrarum fpatio an¬ 
te confpedum FrideWifdx adfiftentes , his eam aggrediuntur compellare 
fermonibus: Rex, inquiunt, Algarusad tc,oFrideVifda, nos direxit, lega¬ 
tionis fiquidem tibi profuturx caufi. ce fibi tori fociam Rex vchcmentil- 
fime aftedat, &: matrimoniali vinculo conjungere , &: participem eflicere 
regni. Quibus Virgo miciflimo ut erat femper animo , fubmilia humiliter 
voce : Si me,inquit, hominis connubio fociare difpofuiflem,nequaquam 
Regis Algari poftulationi contradicere deberem, nunc quia Regi immor¬ 
tali Chtifto defponfata fum , nefandum fane arbitror, uc eo contcmto ad- 
fenfum mortali praebeam moritura cum eo, & frudu immortalitatis de* 
fpedo pofterkatem mortalem cum detrimento integritatis quxram. 

Ex WiLlelMo Malmesburrenfi Monacho. 

8. C^Ed ille cum ad Virginis nuptias appuliflet animum-, precibus &c blan- Ejus r erf«-. 

O ditiis inaniter confumtis vi agere intendit. Quo Fndcfwida cogni- 
to, fugae in filvam confuluic. Nec latibulum latere potuic amantem ; ncc 
cordis defidia obfuit, quin perfequeretur fugitantem. Iccraco ergo Virgo 
juvenis furore comperto, per occultos tramites Deo comitante Oxcnfor- 
diam ingrefla eft node intempefta. Illuc cum mane’curiofus amator de,- 
volaflet ,°puella jam de fuga defpcrans, funulque prx laflicudine nufqpin 
progredi potens. Dei tutelam fibi, perfecutori pccnam imprecata cft-. Jam- 
que°ille cum comitibus portas fubibac urbis, cum.cxlcfti plaga irruente, Regi de,, 
cxcitatem incurrit : intelledoquc pertinacix dehdo , & Fredcfvidd per * 
nuntios exorata, eadem celeritate qua perdiderat lumen accepit. Hinc reddit, 
timor Regibus inolevit Anglix, illius urbis ingreflum& hofpicium cavere -: 
quod feratur pcftifcrum efle fingulis refugientibus, fui damno periculi , 
rei veritatem experiri. Ibi ergo femina virginei triumphi compos ftatuit 
Monafterium, & diebus fuis Sponfo vocante fubivic fatum b . . JAom b ' 3t - 


m Algarus ille inter Britanni* Reges ignotus, 
is forfan Regulus quidam fuit. Bonifacius Ma- 
untinus Antiftes 8c Martyr in epiftola 19 ad 
thelbaldum Anglorum Regem meminit inter 
alios Oficdi Regis , quem Jpintus luxurio forni- 
CMiJtem & per Monajleriu NonAAtwn fucrAtoi vir* 
gines Jlupronttm agitAvit. 


b In hiftoria johannis Tinimuthenlis hsc le¬ 
guntur: Armo DCC xxxv pride/vvida virga 
hoc tempore obiit, colitur die 19 Octobris. In 
Chronico Johannis Bromtonis memoratur »»*• 
11 LXU TtAnflAtio S. Irtdefvvide. apud Oxj- 
Ttiam. 

BBbb ii 


Digitized by 


Google 



Jg 4 VITA s. FRIDESWIDjE VIRGINIS. 

Ci*ca am. 9- Tempore vero Egelr£di a, cum Dani neci adjudicati inMonafte- 
• ccinr. f j um illud confugiflent , pariter cum domibus infatiabili ira Anglorum 
Ocr.^nx. gammis abfumti funt. Sed mox Regis paenitentia purgatum facrarium, 
reftitutumMonafterium , veteres terrae redditae , recentes poflefliones ad¬ 
ditae. Noftro tempore, pauciflimis ibi Clericis qui pro libito viverent 
* refiduis, datus ille locus aRoGE*.o b Salelbericnfi Epift*>po, Guimun- 
d o exccllenqs litteraturae &C non afpernandae religionis Canonico: qui non 
inoperole commiflo infudans muneri, multos ibi Canonicos regulariter, 
vi&uros Deo exhibuit. • 

« Ethelredum (eu Adelredam vocant , qui (Nempe anno u c n, uri ei ChronicisTi- 
«nno m i v Danos Angliam incolentes perimi nemuthenfis Ctenobii legitor in Monaftico An* 
juiSc. giicaao. 

“.VITA SANCTI ERMINONhS 

Aexu.nv. 

•EPISCOPI ET ABBATIS 
LAUBIENSIS IN BELGIO, 
Au£tore aequali An sone ejufdem Coenobii Abbate. 

Ex mf. tod. Rrior/ttJts S. Arnulf -Crijpetenjh. 

OBSERVATIONES f 'R M V 1 M. 


Vit* feri- 
ptore*. 

* S, Em*. 


IB R V M de -vita S. Ermjki * feu Erminonis Abbatis ab A n* o, 
aliis Anfonc feriptum fuijfe aultor e fi Tulcuinks ittlib. de gefi. Abba • 
tum Laubienf. cqp. q. Exibit libellus, inquit » vitx S. U rimari ad pr.t- 
decelTorem ejus Theodulhim Epifcopum ab eo confcriptus} item & S. 
Ermimi alius: in quibus quidem veritas hiftoriae quantum a fimpiicis eloquentias 
viro deferibi potuit, amplectenda eft, &c. Hunc librumferibebat Anfo regnante Pippina 
Caroti Magni parente, ut patet ex his ipfius verbis nnm. io. Et ita demum cernimus 
nos fublimarum cum (Pippinum) in univerfo Regno Francorum , ficut fon&us Ennr- 
no prredixit fore fiendum. Anfonis lucubrationem quam nunc primum ex mf.cod. Priol 
ratjfi S. Amulfi apud Crifpeium in Valefia eruimus , interpolavit anonymus Mona¬ 
chus Laubienjis , quem ex apographo Compendienfis Abbatia excepimus. Interpolato - 
rem omittimus prater verfus nonnullos, quos in Notationes referre vifum efi. 
i. Erminonem Epifcopum fuijfe, uri & ipfius antecejforem Vrfmarum , diferte adfir- 

__ JL. A __ m J _:_ • *■>(_ _ i;L . ... ir' ... 


Erminutan 1 Erminonem Epifcopum fuijfe, uti & ipfius antecejforem Vrfmarum , diferte adfir- 
Epiicopur. mAnt jfnfo fi Anonymus, quibus Haldericus in Chron. Camerae, lib. 2 cap.st .alitqiit 
adfiipulantur. Lege qua de S. Vrfmaro (Jr de Canobio Laubienfi diximus Jupra ad ann. 
7 * 3 • v 


Proiogus. 


* /. dum 
meliora. •. 
quam Tua 
veridici 
cognofcit. 


U M Apoftolorum praecepta excmplaque Patrum recitantur, 82 
victoriae Martyrum ac conludationcs Confeflbrum adverfus 
fpiritalia nequitia: in caelcftibus contra principes tenebrarum 
re£torefque leguntur; corda audientium compunguntur,atque 
ad amorem caeleftis patria: inflammantur aliquanti, ficut feriptum eft: Me¬ 
lius per exempla quam per praedicamenta gradiuntur. Ec unufquifque au¬ 
diens ad * meliora praecedentium Patrum opera quam fe vindicare cogno- 
fcat, humiliatur, atque ad eorumbeatitudinem pervenire quantocius refti- 


Digitized by i^.ooQte 





VITA S. ERMINONIS ABB. LAUBIENSIS. 

nat. Ego vero hxcita effe confidetans, adjuvante Domino opto* fi poffim, Amn. Cm*. 
breviter fuccindus tranfeurrere , qualiter in hac luce beatus Ermimo xxxv, I’ 

■p ■ i *a i* r* APRIl.XXr. 

Epucopus bonorum memoria dignus veriaverit. 

z. Igitur S. Ermino oriundus fuit in pago Laudonenfe non infimis pa- Ermino 
rentibus a , fed ex mediocri gente Francorum. Et quamvis nobilis effet pro- L»uduocn- 
genic } nobilior tamen erat mente. Cum autem litteras divinamque Seri- bytcr. Pr '*" 
pturam plcniter didiciffet, propter incomparabilem vitam & religionem * 
devotiffimam ad Prcfbyterii honorem fublimatus eft, feque commendavit 
cuidam Pontifici nomine Madelcar ioi>. b 

5. Cumque cotidie ad meliora proficeret fub pratfato Pontifice , coepit tJrGnaro 
fama illius & bona converfatio longe lateque diffundi, ita ut fanffcus Dei familiaris, 
Urfinarus Epifcopus atque Abbas de Monafterio, quod derivative ex nomi¬ 
ne fluvioli decurrentis per Monafterium in amnem qui proprie nuncupatur 
Sambra, vocatur Laubacis, ha:c audiens vocaret fibi eum familiariflimum 
amicum , tadus corde fpiritali affedu. Qui, cernens illum in bonis verfan- 
tem operibus, prreccpit illi ut frequenter ad fe conveniret gratia vifendi. 

Ita crebro agcfbat-, &: mores perfedos converfationemque fandam veluc 
apis prudentiflima ab eo hauriebat. 

4. Fadum eft autem non multufla poft hos dies, ut homo magnus inpa- Haifcdaldo 
ktio Pippini filius * Anfegifi, nomine Hauedaidus, iter ageret per P« te " c «» 
territorium Laudonenfe. Cum autem audiffet prsedidus Madclgarius Epi- femciplt! 
fcopus tranfitum tanti viri per fuam diocccfim , ftuduit ei praeparare pran- **■ filii - 
dium locuplctiflimum donaque multa valde. Cumqud perveniffet vir ille 
procerus ad domum Epifcopi, audiffetque quod multa ei dona dare decre- 
viffet, arcdfivit eum ad fe & ait illi i Rogo te> ne des mihi quidquam de 
tuis facultatibus in domo tua, nili quod petam a te. At ille refpondens di¬ 
xit: Pete quodeumque volueris, &ego cibi gratanter tribuam. Tunc gau- 
dens Hailedaldus de pollicitatione Epifcopi dicit ei: Petitio mea nihil eft 
aliud, quam ut permittas unum de tuis Prelbyteris, nomine Erminonem, 
ire ad Monafterium quod vocatur Laubacis . c , atque ibidem ftabiliter per*- t 
manere,ubi S. Urfmarus Pater Monachorum effe cernitur, ut illic coeptum 
opus ad finem felicem perducat. Audiens autem Mjdelgarius talem peti¬ 
tionem , quamvis molefte accipiens , tamen nec voluit renuere, nec po¬ 
tuit; fed ilico concedit dicens: Pergat quocumque volueris. Qui ftatim 
mific illum ad praedidum Monafterium S. Urfinari. qui recipiens eum hi¬ 
lariter in fuo fando Coenobio, &: fecundum morem d ibidem degentium Monacliff 
fecit fpondere obfervare Regulam obedientiam exhibere majoribus, ca- P rofi *«ur. 

ritatis diledionem minoribus: quod ita poftea implevit devotus. 4 

y. Receptus fane fecundum ordinem,in fanda fe humilitate atque obe- Refti ft 
dientia conftrinxit, ut omnes paene antecederet. Qui imitatus Vitam S. & eru * 
Urfmari morefque,ad fummum apicem Chriftianae Religionis attigit. Do- 


• Addit Interpolator : Sicut conjici datur «f 
redditibus adhuc fro farto provinttniibus nobis , 
ejus in eodem fago ( ut dicitur J pojfejfionu. nimi¬ 
rum in vico qui nomen i Sanfto accepit S. Ermt, 
medio Corbmtacum opidum inter & celebre 
Templum Deiparx Lxtiticnlis : quo in vico ha¬ 
betur Prioratus S. Erminoms, mod6 Remigianse 
apud Remos Abbatiae fubjoftus. Ermino pradium 
fuum Erclt (fortem id prifeum loci natalis nomen) 
in ufibm fratrum oxpcndtjfe fertur apud Balderi- 
cum in Chron. lib. i cap. 58. 

! b Is eft Madclgarius, Lugduni Clavati fcu Lau- 
duni Epifcopus , qui S. Anftrudem Abbatilfam 
vexafle dicitur in Vita ipfius Anftrudis Saecuio x. 


•d ann. 68*. . 

* Anonymus addit : in cujui firuffura videor 
dtfudate. 

d Notanda hoc loco verba Interpolatoris : 
utor* ConvorforUm receptui, menafticam mox eft 
vitam profejfiet. ubi Converforum nomine, non 
Fratres lar cos quos nunc vocamus, intelligit, 
led homines jam adulta xtate c faeculo conver- 
fos, qui hac appellatione dilHnguebantur tum A 
pueris Monafterio oblatis Deoque confecratis, 
tum a Monachis laicis, qui habitum religiofum, 
non tamen coronam clericalem feu monafticum 
gerebant. Lege Prxfationem huic Sxcuio pra» 
aram. 

BBbb iij 


Digitized by 


Google 



S 66 VITA S. ERMINONIS ABB. LAUBIENSIS. 

Ann.Chk. minus eniffi cantam illi gratiam contulit*, ut nullus eflet qui non illum ex 
ApIIlxx" a ^ C( ^ u diligeret. Nihil quidem arrogantia, nihil fuperbia dc ejus moribus 
ufurpabat: fed omnibus benivolus, in terra politus, cadeftibus fe habitu 
St moribus oftendcbat. 

Suffidtut s. 6 . Senefccnte vero S. Urfmaro graviccrque infirmante, pcrmiferunt Ipi- 
Urimaio, ricalcs filii fiii ei licentiam deponendi Te dc culmine regiminis : qui depo¬ 
litus coepit fuadere eis,ut hoc ipfum jugum imponerent Erminoni Epilco- 
po a . Protinus vox omnium Clericorum ac laicorum una efficitur, ita ut 
nullus in his omnibus inveniretur, qui non ejus electionem clamaret. Su- 
• blimatus quoque in fafti«;io regiminis, ftatim fic apparuit aptus St devotus 
officio, tamquam fi quod novicer fcanderat, jugiter prxfuiflct. Fuit itaque 
in eleemofynis largus, in vigiliis fcdulus, in.oratione devotus, m caritate 
perfedus, in humanitate profufus, in dodrina praecipuus, in fermone pa¬ 
ratus, in converfatione fandiffimus , in hofpitalitate lxtirtimus, venerans 
in cis Chriftum verum hofpitcm} St finccritatem mentis vultus fui finceri- 
rate monftrabat, St pietatem clemcntifllmi cordis oftendcbat in lenitate 
1'ermonis. Quidquid ad falutem pertinere poilit arternam , non minus im¬ 
plebat beatiffimi operis ftudio, quam Termonis prardicatione* docebat. Ma¬ 
xime ex omnibus enumeratis virtutibd? orationi incumbebat, ita dumta¬ 
xat ut fere nullo tempore eum quis potuiflet reperire, quo non oraret vel 
pfallerec. 

7. Quem nonnulli ferunt habuifte fpiritum prophetia:, fiout narrare fo^ 
ftoriam let vir vitae venerabilis Fladbertus nomine , difcipulus illius, teftis valde 
prarfficu, jft oncus . porro qua: narro , eo referente cognovib. Nam cum R ag .e ji¬ 
eri dus commitceret bellum adverfus Carolum, eodem namque dic 
priufquam pugnarent, vir Domini Ermino poft matutinas laudes Fratribus 
quiefeentibus ipfe fecundum confuetudinem folus in Oratorio pfallebat» 
Cumque diu decantaret, fopor inruit in cum in tantum ut pxne ftare non 
poflet. Repugnante autem illo ac reludante vox fada eft ad cum, dicens: 
Caroli eft vidoria. At ille Turgentibus Fratribus congregatiTque in unum, 
narravit eis quod fibi didum luerat. Et ita poftea probavit eventus: quia 
fugato Ragenfrido e^crcituque illius vulnerato fere uTque ad internecio¬ 
nem, Carolus uftiverTum Regnum Francorum redegit in fuam poteftatem, 
ficut didum fuerat S. Erminoni Epifcopo. 

& Radbodi g. Nec illud xftimo fore filendum quod dixit poft indaginem fandi 
intentum. Spi r j tus } q Uan do interiit vir gentilis nomine Radbodus Princeps Fri- 
‘ fianorum* Igitur.cum completa eftet malitia prxfati viri Radbodi, coepit 
adunare turbas gentilium exercitumque valde copiofum, cupiens inrumpere 
in Francorum terras, ut Aiam in cis ukionem exerceret. Hxc audientes 
Franci metuebant eum nimis , reminifeentes quod olim ab eo graviter 
vulnerati terga vertiflent. Tunc mifertus Dominus fervis luis,non permi- 
* fit illum intrare in Regnum Francorum, fed pcrcuffit eum & mortuus eft c . 
Contigit autem ut ipfa die fandus Ermino equitaret de luo Monafterio ad 
villam quae vocatur ileon, circa" horam fere diei nonam paullulum prxfigic 

• Imjno Monachi) , fed paullo poft futnro 
# Epifcopo. Interpolator annos tegiminis S. Urlnaa- 

ri deferibit his verbis : Rtxtrta autem idem Mo- 
nafierium Lnubxceuft tiectm & ftpltm nnnerum 
ftrtn* tempore , Vippine femure Trancis imperante. 

Et infra: De tujtu vita luculenti [fimi edttm ha¬ 
betur apud net UbtUm. Sed & a S. Ermine de 
ejtu virtutibus exftant verfus cempefiti ad fum- 
mam elementorum ptr alphabetum dtftinHi. 
b Interpolato/ etiam hxc verba fibi arroga¬ 


vit. aut referente, inquit, cognovimus e* que net 
quoque ipfi referimus. Nec ufpiam primarii Au¬ 
sioris meminit. Adeo cavendum eft ab lftiufmo- 
di Interpolatoribus , qui fxpe xtatem feu pru¬ 
dentes , feu imprudentes mentiuntur , dum pri¬ 
mariorum Scriptorum verba exferibunt. 

c Huc refert Interpolator id quod in Vita S. 
Vvlframnide Radbodi bapcifmo omiftb & morte 
iniccuta dicitur. 


virtutibus 

elatus. 


_i: 


Digitized by QjOOQLe 



VITA S. ERMINONIS ABB. LAUBIENS. 567 

gradum , & ait circumdantibus fibi comitibus i Vere dico vobis, quia Ank.Ch*. 
cecidit modo terrena & fublimis altitudo. Illi qui cum eo erant notantes 
diem & follicite conquirentes , invenerunt quod percuflus ac mortuus ef- ‘ x,v ’ 
fet vir praefatus eodem die cademque hora, eo ipfo momento, quo S. Er- 
minoni fuerat revelatum» 


9. Non multum, ut arbitror , poft hoc tempus dum Carolus iter ageret cardiad- 
fecus Monaderium S. Erminonis, fertur dixifle fuis famulis : Eamus ad Tcm0 L ««- 
Monaderium Laubacis. Statimquc perrexerunt coqui ac pidores cum re- mfflum 
liquis minidris ad Monaderium dicentes : Carolus infequitur iter nodrum. prxvidet. 
Sanftus vero Ermino cantabat pfalmos, orabatque in Oratorio quod fibi- 
metipfi dedicaverat in honore S. Maria femperque virginis ,& S.Joan- 

nis Evangclida: & S. Andrex. Cum autem repleretur paene omnis locus Mo- 
naderii de exercitu praedicti Principis, Praepofitus Monadcrii MartiNus 
nomine , mifit uhum de Monachis ad prardi&um Oratorium , ut fuade- 
rec Epifcopo egredi ad eos ob adventum Caroli. Qui cum introiflet, ille 
decantabat hunc pfalmum : Deus judicium tuum Regi da & juftitiam tuam 
filio Regis. Tunc qui miffus erae, dixit ei humiliter quod fibi fuerat impe¬ 
ratum. At ille rcfpondens praecepit illi dicens : Egredere hinc. Quo egref- 
lo ipfe nihilominus pfallebat. Martinus autem mifit alium , fimile illi 
mandatum dans. Profe&o fandus Ermino &hunc juflit fimiliter egredi, ab 
oratione tamen non ceifans. Denique Martinus «jam fellc commotus in- 
gredus ed ad eum cum furore & dixit: Mirabile eft quod agis, cur non 
egrederis ad nos , & dices quid facere debemus , quoniam lenior noder, 

Carolus hic quantocius fcdinat venire ? Ac ille completa oratione hac, re¬ 
pletus fpiricu prophetia: dicit illi: Vade ad eos qui hic advenerunt foras, 

& quodeumque habent necelfc impertire illis, fimulque dic eis ut exeant 
pod dominum fuum: quia veri dico tibi, non ed Carolus vifurus hoc 
Monaderium in hoc anno. Qui parens imperio pii Patris , dedit eis omnia 
necelfaria : ac fic funt omnes a Monaderio regredi, &C Carolus icer quod 
coeperat peregit, ut fermo S. Erminonis impleretur, quod Dominus illi 
oranti revelaverat in auriculam cordis ejus. 

10. Iterum fore haud arbitror tacendum , quod Dominus dignatus ed pippini or- 
illi revelare de Pippino filio CaroU cum nafceretur. Itaque nato puero 
contigit venifle a Carolo quemdam hominem ad Monaderium plurime jjtu* dif«t. 
dittum , loeutumque fuilfe cum homine Dei Erminonc. Cumque diu lo¬ 
querentur , fubjungens inquit: Natus ed filius Caffcli. At ille follicitus de 
nomine pueri ait: Quomodo vocatur nomen ejus i Et ille : Pippinus, in¬ 
quit , ed nomen ejus. Regrcdiente autem co fandus Ermino ait fuis familia¬ 
ribus : Ide, inquam, puer habiturus ed Regnum Francorum folidc, intan- 

tum ut nullus de progenie illius ante cum tam folide tanuifle dignofi- 
catur. Et ita demum cernimus nos fublimatum eum in univerfo Regno n« t 
F rancorum, ficut S. Ermino praedixit fore fiendum. 

n. Igitur alio tempore cum effet idem vir Dei S. Ermino apud aliud Vvincbem 
Monaderium quod vocatum ed Elnon a , ubi corpus S. Amandi requiefeit, 
didans a luo fere triginta millia 5 obiit quidam Monachus in fuo Cceno- f cn s videt, 
bio W ineber. tus nomine. Qui abfens , ut dixi , protinus agnovit, ^ ^ 
datimque* Monachis ibidem confidentibus fupplicavit , quatenus exfe- e j U ' s a ^- 0 . 
quias fui Monachi celebrarent, & facras hodias Deo pro abfolutione il- luuonc pe- 
lius offerrent: qui ita gratanter cum gaudio fecerunt. 


m De Elnonend Monaderio, S. Amandi nunc di- rium in alia Vita dicitur a Laubaco diftare 
&o, ad Scaldim , legefis quae dida funt in Vita dtxginta mtUibui. 
ipfius S. Amandi Sxculo i ad 679. quod Monafte- 




Digitized by ^ooQle 



Ann.Chr 

DCtXXKVII 

ApR. x x y 
Infraftus 
in veri prae- 
dicatione, 
moritur 
anno 7?7> 

* tradna- 
que, &c. 


568 VITA S. ERMINONIS ABB. LAUBIENSIS. 

ii. Hoc quoque etiam operae pretium cft promere , quod nulli umquam 
pcrfon.e potenti luccubuit timendo vel adulando , ut minus adnuntiarcc 
aut fubtraheret verbum praedicationis: fed audoritas apoftolica Se prxdi- 
catio inflexibilis in eo permanfit. 

13. Ad pollremum profedo difcipulis fuis perfede inftru&is, traditam- 
que*cis cibariam tritici menfuram, provedus aetate & plenus dierum, in 
fenedute bona anno fcpdngcntefimo & tricefimo feptimo ab Incarnatio¬ 
ne Domini noftri J e s u-C hristi, v i i Kalend. Maias perrexit ad Do¬ 
minum , cui eft honor fic gloria & imperium Ce potcftas per infinita fx cu¬ 
la fxculorum, Arnen 3 . 


a 1’oflhrc Interpolator aJdit : Rexit aittem 
jam dilhim KlenaJUrium Laeebienfe viginti quin¬ 
que annorum ferme tempore. Sep ulcus tjl fecus B. 
Vrfmarum in Oret orto fenile, Dei genitricis M A - 
R1 Je in mentis cacumine , reliSo T heodulfo 
jE pijcopo fuce effere. Obiit autem vu Kalend. 


Maiat,ferta quinta ante hebdomadam Rogationum, 
anno dominice Incarnationis fectingentefime tricefi. 
me fiptimo , principatus Caroli fertiora vteefimo ter¬ 
tio , Indictione quinta. Nihil de eo in antiquis Mar- 
tyroloniis reperi. De cius Reliquiis Icere ditfa ia 
Aciis S. Urfmari. 


APPENDIX 

De aliis San&is LaubienGbus Eeculi v 111, A b el e , 
Wlgiso , *Amulvino,Theodulfo, 

B. Ans.one & Dodone. 

i. T 'yLURES alios S an flos protulit faculo oclavo Monafierium Laubienfe , 
i de quibus pauca, ex antiquitatis ruderibus nobis relicla proferenda Junt , 
Audiendus Fulcuinus fanffi Ermini Abbatis laudes profequens his verbis eap. /. 
Habuit etiam &C cooperatores five fuccdlores ejufdem loci gubernatores 
Coabbates , fandum utique Abel Scotfum genere , fi c S. ^icisum 
E pifcopum , &:«domnum Amulguinum fcu Amulvinum xque Epifco- 
pum': qui utrum fibi viciflim fucceflerint, an fando Ermino fpiritualibi# oc- 
■mh're°T S cu P aco rebus locum in commune tradaverint, nihil cerri reliquit antiqui- 
miois, 0 tas. Non tacuit tamen locum Lobienfem eos Sc tenuiffe 5 c gubernalfc, 
fed &c pro opportunitate temporum locum melioraflc. Rexit autem S. Er- 
minus idem Monafterium fub prxfato Principe Pippino tribus annis, fic 
fub Carolo ejufdem Pippini filio fimiliter feniore fii Duce viginti duobus 
annis : ficque expictis tn regimine viginti quinque annis , participatus cft 
focceffor. glorix Magiftri, decedens odavo Kalend. Maii. Prxfcrendus efi anonymus 
dum ait , Erminancrn annis tribus fupra- viginti Caroli principatu Abbatem egif- 
fe. fiquidem Pippinus anno dcc x i v mortuus Carolo principatum reliquit, Er¬ 
mino vero decejiit anno dcc xxxvii , & quidem v 11 , non v 111 Kalend.ts 
Maias. At certior videtur Fulcuini aucl oritas , qui Theoduinum Abbatem 
Er mi noni fub/lituit , quam Interpolatoris Theodulfum praferent is. Iam 
ad alios Santfos accedamus. 

s. Ahei x. De Abel fupra nominato , inquit Fulcuinus cap. 7, tale quid compe- 
Epifcopus rimus. Remis nuper cum fuiflemus, &: cum viro venerabili fic illarum par- 
cmcn s ’ tium cruditiffimo Adalberone Archiepifcopo confabularemur; inquis 
rentibus nobis originem ejufdem urbis Sc in ea Epifcoporum fufccefliones, 
prolatis ejufdem civitatis Pontificalibus gcftis , pro opportunitate tempo¬ 
ris fatisfecit. In quibus videlicet gcftis inventum cft , quod in eadem civi¬ 
tate Abel quidam fuerit Epifcopus, qui in ea plura vel adquifierit, vel or¬ 
dinaverit : finis vero ejus quis fuerit , feripeor geftorum ejus aut nefeivie, 
aut omnino tacere voluit. Nos collatis undecumque numeris , hunc eum- 

dem 


Digitized by t^OOQLe 





VITA S. ERMINONIS ABB. LAUBIENSIS.&c. j « 9 

dem Abel noftrum fuiffe , &c Scottum & Epifcopum , facili ratione Ann.Chr. 
probavimus. Sed quia fcriptori ejus incertus cxftitit finis, longinquitas for- apr. xxv? 
te fecit itineris , & viri religiofi voluntSria privatio , & amor patriae cacle- 
ftis. Dixit etiam Epifcopus fupra nominatus praedecefforum tuorum du¬ 
ctam ufque ad fe confuetudinem', ut inter Miflarum follemnia in ea fpe- noxa. 
ciali commemoratione dcfundorum quae fupra diptycha dicitur, & in con- 
fccrationc dominici corporis follemniter agitur , cotidie in aurem Prefby- 
teri recitante filcnter Subdiacono, omnium ipfius fedis nomina fcripto vi- 
litim recitentur Epifcoporum : fatifque mirari de , quod in ea commemo¬ 
ratione ille non inveniatur. Quod , ut conjicimus , idcirco adum eft , ut 
ipfe vacanti fedi jam antea Epifcopus jufTus fit aliquantifper infidere , ac 
pro amore Dei fponte catalogum illum repudiaffe. Nam haereticum illum 
in hoc non eft credere, quod haereticis non refifterc idem paene fit quod 
favere. Et tot tantique viri tunc temporis non finerent tale quid fcrpere: 
quin immo fcriptis publicis five ad praecavendam, five ad confutandam 
haerefim libera infequerencur audoritate , Domino terribiliter incerminan- 
te : Maledidus, inquit, qui prohibuerit gladium fuum a fanguine. Nec Hitnm. 48. 
fieri potuit , ut eos quorum mente in caelis erat converfatio, Urfmarum IO ' 
dico &c Erminum , nonnifi imitaturus expeteret, cum ab ipfis recipi non 
potuerit nili probatus , ipfe antea in caftris dominicis fuerit exercitatus. 

3. AddhcfO a Fulcmno laudatus rexit Ecclejtam Remenfem ab anno ncccc 
xxxii ad lxxxix. Gejla vero Pontijkum Remenfium ab eodem citata aucto¬ 
rem habent Frodoardum , qui in Hijloria libro 2 cap. 16 Abelem Archiepifcopis 
Remenjibus adnurr.erat , idque probat tum ex Bonifacianis epijlolis i+3 & 144 , 
tum cx epijlola Hadriani Papa ad Tilpinum. Sane in S. Boni facti Magunt ini 
Antiftitis epijlola ad Ethelbaldum Regem Merciorum , Abel Coepifcopus an 
cum aliis in falutatione nominatur. Pallium an acceperit merito dubitaveris ex * cce P clit * 
Zacharia epijlola , qua inter Bonifacianas ejl 143 ,tametfi 144 feribi debuerat. In 
ea enim epijlola Pontifex Romafius conqueritur , ejuod Bonifacius qui primo tria 
JPallia pro totidem Anhiepifcopis , Grimone , Abele & Hartberto pojhlaverat, 
pojl nonniji unum pro Grimone petat. Elettus ejl Abel in Archiepifcoptm Remen- 
Jen\ anno dccxliii ,ut patet ex pracitatis Bonifacianis epijiolis ■: quam dignita¬ 
tem haud diu retinuit , expuljits nimirum a Milone pfeudo-AntiJlite Trevirenji, * Milone 
dr quidem ante annum dcc xlviii» ut colligitur ex quadam Zacharie Pa- pultus ’ 
pa epifiola eo anno data , qua Reginfredo Rotomagenfi Archicpifcopo, Deo- 
dato Bclvacenfi, alitjque Remenfis metropoleosprovincialibus inferibitur, Abe¬ 
le pratermijjo. fedmagis contra Deum ejedus eft, & Remenfis Ecclefia per 
multa tempora & per multos annos fine Epifcopo fuit, 8c res Ecclefiae 
de illo Epifcopatu funt ablatae & per laicos divifae funt, maxime per Milo¬ 
nem ijlius fedis invaforem , de quo fic habet Trevirenfts hijloria mf. Poft Lut- 
Vinum Milo filius ejus facerdotali fundus eft officio apud Thebcros fic 
Remos. Primo quidem imitator patris , demum tyrannus effedus eft , ni- 
hilque in eo de clericali honore vel vita, nifi fola tonfura enituit. Eo enim 
tempore bella graviora & inteftina parricidialia in hac provincia orta funt, 
quando Karolus tyrannus laicis Epifcopatus dedit, & Epifcopos nullam 
habere poteftatcm permifit. Cum hoc Karolo Milo fupraaidus ad bellum 
eft profedus , fola jam tonfura Clericus , habitu & moribus irreligiofus; 

& poft vidoriam Epifcopatibus Treberorum & Remorum ab eodem Ka¬ 
rolo donatus eft. Cujus infelici tempore his de Ecclefiis multa funt ablata 
& res ab Epifcopis divifie, &c. Et injra : Milo igitur tyrannus his ita pera- 
dis venationi inferviens , ab apro pcrcuffus moritur in villa quae dicitur 
Iranc primo a Trcberis miliario , ubi iC fepultus eft poft xx, annos fu* 

Acia SS. Ord. S. B. Suculum III. C C c c 


Digitized by 


Google 



j 7 o VITA s. ERMINONIS ABB. LAUBIENSIS, &c. 

Ann.Chr tyrannicae invafionis. Interim Abelem a ftde Jita pulfum, in Laubacenje Mona ■> 
-Jhrium fecepjfc aiunt, ubi fanttijsime dies fupremos abfolverit Nonis Augufti s 
1 ' * ' quo die ejus fjlus celebratur Binchit in Hannonia , ubi ejus corpus in EuLfu 

mortuus. collegiata adJervatur. .Quamquam Trithemitis in lib. 3 de viris illufi. Ord. S. 
Brachium Bcned. cap. 29S ejus fejtum nono Kalcnd. Odobris recoli adfrmat. Ejus alio- 
ejus corpus rumque tranjlationem Molanut ad Ufuardum collocat prid. Nonas ApriJ. his 
tranflatum. . Tranflatio SS. Confcflbrura Wlgifi, Amulguini, Theodulfi, Abcl, 
atque Hildulfi. Hac de Abele. 

Vv!c;ifu* 4- De S. W lg iso Epifcopo , ait Fnlcninus cap. 7, nihil ad nos prxter 
Epifcopus. parum perlatum eft. Invenimus tamen in noftris perantiquis Marcyrologiis 
„ quod dies natalicii ejus fic adnotatur: Prid. Nonas Februarii in Laubaco 
,w Monafterio depolitio S. Wlgifi Epifcopi. Sed &: maufoleum in quo con¬ 
ditum jlcct, in promtu eft cernere. Is mihi videtur ejfe Wiligifus Prxful, 
qui in Attis mjf. S. Sarvatii Tungrorum Epifcopi Trajettum milliis d Carolo- 
Principe dicitur , ut fi qua cftent dilapfa in Templo S. Servatii reftauraret;- 
Ac fuper viri fandi fcpulcrum erexiifc ciborium , auro &: geinmis inftar 
fpeculi lucidiflimum. Corpus e tumulo levatum ante Jaculum x , pojlca Bin-. 
cbium cum aliis pradccejfrum fuorum Reliquiis tranjlatum ejl anno m cccc 
1 x , die 20 Iunii. Subjungit Fulcuinus Thcodulfum cap. S his verbis: 

Thcudui- y- Thcoduino Abbati luccdfit S. TheodulfUs Epifcopus in provifio- 
fus Epiii-c- nc prxdidi loci , partim fub Pippino prxfato Principe , poli fado Keve-. 
{, as novem vero annis fub Karlo Rege , poft vero Imperatore, regens illum 
non fegniter, augmentans non mediocriter. Sub ejus enim tempore multa 
Ecclcfix noftrx prxdia collata funt, quse deferiberentur , fi non in prom¬ 
tu cftent donationes & charta: legatariae, ipfc brevitati non ftuderem. Obiit 
autem anno dcc lxxvi dominicae Inc. die vero feftivitatis S. Johannis 
Baptiftx. Corpus Binchii adfervatur. 

B. Anfo 4 . Denique Anso hunc fequitur in regimine, vir bonus & fandus, Ab- 
Abbas. bas tantum non Epifcopus , regens idem Ccfinobium fub jam prxfato do¬ 
mino Imperatore Karlo viginti quacuor annis. Erat autem idem Anio & 
pro capacitate ingenii lui litteris ftudens. Exftat libellus vita: S. Urlmari ad 
prxdeceftbrem ejus Theodulfum Epifcopum ab co confcriptus; item & S. Er- 
mini alius , in quibus quidem veritas hiftorix , quantum a fimplicis clo- 
quentix viro deferibi potuit, ampledenda eft : de confufione autem ver¬ 
borum Sc didorum non noftrum eft judicare, qux illis tanta ineft , ut in- 
. certum fit, utrum ad infinuanda qux novdrat minus, licet erudite , quan¬ 
tum ad fxcularcs fueric proclivis, an pro excellentia geftorum fponte par- 
vipenderit regulas arcis. Ec fic fub prxfato obiit Karolo, eo quo idem Im¬ 
perator fadus eft anno , id ejl anno d c c c. 

S.Dodo 7. His adjungendus , aut potius prxmittcndus erat S. D odo ex-Monacho 
Abbas Laubienfi AbbaS Vvajlerenjis , ex cujus Fita qua longis verborum ambagibus 
Vrafleren- deferiptaexftat in Bibliotheca Laubienji , hac pauca feligimns. Hic in pago Lao- 
macenfi exftitit oriundus in villa qux vocitatur Vallis, tempore quo Prin¬ 
ceps Pippinus agebat in fceptris, id ejl Majordomatum Francorum tenebat. 
Super cujus ortu genitores illius gavifi plurimum , fandum adierunt Ab¬ 
batem ac Pontificem Urlmarum , deferentes fecum quem genuerant in¬ 
fantulum , fupplici flagitantes precatu , quo illum facri baptifinatis unda 
purificaret, fuifque facris manibus ex falutifero fufeiperet lavacro , atque 
ut proprium filium in Domini educaret obfequio. Quorum precibus vir 
fandiflimus pie elementerque annuens, gratanter id peregit. Pojteaquam 
litteris fjr Religionis elementis imbutus ejl D odo , B. Urfmari animatus hortatu 
falutifero, omnem fux poflelfionis hereditatem beato Principi Apoftolo- 


Digitized by QjOOQle 



DE SANCTIS LAUBlENSIBtfS. : ff t 

rum delegavit Petro , ad Monafterium quod ex nomine fluminis feciis il- Akh .Ch». 
lud decurrentis vocatur Waflerus , quod prxdidus Urfmarus prxdido fi- D cc urm. 
lio fuo conceflit Dodoni. Iple vero frequentiam devitans hominum ad fe a»r«--w*. 
confluentium , cellulam fibi fecit exftrui non longe a fuo Monafterio , iii 
qua jejuniis & orationibus vacans die noduque indefefle famulabatur Do¬ 
mino , cui complacere geftiebat. Poft miracula patr*ta , venerabilis Cliriftl 
famulus die Kalendarum Octobrium animam polorum reddidit aftris , fe- 
pultufque eft in cella, quam fibimet ipfe conftruxit. Ejufdem meminit Fut- 
cuinus in Chronici cap, 4. Monafterium quoque dictum Waflare verfus Tco^ 
racix * faltum in finibus Fanix xdificavit S. Urfmarus , cui & Dodonetti * Titracb* 
prxfccit,vivum admodum fandum, utpote a fe inftrudum. qui aliquantis¬ 
per inibi demoratus eremum concupivit, exftrudaque in eodem Fanix 
faltu cellula, cum permiftu pii Patris &: licchtia, vita vixit in.ea theorica: 
ubi poftea multis virtutibus clarus migravit ad Dominum. Scriptor Vita 
S. Landclini & Baldcricus in Chronici Camerae, lib. 2 cap. 33 , Vvafierer^. 
fis Monafierii conditionem tribuunt S. Landelino , qui eidem S. Dodonem 
bonx memorix virum prxfecerit. 

8. Addit Fulcuinus : Corpus ejus tranflatum eft in Monafterium Valla- Tr nrtatio 
re diduru , ubi nunc requiefeit debita veneratione. Rem ita dferibit Fit* ejus per 
auttor. Cum Domino placeret innotefeere hominibus , cujus meriti foret g 0 ^* 0 '^ 
incxlo S. Dodo ; pervenit ad aures Prxfiilis eximii Dodiionis Epifi- P ' ° F 
copi Cameracenfis principatu Caroli cognomento Simplicis , quod in quibuft- ' 

dam diceccfis fux partibus margarita jaceret abfeondita , corpus videli¬ 
cet Dodonis , cujus celebre nomen multis . prodentibus miraculis jam 
innotuerat apud circummanentes. Proinde cum fuis Archidiaconibus ce- 
tcrifque fux fedis commanipularibus direxit propere ad cellam , in qua di¬ 
dicerat S. Dodonis membra paufare , feniorefque Sacerdotes qui Sandum 
a loco illius ccllulxfubmovcrent, atque ad Monafterium S. Petri haut procul 
fitum cum honore congruo deferrent. Illi autem pii Patris obtemperantes 
monitis, abfque ullius dilationis cundatione illo perrexerunt, &: quod il¬ 
lis jufliim fuerat impleverunt Perfundentes itaque lympha facrofandi cor¬ 
poris artus, linteis candidis & optimis circumdederunt eos , & in Mona¬ 
fterio prxfato honorifice collocaverunt. Per multa poftmodum dierum cur- xranflati® 
ricula jacuerunt fandi viri pignora in prxdido B. Petri Oratorio, donec altera per 
admonitus eft per vifionem vir fidelis Lcutbertus ejufdem loci, provifor,^ 1 ^ 110 ”' 
quatenus in,cundanter ageret ut ab eodem locello amoverentur, &: in emi- 
nentiori loco collocarentur. Qui cum fcmel, bis terque fuiffet admonitus, 

& diflimulaftct j acrior ei contigit admonitio , videlicet corporis febricita- 
tio. Quapropter cogente corporis dolore perrexit referre Tresuguino 
D ecano, at ille citatim nuntiavit Epifcopo Cameracenfi Fulberto, qui 
fedit ab anno vcccc xxxiv ad ivi. Ille vero hxc audiens infit Trcfu- 
guino : Perge quantocius ad Monafterium prxlibatum , & adfeitis Prefby- 
teris tux Decanix diligenter adimple negotium, qui feftinus perrexit, Sc 
amoto fandi viri corpore de farcophago, levaverunt illud fecus altare Prin¬ 
cipis Apoftolorum Petri. Cum autem prxfatus Leutbertus conaretur diru¬ 
ta Monafterii reftruerc, & fumtus dedfent } adfumtis fecum ejufdem Mo- 
naflerii Clericis, fandi viri pignore in ledo geftatorio impofito , conti- P " * 
guas Monafterii villas luftrantes , ut in eis commorantes aliquantulum 
conferrent folamen ad reftaurandum prxdidum S. Petri Ccenobium , per¬ 
venerunt in pagum Porcinenfem , ubi paullifper quieverunt in villa qux 
vocatur Otcia, in qua mulier enervis fanata eft. Eodem etiam tempore 
cum res excgilfct, ut prxfati Monafterii Clerici corpus B. Dodonis per 

CCcc ij 


Digitized by 


G 3 )gle 



57 t DE SANCTIS LAUBI EN SIBUS. 

Ann.Chv pagum Bracbantenfcm deferrent, & C . devenirent ad villam quae vocatur 

apruYxt- Tongrasj vir pomine Winigifus rapuit furtim unam tx capfis auro argen- 
IL XX toque deforis decoratam : & domum redire volens, fubito <livina vi co¬ 
gente fic ftetit folotenus, ac fi plantae pedum ejus fui flent terrae fixae radici¬ 
tus. Comperiens itaque divino nutu fc ligatum, veniam pro crimine flagi¬ 
tans , indulgentiam lacrymis obtinuit. Monafttrium Vvaflcrenfe ad fluvium 
Vvajlerssm, nunc prorfus dirutum jacet i carpus vero S. Dodonis modo qui e frit in 
Prioratu Monafterii Laubienfis , qui dicitur vulgata lingua Monfticr en Fai- 
gnc, id<ft Monafterium in Fania. Auftor Molanus in libro de Sanctis Belgii ad 
diem iS Octobris , quo S. Dodo colitur i tametfi obiit Kalendis Otfobris. Hattc- 
nus de Sanftis Laubienfibus , qui pertinent ad ftculum octavum are Chrifliana. 

“VITA SANCTI PARDU L FI 

Octo*, vi. 

ABBATIS WARACTENSIS IN LEMOVICIBUS, 

Au&ore anonymo ejus lubaequali, ex num. 17. 

Ex mf. cod. Chefniano & Bibliotheca Labbeana. 
observationes p r JE V I R. 


\itx feri. I. ^ N c lucubrationem edidit anenymut quidam juffu Berthima.ru 

prorei. H|Q| Abbatis, forfitan Vvarallenfis,quem fuum ipfius Patrem appellat, vRta- 

OjjRft tem fuam indicat num. 17 /dum multos aitejfe fuperflites ,qui miraculum 
a S. Pardulfo tum vivente falium in A unari 0 viderant. A alborem hunc non 
jptrnendum quidem, at impolitum breviarunt anonymi duo , quorum unus legitur in mf. 
codice Compendienfi, alter in Lemovicenji Breviario mf. Vtriufque nonnullos verfm in 
Notis retinuimus. Compendienfis feriptionis aultor Jorfan efi Ivo Prior Cluniaccnfis 
▼ir fcholailicus , qui Lemovieas deveniens , a Monachis 9 . Martialis obnixe rogatus 
Vitam S. Pardudfi, quae veraci fide quidem, fed inculto itilo confcripta erat, luculen¬ 
ter exarare ftuduit , hymnumque de eodem piiffimo Confeflore compofuit , ita inci- 
. ^ piens : Fideles eundi gaudeant. Ita Gaufredus Prior Vofienfs in Chron. lib. 1 cap. 32 , 
editus in tomo 2 Bibliotheca nova Labbeana. 


S. Pardulfi x. S. Pardulfi* memoriam reticent Vfuardus , Ado & alii ejufdtm temporis 
memoria. JH artyrologi ; celsbrat Gaufredus Prior Vofienfis his ve f bis : Garadenfis Ecclefia farco- 
* S. Tar- phagum cum cineribus corporis almi tenet Pardulfi , qua: ad teftimonium illius ca- 
d*ux fti&mx vitx feminam nullam admittit. Corpus vero ejus credunt & dicunt fc habere 
*n capfa fupra aleare apud Arnacum Monachi ibi habitantes, per antiquam nobilita¬ 
tem Principum dc Turribus illuc tranfiatum. cujus corpus fandum ad portam urbis 
Lemovicenfis tamdiu immobile perftitit, donec caecus addudus coram populo illu¬ 
minatus fuit. Floruit .tempore Stcphani Papae , (immo Gregorii utriufque, fecundi & 
tertii ) qui ccepit anno dcc lii. migravit autem fub Carolo Rege & Duce Aqui¬ 
tanorum Hunaldo. Hujus Sandi gefta praeclara habentur, & ejus memoria recolitur 
prid. Nona* Odob. H alienus Gaufredus, qui hac feribebat anno uc txxxm, ex 
quo Bemardus Guidonis ea tranffcripfit. Iu vetuflo indice Ecclefiarum & Afonafrerio- 
rum dioecefcet Claromontenfis memoratur lib. 2 §. 8 Ecclefia & altare S. Pardulfi. ad¬ 
dit Jehannes Savaro : cujus nomine plurimae funt inferiptae Ecclcfiae, prxfcrtim vici 
Cyriaci, Blanfaci, Turriscujus memoria celebris cft in his regionibus, cujufvc 
Anduofan-Rcliquix Garado coluntur. Hic obfervare convenit, S. P arduifum Abbatem Lemo- 
di Patdul- vicenfem non videri altum k S. Pardulfo , qui in fago Tolofano , vico Pompeiaco, 
J ' Epifeopi nomine colitur eodem die quo S. P arduifus Abbas, nempe die fexta OHobris. 

Ea vtrbu Martyrologii veteris, quod Odo nofrer e mf. cod. S. Savini de Levitania 


Digitized by torOOQLe 


VITAS. PARDULFI ABB. WARACTENSIS. m 

ante annos quadringentos exarato excepit, & Andrea Saujfaio communicavit. Die 6 
O&ob. Tolofauo in vico qui dicitur Pompeiaco , natale S. Pardulfi Epifcopi Sc 
Conf. Hac apud Saujfaium in Appendice, in Supplemento vero Saujfaius ipfe: Prid. 
Non. Ocfob. in diceccfi Loinbaricnii vico Pompeiaco S. Pardulfi egregii Confcflbris, 
qui ibi magnis virtutibus fiilfir. Gaufredus jam di&us in Chron. Isb. t cap. 73 arguit 
Monachos Cijfe^cienfes , qubd San&orum nomina vel memorias auferrent indifercte, 
adeo ut apud Dalonam Ponriniacenfcs de CoilcdUrio abcafcriiu nomina $S. Valeris* 
Aredii, atque Pardulfi : qus fi dii, inquit, fcciflent,pro facrilegio reputaretur. 

3. VvaraEttnfc feu Garaftenfe Monafterium , cujus auttor Lantarius Comes , Abbas 
primus S. Parduifus ; fitum erat ad fontem Vartdmpa*amnis , eo in loco ubi modo vi- 
fmttr opidum Gnara clam, vulgo Gucrct, Marchia fuperioris caput. 

PR 1 FATIO AUCTORIS. 


Anh. Cur. 

JKCXXlTir. 
OclOB. ‘tl. 


Vara&enfe 

Mooafte- 

rium. 

* U Gar~ 
tempe 



rudis 


Leri q^e dum prifeorum Patrum antiqua laudantes gefta 
miraculorum , nova qua: nuper gefta funt omittunt, quali vi¬ 
num vetuftum cum fuavitate vel cfeititate hauriunt, muftum 
nempe quali turbulentum fquamofum renuentes in hauftu, Sc • 
miraculis ruda*corda deferentes. Sed melius utrobiquc,ut opinor, *f mi ** 
utrumque commifcere in hauftum, vinum fcilicet Sc muftum, ut dulcia* J^rudia 
mufti foveat ac temperet aufteritatem vini; fimiliter vihi aufteritas dulce* cori!l de- 
djncm exacuat mufti: videlicet ut qui uno manantur*fonte vitat, uno de ♦dulcedo 
fapore fatientur fidentes. Idcirco, mi Pater Berthemaris*, non mi- * manant 
nimas omnipotenti Opifici gratias agimus, quia hic in Aquitania, fuperna 4 
inluftrante gratia, per fandli infufionem Spidtus quamplures Philofophos 
Sc Rhetores reperis, qui Vicam vel gefta miraculorum S. Pardulfi 
ConfclToris fuo ftilo emendare queant, Sc luculento fermone aures Fide¬ 
lium liquidilfime inculcare: Sc me tantillum Sc modicum, Sc k nonnullis 
defpicabilcm vel incloquentem Sc rufticum hoc pofeis opus. Valde onu- 
ftum mihi eft , quia non cft mihi facultas ii* pcrfe&ione , nili Omnipo¬ 
tens infpiret, Sc emittat Spiritum-fandhim fuum, Veritate dicente quae 
ait: Non enim vos cft is qui loquimini , Jed fpiritus Patris vcftri qui loquttur Mattii, 1©; 
in vobis. Quapropter non audeo adgredi invalidus in fenfu, tardus ad oran- t0 ‘ 
dum , tam magni viri miracula, verborumque Sc geftorum copiam ad 
meam humillimam hebitatem declinare. Profe&o vereor, quod abfit, de 
dulce facere amarum, Sc de amaro dulce. Sed illius oto clementiam, qui 
latices convertit in falernum, Sc brutis animalibus facultatem tribuit elo¬ 
quendi , faltem ruftico fermone hujus beati viri Pardulfi Vitam vel figna 
miraculorum ut valeo adgrediat prznotare Ledtorem*. * Ledon. 

INCIPIT VITA. 

a. TGitur jam mundus paene ad occafum crebrcfcentibus malis retro Paiduifus 
1 a&a figna ruinae fuae in folc Sc luna Sc in ftellis vel pcdluris gentium, JS™' 
pcftilenriae, fames, terraemotus cetcrafquc ruinas, quas Veritas refert, at¬ 
que evangelica commemorat hiftoria, SC enumerare prolixum cft} in oc¬ 
cidentali plaga, partibus Aquitaniae, in urbe Leroovicenfium,ex vico cu¬ 
jus vocabulum Seredinnus b , ortus puer ex agricolarum cultoribus Fideli» * 


a Lege Berthemaris aut Berthtmari. an is qui 
principatu Car oh Magni prxevat Coenobio S. Pe¬ 
tri apud Senonas ? audtore Clario Monacho in 
Chronico ad ann. 804 

h Compcndienfis Bibliothccx codex ita inci¬ 
pit : Beatus t ardtt fus in Meritorio Lemovitenfis 
urbis txjiitit oriundus, ox vito cui vocabulum ejl 


Ssredignus . parentibus ajrorum cultoribus , inje- 
nuie tamen. Qui dum puerilem duceret vitam , frc. 
Lemovicenfis verb Abbreviator: t. Purdulfut in 
territorio Lemovtctnfi , vico nemine Surdene, (joe. 
qui vicus efl Marchix fuperioris, vbrnacnli Sar- 
dene , haud procul a VvaraAo, de quo fupri. 


CCcc 




Digitized by i^OOQle 



Ann. Chr. 
pccxxxvii. 
Octo*. vi- 

Cafii lumen 
amittit. 


Matt%. if. 
**• 

0 


Miracula 

facit. 


Vvara&en- 
fi Monaftc- 
■rio praefici¬ 
tur invitus» 


Vfal. toj. 
47 * 


574 VITA S. PARDULFI ABB. WARACTENSIS- 

bus gehealogia, cui nomen ParDuifus. qui dttm puerili degeret vicx, 
mitiflfunus ac modeftus, cum fumma reverentia prx ceteris adolefcentulis 
videbatur. 

3. Quadam die dum effct cuni aliis adolefcentibus, & fub quadam ar¬ 

bore federet, ut moseft in lufibus &: jocis puerilium, tam pro calefadionc 
quam &c fpedaculo ruinx arboris ignem ad concremandum in eadem ar¬ 
bore pofuerunt. quo cxufto, flante vento , inrigante imbri prxfata arbor 
radicitus difrupta in terram volvens ruit: ita ut omnes parvuli qui illic ade- 
rdnt, fugam arriperent, nifi praefatus Dei pUeruluS Pardulfus figno crucii 
armatus remanfit immobilis atque intrepidus. Cafu adveniente ilico ex ra¬ 
mis unus arboris ipfius eum in capite fauciavit vulnere gravi, & ob hoc 
vulnus oculorum lumen amifit. Sed claritas veri luminis per infufionem 
fandi Spiritus internos oculos inluftravit: caecus corpore , 8 c fulgens in 
opere; tentatus ad tempus, &; non mortificatus ; temporali adfpedu pri¬ 
vatus paullifper, Sc perpgtuo bonorum operum lumine repletus: ita ut vi¬ 
dentibus mundi claritatem dux e (Te praevaleret ad itineris patriae cxleftis in¬ 
troitum abfque quolibet offendiculo, ut non cum reprobis diceretur: Sicacut 
caco ductum prabeat, uterque pracipitentur in barathrum. Iftc enim caecus cor¬ 
pore, fcd clarus opere, dum cum propriis parentibus degeret vitam a, quid¬ 
quid ab eis ex alimento vel operimento ab eorum manibus recipiebat, 
hoc fuis manibus in abfeondito erogabat, nifi paullulum in ufum vitat iux. 
erogabat. Cui mox tantam gratiam Dominus contulit, ut qui xd eum ve¬ 
niebant variis infirmitatibus languentes, vel fi cuidam manum imponebat, 
vel oleo benedido perungebat, aut aquam potantibus dabat, repente ab 
eis omnes infirmitates febrium repellebantur, etiam &: qui a dxmonibus 
vexabantur, protinus cum ad eum perdudi fuifTent,a dxmonibus obfeflis 
corporibus effugabat. Haec funt adolefcentix fu* prima rudimenta, hic eft 
ludus pueritix lux. - 

4. Dum talia ccteraque umilia fuperna gratia inluftrante clemens Opi¬ 
fex per eumdem virum Dei lignorum miracula undique corufeant; fic 
unus ex nobilibus Senacorum Lantaxius nomine, i» eadem urbe Co¬ 
mitatus officium nandus, ditatus opibus pluribus,prx ceteris inclytus at¬ 
que procerior in facultatibus vel etiam divitiis pollens. Decreverat namque 
ut propter fua nimia crimina, vel etiam adipifeenda xternx vitxprxmia, 
in vicinx urbis loco , qui vocatur Waradus , Monafterium in honore B. 
Petri Apoftoli xdificare, conabatur & fuis propriis ditare fubfidiis, atque in 
cibos vel operimentum Monachorum &C pauperum delegare. & milfis fpe- 
culatoribus fuis tam ex vicinis Sc fuburbanis lotis quam aut procul, vel 
ubique de qualibet provincia vel natione fervos Dei aut Monachos inve¬ 
nirent , cum fumma alacritate ad prxfatum ovile congregantur , dicente 
Propheta: Et de nationibus congregavit eos. Sicque a quibufdam divulga¬ 
tum eft, quod in prxfato Scredinno famulus Dei Pardulfus timoratam at¬ 
que religiofam ducebat vitam, & die nodeque fedulis atque prolixis vigi¬ 
liis & orationibus pernodans, hoftiam vivam femctipfum Deo madans. 
Mox prxdidus Lantarius audita fama ac divino accenfus fpiritu equum 
fuum fternere julfir , & nullum alium ex pueris ad eum raifit, nifi ipfc 
concitus venit. Et fada oratione virum Dei ad fe accerfere praecepit. 


■0 Idem legitur in codice Compendicnfi. Et 
tamen in F.pitome Lemovicenfi Pardulfus habi¬ 
taculum [elitarium conltruxiflc dicitur his ver¬ 
bis : Hinc gravi» in utroque parente triflitia. ftd 
5 ui humane more lugere dcbuijfet, parentes ce»fo¬ 


latus eft. Tune habitaculum /olitorium conftruens, 
arationibus frvigiliis & jejuniis ajftduus erat. Da¬ 
ta eft ei etiam cum verbo pradicatiems gratia cura¬ 
tionum , ti c. 


o 


Digitized by t^OOQle 



* 

VITA S. PARDULFI ABB. WARACTENSIS. S7S 

Repente intuensvultum ejusclariflimum, pallenti facie cum macie deco- Ann.Crr. 
rata, eleganti adfpedu, crinem pulcherrimum , decora exfarie , rogare Vi. 
coepit lenibus Termonibus demulcens ac blandiens fuadendo , ut cum ipfo 
ad fuum Monafterium ad habitandum diverteret. Sed vir De? renuens 
ejus petitionem , dicendo numquam fc ex eodem loco egreflurum ufquc 
ad finem vita: lux; fupradidus Lantarius tam rogando quam fuadendo eum 
in equum fuum elevare prxeepit, $£ ad Monafterium fuum virum Dei 
perducens augebat Chrifti caulas fpolians fynagogam , & duos puerulos 
prxeipiens, ut ejus familiariflimi fubjacerent fervituti, & cum magna di¬ 
ligentia jufiionem ejus obfervarent: &c ubicumque ipfe Lantarius per fuum 
Comitatum vel in fua propria loca ambulabat, ipfum femper fecum am¬ 
bulare faciebat, &: in fua camera, ubi luus.proprius fiebat ledus, femper 
eminus virum Dei requiefeere faciebat. Et cum Cunda clauftra Monafte-. 
rii & omnis fabrica ipiius vel omnia loca habitabilia perfed^ vel confum- 
mata fuiflent, fupradidus Lancarius per oftium cellula: ipfius viro Dei 
tradidit ad regendum: &: ficut jam fuperius praefati fumus de genealogia 
ejus atque propagine , ut ex agricolis gigneretur; ita &: ifte cordium cu- 
ftos vel cultor elfc non delineret, ferendo vel feminando aflidue pabu¬ 
lum verbi D«i, ut grex fibi commilfus fiat frugi fecundus. Et prolftatus 
fxpedidus Lantarius utroque genu in terram pofcebat dicens, ut cum 
ante tribunal Chrifti adveniret, fuis fuffragiis fublevarctur. Fuit autem 
ejus pxnitcntia ardua nimis. 

5. Poftquam in prxdido Coenobio habitare coepit, oftium cellae ipfius ibi rigidi 
egrcllus non fuit, numquam a fole calefadus nili per feneftram , num- m “' 
quam carnium neque volatilium efu ufus cft, numquam linteo indutus, 

( neque balneo uliis , nifx poftquam infirmari coepit, fuadentibus Fratribus, 

raridime aeftuabat ex calidis lapidibus. Et cum introiflet ubi cft Warecus *, * /. Vvara- 
latentcr ferrum deferens acutum, &: eunda membra fua minutiftime inci- 1X1,5 
debat, ut femper vulneratus elfet, & fada * vulnera vix de loco moveri* u ^ r ,5 bus 
potuilfct, ut bene cum Propheta diceret: Non efi finitas in carne mea d *>/„;. }7 . 4 . 
facie mea. Comedebat fcmel in hebdomada , & hoc aridi ftimam efcam. 
Quadragcfimis namque temporibus omni corpore nudato a difcipulo fuo 
virgis exdi fe prxeipiebat. Node vero omni corpore proftrato in terram, 
extenfis brachiis , tam xftate quam hieme quamdiu potuilfet in oratione 
jacebat. Surgente autem eo ab oratione paullulum requiefeebat. quod vero 
rcilabat poft nodurnas horas*, ex ledionibus quod legendum audiebat * 
memoriter recitabat. "Poft matutinas vt:ro laudes rcfponforia vel antipho- 
nas de fandis Martyribus vel ConfelToribus decantando meditabatur. A 
tertii» autem hora ufque ad fextam orationibus b utebatur ; a fexta vero b 
ulquc ad horam nonam filcntium faciebat. Exeunte autem eo ad Nonam, 
pauperes vel infirmos qui ad eum veniebant, verbi Dei pane viexque prx- 
dicatione fatiabat. 

6 . Dum quadam node paullulum obdormiffet, Archangelum Michae- Anseli Mi¬ 
le m coram fe in fomnis adliftentem vidit, qui clara voce ad eum ait: Par- 

dulfe vis Dei, furge velociter, &: adfcende per hunc gradum fcalx iftius, honoratur, 
dextera manu grelfus dirige , finiftra autem noli praeire , quia tenebra: 
magna: funt. Ecce Dominus Deus tuus quem diligis, ftat ad fummitatem 
fcalae, tenens coronam in manibus , quam in capite tuo ponere velit ■, 

&: baculum quem tibi ad regendum populum fuum dedit. Tunc famulus 

.* Pr.vfcriptum a S. Benedi£to in ReguJae cap. 8, viatur. Huc alludit Auctor hoc loco. 

Ut quod rejlat pcfl vigilias . a f ratribtu qui pfalterii b Compendienfis : A tertia autem hora vfque ai 

vel letlionum aliquid indigeat . meditationi infer . fextam per lingula altaria orationibut tnpjhbat. 


Digitized by 


Google 



576VITA S. PARDULFI ABB. WARACTENSIS. 

ann.Chr. Dei ftatim confingens, & locum ubi pedes Angeli per vifum adftarc vicjic 
dccxxztii. deolculans, protinus (e cum lacrymis in orationem dedit : & poftea ad 
omncs aegrotantes q U i ad eum veniebant, de ipfa terra ubi pedes Angeli ad- 
Ra^naricu fta*e vidcfat, ad fpargendum in domibus eorum dabat, 
ob^aptas 7. Sed cum jam ejus vitam vel abftinentiam digeflutius, de ejus virtuti- 
mtumT* bas aliquid enarrare debemus. Quidam ex rufticis vulgaribus Gominus 
jiat. nomine , dum ligna ad ufum ignis caederet , ut adfolet , in vetufta arbo- 

* re bolidos a quos vulgo lemigas vocant, adhaerentes reperit : & cum eas 
collcgiflet, decrevit ut eas ad virum Dei Pardulfum deferret. Et dumcon- 

b citus ad Monafterium ad virum Dei properaret, Ragnar'icum quem¬ 
dam Confiliarium inluftris viri Chunoaldi l ’ Principis , nccnon &c Le¬ 
gatarium praecelli Majoris-domus Francorum Caro li in via obviavit, 
icifcitatus ab eo cui 'eas ‘deferret lemigas. Tunc homo confitendo dixit, 
quod.ad virum Dei Pardulfum eas deferebat , qui nihil carnium nec vo¬ 
latilium edebat. Sed praedi&us Ragnaricus temerario ordine eafdem le¬ 
migas de njanu hominis ufurpavit, &: puero fuo praecepit, ut quando ho¬ 
ra vefccndi venerit, eas ad comedendum diligenter praepararet. Et cum 

* ante ipfum fuilfent allatae, priufquam ex eis in os pofuiifet , ita fa&um 
cft , iit c nequam guttur ejus vel caput tumefeeret. Sic unu%ex pueris in- 
quiens ait, quod pro lemigis quas homo ad virum Dei deferebat, ex 
hoc male pateretur. Tunc fapedi&us Ragnaricus equum fuum quem fe- 
derc confuevcrat fternere praecepit , &c per unum ex pueris fuis ad famu¬ 
lum Dei Pardulfum direxit , & ita praecepit, ut proftratus fuis pedibus 
dcofcularetur , veniamque deprecaretur pro culpa, quam in eo commiferat 
ut relaxaretur , ac pro eo Dei mifcricordiam exoraret. Et cum homo ante 

» virum Dei advenifiet, & eunda retulififet, tunc, vir Dei hiljriffimo vul- 
» tu, & quali fubridens dixit: O fili, femper contraria funt impiis praecepta 
« juftitiae. Nos autem etfi in magnis tribulationibus pofiti fumus , tamen a 
” Conditore noftro omnino non fumus delpedi. vos autem quomodo debe¬ 
tis erogare propria , dum rapitis aliena ? Et continuo nihil moras agens, 
Oratorium ingrelfus pro eo Domini mifericordiam diutiflime oravit, &c 
oleum benedidum & aquam manibus fuis dedit. Et cum homo adeumdem • 
Ragnaricum reverfus fuilfec, &: oleo eum perunxifTct, & aquam in os 
pofuiifet; caedem lemigas unde ingrelfae fuerant cum magno ftrepitu re¬ 
dierunt : & ita fanatus cft homo. Rurfufque multis diebus crebro ad vi¬ 
rum Dei veniens, gratias agens, confitendo peccatafija, laudem dabat Deo. 
item cla«- 8. Aliud quoque fertur miraculutn , quod per eum Dominus operatus 
dum * eft. Dum quadam die folus fine Fratribus refideret, claudus quidam Mar¬ 
cellus nomine, qui ab utero matris fuae calcaneos haerentes renibus* ni¬ 
hil aliud nili cum fcamcllis gradiebatur , ad eum veniens rogare coepit, ut 
pro reftauratione fui grelfus Dominus exoraret. Tunc vir Dei refpondens 
ait: O nate , ifta virtus apud B. Petrum fuit, quando ad portam Tem¬ 
pli claudum invenerat, ab eo ftipendia vivendi poftulabat. Tunc bea- 
Aa.yc tilfimus Petrus refpondens ait: Argentum & aurum non eft mihi , quod au¬ 
tem habeo , hoc tibi do : In nomine J e s u-C hristi firge & ambula. O quale 
miraculum , dum vidum corporalem qujereret, ftabilitatem pedum re- 

m In codice Lemoviccnfi volites , redbus in Com- t Corapendiends: ut neque gutture , ntqut en 

pendienli hietes , id fungi genus. projitertpejftt. Qui intentum unxiubatur. ut factt 

b Chunoaldus Hunolduivc Dux Aquitaniae prxe- tx toto corpore tumtfcentt vix oculi ejus tn capite (ln- 
rat, in codice Compendienfi Rex dictus his verbis: rent. Lemovicenfis: ut ntqut in os tongtjh (forti 
Rtgnaricum quemdam Confiliarium Regis Hunuldi, tongeri) ntque guttur tntjictrt, ntqut txtru tstjiti 
net non & Legatarium qutm, &f. potuerint, Crt. 

. cepit: 



" itized by 


Google 



VITA S. PARDULFI ABB. WARACTJENSIS. 577 ' 

Cepit. Nos .autem , fili, inuficacum habemus miraculum iftud. Nam recor- 
dati fumus , quia Dominus difcipulis filis pollicicus cft dicens : Si habueri- octo*, u. 
tts fidtm ut gratum finapis , dicetis monti huic , Tran/i hinc * & tranfibit , & Matth. 17. 
nihil impojjibtle erit vobis. Tu autem , fili, adquiefce confilio meo, &c vade ' 9 ‘ 
ad fontem meum quem ego conftruere rogavi, & nudatum corpus tuum 
ex ea aqua ablue, & deinceps cx aqua bencdida totum corpus tuum leni, 

&: eadem node in Oratorio quod eft in honore fandi ac beatiftimi Silva¬ 
ni Martyris tota node vigila , &: nos cum Fratribus pro reftauratione gref- 
fuum tuorum Dcanini mifericordiam exoremus *. Et cfim ita fa&omefi * orabimus 
fet, & ifdem claudus intempefta npde vigilaret, paullulum gravius U 
fomno obdormivit: & mox vocem vehementem quam poterat emittens ,• 

& rurfum fe erigens ad craticulas, ubi Fratres ad pfallendum fe fupponere 
foliti funt, manibus amplexatus eft. Tunc Prefbyter cuftos cellula: ejus i 
BlandoIenus nomine , evigilans , & aperto oftio Oratorii ingreffus^ 
diligenter inquirens quidnam fit, quomodo taliter obveniffet} fcd praedi- 
dus Marcellus refpondens dixit, quod vir Dei Pardulfus eum per hume¬ 
ros fuos manibus complexatus fit , & furfum elevaffet. Tunc Prefbyter. 
profternens fe in orationem , cumlacrymis glorificans mifericordiam Doj 
mini Salvatoris noftri, qui taba per fervum fuum operti dignatus cft. Ec ‘ 
ita fofpes fadus eft , ut in craftinum relidis fcamellis propriis greffibus ad, 
virum Dei pervenit. 

Godolaicus * quidam faber ex Lemovica civitate arreptus a das-» D*®onia- 
monibus, vindus catenis collo vel brachiis , cum duobus dydoribus unus ‘ os Jlbetat - 
qui praeibat , &: alius qui retrorfum traheret , quia quemcumque adpre- 
hendere potuiftet, aut manibus trucidaret, aut dentibus laniaret; ftatim laxcu*. 
cum ad hominem Dei fuiflec addudus , multis conviciis vel increpationi¬ 
bus virum Dei exprobrans , dicens latronem, faHatorem, impoftorem. 

Tunc vir Dei omnia patienter ferens , cibum 6 C potum ei dare ptxcepit„ 

Mox Oratorium ingrefliis pro eo Dominum exoravit, & per aliquantos 
dies fecum fecit demorari: Se ita fanum fadum unde venerat remifit. 

10. Alii quidam duo, Centullqs nomine Bcnedidus, darmonibus re¬ 
pleti, ad eum perdudi, qui fuis orationibus fimiliter liberati funt. 

11. Domolintis nomine ex Wafconia, qui lumen oculorum amiferat & c*cfi*gi* 
raucitate gutturis gravabatur, qui nifi ad aurem ali cujus os fuum propina 
quaret, nihil quod loqueretur incelligete quifpiam potuiftet; protinus ut- 

ad eum perdudus eft, lumen oculorum recepit, 6 c lingua: loquendi rc- 

ftauratur officium. • : 

ii. Et aliud non tacebo quod per eum Dominus oftendit. Paralyticus 
quidam, qui per quinquennium in porticu S, Martini Confcfforis Tutonisja- 
cebat, qui nec manus ad os ducere potuit, nec in aliud latus declinare) 
vox ad eum in fomnis commonuit dicens: Surgc & citius propera Lcmovi-. 
cenfcm urbem , S c virum Dei Pardulfum invenies , & per curo tibi Do-; 
minus tribuet fofpitatcm. Et cum femel vel terti&ei revelatum fuiflet, uni 
ex Monachis 1 Monafterii ipfius omnia indicavit, Sc prxdidus Monachus- ■« 
domno Aude l ando * Abbati omnia retulit qux per vifum viderat. Ve* 
nerabilis vir prxfatus Abbas afellum ei dare prxeepie, & duos famulos, 
qui eum ad virum Dei perducerent. Et cum ad eum perveniffet, fignum 
crucis fuper eum imponens , S l poft paucos dies fanus effedus , unde ve¬ 
nerat reaiit. ' 

4 Ergo Monachi tum erant inTuronica Ecdefia & quidem Abbate Audelando feu Autlando, CVfo- 
S.Martini, (quodalias non femel probavimus) li Martclli principatu. 

Atta. SS . Ord. S.B. Sxculum III. 9 D D d d 


Digitized by ^ooQle 



5^ VITA S. PARDULFIABB. W AR ACTENSIS. 

Akn chr. *5- Alio namque tempore cum lfmaelitarum gens Pi&avenfem a urbem 
reexxxvii fuiflenc ingrefli ? & prxcclfus Mapr-domus Carolus cum eundis Fran- 
Octob. vi. coruma( J debellandum eos veniflet, &c devido proelio hoftem profternens, 
Sara«nos fpolia capiens > captivos revocavit. Sic quamplures ex eadem gente Ifmae- 
aduu Mo- liranan fugam arripuerunt •, & unde revertebantur , qucmcumque homi- 
orjdopro- nem Chriftianum inveniebant ,*8 c ubicumque Monaftcria au* loca fanda 
bibet. obviaflent, igni concremabant. Ita divulgatum eft,quod ad Monafterium 
viri Dei Paraulfi pervenirent. Et cum hxc famulus Dei audiret , dicebat 
Fratribus : Filii, fi venerint ad januas Monafterii, cibum^fk: potum cis prx- 
bete , quia dc itinere fatigati funt. Quid putas qua caritate eflet ignitus, 
qui paganis bellatoribus epulas praeparare nitebatur? Tunc Fratres prardidi 
Monafterii qui cum undique adfiftcbant vel miniftrabant, plauftrum prx- 
paratum & opertum velis adduxerunt, ut cum ad eremi loca perducerent, 
ut a gente nefandiftima non periclitaretur. Sed dum vir Dei armatus Spi¬ 
ritu-lan&o nullatenus confentirct petitioni eorum, dicens numquam fe ex 
eodem loco elfe egreflurum ufque ad finem vitae i omnes tunc Fratres qui 
illic aderant fugati funt, nifi vir Dei. hic folus remanfit intrepidus , & 
unus famulus ceteris deterior, Eufrafius nomine, occultatus remanfit, ut 
ejus finem videre potuiifet. Et cum jam ad portam Monafterii eminus ad- 
propinquarent , praedictus Eufrafius ad virum Dei occurrens dicebat: Pa¬ 
ter , ne definas ab oratione , quia januas Monafterii imminent. Tunc vir 
Dei non fuae mortis diferimen metuens, fed Coenobii fui caulx follicitu- 
dinem gerens, continuo in orationem proftratus Dominum exoravit di¬ 
cens : Contere eos,Domine, & diflipa gentem bella gerentem, &:non fi- 
nas hodie januas illius Monafterii ingredi. Repente omnes in unum cu¬ 
neum conjun&i, excitate conclufi , luis linguis conloquent^s diutiflime 
fteterunt , viam qua profeduri erant perrexerunt : 6 c famulus Dei 
permanfit ovans atque intrepidus. 

Aquam 14. Et aliud b non tacebo miraculum , quod per eum Dominus opera- 
proinfir- tus eft. Sobolcnus quidam nomine ex Arvernico territorio ad cum ve¬ 
rnis facrat. n j cns ^ de C j US a q Ua ampullam plenam figno crucis roboratam detulit, ut 
cam pro falute fua fuorumque omnium domefticorum vel xgrotantium Ic- 
cum femper haberet, quam fupra ledulumfuum ubi.quicfcebat pependit. 
Quadam vero dic xgrotantes ad eum venientes rogare cum c ceperunt, ut 
pro daritatis gratia ex eadem aqua ad potandum vel ad liniendum paullu- 
lum pro reparatione corporis daret: led prxfatus homo renuens petitio¬ 
nem eorum nihil eis donavit. Altera vero die ad ftratum fuum veniens, 
os ampullx in pariete pendentem reperit, & ampullam cum aqua perclu- 
fam in ftratu luo reperit *, & qui xgrotantibus dare neglexit, ad luum 
opus ex ipfa aqua nihil habere potuit. Et continuo pavens , cum magna 
reverentia vel timore ampullam cum aqua ad virum Dei refert, veniam 
pofcens, ut culpam quam admiferat relaxaret. 

EquorefH- Arnulfus quidam juvenis inluftris viri Ghumald i Principis an- 
tuit oculos, nonam cuidam vidux tollens ante caballum fuum pofuit ad comedendum. 
At illa proclamans diaebat, quod ancilla viri Dei Pardulfi eftet, &c nihil 
alimenti anni prxfentis amplius haberet. Tunc idem Arnulfus nihil ve- 
rens , ejus annonam mdiferete abftulit, & ante equum fuum pofuit. Et 
«um ille foras domum ipfius fuilfct egreflus , oculi caballi ipfius egredi a 
capite in fronte ipfius fufpenfi pendebant. Sed & ipfe Arnulfus reverfus 


* Ia Vttabrcviori legitur Cadurctnfcm. utrum- b miraculmp omittitur ia epitome Com¬ 
ice ▼erum, quamquam Saracenos Carolus apud pendienfi. 

’i&avoscelqbcicladeprollravitannoocc xxt;i. 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. PARDULFI ABB. WA RACTENSIS. j ; 9 

invenit annonam inta&am ante equum fuum,& oculos prominentes a ea- Akn.Ch». 
pite fufpenfos. Cum magna reverentia vel pavore eumdem caballum exu- oct”» Vi’ 
tum oculis ad virum Dei pertrahens , & confitendo peccata fua , omnia 
famulo Dei retulit quae gefta erane. Sed beatus vir Dei Pardulfus Fratri¬ 
bus qui cum eo aderant prxeepit , ut oculos caballi unde egrefli fuerant 
remitterent, & ejus aquam benedidam defuper linirent, & cos cum li¬ 
gaminibus adftrjngcrcnt. Craftina dic priftinum lumen oculorum reftituit, 

& prxdido viro cui fuerat fanum reddidit, & culpam quam in cum de¬ 
liquerat remifit. 

16. Liframnus quidam Prarpoficus prxdidi Monafterii decrevit, ut Trabe bre- 
in Bafilica B. Albini Confefloris, ubi poftea corpus fandi viri Pardulfi ja- 

cet humatum, gradus faceret: & menfuratum * locum Bafilica: ipfius, g ct US au ' 
cum carpentariis in filvam perrexit , & fadum folium plauftro impofitum *n»mfura- 
ad Monafterium perduxerunt: & iterum menfuratum , pedem & dimi- 10 ’°** 
dium menfura hominis breviorem invenerunt. Tunc Prarpoficus multum 
fcandalizans & iracundia: furore fuccenfus, cifdem carpentariis difcipli- 
nam a corporis imponi juflit. Tunc unus ex ipfis pavore perterritus, ad vi* * 
rum Dei fugicans &: flexis poplitibus ad pedes ejus provolvens. Et cum ei 
geftum indicaffet rei, eumdem Prsepofitum coram fe advenire praecepit 
dicens: Fili, noli irafei , neque iram perficias, quia ira mater virtutum 
non eft ; &; nihil mali geras in his pauperculis , fed cxfpcda hac node, 
craftina autem die, aut alium in filva praccidete faciam, aut ipfumdiligen¬ 
ter fupponere. Poft hxc verba, craftina dic diluculo iterum menfurantes, 
invenerunt fimiliter pedem &c dimidium longius. Quod lignum prxeifum, 
quod abbreviatum fuit, hodie ob tcftimonium in eadem Bafilica adpen- 
derunt. quem & multi ex eodem ligno a typo quartano vexati, vel den¬ 
tium dolorem habentes fani efficiuntur. 

17. Au narius quidam vir , qui dentium dolorem graviter patieba- Qnidam 
tur, ad eum veniens & locum dploris ejus manibus contingens & falivam * onfi ' 
cx ore fuo fpuens , praecepit ut digitum fuum intingueret, & loca den- nens /ge¬ 
tium doloris liniret. Sed prxdidus Aunarius fuperbia tumidus, faftidiofo Titer fc lu - 
more de palma fua latenter jacit b . 8e cum per portam ipfius Monafterii bec ' t 
progrederetur , caballus ejus in terram cadendo ruit, cumque prxeipita- 

vit, & coxam illius minutiflime fregit , &: aliorum manibus ad hofpitium 
deportatus, prope annum xgrotavit, tc vix ad fanitatem pervenit. Hujus 
autem fertur miraculum , quod per cum divina operata eft clementia : & 
multi fuperfunt qui ipfum viderunt miraculum. Auno** 

18. Homo quidam ex territorio Biturico * Leodulfus nomine ad virum FiUoium' i 
Dei veniens popofeit, ut filium fuum ad baptifmum fontis fufeiperet: & fonte-fufei- 
famulus Dei nihil denegans, hoc quod ab eo petiit adquievit. Elcvatoque TlU0i 
infante ab eo de fonte , albis indutum deofculans , & genitori fuo ad nu- nico 
triendum commendavit, 8c genitor ejus infantem aa propriam detulit 
domum. Genitrix namque ejus cum magno gaudio ad ladandum fufeepit, 

& in agitario , quod vulgo berciolum c vocant, pannis conftridum impo- c 
fixit , &c cxtenfa manu agitare nitebatur , & eum movere nullatenus 
prxvaluit. Undique confpiciens vel ferutans , fi quidpfam oppofitum aut 
impedimentum haberet, fed cum nihil repperit , manum ad fe retrahens, 


s En difciplinx vocabulum pro corporis fla¬ 
gellatione ufurpatum. quod tamen aliter exprimi- 
turin codice Compcndicnfi: cctpit carpentario ve~ 
bementermintri. Tune unut &c. 
b Male hanc locum reddit I^movicenfis. Dum 


vir Dei digitos imponit dentibus , & fnliva illinit, 
manum S. Pardu'fimomordit Aunarius. Compen- 
dienfis cum antiquiori anonymo confcntit. 
c Compcndieuli barcielnm. hinc Gallica Vox 

kerctau, 

DDdd ij 


Digitized by 


Google 



jSo VITA S. PARDULFI ABB. WARACTENSIS. 

Ann-Ciw. ftupcrc demens te pavide cogitare coepit quidnam dTet. Mox mirum in 
OctosVi. modum divino atque fuperno nutu quafi ad manum hominis coadus, 
per fe agitari coepit berciolus. Tunc prxdida genitrix ejus vocat virum 
Tuum , te hoc indicat ei > undique manentibus hoc oftendit miraculum, 
veniunt te vident glorificantes Deum. Quamdiu autem fuit infans in al¬ 
bis , numquam a manu hominis fuit agitatus nifi ex fuperno motu te 
poft paucos dies infans animam quam receperat reddidit, te poftea geni¬ 
tor ejus prxfatum berciolum , quod honefto fermone Philofophi cunabu- 
lum vocant, pro memoria falutis in domo fua pependit. Et cum moder¬ 
no tempore Francorum cohortes prxdidam depopulaffcnt urbem, te cun- 
0 dorum domos igni cremaffent 1 ; hanc domum in qua erat cunabulum ap- 
penfum nullatenus cremare potuerunt, nec quidpiam eam vel parum exure¬ 
re valuerunt. 

Dominica 1 9. Beatus igitur Pardulfos cum jam ferme odogiota aetatis fux degeret 

«Hemori- annos, ea tempeftate qua prxcclfus atque inlufter Major-domus C aro- 
m ' lus regeret Franciam j inlufter quoque vir Chunoldus regeret Aquita¬ 
niam per permiflum Caroli} praefatus vir caniciei candore fplendidus, 
vultu angelico a bono opere , nullo onere fatigatus, nulla gravitudine pi¬ 
ger , nulla aetate ferus» nulla excitate offenfus, Dominum pofcens ut ejus 
finem remunerari juberet} mox dolore membrorum adtadus ad iedum re¬ 
diit , feptemque dierum carnis afflidionem ferens , adveniente autem Do- 
b minica h die defedum corporis vicina morte imminente adfignans , fe 
paullulum obdormivit. Et cum a fomno evigilalfct, ait ad Fratres qui un¬ 
dique adfiftebant miniftrantes ei: Cujus tubam vociferantem ad portam 
Monafterii hac hora audivi i At illi cogitantes quod mente loquendi ca- 
ruiifet, refpondcntes dixerunt: O Pater fande, quid infanc loqueris, quia 
numquam te verba fruftra loqui audivimus. At ille rclpondens ait: O na¬ 
ti, ego non infanio, fed illam tubam quam inlufter vir Eud o ad fignifi- 
candum proelium tubari confuevit, vociferantem audivi. Patenter intelli- 
gendum cft , quod chorus Angelorum ejus fufeepit animam, atque xthe- 
i.t hf.4. ra penetrafle non dubium eft , dicente beato Paulo .' Jjfuoniom ipjc&tm* 
lS - nus in jujfn & in voce Archangeli , & in tuba Dei defiendet de celo. 
a fuisdefi- xo. Prdbytcr quidam Scopimus * nomine in domo altera caligas 
♦'«/."scn- c i us < l uas °P cratus fuerat , pedibus ejus impofuit, te defuper cum 
biiius lacrymis vel lamentis duriffime flebat. Tunc vir Dei ait : Fili , quis eft 
qui caligas meas contigit, vel pedibus fuis impofuit ? Fratres requirentes 
eas, in alia domo invenerunt prxfatum Prelbytcrum defuper lamentan¬ 
tem. Et turbx Monafterii illius vefpertinis peradis circa ledulum ejus 
flentes fteterunt, dicentes : Heu grex relide , quis nos queat a vipereis 
morfibus abftrahere ? quis nos de fxvientibus luporum dentibus Uberare 
reUdo Paftore? cur nos,Pater bone,derelinquis i vel ubi quxremus tuam 
angelicam dodrinam ? quale refponfum demus pro te ? te quem rcfpicic- 
mus in loco BafiUcx, ubi ftare confuever^s ? quis eft , qui fine te lugeat 
monita tua, vel quale reddemus refponfum infirmis , quando te ad requi¬ 
rendum venerint ? At ille vix ut potuit loqui confolans eos divinis fermo- 
nibus : ViriUter agite , inquit, te confortetur cor veftrum , te exfpedate 
Dominum te inluminamini, te facies veftrx non confundentur : te nihil 
vobis deerit, fi timueritis Dominum, te Dominus non privabit bonis 


» Id contigit anno bcc ui , paullo poft 
mortem Caroli Martelli , ut in Chronici Frede- 
gariani continuatione legitur cap. 111. 
b Hinc colligitur , S, Pardulfom obiilTc anno 


scc x i x t 11. fiquidem obiit die dominica , 
prid. Nonas O&obns, altero anno quam Huaol- 
dusEudoni patri eiftin&o fuccefferat. Sepultus cft 
▼ir fanftus in Eccfcfta S. Albini, fiipfa irem. i£. 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. PARDULFI AES. WARACTENSIS. j8t 

omnes ambulantes in innocentia; ut meritb audiatis defiderabilem vocem Awn.Chr. 
Domini: Venite , benedidH Patris mei t percipite regnum, quod vobis paratum DccxirTir - 
efi ab origine mundi. Cum haec loqueretur, fanda illa anima.came foluta 2 anh.'V s '. 
eft. Eadem verb hora Theodorus * ejus difcipulus vocempfallentium h- 
in caelo audivit, 8c concitus ad virum Dei pervenit, & invenit eum jam 
defun&um. Vae nobis miferisi quis umquam talem videat i aut quis de eo 
eonloquens ficcos habere poterit oculos? 

xi. Poftquam corpus ejus fuit humatum , rabidus quidam Berthericus 
ad fepulcrum ejus fanus effedus , unde venerat remeavit. 


APPENDIX. 

De Tranjlatione Reliquiarum S. Pardulfi in Monafitrium Arnacum. 

i. TNtbr Garafttnfes & Arnacenfes incolas de torpore S. ‘Pardulfi lis -vetus eft. 

J. Anno gratis m c c ixn* tefte Gaufredo Priore Vofienfi in lib. t +p. 6z, quum * sh Itgtu* 
in urbe Lemovicis dedicanda erat S. f^aleria Eectejia, ifruc delatum eft geftatorium S. dum, no» 
Valcrici cum argenteo S. Pardulfi de Gara&o. Reliquias Virginis juxta morem foris x li - 
muros ex-ccpimus in cappis, inquit Gaufredus > tum Monachus Coenobii S. Martialis > 

S. Valcrici ad Monaftcrii portam occidentalem. Sed quia Gara&cnfes ja&abant fe B. 

Pardulfum habere, noluit Abbas fi ve conventus cos ex ordine recipere, ne in ferupu- 
lum Principibus de Turribus veniret, qui eumdem Patrem Arnaco intulerunt. 

a. Plane corporis S. Pardulfi Tranjlationem in Amatam Monafitrium defiribit idem 
'Au&or in Chron. lib. i cap. i & feqq. in hunc modum. DulciiEmi Patris Pardulfi 
corpus longe poli ejus tranfitum de Coenobio Gara&enfi delatum eft in Monafterio 
Sarlatcnfi, & juxta corpus S. Sacerdotis Lemovkenfis Epifcopi honefte collocatum 
eft. Illic multarum fighis virtutum popnlomm turbas invitans , Monachis tunc ibi- t^orn. 
dem religiofis naufeam ingerebat. Quapropter Abbatem a Pontifice Reparantes , in 
Ecclefiam S. Johannis extra Monafterium tranftulerunt. dehinc fubtra&a fignorum 
frequentia Pardulfum Sacerdoti parem divina pietas dicitur oftendifle, Et cap. a. Eo 
tempore, nempe principatu kotberti francorum Regis > Guibo de Turribus , qui 
cognominatus eft Niger, inter Principes Lemovicini climatis probitatis titulo clarebat. 

Erat illi uxor non difpar natalibus, Engalcias numine, filia Principis Malamortenfis * * 
caftri, quas S. Geraldi Aureliaccnfis ex nepre proneptis exftitifle narratur. Hi enim m »rt 
Ecclefiam dc Arnaco, quae olim fiiit in honore S. Petri , parva quidem , fcd paro- 
chialis, in melius ampliare ftudebar. Hunc adjuvit Sarlaxenfis Prefbyter quidam > & 
de corpore S. Pardulfi transferendo fcfe miniftrum Deo audorc fore fpopondir. Qui 
Sarlaco * rediens, Samfti Reliquias de loculo transfert in loculum, deinde no&u pro- * Satiatum 
perat ire. ne ver6 per diem res cognofccrctur, afinum ftravit, Sc (ut ruftice loquar) 

Uiperpofuit baftas *, in quarum una lipfarwm San&i pofuit, in alia Gauzbertum pue- ‘fi ca - 
mm uram recondidit, quae omnia linteo cooperuit. Obviantibus vero dicebar , in colis**!»/* 1 * 
mercato Saliniacenfis *caftri quod agitur quinta ferit, panem ferre ac refisrre, Sicque *salJwu 
devenit ad Vizeras * litus. Addit cap. 4. Die notata venit ad fluvium inclytus heros * u Vtx.tn 
Cjuido , militum turmam fecum armatam promte conducens. Quid multa I Sufcipi- 
tur t Principe thefaurus preriofior auro, ip&que die in villa de Ptrpefac» non hofpi- 
tes, (ed domini hofpitati funt. Poftera die , hoc eft xix Kalend. Januarii, Arna¬ 
co devenerunt, & in Ecclefia fua novus hofpcs pofleflor perpetuus ctfc&us eft. Tunc 
fa&a follemni donatione contulit Ccenobium Abbatibus S. Martialis : & Hugoni Sc 
Gaufredo donum iftud poftea Lemovicenfis Pontifex Jordanus approbavit, & Bene- 
diftus Papa confirmavit , tsrc .• Jordanus cognomento de Laron Lemovicenfis Epifco- 
|>us, is efi qui antequam abiret Hicrofolymis , confecravit Monafterium dc Arnaco, 
in quo quidcit corpus almi Pardulfi, in honore fan&iflimx Trinitatis Idibus Julii an¬ 
no dominicas Inc. M xxvm, ut idem au&or feribit cap. q. Idem Monafterium feu 
Ecclefiam dc Arnaco Petrus Lemovicenfis Epilcopus dedicavit x v Kalend, Dccemb. 
in honorem S. Trinitatis fen&ique Pardulfi, cap. 29. 

5. Gaufredus in Chron. lib. t. cap. 74, promittit fe de facrofan&o myfterio corpo- 

DDdd iij 


Digitized by CjjOOQIC 



J8! VITA S. PARDULFI ABB. WARACTENS. 

Ann Ch» l ‘i s Chrifti ollarum in libro Miraculorum S. Pardulfi , quem librum necdum videre 
vccixxvit. Hcuit. Meminit idem auftor cap. 27 deletionis corporis S. Pardulfi anno Domini 
Ocres, yi. m xciv fatta in urbem Lemovices ob luem ingruentem. Tunc Dominus omnipotens, 
inquit , B. Pardulfum prxclaris decoravit miraculis , cujus corpus illic dc Arn^co 
maximo cum honore fuerat deportatam. 

4. Poftmvdum relatum efi S an Eli corpus in Coenobium Arnecum , Arnae, in cujus 
Ecclefia hattenus adfervatur. Ifiud Monafierium rtdaElum efi in Prioratum Mona¬ 
chorum coetu defiitutum: de quorum refiitutione cogitant prenobiles domini de Pompe- 
dorio, qui in S. Pardulfi Ecdejia fepultura locum habent. Arnacum opidulum fitum 
efi in Lemovicibus uno lapide a cafiro Pompedorio , Porppadour, inter Voficnfcm Ab¬ 
batiam & Tutelam urbem. 

i 

O» «O C/B O* CO #0 


“VITA SANCTI LEUTFREDI 

ABBA*TIS MADRIACENSIS IN NEUSTRIA, 
Au&ore Monacho anonymo, qui fasculo ix vixit. 

Ex editione Iacobi Srulii & variu mjf. 


OBSERVATIONES P R M V I M. 


Vit* feri- 
peores. 

* S. Loufrejt 


S. Lcutfrtdi 
memoria. 


Monafte- 

rium. 

* i'Eure 

* Evreux 


VI S.-Liutfredi * Abbatis gtfia illufiravit M onachut anonymut, 
partit» ex antiquariis monumentis, partim ex relatione majorum com¬ 
perta in ordinem retulit. Is vivebat pauUo pofi Elevationem ( ut votant) 
S. Leutfiedi. qua anno dccc li fafla dicitur, certe ante Tranjlatio- 
nem corporis ejus in urbem Parifiacam, uti ex libro miraculorum inteHigimus. 

1. S. Leutficdum commendat fincerum Vfuardi Martyrologium his verbis; x 1 Ka- 
Icnd. Julii, in pago Madriacenfi S. Leutfredi Conf. qui in monumentum eximix fan- 
ditacis orationibus fuis fontem produxiiTe fertur de terra. Eumdem laudant Fride- 
godus & alii in aBis S. Audoieni Epifcopi Rotomagenfis. Madriacenfis pagus, de Ma- 
dric, is efi, cui Nebelongus Comes , ejufque filius Theodcbertus prajuijfe dicuntur, 
Ebrticas inter & Vernonem.opidum dijfufus. 

5. Leutfiedus jujfu Assjberti Audoieni fuccejfons e pago Rotomagenfi in natale folum 
regrejfus , Monafierium adificavit ad amnem Alturam * Auturdmve in pago Madria¬ 
cenfi, altero miliari ab urbe Ebrtica* : cujus fundamenta circiter annum dc x c po- 
fusjfe videtur, ut pofiea expendemus. Ifiuc in adem facram , pro more illius temporis 
Monafieriorum, diu feminis negatus ingrejfus. Id probat praespui liber Miraculorum 
cap. 4. Monachis per Nortmannos fugatis Monafierium Madriaccnfe , aliis Crucis 
S. Audocni feu Hcltonis, (fic primitus vocabatur, nunc vero Crucis S. Leutfredi )per 
Carolum cognomento Simplicem unitum efi Coenobio S. Germani a Pratis , quo Mona- 
ehi Leutfrediani una cum Patroni fui aliorumque Reliquiis confugerant. Tefies hujus 
rei funt littera Caroli Regis, data Compendio Palatio 11 Id. Martii, Indid. vi, re¬ 
gnante Carolo Rege gloriofo, redintegrante xxi, largiore vcr& hereditate indepta 
vi, id efi anno dcc cc xviii. quibus litteris ad petitionem Rotbetti Marchionis 
Abbatis Monailerii S. Vincentir feu S. Germani, necnon Heriberti Comitis Veroman- 
denfis & Abbonis Epifcopi Parifiaci, fubjicit Abbatiam qux nuncupatur Crux S. Au¬ 
docni, S. Germano ejufque Monachis, praeter partem ipiius Abbati* quam concedit 
Nortmannis Sequanenfibus , videlicet Rolloni fuifque Comitibus, pro tutela Regni. 
idque facit tum pro veneratione fandorum.cinerum Audocni Archicpifcopi, necnon 
beatorum Confertorum Leutfredi fratrifquc ejus Agofredi, quatinus abhinc Sc dein¬ 
ceps prxdidotum membra Sandorum ab cifdem Coenobitis reverenter fufcipetencur, 
cultiiquc divino lecus beatos arcus Germani collocarentur: tum pro anniverfario di- 
lcdiflimx ejus conjugis Fridcrunx , necnon die yndionis ipfiu9 Caroli celebrandis 



Digitized by ^ ooQle 



VITA S. LEUTFREDI ABB. MADRIACENS. j8 3 

v. Kalcnd. Februarii follcmnitate S. Agnetis. Reb tu compofitis rejlitutaejl Abbatia Mo- Circa An. 
nuchis Leutfredianis eo pallo, ut reportat it aliis, fancli Leutfredi Reliquia penes Mo- nec 
nachos Germanenfes remanerent. xxxmt. 

4. Floruere in Coenobio Madriacenfi B . Agofredus S. Leutfredi frater . cujut 
tamen nulla in his Aliis mentio; S. 'Bar.sanor.ius 'Abbas cultut Idib. Septemb. iUufttes, 

& Guitmundus Averfana urbis in Italia Epifcopsu, [criptis fuis contra HCrenga- 
rium editis clarus. Sunt qui S. Thuriavum Dolenfem Epifcopum , & Guidonhm 
Aretinum illic vixijfe exiftiment. Huc argumentis opus. Certe S. Thuriavi Alia id 
filent i vereorque t\f Cjuidonem pro Guitmundo ufurpaverit Trithemisu hujus fententia 
auBor. Superejt etiamnunc pradiltum Coenobium , Crux S. Lcufrcdi nuncupatum. Cui 
prafuit haHentst Abbas Regularis. 

PROLOGUS AUCTORI?. 



1' Criptum legimus in libro ccdcfiablco : Laudemus •virosglo- 

riofos dr parentes noftros in generatione fua , &c. Igitur opera 
magni Dei pronuntiantes, proponamus vobis virum reveren- 
tiffimum B. LEUTFREDUM,in quo Spiritus-fan&usmundam 
fibi fedem praeparavit, & de ipfo loqui inftituamus : cujus etii fada profe- 
qui non fumus idonei, auxilio tamen omnipotentis Dei & tanti viri meri¬ 
tis fulti, qua: ex antiquariis monumentis pammque relatione majorum no¬ 
bis comperta funt, enarranda fufeepimus. 


INCIPIT VITA. 


t. T) Eatus vir Leut m edus intra Gallias pago Ebroicenfi exortus temfredus 

iJ eit, fanguinis nobilitate confpicuus, parentibus Chriftianiffimis na- 
tus. Hic in adolcfcentia fua cum in vana mundi hujus gloria excrefcere 
poffiet, totam militiam fuam Domino vero Regi devovit, magis cupiens 
pauper nudus Chriftum fequi, quam divitiis faeculi veftitus ad tempus fi- 
cut flos feni florere. Mox ergo adhuc puerulus divino fpiritu tadus xftua- 
bat, animo affidue parentes deprecahs, ut acceffum poffiet habere ad ali¬ 
quem locum , ubi exercitia litterarum in fcholis invenirentur. Ad hxc 
cum pater nullo modo adfentiret, & unici filii diceret fe non poffie abfen- 
tiam fuftinere ■, puer ille devotus Deo occafionem invenit , qua id quod 
defiderabat perficeret. Petivit namque a patre, ut liceret fibi cognatos & 
affines fuos vifitare qui in caftro Ebroicenfi morabantur : cumque vifionis 
mutua: & allocutionis eis impendiifet officium, continui) ad propria re¬ 
verteretur. 

5. Poftquam itaque obtinuit quod pofcebat, ad fuburbanum praefata: in Ecciefia 
civitatis tetendit, ubi venerandus Confeffior Chrifti Taurinus a Praefui 
quondam ejufdem loci requiefeit: venienfque ad locum, aedituum domus «t. 

Dei allocutus , voluntatis fua: intentionem referavit. At ille libenter eum' * 

audiens unanimo affectu tra£tavit:.& quia mente fincerus & corpore pul¬ 
cher effiet, fraterna dilectione ei minjftrare curavit. Ut autem magiftrum 
reperit qui fibi operam in licterarum crudicione impenderet, cum docu¬ 
mento linguae.morum probitate coepit alios anteire. 

4. Interea cum ibidem diutius moraretur , parentes quos Reliquerat 
abfentiam ejus graviter ferentes, & in exteris regionibus ad aliquim ere- «peu^r!* 
mi vaftitatem profugiffie credentes , mox coeperunt circuire loca diverfa, 


* Nunc eo loci vifitur praeclarum Ordinis S. rum adventum , conftat ex*Vvillelmo Gemeti- 
P. Bencdi&i Monaftcnum , Congregationi S. ceufi, qui in lib. 7 cap. 11 , Monafltria S. Tau- 
Mauri fubje&um , de cujus origine non conftat. ritu , S. Leutfrtdi , &c. inter antiquiora provinciae 
Sane Monachos iftic erfiitiffc ante Nortmanno- computat. 


Dig' zed by 


Google 



* ContU 


584 VITAS. LEUTFREDI ABB. MADR!ACENS. 

Circ* Am. fi forfican eum alicubi reperire poflent: & cum dies & nodes in quxrendo 
xxxvi 11. 00 Agerent, in memorato loco inventus eft. Cumque ei vehementius in- 
juNn xxi. flarent , ut parentum dolorem reverfione fua relevare debuiffcc , evange- 
»• lica voce.relpondit: Nem», inquit, mittens manum fuam in aratrum & ad- 
Jpicicnt r<tro , aptus eft regno Dei. Nam poftquam tne Dominus meus Je- 
s us-Christus ad fibi ferviendum adfumere dignatus eft , indecens 
Omnino eft, fi ab ejus nunc militia ad carnis Sc fanguinis trarifeam amici- 
Mattb. 10. (i } prxfertim cum ipfe dicat: amat patrem aut matrem plufquam me. 

Lue. 14. nfiD me dignus ; Sc , Si quis venit ad me , & non odit patrem aut matrem 
aut uxorem aut jUios, adhuc autem & animam fuam, non poteft meus ejfe difei - 
putus. # 

Condatu, y. Tali ac canto pondere verborum vidi parentes cum refifterc non pof- 
nutumpe- ^ ent » * n propofito fuo eum manere pafli funt: illifque abfccdentibus coe¬ 
tu. pto operi magis ac magis infiftere coepit, quoufque omnibus fodalibus 
tranftcenfis magiftrum quoque fuum xquipararc videretur. Cumque om¬ 
nia epotaffet in quibus idonei dodores erant, quos in eodem vico inve¬ 
nerat , ad alium vicum cui Condatus * vocabulum eft feftinus migravit, 
Sed cum nec ibi virum inveniret qui Cibi faceret fatis ad omnia quz qux-r 
rebat, quamcitiffim^ loco recellit, Sc ad urbem Carnotenfcm quz in vici¬ 
no erat convolavit, ubi diverforum ftudiorum dodrinam abundare co-, 
gnoverat.'Quo cum perveniffet, juvante fe Chrifti gratia ita ad plenum 
eruditus eft, ut omnes eum cum attenderent difeipufum, mirarentur fa- 
dum efle magiftrum; miroque modo ihduftria fapientix & converfationis 
fanda fimplicitas in co refulgebat, ut cum verbotum ftudio & litterarum 
affluentia bonorum operum incrementa confurgerent. Unde fadum eft, 
ut & ipfe vir Dei experiretur quod ceteri fandi Patres ab inimicis religio¬ 
nis fuz perpelli funt. Etenim quanto ipfe amplius flumine gratiz Spiritus- 
Utur d0Sp *' debriabatur, tanto ‘malivolorum fociorum invidentia contra illum 
acrior erumpebat. Et hoc de verfutia antiqui hoftis miferis hominibus ac-, 
cidic, ut alter alterius felicitate torqueatur. De quo feriptum eft; Invidia 
diaboli mors introivit in orbem terrarum , imitatur autem iltuw qui eft ex parte 
ejus. 

6. Porro vir Dei cum contra fe venena antiqui hoftis & invidiam ho¬ 
minum graflari confpiceret, velocicer inde digreflus ad propriam poffeffio- 
rtem remeavit. Cum autem fama reverlionis ejus ad vicinos ejus perve- 
teras docet. H ifi* et j cognofeentes in co divinarum litterarum fapientiam corufcare, fi¬ 
lios fuos ab eo edocendos offerebant. Quos ille & litterarum peritia imr 
• buebat, 8c religionis modeftia informabat. Denique dum fpiritualibus ftu- 
diis occuparetur, inter cetera femper memor verborum Domini quibus 
Mattio, ij* j n j U( li c i 0 fideles alloquitur dicens ; J%uod uni ex minimis meis feciftis , 
mihi feciftis i neceffaria indigentibus viduis ac pupillis &: orphanis procu¬ 
rabat , 6c ia domum fuam introducens , ciborum fatietare reficiebat, 6c 

} >rout poterat abfcefTuris viaticum tribuebat. In eodem loco pofTeflionis 
cooitniic Aratorium ftatuit, quod etiam Reliquiis diverforum Sandorum exor- 
fe minis in- navit, ubi nullus introitus, neque accefTus feminis dabatur. Sane quamvis 
•cceffum. adhuc in laico habitu detineretur, opus tamen veri Monachi aflidue Do- 
• mino pcdfolvebat, pernox in vigiliis, in oratione perfeverans, in jejuniis 
promtus, in elcemofynis largus. 

Parentibus 7 * Fofthxc majora ac perrediora femper animo perquirens, coepit intra 
covino ex- femetipfum czleftis oraculi verba revolvere quibus dicitur : Si vis ptrfe- 
aXigu ’i vende omnia qua habes , Cr da pauperibus, & veni fequere me. 
Maitb. 19. Quapropter dignum duxit ut omnibus munaanz dignitatis aftedibus fun¬ 
ditus 


C*f. t. 


Ia folum 
natale re- 
Verfus, 
pueros lit- 


Digitized by CaOOQle 



VITAS. LEUTFREDI ABB. MADRIACENS. ,8, 

«litus defpe&is monadicum fubico convolaret ad habitum. Nec in lon- circa ah- 
gum devotionis fu* didulit propofitum. Legerat quippe dixiife Sapientiam: ° e c 

Fili, ne d-fferas converti de die in diem. Quadam igitur die cum honeftio- 
ribus cibis prxter folitum convivium indruxiifet, patrem & matrem, pro- htthf.y' 
pinquos quoque in domum luam vocavit, & abundantia cibi ac potus re- 
fecit, xenia infiiper eis largitus cft. Cumque vefpertina hora adeflee, &c 
illi in epulis laetarentur, fervus Domini in corde decantans, fecretum ali¬ 
quod fecum meditabatur, dixitque eis: Audite, cariflimi parentes & noti 
& amici, &c quicumque pauperculam domum noftram introire dignati 
edis 5 jam nox imminet7dignamini hic hac node requiefeere, & mane ad 
vedra finguli revertemini, ego vero adjuvante me Domino meo Jesu- 
Christo quod defidero fedinus implere curabo. Hoc autem ad quid 
dixfcrit, omnibus incognitum fuit. Cumque ilii fopore gravi deprefli edent, 
ipfe concupitum iter arripiens, parentibus reli&is & quae in mundo tenere 
videbatur, inter profundae no&is tenebras veram lucem, id ed Chridum 
ducem habere meruk. cui iter facienti pauper quidam nudus obviam ve- Velles dat 
nit, at ille pallio quo erat ami&us eum protinus vedivit. Inde paullulum pauperibus, 
progrediens alterum pauperem obviam habuit nudum, quem fimiliter vc- 
dimentis fuis circumtcxit, memor prophetica: monitionis: Cum videris, s** 

inquit, nudum, oftri eum , & carnem tuam ne deflexeris. 

: 8. Pervenitque ad Monaderiolum quod vocatur vulgo Varenna*: cum- Vareonam 
que caritate fe illic habitantes aliquantum temporis detinere vellent, nullo 
modo adquievic, quia feminarum habitaculum illud erat. Egreffus itaque « 
petivit locum qvii dicitur Calliacus b , ubi Dei hominem Bertrannum in- i 
vemc, cujus in rebus divinis mdefefla mentis agilitas ferebatur, qui dum 
/ fermonem invicem de fpiritualibus agerent, vifum ed eis ut adfpe&ibus c ICCU c 
hominum fe fubducetent, & quafi catena colligati intra claudra domus 
ufque in finem in hymnis & precibus permanerent. Sed vir Domini Ber- 
trannus reliftis omnibus qu* habuit, peregre profe&us ed: devotus verb 
miles Domini Leutfredus in cccpto perfidens, ibidem fe vclut in fpecu» 
retrufit. Ibi die noduque orationibus & vigiliis intentus fonte lacryma¬ 
rum ora fuffufus, pietati Omnipotentis feiplum commendabat, ut ipfe in 
quo fperabat, intentionem & opus fuum ufque in finem feliciter diri¬ 
geret. 

9. Evolhto autem tempore 

lucrandos decerneret, audita fama beati Sidonii, vir Dei Leutfredus 
Rocomagcnfem urbem protinus advenit, ubi c prxdi&us homo Dei Sido- naftieam 
nius, Hibernia Brittannix infula ortus, virtutum fplendore venerabilis ha- accl P ir - 
bebatur. Podquam autem venerabilis vir Dei Leutfredus vera efle com- * 
probavit qu* fama ad eum detulerat, homini Dei artius fe conjunxit, & 
per ordinem voluntatis fu* patefecit arcanum: fatifque ab eo in regulari 
tramite ac monadica converfatione cdo&us, habitu corpus immutatus ac¬ 
cepit fignum capitis, quo milites Chridi a populari coetu difeernuntur: &: 
fub ipfo Patre voto feipfe condrinxit omnem obedientix difciplinam fer- 

• 

\ «An vicus prope Galionis caftrum , di&us ubi S. Sidonius cx-Monacho Gcmcticcnfi Abbas 
Ntftrr Oame dt U G^rmntt Monafterium erexerat , nunc redarum in Prio- 

i Eiftat prope Abbatiam S. Liutfredi vicus ratum & vicum , vulgi» S. s*int appellatum, 
di&us Calliacus , Cmilly , quem hoc loco intelli- fubjedtum Abbati* Fontanellenfi. S. Sidonius 
gendum putant. Eft & Calliacus Decanatus fedes laudatur in A&is SS. Fihbeni & Aicadri Abba- 
wpago Caletenfi ad amnem cognominem: qui tum Sxculo t, ac in Vita S. Audodtii Rotoma- 
vicus"non longe diftabat i. Monafteno S. Sido- geniis Epifcopi, quicum Romam profedhis fuifle- 
oii, qub poftea Leutfredus conccflit. dicitur. S. Sidonii Reliqui* in percelebri Mona- 

t Nimirum quarto miliari Gallico ab orbe fterio Fifcartintnfi adfervantur. 

Rotomago in Caletenfi, vulgo U dt C»mx , 

Atta SS. Ord. S. B. Saculum J11. ‘ ^ E e C 


cum jam difpenfatio divina per eum plures A Sidonio 


Digitized by {jOOQle 



S U VITA S. LEUTFREDI ABB. MADRIACENS. 

Circa A*, vaturun» , fcicns fcriptum : obedirt nugis placet Deo quam viClima , & au- 
d c c Jiultare magis quam offerre adipem pacificorum . Et Samuei ad Saiil ait; 
Juni r xu. p^ CAtmm ttriolandi e fi repugnare, & quafi ficelus idololatriae nolle adquief- 

i. *.tg. tf. cere. 

Anfberti io. In diebus illis domnus Ansbertus in Rotomagenfi urbe Pon¬ 
tonio re- t ifi C atum gerebat. hic frequenter egregium vkum Sidonium & S. Leutv 
^bium*” 1 ' fredum aa familiare colloquium invitans, de adquircndis Deo animabui 
cum eis tranabat. Fadum eft interca ut hortatu Prxfulis & B. Sidonii ad 
natale folum vir Domini reverteretur, uc in patria fua homines in via er-* 
roris ambulantes ad lumen veritatis reduceret, cui rei ipfe magis quam 
alius fufficiens effct. Egrdfufque urbem Spiritu-fando duce devenit in 
fines Madriacenfis pagi, ad locum virtutibus quidem infignem , nullis ta- 
in loco ubi mcn habitaculis adornatum. Dudum namque cum vir Domini Auole- 
s.Audoe- Nus R otoma genfium Antiftes Spiritu-fando repletus, divcrfas provincias 
defixerat, peragrans, verbum Dei dmemmare non cellaret, jamque gravi lenio con¬ 
fectus equitare non valeret, ufus eft vehiculo , in quo jacentem cum duo 
muli vehebant. Quodam igitur tempore cum fic incederet, accidit ut 
* a ^A u<au ' tranfiret per vallem illuftrem juxta fluvium Aduram*, ubi via erat ah 
t£vr* occafu in orientem, porro alia via ducebatur a meridie in feptemtrio- 
nem. Dumque fuper ipfum locum,ubi vix in limilitudinem crucis junge¬ 
bantur , vehiculum fandi viri pervenilfet, ilico terrore divino animalia 
fubftiterunt, nec \ loco moveri potuerunt. Tunc vir Domini non abfque 
myfterio rem tantam fieri fentiens, familiare cum Domino fecretum iniit. 
& eccc refpiciens caelum, vidit fignum crucis miro fulgore radians: fta- 
timque animadvertit vir Deo plenus refplendente cxlo ad terram, & ter¬ 
ra ad cxlum , qubd locus ille futuris temporibus crucifixi Domini J e s u- 
Chri st i veros cultores habiturus elfet, qui crucis mortificationem & 
in corde & in corpore*~fuo evidenter geftaturi eflent. Tali igitur vifione 
gloriofus Domini Pontifex lxtificatus, juflit fibi ad ferri lignum unde fi¬ 
gnum vivificx crucis efligiare polfet. Sed cum minifter non inveniret, } 
cuftico quodam in eodem loco terram exarante partem ftimuli pretio 
comparavit, de qua vexillum crucis figuravit, Sc cefpite congefto defuper 
illud compofuit, Sandorumque Reliquias ibidem colligavit. Quo fado 
, iter qUod coeperat profccutus eft , ipfoque itinere perdudus eft ad prx-> 

p* < ^ um vocatur Clipiacus *, in quo finem vitx accepit, & ?td aulam 
SB, " regni cxlcftis tranflatus vitam xternam inde adeptus eft. Locus autem fii- 
pradidus crebris miraculis refplendebat, ita ut adventantium illuc mifero- 
rum multitudo priftinx fanitati reftitueretur, quin etiam continuis nodi- 
bus nubes fplenaidiflima fuper locum ipfum videbatur, pertingens h cxlo 
ufque ad terram. Vicinis ergo in circuitu commanentibus tantx rei no¬ 
vitate ftupefadis, quidam eorum cafulam horrei fui fuper pignora Sando- 
tvtm qux prx fati fumus ftabilire curavit. Hunc denique locum vir Dei 
Leutfredus poft aliquos annos dcceflionis S. Audoeni Epifcopi invifere 
tentavic, vifoque loco, amoenitate ejus, eoquod effet aquarum nemorum- 
que & vinearum fertilitate jocundus, miraculorum quoque prodigiis qux 
Oratorium ibi fiebant plurimum lxtificatus, domum Iaeram Domino Deo conftruerc 
Monaftcrio a ccele?avit, in honore fcilicet vivificx crucis , & fandorum Apoftolorum 
«edificat. acprxcipu£ Confefloris Chrifti Audoeni Pontificis, atque in eo loco altate 
ftacuit , ubi crux femitarum apparuerat. Sed & poft modicum tempus 
congruentibus habitaculis eamdem cellam cinxit , atque Monachorum 
converfatione nobilitavit. Siquidem ex diverfis partibus ad cum conflue¬ 
bant , qui poffclfiones agrorum fuorum vendentes, pretia ante pedes ejus 



Digitized by i^OOQLe 



VITA S. LEUTFREDI ABB. MADR.IACENS. j87 

fecundum morem primitivae Ecclefia: deferebant, ut diftribueretur omni- orca a*. 
bus prout cujflue opus erat. Alii autem de facultatibus fuis pumdem lo- v c c 
cum ditare certabant, ut de redditibus rerum fuarum per futura tempora jmm «i. 
fervi Dei inibi habitantes neceflaria acciperent. Dici non poteft, quanta 
celeritate Pominus locum fuum exaltaverit, ita ut in brevi fpatio multi 
pompa faeculari abdicata converti tint ad Dominum. 

11. Per idem tempus Pontificatum Ebroicenfis Ecclefia: Desideri us a a loci Epi. 
agebat, a qua non longe b locus ipfe diftabat. Qui cum opinionem viri fc ° po cia ' 
Dfci audi fiet, & quia plures ab ipfo veritatis lumine acccnfi vitam apofto- wnd«n’in 
licam fequerentur; zelo invidiae fuperatus, quod quafi in dioecefi fua talia honorc ba - 
gererc praefumfiffet,quadam die confcenfo equo, adfumtis officialibus fuis bet “* 
ad Cellam viri Dei ire perrexit. Ventum eft ad locum, & fiibito virum * 

Dei injuria verborum exacerbavit. Sfcd cum ad haec patronus nofter im¬ 
mobilis perduraret, & patientiam fortiter confervaret i magis ac magis 
Epifcopus exagitatus furore hnperat fuis, ut eum in equum levarent, cum 
ipfe vir Domini apud fe jam decreviffet ne umquam equum adfcenderet. 

Cumque pariter ambularent, & eum Epifcopus ad civitatem perducere 
conaretur, ut ibi in eum qusecumque vellet liberius exerceret; necdum 
miliarium a Cella hominis Dei compleverant, cum fubitb equus cui vir 
Dei fedebat, in terram concidit, 6 c diruta fimt omnia vifcera ejus. Mi¬ 
rantibus eundis Epifcopus nimio terrore conftcrnatus eft,atque levitatem 
fuam admodum reprehendit , quod virum Dei laedere prafumferit: ficquc 
ad‘genua ejus provolutus indulgentiam poftulavit. Cui vir Domini mer 
mor dominicae orationis placide omnem injuriam remifit. Pontifex autem 
cum fumma veneratione obfequio eum ad Cellam fuam redire fecit; 
ubi poftea divino adjutorio comitatus,per multa curricula annorum & vera¬ 
bo tidej claruit, & miraculis corufcavit, 

ia. Denique die quadam unus Monachorum nomine Gislehardus l&nacbi 
tanta antiqui hoftis malitia percuifus eft, ut fubito animam exhalare fe ‘^“ um 
crederet, currenfque ad hominem Dei voce lacrymabili aiebat , dicens*: ana ‘ 
Succurre, Pater, mccurre, quia modo ab hac luce difcefTurus fum. ‘Ac 
vir Dei ad familiaria arma recurrens, hortatus eft fuos ut precibus- obnixe 
inftarent, ut .verus & aeternus Paftor J e s u s unam ovem fibi creditam a 
jugo diaboli eripere dignaretur. Cumque furrexiftet ab oratione, benedi¬ 
xit ei dans praeceptum ut jejuniis devotus effet, memor verbi Domini 
quod ad difcipulos ait. Nam incerrogantibus-eis quare ipfi non potuiflenc 
a puero immundum fpiritum ejicere, refpondit: Hoc genui in nullo fotefi unih.xj . 
txire ni fi in oratione & jejunio. Poft haec tradidit ei baculum quem ipfe 
inanibus geftabat, & dixit ei; Conftans efto , fili, non morieris moab; 
viriliter age, & in operibus bonis meditare jugiter. Et fanatus eft Frater 
ille, nec ulterius tale aliquid paftus eft. 

13. Alio itidem tempore no&u flamma ignis cum cafu validiifime per incendium 
omnia Monafterii habitacula cremando pervolaret, repente vir Dei manus «(Unguit, 
ad caelum levavit, Omnipotentem invocans vc ipfe flammarum vires con- 
ftringeret, qui fornacem Nabuchodonofor nihil vadere fecir, ut tres pueri 
liberarentur illaefi. Deinde oratione .completa tanto imperio impetum 
ignis coercuit, ut nihil ulterius contingere poflfct j fcd tota violentia ven¬ 
torum in unum conglobata , quafi per inundationem imbrium in fismet- 

* Defiderius Ebroicenfis Epifcopus , Aquilini obfcrramm, toedio itinere inter Ebroicas urbem 
fuccelTor , ejus qui Goncilio Rotomagenfi fub & caftrum Gallionis , famofam «dem Archic- 
Anlberco fubfcripfit anno »c ixriii. pifeoporma Rotomagen&u* ad Sequanam. 

b Nempe altero miliari Gallico , ut initio * * .1 

EEec ij 



Digitized by i^OOQle 



5 S8 vita s. leutfredi abb. madriacens. 

CiucaAn. ipfo emarcuit,ubi evidens mifericordia Dei & iftterceflio fandi viriappa- 
» e c ruit. Nam cum domus harreret domui, omnia citiffime velut in uno mo- 
Juni 7 x*i! mento deperiflent, fi non fervi fui precibus vel meritis Dominus placa¬ 
retur. • 

Homo ipfi 14. Alio quoque tempore antiquus hoftis quemdam hominem inftigavir, 
ut contra virum Dei inique ageret, & de rebus cellulae ipfius diminutio- 
c* uus pu- ncm f accre tentaret . p ro qua re vir Domini zelo domus Dei permotus ad 
judicem feftinavit. Cumque fandus Domini famulus querelam fuam cx- 
-poneret, homo ille turpibus fermonibus ei coepit exprobrare , atque falfi- 
•dicum appellare. Cui vir Domini concitato fpiritu ait: Deus ipfe judicet 
inter me &: te, & in hoc apparebit quis *noftrum juftitiam impugnet, fi 
inodo dentes ejus radicitus omnes ab ore ceciderint, 6 c fit hoc fignum 
per omnem illius progeniem. Vix Verba complevit, pondus condigna: 
ultionis ipfum & femen ejus percuifit,.ita ut omnes de progenie ejus nati 
hac maledidione deturpati fint ufqiie in hodiernum diem, 
item inju. 15. Aliud fimile miraculum geifit fpiritus Domini per eum. Nam cuin 
na mulier, quondam in Adura * fluvio in pifcando laboraret, decontra tefpexit cum 
AuCta q Uae< j am mu ij er> quali fubfannans in corde fuo dixit: Vere calvus ille 
omnem hunc fluvium pifcando exhauriens evacuabit, nec quidquam poft 
fe aliis capiendum relinquet. Sic autem illa hoc ipfum intra labia fe mur- 
murafle putavit, ut nullo modo ad aures viri Dei pertingeret. Sed quia 
rumor "verborum ad virum Dei pervenerit, ipfa experta eft, ut poftmo- 
dum claruit. Denique vir Deo plenus familiariter converfus ad eam di¬ 
xit: O mulier, quid invides, aut cur molefta es fuper bono communi quod 
mihi cum ceteris hominibus commune eft i fiat tibi retro & omni femini 
tuo quod mihi a fronte accidiffc vides : & ficut frons ifta capillis nudata 
eft, ita tuum caput & feminis tui retro -decalvetur. Quae verba viri Dei 
anox impleta funt ‘, ficut ufque hodie rei veritas teftatur. Nec mirum 
quia omnipotens Deus nec ea quae a fidelibus famulis fuis vel leviter pro¬ 
feruntur , otiofa patitur & vacua praeterire. 

Ad s. Mar- i 6 . Alio quoque tempore cum orandi grati 1 urbem Turo meam peteret, 
ti ““ s m P"-limina-S. Martini vifitare cupiens, tranfibat per pagum Vindocincnfem.*. 
Em $ virgi" Cumque jam vefperi ingreffus effet villam quamdam Sollemniacum * no- 
dicit vir mine, & fatigatus cx itinere aquam ad bibendum poftulalfet, refpondit 
{ * n uve'n- hofpes: O homo Dei, penuria aquae patria noftra laborat, non eft nobis 
dofmaii puteus, non eft fons. His auditis vir Dei, ait ad Fratres qui fe comita- 
iniacum 01 hantur:Perennem fontcm ( Dominum noftrum Jesum-Christum,F ra- 
f. stiommt «es, deprecemur, ut de venis terrae hujus fontem indeficientem manare 
•faciat. Uico ab oriente furgens , virga quam manu tenebat decies terram 
percudit, & continuo fons vivus effluxit , qui permanet ulque hodie: 
omnifque populus gavifus eft in mirabilibus, quibus per fcrvuin fuum 
Dominus penuriam eorum relevare dignatus eft. Ipfe autem iter quod 
cceperat profecutus eft. Cumque Sandorum loca circuilfet, peradis om¬ 
nibus ad Monafterium proprium repedavit. 
a Caroio 17. Praeterea cdm optime in Coenobio fuo turba Monachorum in lege 
Dei floreret, & grandi fervore ad fupernam patriam anhelaret; pro qui- 
cipitur. hufdam negotiis evenit ut reverentifflmus Patronus nofter nobiliffimum 
Principem Caxolum Majorem-domus adiret, qui co tempore quo 
Dacobertus Rex Childeberti gloriofiflimi Regis filius Regnum 
Francorum tenebat, curam reipublicar nobiliter adminiftrabat. A quo ho¬ 
norifice fufeeptus eft &c humane tradatus, & quaecumquc fuggdfit confe- 
cutus eft. Nam ic pro nfcrlto fanditatis ejufdem Princeps familiarilfimc 




Digitized by i^OOQle 



* 


•j* 

P l 


VITA S. LEUTFREDI ABB. M AD RI ACENS. 589 

co ufus cft, & gavifus occafionem fc invcniffie, de animae fux falute cum Ci*ca an. 
co diutius tradavit. Jajnque cum reverteretur ad propria, devenit ad Ca- 
ftrurn Laudunenfe * quod Clavatum vocatur. Poft quem praefatus Princeps j u »h «i. 
feftinanter direxit qui cum ad fe celerrime reduceret. Nam filitxs ejus * £*'" 

Gr 1 f o * gravifltmis febribus torquebatur, qui mortem vicinam adelfc Gnfon lm 
credebant. Propter quod Princeps multis precibus virum Dei flagitabat, «j«* 
ut ei fanitatem priftinam orationibus reformaret. Cumque ille negare non ranat 4 
poflfet quod paterna devotione extorquebat, juflit ut a miniftris fibi offer¬ 
retur. Igitur manibus miniftrorum puer ad eum delatus, nodem illam cum 
co fuit. Cum autem aquam fandificaflct, & membra pueri ex ea fuper- 
funderet figno crucis eum muniens, in divinis laudibus &: officiis nodem 
illam exegit. Inter qua: coepit puer melius habere, &c humorem febrium 
per os effundere. In craftinum Sacerdos Dei Miffiarum follcmnia cele¬ 
brans , puero corporis dqminici Sacramentum tradidit. Poft bxc optime, 
convaluit puer, fibi falutem fe reportare gavifus cft &c patri gaudium. 

Porro vir venerabilis poftquam innotuit populis cujus effiet meriti, rever- 
fus cft in fua. Venerabantur hunc Principes, diligebant manus plebeix, at¬ 
que ad imitandum eum non folum fui, fed etiam externi de aliis Mona- 
fteriis properabant. 

18. Quodam vero tempore cum a reclamationibus rerum ecclefiaftica- Mufc** 
rum quas apud judices fxcularcs depofuerat, reverteretur, hofpitium cu- abl S IC 
jufdam propinqui fui, ingreffiis cft : ubi cum fervente fole mufearum info- oian °* 
lentiam pateretur, &c minifter jam lallaretur non prxvalens abigere mu¬ 
lcas, vir Domini manus conferens fuper oculos Deum exoravit, ut re- 
quicfccrent jam membra hac fatigatione laffiata. Tunc fubito omnis illa 
inquietudo mufearum ceffiavit,nec vitra vifa eftmufcain eadem domo. 

19. Dxmonum quoque phantafmata potenter evanefeere faciebat. Ali- Diaboli 
quando namque cum intcmpefta node aliqui e Fratribus ardentioris de- 
fiderii ante tempus vigiliarum furrexiffient ut fccretius orationi vacarent, 
adeft immundus fpiritus fedens in loco ubi vir Dei federe confueverat, 
adfumta ejus effigie, nec mirum cum ipfe Satanas transfigurat fe in An¬ 
gelum lucis. Cumque a tranfeuntibus adoraretur, quia xftimabant fecun¬ 
dum iporem virum Dei illic confcdiffie } unus eorum non oblitus, ubi vi¬ 
rum. Dei dimififlet, citius venit ad eum dicens; Similis tibi, 6 Pater, ho¬ 
mo fedet in Bafilica ubi federe confuefti,& illudit modo Fratribus qui 

per errorem illi reverentiam exhibent. Audiens haec vir Deo diledus, 
prxftigium diaboli mox recognovit, hc eadem hora furgens, oftia &c fe- 
neftras Ecclefiae vexillo fandx crucis depinxit, ac impetum in eum fecit, 

& flagellis vexare coepit. Ille vero per diverfa fugiens non inveniebat adi¬ 
tum qua exiret. Tandem vero unum invenit locum ubi vir Dei fignum. 
crucis non direxerat, foramen fcilicet camerae ubi funis dependebat, per 
quem fignum per horas canonicas -pulfabatur : & velociter funiculo illi 
innixus, faftigium Templi confcendit: fed illo adfcendentc chorda poft 
eum quafi ab igne combufta cft. Adhuc autem laedere fe poffe fandum 
virum arbitratus, fignum illud a Templo afportavit non longe a Monaftc- 
rio, & in. defoffio terrae aggere abfeondit. Quod poftea vir Domini rele¬ 
vari fecit, non enim latebat eum ubi repofitum efiet. Cognofcentes equi¬ 
dem immundi fpiritus dolos fuos & phantafmatum figmenta coram eo nil 
valere, ceffierunt loco meritorum ejus fanditate fugati. Hanc namque po- 
teftatem Dominus Apoftolis fuis ac omnibus FideUbus fuis tribuit, qui ci 

m Grippo ex Sonichilde Caroli Marcelli filios, donatus , fratres faos Caroloraannum Sc Pippi- 
,a patre Neuftna:, Aulhir, Burguudi*<juo parte num adyer/arios habuit. 

EEee ii) 


Digitized by 


Google 


C 



Circa An. 
d c c 

X X Xr I II 

Junii xxi 
Lue. to. 
Arrepticii 
liberat. 


ferrum i 

manubrio 

in flumen 

elapfum 

miraculo 

extrahit. 


idem dt S. 

Bened. lib. 
x. Dia/. 

CMp. 6. 


Mutth. i; 


Agru Do¬ 
minica ex. 
cultfl red¬ 
dit Atrilc. 

Nota. 


Degit in 
cella prira- 
ta. 


Monachii 
proprieta¬ 
tis reum, 
lepultr.ia 
faci a pri¬ 
vat. 


590 VITA S. LEUTFREDI ABB. MADRIACENS. 

inconcufla fide Si perfecto corde deferviunt: Ecce , ait, dedi vobis poteftatem 
calundi fuper firpentes& fiorpioncs&fuper omnem virtutem inimici , & nihil vo- 
. bis nocebit. 

10. Denique etiam per idem tempus puella quaedam Guntarii Co¬ 
micis maligno fpiritu infeftabatur, intantum ut Si lingua: officium amitte¬ 
ret. Cumque in praefentiam viri Dei dedu&a fuiflet, ille aqua benediftd 
eam adfperfit, Si crucis fan&ificatione fignavit: deinde digitos fuos in os 
mulieris componens exfpuenfque in faciem ejus , in nomine Domini J e- 
su-Ch ris^ i immundum ab ea fpiritum expulit, Si continuo fialutum 
eft vinculum lingua: ejus , Si ad imperium viri Dei mox loqui ccepic rc- 
&c. Sic itaque fada eft mulier fana ex illae hora. 

ai. Alio itidem tempore cum ipfe venerabilis Pater cum Fratribus in 
labore manuum occupatus eflet, quadam die cum juxta ripam fluminis 
A&urae quae ipfi Monaftcrio a plaga meridiana ftdjacer , dumos 8i Ipinas 
toto adnifu fubruerenc , cuidam Fratri cxcuflum de manubrio ferrum ^ 
manu cecidit, 8i in interiora fluminis demerfum eft. Illud autem ferra¬ 
mentum vocant ruftici bidubium , quod a quibufdam falcaftrum vocatur, 
coquod in falcis fimilitudine curvum fit. Cum autem ad notitiam viri Dei 
hoc perveniflec, ipfe ad fluvium acccflit , 8i coepit perquirere ab operan¬ 
tibus locum ubi ferramentum illud cecidiflet. Et agnofeens ftctic aecon- 
tra , 8i baculum quem manu tenebat in flumen porrexit, ftatimque ficut 
pifeis ad hamum , fic ferrum illud natavit, Si baculo illi inhaefic: quod 
vir Dei reddidit operario fuo , cohortans eum lenibus verbis ut difeeret 
fidem habere in Deum , per quera talia fieri cerneret. Ipfe namque in 
Evangelio ad fidem nos exhortans ait : Habete fidem Dei. Arnen dico vobis, 
fi habueritis fidem ficut granum fi napis , dicetis monti hnic , Tollere & mittere in 
mare , &fiatim obediet. Vere venerabilem virum iftum dixerim , qui etiam 
gratia Si merito Prophetarum cxubcravic. * 

iz.<$cd Si illud adjiciendum eft, quod famulus Domini aemulatione 
■ Chriftiana: religionis ftimulatus gdfk in vicino Monaftcrii fui loco. Nam 
prope Monafterium erat locus, ubi armentorum cuftodiahabebatur, unde 
Si boves ad excolendam terram producebantur. Contigit denique aliquan¬ 
do ut ab agricolis die fabbati fecundum confiaetudincm legis fiia: in cultu¬ 
ra terra: debitum fervitium perfolverctur. Sed cum ad terminum fuum eo 
die non potuiflent pervenire, quia jam fol ad occafum feftinabat •, bubul¬ 
ci memorati loci pretio ab cis accepto contra ufum Chriftianitatis in cra-- 
ftinum, id eft Dominica aufi fimt terram exarare, volentes perficere quod 
illi imperfefhim reliquerant. Illis vero in hac laborantibus adfuit vir Do¬ 
mini veniens a Coenobio fuo poft completa tanti diei facramencorum fol- 
lemnia, videnique tantum facinus* graviter ingemuit &air : Heu, miferi, 
quid hoc fcciftis ? quare tam grande nefas eentaftis J Et converfirs ad Do¬ 
minum cufti lacrymis imprecatus eft dicens: Fiat terra ifta, Domine, fte- 
rilis, Si nullus fru&us ex ea perveniat in aeternum. Quod ita fadum ocu¬ 
lis comprobamus , ita ut ufque hodie locus ille plenus fit fencibus, infru- 
&uofis arbufculis , neque nucem, neque fru&um aliquem upilem profe- 
rentibusyAhquamdiu ergo cella parva juxta Bafilicam ufus eft; ubi cum 
appropinquare jam cerneret finem vkr fu* , diebus Si no&ibus, in jeju¬ 
niis , in vigiliis Si orationibus Domino indefefle vacabat. 

ij. Interea contigit unum ex Monachis a faeculo migrare. Cumque Fra¬ 
tres qui corpus ejus tra&abant, inter vcftimenta «jus tres nummos abs¬ 
conditos reperiflent , continuo Patri revercnciflimo retulerunt. At ille 
vehementer ad hoc infremuit, Si cum a focietate Fratrum excommuni- 


Digitized by <^»ooQle 



VITA S. LEUTFREDI ABB. MADRIACENS. 

candum eflc decrevit, dixitque Fratribus : Ite te ejicite eum in aliquem GirCa 
locum 1 'eod'utn , te non in cimiterium Fratrum , te accipientes nummos dcc ' 
projicite fuper eum clamantes : Pecunia tuatocum fit in perditione. Qui * XXVI11 - 
abeuntes omnia ficut ju(Terat exfecuti Tunc. Fadum cft autem poft circu- ^ UNI1 xw ‘ 
lum ferme quadraginta dierum cum deprecaretur vir Dei faciem Domini, 

'te Ce in lacrymis te vigiliis te jejuniis nimiis pro noxa Fratris illius afflige¬ 
ret ; revelatione didicit abfolutum a effef Fratrem , te ad ptcces ejus indui- « 
gentiam peccati collatam. ftatimque convocatis Fratribus ait: Fratres, 
tempuscft ut mifereamur Fratris, quem judicio excommunicationis extra 
fortem vcitram fieri ccnfuimus. Dominus Deus noiter precibus vcftris pia- p&d abfo- 
catus veniam ei contulit : ideoque te vos communicantes ei, corpus ejus loc ° 
ad polyandrum veftrum revocate. Sicque fadum eft. O quantum poiTunt n" 0 cpe * 
qui omnipotenti Deo fideliter famulantur i Ecce enim cum hic adhuc 
corpore commorentur , animas dcfundorum in alia regione te ligare pof- 
funt te abfolvere- Certe videmus quia jam hic ex parte incipiunt fandi 
viri quod eis Dominus in futuro promittit: Vos > inquit , qui dtreliquiftk Matth.y, 
amnia & fecuti eft it me , in rtgener altent ftdebitis & vos fuper duodecim fedes 
judicantes duodecim tribus iftrael. per duodecim qui fciTuri funt omnem ple¬ 
nitudinem Sandorum judicantium volens intelligi,ficut per duodecim tri¬ 
bus Ifrael omnes qui judicandi funt. Vir namque fandus in fententia di¬ 
vina animam Fratris cum voluit ligavit, te cum voluit abfolvit. Sandi 
namque viri feverifflma fententia peccatores feriunt , Ut poft iram divina: 
animadverfionis frenare poflint. Quafi enim ad votum Sandorum Tuorum 
te irafeitur Dominus , te parcit. Ait namque ad Moyfen : Dimitte me ut £xtt i, 
iufcatur furor mtm contra eos. Sed Moyfes poftquam iram Domini multis 
precibus populo removit, mox convcrfus ipfe cultor in cis exftitit , te 
peccata eorum maleficos occidendo purgavit , te ita Dominum placare • 
ftuduit. 

14. Longum eft enarrare per fingula quantam gloriam Dominus bcatif- Xenodo- 
fimo Sacerdoti fuo contulerit. Nam & tempus mihi deficiet, fi velim om- c ^ ,um . en * 
nia gcfta. iUius comprehendere , licet plurima fint quae hpmines ipfe la- 8 
tere voluit. Unum eft quod obliti fumus , te ncceflarium duximus illud 
commemorare , quod inter cetera pietatis opera gefflt. Praevidens enim 
tempora erga religionem refrigeranda, xenodochium Monafterii fui ad fuf- 
cipiendos pauperes rebus fumcientibus ad hujufmodi clecmofynam dita¬ 
vit :Sc ut hoc opus mifericordiae femper inviolatum permaneat, teftamento 
corroborare ftuduit. 

zy. Poftquam igitur per multa curricula annorum coetum Monachorum Febre co r - 
diutina pace rexit, quos ipfe Domino te exemplis te monitis falutaribus ^P' us 
adquifivit , appropiavit tempus vocationis fuae de facculo. Cumque jam 
omnipotens Deus fidelem militom Tuum vellet a labore quiefeere, te bra- 
vio fupernz remunerationis curfum ejus remunerare decreviflet; plenus 
ipfe Spiritu-fando mox febre correptus eft , te deficientibus cotidie mem¬ 
bris congregari fecit omnes Fratres quos in Chrifto ipfe genuerat, te aj- 
locutus eft eos fandis Termonibus. Deinde mifit ciborum benedidionem 
in loca Sandorum, te in vicino te procul , petens ut religioforum viro¬ 
rum interceffionibus apud Sandorum Memorias indulgentia fibi te deli-* 


4 Sufre&a omnino hiftoria. nifi forfan dicamus 
Monachum illum in proprietatis culpa dum adhoe 
viveret deprehenfum, cicommunicatura a Lcur- 
ficdo fuinc , & profana; fepulturx adm&um: 
fcqoc increpitum St fa&i pernitentem viti ctcef- 


fiffe , & adhibitis Sandi precibus veniam meruifle. 
Qnalc oiim Jufto Greeorii Magni Monacho ob' 
tres aureos nummos infeio Patre iftyatOS accidit^, 
fe legimus in Ub. a-Dial. cap. 


\ 



Digitized by i^OOQle 



59 i VITA S. LEUTFREDI ABB. MADRI ACENS. 

CtitcA An. dorum remiflio obtineretur. His ita expletis reverfi funt ad cum qui mifli 
D c c fuerant i Sc exlpcdantibus omnibus diem ultimum vitae ejus , ipfe vir Dei 
Wn «i! hymnis & laudibus Dei non patiebatur quiefcere , fed noctem illam 
ultimam totam in vigiliis & laudibus Dei duxit, & pfalterium ex integro 
cum aliis decantavit. Matutinorum igitur fynaxi cum Fratribus perada, 
exitum fuum facramentorum perceptione munivit , & infer verba oratio¬ 
nis valedicens Fratribus ultimum‘diem claulit, complevitque dies fuos in 
fenedute bona fenex &c plenus dierum : & quod lemper deUderavit 6c 
forti certamine quaefivit , inter fandorum fpirituum agmina fufeeptus, de 
* UHcupfMt perpetua vifione Conditoris fui fine fine lactatur. Scpultus vero eft in Ec- 
‘fiiui. Ctm ' clelia quam ipfe in honore beati Pauli fundaverat *. Indeque noftris tem¬ 
poribus tranfiatus eft a J o h a n n e venerabili Epifcopo Dolenfis EcclcGx 
& Abbate loci ipfius in feniorem Bafilicam , quae aedificata eft in honorem 
Vivificae crucis &: S. Audsreni prxeipui Confefloris Chrifti. Militavit au¬ 
tem vir Domini Leutfircdus bonam militiam fub Principibus Francorum 
Childeberto, Dagoberto, & Chilperico junioribus fcili- 
cet Regibus : quo tempore Grimoaldus& Car olus fenior per 
fucceflioncs Majores-domus palatii curam Regni adminiftrabanr. Prxftiic 
huic Monafterio per annos circiter quadraginta odo , & requievit in pace 
* xi Kalendarum Juliarum a . cujus patrociniis ,nos apud omnipotentem 
Deum ac Dominum noftrum credimus adjuvari, ut in faeculi tranfeun- 
tis excurfu rede &c pie converfemur, & poft coheredes illius in retribu¬ 
tione juftorum exfiftere mereamur. 

a Anno circa ncc iiitiii. Quippe juffu iiiit. uti fto loco probavimus. Cum ergo 
Anlberti Roromdgenfis Antiftitts a Monallerio S. Lcutfrcdus Cceuobioafc conftrufto praefuerit per 
Sidonii reverfus in pagum Madriaccnfem, ibi Coe- annos ximi , teftantc etiam Orderico Vitali 
« nobium fuum aedificavit anno fere d c x c. fiqui- lib. 4 , ad annum ncc xxxvm pcrvcniflc di- 

dem Anibcrtus S. A udo eno fucccfiit anno n c cendus eft. 


Incipiunt Miracula <^u jedam 

ad fepulcrum beati Leutfredi patrata. 

E XpticaiMusca quae de vitafii adibus beati viri Leutfredi Dominus 
donavit pofle deferibere : nunc dicamus paucis quae poft exceflibm 
* id tjus virtutum infignia ad Memoriam * illius omnipotentia fandae Trini- 
touium catis operari dignata eft. Nara ad cineres ipfius , fi petentium fides adfit 
integra, caeci illuminantur , furdi auditum recipiunt , claudi greftum, ob- 
fefli a daemonio liberantur, fuperbi quoque qui fervos Dei ante Memo¬ 
riam ejus die noduque excubantes infeftatione tyrannidis fuae opprimere 
fton metuunt, terribili ultione feriuntur. ‘ 


Cajux I. 

Abbatis 

oeconomos 

S*w3o 

ejufque 

Monachis 

injurius 

caelitus 

punitur. 


I N diebus igitur magni & gloriofiflimi Principis Car oli , Hunb Al¬ 
dus Abba non parvae ad iaeculum dignitatis , ipfi Monafterio prxerat. 
Hic quemdam ex domcfticis fuis nomine Bacericum eidem loco praefece¬ 
rat , ut ejus curi res ipfius Ecclefiae adminiftrarentur , & alimenta ibidem 
Deo famulantibus fecundum ritum inftitucionis monafticae prxberentur. 
Qui ccepit in eos ferus & aufterus apparere. Accidit autem ut adveniente 
dic, quo follemniter tranfitus fandi Confefloris Chrifti Leutfredi Abbatis 
erat excolendus , cum nihil praeter folatum ad ufus fervorum Dei lautio¬ 
ribus cibis praepararet, O f e a Decanus memorati loci ad cumdcin oeco¬ 


nomum 


Digitized by t^OOQle 







VITA S. LEUTFREDI ABB. MADRIACENS. 

nomum accederet, & ut mitius cum eis ageret, gratia tanta: feftivitatis Cucaam. 
perfuaderet. Ille autem, ut nomen fandi viri Leuctredi audivit , blafphe- Xx °, 
mavit: &c fuperbia: fpiritu tumidus , fprevit dicens : Leutfredurti nomi-J un^i xxi, 
nas ? quis eft ille Leutfrcdus ? fic &: lubulcus patris mei vocatur, fed fci- 
to , quia pro ejus memoria , nullus vobis apparatus, a me exhibebitur. Po- 
ftera autem dic furiens venatum abiit, & cervam albi coloris infecutus, 
cum poft eam nimium fatigaretur, naquivk comprehendere. Monachi ve¬ 
ro litaniis precibus Dominum totis viribus in commune depreca¬ 
bantur , ut fuper cos tandem clementer intenderet , & indignaretur fuper 
tantis blafpfiemiis nomini fuo^rogatis. Et ecce cum federet ad menfam 
cum uxore & neceflariis amicis, inter cetera allatus eft pifcis , & ait. 

Omnino ex ifto non manducabunt Clerici * Leutfredi. Cui fubito appa- *utji Mo- 
ruit quidam Monachus ex eadem congregatione , nomine H e Reus du- nachi 
dum vita perfundus, habens baculum in manu fua. Ait autem Bateri- 
cus : Video Hercum baculum tenentem , & contra me Venientem, cer¬ 
te ut video in malum meum feftinat. Cumque uxor ejus & omnes qui 
aderant ftupefadi eflent, utpote qui nihil tale viderent; ille adfirmabat 
fic fe habere. Sed is qui videbatur terribiliter in cum impetum faciens, 
baculo eum in pedore pcrcuffit. Qui ftatim exfiliens » menfam projecit in 
terram , &: fanguinem ore &c naribus excreans concidit : &: ilico manda¬ 
vit ad Monafterium omnia neceflaria de fuo Fratribus honeftiflimd prae¬ 
parari. Ipfe aucem illius vulneris dolore ingravefeente , poft modicum hu¬ 
manis rebus exceffit. 

Nuper quoque quidam patne viginti annorum caecus ad Memoriam Ir - 

viri E>ei accedit: ubi dic tertio poft feftivitatem S. Leutfredi, miferi- decipit, 

eordiam Domini auxilium intcrceffionis ejufdem viri Pei praeftolaba- 4 
tur. Fadumque eft , \it Fratribus vefpertinjt l*orl in precibus incumbenti-, 
bus , & praedi do caeco iri Ecclcfia perftante , columba l ( ficuc ipfe affere¬ 
bat ) a parte altaris veniens , in oculos caeci infilirct. Et continuo caecus 
voce magna exclamavit dicens: Adjuva me, fande Lcutfrede. Ad hanc vo- .. 
cem venerunt quidam e Fratribus ad eum , &: viderunt ab oculis ejus 1 
guttas fanguinis defluere, & invenerunt eum veraciter vifum recepiffe. 

Et poftulans fibi potum dari, bibit & confortatus eft, &: fanus fadus abiit. 

Alia iterri femina caeca juxta Monafterium _ adveniens , cum cognp? , 
viffet nullum aditum feminis illuc ingrediendi patere , mifit cande- |U. 
Jam ad Memoriam viri Dei per quemdam hominem. Cumque accende- 
rctur candela ante fcpuicrum fan$i viri * fi&mma jlla ftatim Jugaen recepit. 
Dzmoniaci quoque catenati & loris adftridi, faepe ad eumdem locum ad- 
dudi , virtute & meritis fandi viri priftinac fanitaci rejlicuti funt. 

Plurima omifnnus , qfiar etiam recenti tempore ad Memoriam ejus 
fada referuntur : timentes ne forte cum rcligioforum virorum pare- IV. 
mus voluntati , legentibus faftidium gigneremus. Sed tefpiciat omnipo- E P llo S' 1 ** 
tens Deus devotionem fervorum fuorum & obedientiam noftram : & ad 
ejus pos fociecatcm ( de~cujus meritis etfi imp^ritp fermone , fipd devoto 
difputamus) pervenire faciat: ubi eft gloria omnibus Sandis ejus per infi¬ 
nita fecula fseculorum, Amen. ■ 

APPENDIX 

Dc S. Leutfredi Tranflatipnibus & Reliquiis. 

l.\ T A R. i A s S. Leutfredi Tranflationes ac Reliquiarum ejui f artitione t tntmntf#* 

Y cohus Brolius. Prima eft elevatio S. Leutfredi , dum [aerum ejus corfut i tumu* 

Acta SS. QrA. S. B. S acutum 11 L. F Fff 

* 



Digitized by t^OOQle 







594 VITA S. LEUTFREDI ABB. MADRI ACENS. 

€ikcaAn lo lev * tum ‘f 1 * G unberto EbroicenfiEpifcop o, adfifiente Johanne Abbate 
d c c tjnfdem Monafierii & Epifcop o Dolenfi , cujus epitaphium Baldrictss ‘Dolenfis aqui 
xv ii i. Antifies verfibtss cecinit. / d fatium ait Broliue anno Dominicae Inc. d c c c l i , Caroli 

Junii xxi. Calvi anno x 11, dic Ai Junii : qua de elevatione agit anonymue in fine Vita Cupra. 

i. Grajfante Nortmannorum furore corpus S. Leutfiedi una cum cineribm S. Audoe- 
ni Rotomagenfis & Reliquiis S. Thuriavi Dolenfis Pontificum efr S. tsfgofredi , Lute¬ 
tiam Parifiorum tranfiatum e fi , & repofitum in S. Vincentii feu S. Germani Pratenfi 

• Monafierie , cui tum Abbatia S. Leutfredi a Nortmannis expilata & everfa, perCa- 
rolum Regem cognomento Simplicem unita efl. Rebus ferenatis Monachi Leutfrediani 
Coenobium fuum repetunt , reportantes Reliquiae fuae prater corpora S. Leutfredi cr S. 
Thuriavi , qua in Pratenfi Monafierie relitia funt. Crediderim Reliquiae fantii Leut¬ 
fredi aliorumque prinib quidem intra mutos Lutfi&a Parifiorum in Ecclefia qua nuhc 
fanEti Leutfredi appellatur -, deinde pace fatia inMonafierio Pratenfi fuifie repofitas. 

}■ Anno m cc xxu , Galtero Pratenfi Abbate, corpus fanEti Leutfredi ex 
vetere in novam thecam ex ligno laminis argenteis tetio confitiam per Guidonem Car- 
cafonenfem Epifcopum cjl illatum : tumque Abbati Leutfrediano prafenti radius alte¬ 
rius brachii fanEti Leutfredi cum aliquot aliis particulis concejfus e fi , ac in Coenobium 
Leutfredianum relatus , confignatd hujufce rei memotia in Martyrologio ejufdem loti 

• his verbis: y i Idus Junii Relatio Reliquiarum fan&iffimi Leutfredi & Abb. a Pari/ius 
civitate in Coenobium illud, quod idem vir praeclariffimus in honore S. Crucis fundave¬ 
rat. Fa&a cft autem haec relatio regnante Ludo vico juniore (immo Ludovico VIII) 
Rege Francorum , tempore Rodulfi Ebroicenfis Epifcopi, anno ab Incarnatione 
Domini u cc xxu. 

4. Plure salia facrarum Reliquiarum difiraEtiones leguntur apud 'Brolium, preci p ac 
vicanis Surifnarum non femel faEla : qui locus altero miliari dtfians a civitate Parifia- 
ca . vulgo Surefnes ditius ad Seauanam , Patronum habet S. Leutfredum , cui etiam 
Oratorium quoddamin ipfa urbe dedicatum e fi. Carolus cognomento fimplex petente R ot¬ 
ii r t o Abbate Monachis Tratenfibus concejfit villam in pago Parifiaccnfl Surifnas 
nuncupatam , aliaque p radia , quatenus fwgulis annis iiii Idus. Febr. anniverfatiunx 
conjugis Fi^cruna: celebrent & luum quando contigerit, & follemnitatcm S. Agnc- 
tis. Datum x r Id. Maii, Indi&. v 1, anno xxvi regni, redintegrante x x 1 , largiore 
hereditate indepta v x , Compenlio palatio , id efi anno dccccxviii. ° 


VITA SANCTI EUCHERII 

EPISCOPI AURELtANENSIS, 

Au&ore anonymo ejus aequali. 

Ex Surit , BtlUndo, & mf. codice Conchcnjt. 


nec 

XXlTIl I. 

fm. xr. 


OBSERVATIONES P R M V I M. 


Vir* feri. j. 
ptore». 


Uchirius ex-Monacho Gemtticenfi Epifcoput Aurelianenfis , feri - 
ptorem Vita forti tue efi anonymum fui temporis- aqualem > ut patet ex 
prologo 0 " initio feriptionis. Eam primssr edidit Surioss s Henfchenitea 
iterum ad mjf. codices exatiam Notis & obfervationibus eruditis iUuftra- 
viti nos iterum hic recudimut , prout in apographo Coenobii nofiri Conchenfis in Neu - 
firia exhibetur , excepto tamen prologo plani infulfo , cujus hac dumtaxat verba no¬ 
tanda funt: Quod prsefcnti tempore apud veraces coarvofque noftros didicimus , ad au- 



Digitized by 


Google 



VITA S. EUCHERII EPISC. AURELI ANENS.j$j 

gendam Fidelium gloriam & ad corrigendam iniquorum pravitatem de fiindti viri me- Anr. Chjl. 
ritis feribere nc-gligcre non pigeamus. Nam cetera quidem magis avocant a Fit* 1 e Elio- » c c 

ne, quam ad eam faciant viam. xxxvi n. 

1. Enchorius Afartyrologiis Ffuardi, Fvandalberti & Adonis inferiptut non efl. quod Fe B * , xx * 
mirum efl excidijfe Fvandalberto Monacho Coenobii Prumienfis . quod non longe alent E ue b*“i 
4 Trudoniano, in quo fipultus Eucherius. Eum iifditn fere verbis celebrant HRahanus memor *** 
& Notkerus 1 \ Kalend, Martii, fic enim HRahanus : Dcpofitio Eucherii Epifcopi Sc 
Gonfelloris. At pridie ejus diei colitur in Kalendario Trudoniano , Martyrologio Roma¬ 
no & aliis , quibus potius flandum videtur. TUtres Synodi Cdriflacenfis , anno scc C 
& v 111 habita , Enchorium fandam appellant in epiflola fynodica ad Ludovictim Ger¬ 
mania Regem cap.7, uti etiam Hincmarus , Adrevaldus <fr alii facitli 1 x feriptores. 

3. Qu t Carolo fuerit caufa relegandi Eucherii , antiqui difette non exprimunt, fatis Exfiliicau- 
tamen innuunt exfilium Eucherio irrogatum fuijfe, quod Carolo Principi res tcclefiafli- fa. 

cos in urgentes belli ufus rapienti refliterit. Hinc vulgatum illud Eucherii vifum de Ca- 
roli Martelli damnatione ob direptas Ecclcft* facultates : de quo alii aliter fentiunt. 

Hic paucis quaflio explicanda. 

4. Aiunt fiquidem Patres Synodi Cariflacettfis modo citata , S. Euchcrium Aurelia- Caroli 
nenfium E ulcopum , in Monaflerio S. Trudonis detentum , in Oratione raptum vidijfe M»itelli 
Caroli animam ia interno inferiore torqueri: ei que caufam interroganti ab Angelo du- <la ^ a '‘ 0 
dorc fuijfe rejponfum , id Carolo accidijfe , propterea quod res Sanctorum abituliflet, ™ 

di vili liet alienis. Tum Euchcrium Jibi ipfi redditum, S. Bonifacio & Pulrddd Abbati “ 29 /»* ta _ 
nyjiano rem retulijfe : cujus experimentum faEluri, fimul ad fepulcrstm Caroli in Mo¬ 
naflerio Dionyfiano tumulati adierint: apertoque fepulcro , lubitb ex eo exillt draco* 
nem, Sc totum illud fcpukrum interius inventum ellc denigrarum , ac ii fnillcc exii-* 

Ilum. Nos autem , inquiunt, illos vidimus , qui ufquc ad nollram arratem duraverunt, 
qui huic rei interfuerunt, & nobis viva voce veraciter fuitt telfati qua: audierunt atque 
viderunt. Quod cognofccns filius ejus Pippinus, Synodum apud LiptlrtftS congregari 
fecit, cui prxfuit cum $. Bdrtifacio Legatus apoflolicat fedis Gregotius nomine. Nam 
& Synodum ipfam habemus* Sc quanttvmciuuque de rebus eccleiialtlcis, quas patet fini» 
abitulcrar, potuit, Ecclefiir reddere procuravit. Et quoniam omnesjes Ecclefiis a quibus 
ablarx erant reftituere propter cdnceftationcm j qnam cum Vvaifario AqnitanoriuA 
Principe habebat, non prxvaluit j precarias fieri ab Epifcopts exinde petiit y &Ci Suffra¬ 
gatur huic relationi Hincmarus in libro de Ftta S. Remigii, immo is, videtur auEior ejfe 
epiflola ad Ludovicum tnijfa 4 Synodo Cariftacenfi, uti haud obfcftfl Jighificut FridOat- 
dus inlib. / Hifl. Ritrt. cdp. io, ubi Hincmarus LtfdoviCo Regi Germania: nonnulla feri* 
pfific dicitur t itemali.imufe pcfvafione Regni fraterni CUtt» ce ceris Reghl EpifcOpis feri* 
pfide epiftolam,epifcoptli moderatione plenam, Hincmaro fnbfortbunt Adrevaldus iri 
libre de Mirae. S. BinediEli cap, 14 , Ftodoardus iis l*b. t cap.- 12, & alii fequiores. His • 

addunt aliqui teflimonium duplex* unum ix Tita S. Eucherii > alterum ex epiflola qua¬ 
dam S. BonifaCii Epifcopi Maguntini dd Ethelbaldum Regem Merciotum. F~cr)tm hac 
relatio tametfi ab Surio in Fit\S. Eucherii recitata efl, non reperiturin fribds mjf. codici¬ 
bus , quibus ufus efl Henfchenius, neque in Uoflro Cdnchenfi: rtec ab utor antiqtto hujttfcC 
narrationis adfertote pro ferrur inde autlofitas. InterpelameMtumetiamindonifaeianaepi-' 
flola eaufatur Henfthenim, monens locum itlirM qui de Caroli xgroiafitis longa rorho- 
nc & verenda morte agit , non ex flare in editione S er ari ana, qsta ad mjf.codiets tftt 
exaEla efl. Et tamen referitur verfus ille , uti & Ceolredi & Ofredi Regum caftts* tum 
in exemplari veterrimo faxonici exarato , quo ufus efl Spelmanrtus ad vulganda AEla 
Concilii Clovtshovienfls ; tum in eo quod exfcripfit Fvillelmus Malmefl>urienjis Mo¬ 
nachus in lib. 2 de Regibus Anglorum cap. 4, tum inRsftiario apudBdroniutn. Ferkttl lo¬ 
cus ifle Caroli damnationem diftrte non exprimit. 

3. Ad auEloritatem epiffold ad Ludoisictim nujfd Multa rtffondonf Bdrorliut (f HCX- 
fcbtnius. Barsnias quidem ad annum 741 opponit, fteperaeBiitum ejfe cafset illud deCa* 
roli damnatione. Ludovicum Auguflum in epiflola aa Hilduinum te flari , Carolum S. 

Dionyfto commeniajfe corpus fuum i cumque laudari a Bonifacio apud Othlonum. de¬ 
nique mortuum ejfe pofl decem annos ab obitu S. Eucherii. H enfchenius ad hac, tiindna- 
rum dflrefcire nequivijfe (uti ipfe in epiflola dicit ) 4 teflibus oculatis : cum ante annos 
c x v ii , quam celebraretur fynodus Cartftucenfis , Carolus e vivis abiijfet, JLiptinenji 
Concilium nona Pippino , (id quod res efl) fcdaCatolomanrm convocatum * in quo nulla 
tnentio damnationis Garoli aut rejHttttiortis a Pippino faEld. His adde id sfttcd tegitur in 
brevi Chronico Dionyfiano temo 2 Spicilegii, de ttanflatiotte Caroli Mirtelli Regis, idtfl 

FFff ij 


Digitized by 


Google 



W 6 VITA S. EUCHERII EPISC. AURELIANENS. 

Ann.Ch K.fdrcophagi & reliquiarum ejus, in hac verba: Anno «ccniv tranflati funt Rege# 
d e e index ero choro, icilicct Ludoviens Rex filius Daeoberri, Carolus Marcellus Rex, drc. 
«»«ms JjjjjodJiinane ac fuliginofum dumtaxat cenotaphium repertum ejfet , id non omijfurus 
Fr » r , x x- fuiffet ( Ht puto J Chronographus ille. Lege Notat Sirmondi ad Capitulare 23 Caroli 
Calvi. 

6 . Ceterum obitus S. Eucherii reftius anno d c c x x x v 111 collocatur, quam anno dcc 
xxxi apud Baronium , aut anno dcc x l i i i apud Henfchenium. Nimirum Carolui 
ex Aquitanico pretlio adverfus Saracenos viElor pedem referens anno dcc x x x i i , Au¬ 
reliani* abduxit Eucherium , cumque Coloniam primum, ac deinde Sar-chinium relega- 
vit : ubi vir fantius pofi annos fex mortuus ejt. Nam alia Caroli viftoria contra Sara¬ 
cenos contigit anno dcc xxxvii. non in eAquitania , fed in Provincia & in S epti- 
mania, qua necdum %Aquit ani a nomine continebatur, id enim nominis ad Septimaniam 
longe pofi traduxerunt Aimoinus & alii quidam. Certe fi pofi Caroli viiloriam alte¬ 
ram Eucherius exfulajfet, biennio fupervixijfet Carolo: nec in ex filio, ( ut quidem de Caro- 
lemanni ac Pippini pietate credere par efi ) fed urbi fua re fit ut us obiifiet. Si enimPip- 
pinus Carolomannufive Concilium Liptinenfe convocajfe dicitur in epi/lola Synodi Carifia- 
cenfis, quo res a patre Carolo Ecdefiis ablatas reflitueret: quanto magis pronum efi cre¬ 
dere , eum de rejrituendo Antifiite piifiimo cogitaturum fuijfc f 


Suclierius i. TTUit vir vita: venerabilis te Deo dignus Eucherius nomine, ex 
r^iaKnft* F parentibus ortus juxta fseculi dignitatem nobilibus, te, ut credimus, 
ab Angelo Deo acceptis , qui talem in fxculo genuerunt prolem j licut fuperius fati 
praedicitur. f umus ^ ' A V craciffimis viris feu ab germanis fuis , quae in Coenobio fan&a- 
• rum Monacharum fito a juxta urbem Aurelianorum norma fanditatis prae¬ 
cellunt , fatentibus didicimus, humanis auribus inferamus. Node quadam 
iphus Sandi genitrix , dum de Ecciefia matutinis hymnis tranlachs ad do¬ 
mum rediifTet , proprium cubiculum ingrefla , in ftratu fuo declinata, 
mox foporata eft , cernens fccos thorum fuum virum aditantem nivei can¬ 
doris vcftibus indutum , caput canitie fplendidum , oculis inftar gemma¬ 
rum fplendentium corufcantcra , atque fibi dicentem : Ave , Deo dileda, 
benedidum in utero tuo ferens puerum > te fcias eum in hac urbe a Deo 
futurum cledum Antiftitem. Cui venerabilis mulier : Obfecro te , inquit, 
ut largiaris benedidionem tuam ex ore tuo fuper me, priufquatri difcedas 
a me. intueor enim vultum tuum veluti angelicum. Ait illi Angelus: Re- 
« d£ quidem cernis , ego enim Angelus Dei fum miffus ab eo , ut benedi¬ 
cam prolem qua: eft in utero tuo. Sed quia admonenti ambiguitatem non 
oppofuifti, fed mox a Deo credidifti miflum , benedicam te te femen 
tuum ortum ex hac dic. At illa expergefada Immenfas fanda: Trinitati 
laudes conferebat ; atque viro fuo tanta: revelationis gaudia per ordinem 
pandit. Ille vero ha:c audiens timore cum gaudio fuftultus , in gratiarum 
adionc rei exfpcdabat eventus. 

abAnfeber- i. Quo orto, atque fecundum tempus competenter accrefcentc, propter 
toEpifcop° honorem divina: revelationis, quam prius ab Angelo didicerat, Epifcopo 
cuidam nomine An se berto , qui tunc temporis Auguftodunenfi urbe 
fanditatis officio gratia fungebatur , regenerandum Domino facris fonti¬ 
bus obtulit. At ille cum gratulatione accipiens regeneravit, atque propriis 
manibus de facra unda fufeepit, feptiformi fpiritu imbuit: cumque cum 
honore, ut digttum fuit, maximo remeare ad genitores permifit. 

3. Cum igitur completi anni fuiffent feptem , littcratun Domino provi- 


a 'An in Monafterio puellari S. Petri , de quo 
GljberRodulfus in hiltorix lib x cap. f. Conflati» 
eadem urbe Aureliana Monafterium i» honorem 
Apoftolorum Trmttpu antiquitus «onflitutum , in 
qtto primuu* toUogium Sanhitnonialium virginum 


omnipotenti Deo deftrvijfo dignofcitur , qtfbd et i em 
exinde cognomento nMtttart dicitur F.tfi enim locas 
nunc inuris urbis inclufus fit , tamen forfan ali¬ 
quando extra urbem fuit, Uti St Ticinum S. A nnia - 
ni templum. 




Digitized by i^OOQle 



VITA S. EUCHERII EPISC. AURELI ANENS. 597 

dente ftudiis traditus , omnibus fibi prioribus prarponebatur j & velut fon- anm.Chb. 
tis ingluvies momento replens amnem, ita hunc gloriofilfimum virum om- ® e c 
nis fcientia feripturarum , quidquid legendo vel audiendojdidicerat, per- f*** 1 *"* 
petualiter infundebat. Cum enim eunda canonum dogmata inferta per- Litteris im- 
lcrucatus fuiffct , manibufquc fuis attigiflet Paulum Apoftolum^ ubi ait, butus fit 
trxterit enim figura, hujut mundi i &c alibi, Sapientia mundulis apud Deum ££^cL* 
fiultitia reputabitur ; relinquens militiae faecularis cingulum , continuavit fc ^ Cn ? . 

ad caeli cultores , & in Monafterio quodam vocabulo Gemmetico fub re- 4. 1,. ’ 
gulari ovili fe fubdidic famulandum. 

4. Eo tempore Soavaricum ejus patruum, qui Aurelianenfis Eccle- soavarico 
fix pontificalis honoris cathedra populum regebat , contigit ex hac luce 
migraffe. Tum vero omnis plebs Aurelianorum a Senatu accerfita Domi- a cm a u re¬ 
no annuente ad Cakolum inclytum faeculi Principem Francorum lega- Uanenfcm. 
tos a cum munere arque humili prece mittunt Ipfi vero cum velocitate • 
ejus prarfentia: prolati , pedibufque ipfius advoluti lacrymabilcm proferunt 
fermocinationcm , dicentes: Domine Princeps inclyte , fuggeftioni fami¬ 
liae tuae plebis Aurelianorum quaefumus adfpedum minacem ne aperias, 
fed libenter adimpleas poftulata. Dominus atque Pallor nollet fervus tuus 
Soavaricus vocante Domino dp hoc mundo animam nofeitur amifilTe. ob- 
fecramus tuae pietatis, clementiam , ut nepotem ejus Eucherium famulis 
tuis plebi Aurelianorum Pontificem jubeas adne&i. Ille vero pofiulatio- 
nem eorum benigniter fufeipiens , providente Domino ratum prxftitit, 
quod ab eo humiliter pollulabant: & ex aula fua Procerum fidelem dire¬ 
xit , ut beatum virum de quo loquimur,ex Coenobio quo fc locaverat ad¬ 
vocaret j &c fi non fpontaneum , invitum tamen ad urbem jam didam du¬ 
ceret , atque Pontificem ordinari faceret. 

y. Quo comperto vir beatus mxftus ac maerens flere coepit coram Fra- rtmnii i 
tribus omnibus , dicens : Ovem vellram , diledilfimi Fratres, cur permit- “ D “ aci! ® 
titis laqueis implicari faeculi i an amando mundum &: ejus concupifcentias P 
diligendo , faucibus diaboli obvolutus , palmam de qua follicitus eram, 
forlitan amittam i Tunc illi Fratres omnes ad-hanc vocem prae gaudio 
cum maerore flere coeperunt, ex gaudio , eoqubd ex eorum ovibus fuper 
gregem fuum Dominus Pallorem providiflet: ex mzrorc , eoquod ejus 
abfentiac adquicfccre omnimodis formidabant. Erat quippe carus & acce¬ 
ptus notis omnibus. Egrcflus vero ex Coenobio, benedicente Abbate om* 
nibufque Fratribus profperitatem ipfius Domino fupplicantibus , atque 
utrifque pariter clamantibus , & ad urbem praefacam ufque cum velocitate 
pervenientibus, tunc Epifcopis vicinarum civitatumarcerfitis,omnis plebs 
urbana ad ejus ordinationem convenit cum cereis , crucibus , choris pfal- 
lcntmm, & variis vellimentis induti : & in cathedram ipfius urbis Deo di-, 
gnitfimum Eucherium conllituunt Praefulem gaudentes, immo ac fuper 
omnia gratulantes ,* quod tantum talemque Pallorem fibi a Domino con- 
ceflum cernerent, maximaque exfultatione fuffulti,unufquifquc jocundatus 
rediit ad fua. • 

a Si explorataeffet res, Eucherii eleftionem a ftoriprodliilpericoRege iucRagenfredoMajore- 
Carolo approbatam elfe; ejus exfilium, quodpon- domus hoc loco feribere Carolum,qui principa- 
tificatusannofcxto-decimocontigit,nonpoftpri- tum iniit paullo poft Eucherii ordinationem.- 
mam Caroli de Saracenis viftoriam anno occ Quamquam etiam dici poteft, Eucherii ele&io- 
x x x 11, fed poli fecundam anno dcc mni nem Carolo probatam elTe anno occ uti, 
reponi forfitan deberet. nam Carolus poftTextri- quum poli pugnam Tcxtriciacam tarifius tiuita- 
ciacam pugnam anno occ x t i < fola Auftria, t*m frtftravit, Tti legitur in continuatione Fr«» 
poft Suellionicam etiam NcuftriaSc Burgundiapo- degarii. 
litus eft anno infequente. At proclive fuit huic Au- 

FFffiij 


Digitized by t^sOOQLe 



j98 VITA S. EUCHERII EPISC. AURELI A NENS. 

ann.chk, 6 . Sufccpcam igitur farcinam onus fxbi deputavit, non honorem. Coepit 
6 0 e dehinc Ecclefias excolere , Clerum diligere , plebem praedicatione fua 
FeiLVx." corrigere , Cceifcbia circumquaque conllru&a frequenter circuire , atque 
Epifcopa- in e * s commorantes omni caritate& fraternitate diligere. Tanto erga eum 
lia munia omnis Cl«rus & populus amore tenebatur , ut ei omnia fuadentes in Cux 
rede obit. 0 bfcq U i U m fe fubderent fervitutis. Erat etenim mente tranquillus , vultu 
ferentis , adfpedu amabilis , corpore decorus, corde ftrenuus. 

Invita* -y. Crefccbat undique fama ejus longe lateque per orbem. Erat nempe 
carolunT* 3 carus omnibus , atque in eundis adibus aeceptus. Et cum opinio ejus 
’ fanditatis paffim vulgaretur; inimicus humani generis invidens ejus glo¬ 
riae atque fanditati, fefellit quofdam cordis fui veneno morti fero , qua¬ 
tinus invidia circumfufi fuggererent Carolo Principi, ut beatum virum 
cujus fupra meminimus , cum omni propinquitate ejus exfilio deputaret; 
honorefquc eorum quofdam propriis ufibus adnederet, quofdam verb luis 
fcttcllitibus Cumularet. Carolus verb fuggerentibus ha:c adfatur ita : No- 
ftis gentem hanc ferocilfimam atque belligeram ac locupletatam vehe¬ 
menter. quocirca perficere nequaquam abfque ambiguirate valemus. In¬ 
terea gens nefanda Ifmaelitarum ex propriis cubiculis egrefla ad depopu¬ 
landam provinciam Aquitaniam ingrelTa, imminenti periculo fui cxcrci- 
tds eundam vallans fupellcdilem , civitates vel caftella nititur expugnare. 
Audiens haec Carolus Princeps , colledis gentibus Burgundionum Fran- 
corumque , obviam illis cum magno pergit exercitu, illofque cum/uova¬ 
llans exercitu , obtentaque vidoria , cum magnis ad propria ell revcrlus 
• fpoliis a . Cdm autem ad civitatem advcnilfet Aurelianis, Ligeris alveum 
tranfiens , prandia parata relinquens , & ad urbem Parifius tendens , bea¬ 
tum Eucherium poli fe ire prsecepit. At ille fciens adverlum fe infidias 
prxpafatas, nequaquam renuit > non Principis tamen , fed Dei implens 
* ioS. non prsecepta , prarceps fpontaneus ad lapfum periculi fe * ingelfit , fubjiciens 
fe , ficut beatus Petrus ait Apoftolus , humana; creatura; propter Deum; 
lite Regi velut imperanti; five prxfedis tamquam ab eo politis ad ulcif» 
cendam pravitatem impiorum , ut canatur laus bonorum. 

8 . Anno fcxto-decimo ejus epifcopatds ordinationis Aurelianis egre- 
«fiimm diens, Paribus ordinante Principe praeteriens, Vernum b quoque filcum 
o oniam, p U b^ CJk damnis ilico convolavit: vulgatufque celebri Principis auribus, 
eompettoque fandum adclTe Sacerdotem , facellitibus luis eum capere 
praecepit > edtnque in exfilium cum reliquis propinquis ad urbem Colo¬ 
niam perducere fecit. Ipfe verb ad augmentum virtutum cumulandum 
reddebat gratias fanda; fubditns Trinitati ; tantaque Sacerdotum & Cleri 
vtl populi circa fe benignitate utebatur, ut ex omnibus opibus eorum 
quidquid glotiofus Chrifti facer agere volebat, fatietatem cordibus fuis 
funditus minime reperiret. Quod cum ageretur , Carolum Principem la¬ 
tere hOn valuit , qui metu perterritus ne filenter cum ipfis clientia addit» 
Alpinam rnutiitatem Convolaret} clam tutiori eum loco vocabulo Hafba- 
tuminMo-nio Rotberto Duci tradidit cullodiendum. Qup ille cum gratulatione 
s*Ti'ud™ maxima fufeepto , dedit ci Efcominus gratiam coram eo , velut beato Jo- 
lu °" feph prifeis temporibus dederat coram Pharaone : traditaque manui illius 
eunda propria fupellediie , ut quod oculis placeret ejus, cam indigentibus 


fe 
i. r«r. 


agitur in 


rus. 


' a Id contigit ahno t> c c t * x 11, uti nos dt»i 
ctilt l^tpidanmis, Anni!Cfqi;e Mettenfes : drqut- 
dtth /9 thttijk OCiobtiiit Sa> fato, et'veterrimis A fi¬ 
nalibus Eraneorum fecundo loco editis apud Chef- 
nium in tomo i. Lege adnotata fuperius ad afjnmfi 
7}i, ubi de Porcario Abbate. 


b Pippinus Rex anno bcciv Concilium Epif. 
cOporUm convocavit in Vtmo palatio , ubi atiana 
Chroli Calvi Capitulare tertium editum eft Vcrao- 
nem opidum ad Sequanam infra Mantolam non¬ 
nulli interpretantur. 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. EUCHERII EPISG. AUR.ELIANENS.j99 

quam & jn Coenobiis commorantibus facultas ei fuppetcretur tribucndij Ann. Chii 
fandus vir poftulavit ab co , ut in Eccleiia beati Confelforis Trudo- n 8 „ c ' , 
nis 4 pro fe &c pro fidelibus ipfius facultatem deprecandi tribueret. Quo Fm. x*. 
obtento facer inclytus die noduque Dominum non deftitic fuffragari , ut * 
cum Eledis fuis, quorum officium culminis eft imitatus, in aula: iuac arce 
. eoxvus perfifteret. 

<». Sexto igitur exfilii fui anno, gloriofo exceflu luminis claritate perfu- uW nior * 
fus , corpore integra: converfationis intadus , carnis vinculis ablolutus [ 1 u t u 5 u fepCJ 
emigrans ex hoc mundo , vidor intravit in caelum ; ibique a Chrifto Do¬ 
mino pro laboribus vel bonis operibus diadema accepit gemmis fulgenti¬ 
bus variatum, continuatis floribus, immarceffibile in caput regale. Sepultus 
eft autem in Ecclefia beati ConfcfToris 'ftrudonis , & cum magno decore 
(ut dignum eft) ab omnibus tumulatus. Lingua non fuppetit mutuata fer- 
mocinatione evolvere , quae poft ejus obitum miracula gefta funt. fed exi¬ 
gua quae didici a narrantibus filere minime audebo. 

10. Mulier quaedam quam ipfe Sandus de gentilitatis errore per fuam abf- Cerei in¬ 
traxerat admonitionem , ejufque puerum de facris fufeeperat fontibus, ad ^° t a r r # d ™* 
tumulum ejus devota accurrit : lumenque ibi ferens , quod vulgus ce- mimu». 
reum nuncupat, ex libra una conditum pofuit, atque accendit. Sicque fa- 

dum eft, ut per dies tres continuatim & nodes incenfus, &c inftindus per¬ 
fifteret. dic vero tertio cuftos tcclefiac liquentia fumens cera: , continua¬ 
vit in unum. Tunc mirum in modum capit cera momento augeri, ita ut 
fimilem quod prius penfatum cereum condidit reperiret. 

11. Prxtcrea Sandimonialis quam ipfe Sandus familiariter prp vita: fua: Palliumt*- 
caftimonia dilexerat, fecundum poflibilitatcm fuam ad caput ipfius Sandilu- “J^u. 
minate quoddam,quod incola: quidem candelam vocant, prolixitatemhu- Hum!* 1 
mani continentem flatus applicavit, atque accenfum reliquit. Vefpere au¬ 
tem tranfado , cuftodcs ipfius Ecclefia:, ut mos eft, foribus obferatis in- 
cenfam ibidem reliquerunt. Ad declarandum ergo beati viri meritum, 

cum tempefta node omnes fopore quiefccrent, fuper tumulum ipfius bea- 
ti, qui pallio proprio erat indutus , cecidit, atque ufque ad fummitatem 
concremata eft. At cuftodes expergefadi , cernentes quidem cinerem fu¬ 
per pallium , ftuporc &: admiratione attofiiti formidabant, ne naufraga- 
tum aliquid ibi invenirent: excuffoque cinere ferutantes , ita ipfum pal¬ 
lium ilbefum repererunt, ut nullius vcftigium macula: ibi confpicerent. 

il. Nuper etenim miraculum, quod extremum Enarrantibus innotuit, ne- Oleum fa. 
quaquam arbitror filendum. Quidam ex famulis Sandi, qpem ipfe Chrifti 
Sacerdos ab exordio indolis aluerat, a quodam Dei famulo vas vitreum mu¬ 
tuavit , ipfumque oleo repletum ad caput fandiflimi viri pependit fublime 
atque accendit. Capit paullatim liquor guttatim fuccrcfccre , Sc in pavi¬ 
mento rivulus dilabi. At cuftos Canobii intuens almitatem canti miracu¬ 
li , retulit congregationi, illi conciti Bafilicam ingrefli, adfpedoque mira¬ 
culo gaudio fujjrulci, certi de meritis Sandi, vas fubter ponentes Dei fuf. 
cepere donum. Tandem diebus obvolutis exiguis ita inundanter manavit, 
ut lampades fepttm impleta: undique ardentes , nihilo minus eminucae 
fint. Ex ipfo enim fanditatis liquore quicumque infirmus ex devotione per 
manus Sacerdotum ungitur, ftatim recipit fanitatem , quacumque deti- Atwiveif*. 
neatur infirmitate. Hoc miraculum nemo ambigat hodie ufque degere. .no ejus die 

13. Poft anniverfarium verb diem obitus ejus , cum vigilia: vel rqatutini 
hymni a Clero omni celebrati peradique fuiffent , &: Abbas ipfius Mona» uti. 


m Dc S. Trudonc ejuf^ue Monaftcrio aftum in noftro Sxculo s ad annum 6 g I. 

• . 


\ 


Digitized by 


Google 



A*n. Ch*. 

D C C 

i * X V I I I. 

Fsir.xx. 


600 VITA s. EUCHERII EPISC. AURELIANENS- 

fterii cocpiflec anxie pro cibis populi conftringi, Vel Cleri qui ad follem- 
nia celebranda chori fluxerant Santti, egreflus unus ex Clericis qui fue¬ 
rat San&i familiaris vivi, ad fluviam cujus eft vocabulum Cifindria , qui 
fecus ipfum Monafterium manat, annuente Domino tantam pifeium mul¬ 
titudinem in eo natare confpcxit , qualem fc nemo mortalium aliquando 
vidifle meminit. Accurrit itaque citiflime , & renuntiat Abbati Fratribuf- • 
que quod fibi conccflum fuerat videre. Icur , retia jaciuntur , tantaque pif¬ 
eium multitudo in momento capitur , ut non folum Clerus , fed etiam 
populusuniverfus qui ad ejus convenerant follemnitatcm, abundanter fufli- 
cicnterque fatiati gratias pro ejus merito fan&a referrent fubditi Trinitati. 

14. Dehinc prolixum eft tendere hiftoriam , quales quantafque virtutes 
per ejus interventum ibidem Efcminus operari dignatus eft. Nam caci 
multi receperunt vifum , claudi plurimi greffu recepto adepti funt fanita- 
tem , damones quoque line numero fugati: augentur undique dona pluri¬ 
ma , praedantur donante Domino petentibus vota congrua. Unde qualo 
clementiam ipfws, ut mihi infimo atque pigro , indigno quamvis aliquan¬ 
tulum fervulo , qui plurima ab illo audita abdicavi, fed exigua inferere 
miracula non praeterivi, apud Dominum patrocinari in omnibus non defi- 
ftat, ipfo auxiliante, qui vivit & regnat in facula faeculoruro, Amen. 

A P P £ N D*I X 

De S. Euclierii Monafterio , Reliquiis, & cultu. 

i. TJ tlcHf ltli memoriaita celebris jam olim fuit in Hajb ahia pago Leodicenjis di ce ce * 

JC, fiet, ut Monajterio Sarchinio uni cumS.Trudone primum ejtu tnfitutore tomen 
dederit. Rodulfus quippe Abbasjtnsss ex Scriptoribus Chronici Trudeniani/hac ufm ofiPra- 
futione: Rodulfus gratia Dei, fandorumque Trudonis & Eucherii, Abbas eorum Coeno¬ 
bii, omnibus pofteris meis, &c. It ad feribendas res M onaflerit fui primus manum ad- 
itoovijfc videtur,tametfialiuspofteafupplementum vrapofuit eorum qua ab Rodulfo prater- 
mijfa fuerant. Rodulfi lucubrationem tomo 7 Spicilegii editam continuarunt anonymi duo, 
Ut docet Htnfchenisu . 

i. Multa de S. Eucherii Reliquiis obfirvavit Henfchemns ex prima parte Chronici qua 
Rodulfo praponitur. Primo enim Cmihbita Trudoni ani anno » c c c uxr Lcodienfem 
Epifcopum Franconetn invitant, qui fandum pignus pretioforum corporum Trudonis 8c 
Eucherii ab imo elevavit, & in loco eminenti reverenter collocavit. Deinde anno liquen¬ 
te d c c c lxxxi, quia fama laborabat Nortmannos infeftaturos fore Lotharingiam, 
corpora SS.Trudonis & Eucherii a loco cminentiori, in quo pridem repolita fuerant, in¬ 
tra fubttrraneam captam fcu voltam , quae retro altare ipfius B. Trudonis ad noc nu¬ 
per conftruda fuit, fupinacafc occultata funt. ubi multis annis latuerunt ufque ad tempo¬ 
ra Virici Abbatis, fub quo per Rodulfum Leodicnlem Epifcopum follemniter iteraro 
tranflata fuerunt. Nimirum poftea quam (funtramnut anno H x t v, & Lanz.o AbbateSt 
anno u imv corpora fantta fruftra perquijierunt i tandem anno Domini m c i x i x 
V iricus deftruda capella quamexufto ance aliquot annos MonaIJerio (tipcr fepuicra fan¬ 
dorum Trudonis & Eucherii conlhuxerat, novi operis fundamenta politurus terram al¬ 
tilis fodi prafeepit. Retro altare in volta corpora fancla inventa, ac poflmodum per Rodul¬ 
fum Epifcopum foRtmniter tranflata ipfo die prima tranjlationis, anno m c mr, ac de¬ 
risum poft altare capella volta inclnfa. * 

). De fhfiis diebus S. Eucherii ita Carolus Saujfcyus . S.Eucherisss in praditto S.Trudonis 
Coenobio quotannis celebratur die 10 Februarii, qua rebus exccjfit humanis; die 20 Mati qua 
corpus ejus elevatum eft ; die item n Augufti, qua idem corpus cum corpore S. Trudonis 
Yran (latum e fr anno dccc ixxxi. qua de utraque tranflationeTsabetur fermo Theoderici 
* Abbatis S. Trudonis apud S urium. Hac Saujfeyus in Annal Aurei, qui os nobile S. Eu¬ 
cherii a Leonardo "Betten Abbate Trudoniano acceptum in Ecclefiam Aurelianenfem detu¬ 
lit anno m »c vi. Reliquias ceterasbaftenus retinetpradittum Coenobium .. 

% *VfT A 


Digitized by 


Google 



) 


6oi 

v^^^^^4r^^^^^ 1 ^4 , ^v^4r'$-'$>'j , i« P 'w , v’'iSrT5''V < V'V'5'‘5 , 'i&''i'VTir'V'#<W'v l ^f'®'<iir'S> 

<$*£> $ £<$*£>££^*aj>& 

VITA SANCTI VVILLIBRORDI “ 

Nov. V i ii 

EPISCOPI TRAJECTENSIS AD RHENUM, 

Scripta duobus libris ab Albino Flacco feu Alcvino, 

Caroli Magni principatu. 

Ex mfj\ codd. Compcndienji & Uticenfi , ac libris editis. 

OBSERVATIONES P R M V / M. 



VvlU 


Akctus WittiBROADUs feu Wilibrordus , Willebrordufve , pd- Vitae fini. 
tria lingua Anglo-Saxonicd Wilbrord * appellatus , pracipuos Vita ptores 
attuumque fuorum habuit pracones, venerabilem Bedam in lib. s hi fi. *^ a j' 1 
capp. ii & 12 ; A t cvi Kum Abbatem ac Levitam, popularem fuum-, 
Theofridum Abbatem Efiemacenfem , qui anno m c x decejfit : ut mijfos facia¬ 
mus J OHANNiit de Bcka & V m e ut« m Hedam Canonicos Ecdcfia Tra- 
jettina, qui in Chronicis fuis S. Vvillibrordi elogium texuerunt .* ac Johannim 
Gebrbrandum Carmelitam irt Chronico Hollandia & Trajettenfium Epifcopo- 
rum. Nos unum hic exhibemus Alcvnnum, qui duobus libris , profdico altero . altero 
metrico, res gefias S. Pontificis complexus efi : cum quo Beda narrationem, ubi res po- 
fiulaverit, conferemus , relaturi aliquot fragmenta Theofridi Abbatis EfiernacenfiS, 
qui Alcvvinum fufiori fiilo profdice ac metrice reddidit. Altfiidus Epifcopus in Vita 
S. Liudgeri laudat libellum dc viti S. Willibrordi. 

S. Vvillibrordi memoria celebris efi in faoris Fafiis Vvandalberti , Vfuarii, Memoria 


2 . 


N R ab ani , Adonis & aliorum ; non tamen Bedk , quia Beda fuperfies fuit Vvilli- ln / a ^ ls ^- 
brordus. Hos inter Martyrologos illud difcriminis efi, quod VvanddlbertuS, Vfuar- cm Tau * 
dus, & Ado .quos fequuntur Martyrologia Romanum ($“ Benedittinum, htenon Ka- 
lendaria ecclefiafiicd . S. Vvillibrordi natalem diem vii Idus Novembres; HRab ti¬ 
nus vero cum Alcvvino in his Attis viii Idiis eafdem corifigttarit. Sic eniih AlcVvi- 
nus feribit lib. i cap. ij. Dic fexto menfis Novembris , id eft o&avo Idus , ex hac 
peregrinatione ad perpetuam migravit patriam. Nec opponat libros tditos in quibus 
legitur, die fexto menfis Novemb. id eft v 11 Idus. Nofiram enim lettionem ejfe reti¬ 
cendam perfuadent tum libri mjf. tum Alcvvihus ipfe in lib. m feu in Vita metrica 
cap. 24. 

menfis jamjintque Novcibbm 
Idibus o&enis caeli migravit ad aulam. 

Vbi pro feptenis ab interpolatore quoquam fubfiitutum fuiffe o&cnis , metri leges di¬ 
cere non' finunt. Alcvvino hac in parte certiori fuffragatur HRab anus his verbis} 
vii r Idus Novemb. depofitio ViibrordI Epilcopi dc gente Anglorum , viri 
fan&iifimi & miraculorum gratia infigniftimi, qui a Sergio Papa Roma: ordinatus, 
in Germaniam ad praedicandum verbum Dei eft deftinatus, ibidemque quievit in pa¬ 
ce. Vbi Germaniae nomine intelligit Ere fiam, quam Cornelius Tacitus in libro de mo- 
■/ib. Germanorum attribuit Germania: tametfi jam tempore Vvillibrordi ad Francorum 
Imperium adjuntti erant Frefones feu Frifei , tranfrhenanus populus ad Amafium, 

Oceano Batavtfque finitimi, quibui tum parebat Tiajc&um Batavorum feu Trejc&um 
inferius ad Rhenum , vulgi utrech; difiinguendum d Trajedto Tungrorum, quod Tra- 
jc&um fiiperius ad Mofam, vernaculi Maftrich appellatur‘. 

3. Venerabilis Beda iri lib. s hifioria cap. 11, Vvillibrordo apofiolicu expeditionis Socii pri- 
focios tribuit duodecim, undecim Alcvvinus: quos inter pfeudo-Marcellinus in libro < * ica,10uU ' 
de Vita S Suidberti perperam enumerat Accam , V^gbercum, Willibaldum, & Wini- 
baldum , forfan etiam duos Ewaldos , quos Beda loco citato feorfini d duodecim Vvil¬ 
librordi /ociis in has partes accejfijfe adfirmat. Hos inter foetos admittendi videntut 
Altu SS. Ord. S. B, Suculum II Ii G Ggg 


Digitized by 


Google 



Ann. Chk. 
dcc xxxix. 
Nov. VII. 
Gcfta j>rx- 
clara. 


* htc S. 
Thom a /4- 
cr4 «r«x. 


<01 VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. 

Suidiirtus certo, Adalbertus Egmunda patronus , Veren f r i d ii 
aliorum nomina mihi incomperta. 

4. Quantum debeant VviBibrordo Septentrionales populi , in primis vero Frifii , 
explicari non potefl. Is quippe t en tatam a multis, Archiepifeopo Colonienfi, Ecgberto , 
& Vvigberto, Frefonum converfionem feliciter adortus, perfecit abfolvttque. cujus ope¬ 
ram eximie laudat S. Bonifacius Epifcopus Maguntinus in epiftola 97 ad Stephattum 
Papam in hunc modum. Tempore SiR.aU apoftolicx fcdis Pontificis venit ad li¬ 
mina fandorum Apoftolorum Prcfbyrcr quidam mira: abftinentix & fandi ratis , ge¬ 
neris Saxonum , nomine Vulibiod & alio nomine Clemems vocatus,quem 
prxfarus Papa Epifcopum ordinavit, & ad praedicandam paganam gentem Frefonum 
tranfmifit in litotibus Occani occidui. Qui pet t annos praedicans , praefatam gen¬ 
tem Frefonum maxima ex parte convertit ad Fidem Chrifti, fana & delubra deftruxit, 
& Ecclefias conftruxir, & fedem epifcopalem & Ecclefiam in honore S. Salvatoris 
conftituens in loco & caftello quod dicitur Ttajedum i & in illa (ede & Ecclefia S. 
Salvatoris quam conftruxit, prxdicans ufque ad debilem fenedutem perman/ir, & 
(ibi Coepifcopum ad minifterium implendum fubftituit, & finitis longxvx vitx die¬ 
bus in pace migravit ad Dominum. Princeps autem Francorum Carolomannus 
commendavit mihi fedem illam ad conftituendum Epifcopum: quod & feci. Nunc au¬ 
tem Colonicnfis Epifcopus illam fedem prxfati Epifcopi Clementis a Sergio Papa 
ordinati (Ibi ufurpat, & ad fe pertinere dicit, propter fundamenra cuju/dam dcftrudx 
sL paganis Eccleuolx * , quam Willibrordus dirutam ufque ad folum in caftcllo Tra-* 
jcdo reperit, & in honore S. Martini confccravit. Et refert, quia ab antiquo Rege 
Francorum DacOberto caftellum Trajedum cum deftru&a Ecclefia ad Colo- 
nienfem Ecclefiam donatum in ea Conditione fuiflet, ut Epifcopus Colonicnfis gen¬ 
tem Frcforura ad Fidem Chrifti converteret, & eorum prxdicator effet : quod $C 
ipfc non fecit. Non prxdicavit, non convertit Frcfios ad Fidem Chrifti: Icd pagana 
manfit gens Freforum, ufquequo venerandas Pontifex Romanx (edis Sergius fupra- 
didum (ervum Dei Willibrordum Epifcopum ad prxdicandum fupradidx genti tranfc 
mifir, qui illam gentem ( ut prxfatus finn) ad Fidem Chrifti convertit. Et modd 
vult Colonicnfis Epifcopus fcdem fupradidi Wdlibrordi prxdicatoris fibi contrahere, 
ut non fit epifcopalis fedes fubjeda Romano Pontifici, prxdicans gentem Freforum. 
Cui refpondebam,ut credidi, quod majus 9 c potius fieri debeat prxeeptum apoftolicx 
ledis & ordinatio Sergii Papx, & legatio venerandi prxdicatoris 'Wi.tUbrordi, ut & 
fiat (edes epifcopalis fubjeda Romano Pontifici, prxdicans gentem Freforum, quia 
magna pars illorum adhuc pagana eft, quam deftrudx Ecclefix fundamenta diruta Sc 
a paganis conculcata, & per negligentiam Epifcoporum derclida, 

j. Ex his qua fufe de induftria retulimus, obfervare licet , primS S. VvUliirordunt 
fcdis TrajeEtenfis auctorem ac primum Epifcopum ejfe. Sccundd Colonienfem Epifco¬ 
pum, Helgerum fcilicct, Ecclefia Troje Elenfi incubajfe , ut eam fibi Vindicaret. 
Quin Zachariae Papa in animo habuit, ut Colonienfem Ecclefiam in Metropolim eri* 
geret. Qua de re exfiat ejus epifiola ad 'Bonifaaum , qua inter Bonifacianas eft ijt, 
De civitate illa qux nuper Agrippina vocabatur, nunc verd Colonia, juxta petitio¬ 
nem Francorum per noftrx audoritatis prxeeptum nomini tuo metropolim confirma¬ 
vimus , &c tux fanditati direximus pro futuris temporibus ejufdem metropolitanx Ec- 
elefix ftabilitarem. Quod tamen effcElu caruit. Siquidem Zachanas ipfe mutato confi- 
lio Ecclefiam Maguntinam jujfit ejfe Metropolitanam, tlqite Troje itum fubjecit his 
verbis: Ecclefia Moguntina perpetuis temporibus tibi & fuccefforibus tuis in Me¬ 
tropolim fit confirmata, habens fub fe has civitates , id eft Tungras , Coloniam, 
Vormatiam, Spiraciam & Tredis. ‘Demum Paulus IVrogante Philippo II Rege Ca¬ 
tholico, anno m d lx TrajeEH Archiepifcopum infiituit. Tertio eX S. Bonifacii epi¬ 
fiola obfervandum e fi, epifcopalem Trajecti Ecclefiam primitus non S. Martino , ut 
modo, fed S. Salvatori fuijfe dicatam: quod etiam tx VitaS. Liudgeri confiat. Qttam- 
quam aliquanto pofi Ecclefia epifcopalis donata eft nomine S. Martini : id quod pon¬ 
tificia dr regi* diplomata apud Johannem a Leidis & VviUelmum Htdam relata 
confirmant. Ex quibus etiam difdmus. Monachos fimut dr Canonicos in eadem Eccfe - 
fia folum a Corel i Magni principatu cxfiitijfe, fi tamen Canonicorum nomen no» fuit 
intrufum. quod de Monachis dici non potefl: cum ab eo fere tempore diplomata Hbf 
fuerint in manibus Canonicorum, qui Monachis acceffiffe, aut potius fucctffijfe viden¬ 
tur. Nam Carolm Princeps feu MarteUm in diplomate relato apud Johannema Lei¬ 
dis in Chroma Belgici libro i cap. 19. quadam pradia donat ad Momftcriqm > quod 


Digitized by t^iOOQLe 



VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. «oj 

.clt infra muros Traje&o caftro conftrudhim, ubi apoftoiicus vir dominus & in Chrifto 
Pater Willibrordus Archicpifcopus fandtx converfadonis cobnosiiali Ordi- 
h e prxefle videtur. Qua pofirema verba folis Monachis aptari poffunt » Denique in 
indice Fratrum confcriptorum Monafierii S. Galli apud (joldafium, inferuntur nomina 
Fratrum S. Martini in Trajc&o, in his Pernoldus Epifeopus, aliis Bernoldus & Bcr- 
nolfus dittus, anno m 11 v mortuus, quo proinde tempore jam Ecclefia Trajettenfis B. 
Martino faerata erat, immo longe ante id tempus, & forfan ab initio S. Salvatori & 
S. Martino. 

6. S. Vvillibrordus Monachis plurimum ufus e fi Monachus ipfe, & quidem Be- 
nedittinus. In HRipenfi quippe Monafierio Regula S. Beneditti recepta e fi anno 
Dc ixiv, ut in Obfervatiombus praviis ad Vitam S. Cuthbcrti Secuto 2 probavi¬ 
mus: quo tempore S. Vvillibrordus ifiic infiitutus e fi. Cum enim anno dcc xxxn 
fupremum diem egerit annos natus unum & ottoginta ■, ejus nativitas contigit anno 
dc txm, nec ante annos feptem infecutos traditus efi Monachis H Ripenjious , qui- 
bufeum pueritiam & adolefcentiam exegit. 

7. Quoniam vero non femel his in Attis Frijiorum recurret mentio, juVat eorum fe- 
des pro tempore varias paucis deferibere. Frifii feu Frijiones , Germania inferioris 
antiquifiima gens, primis ara Chrifiiana faculis Vidro * & Amafio * fluminibus Ocea- 
noque contenti , interjettos lacus incolebant fupra Bufattores feu Vvefiphalos , uti ex 
Ptolemao & Tacito difeimus. Hi five a finitimis Saxonibus agitati, five dominandi li¬ 
bidine in Bataviam effiufi, plurimi in Batavia parte confoderunt, & Trajettum Bata¬ 
vorum, cafirum D ore fiat e, aliaque loca occuparunt: qua loca proinde citeriori Frifia 
a Beda, Alcvvino, Vvillibaldo, alitfque medii avi Auttoribus attribuuntur. Frifios 
in Majores & Minores difiinguit Tacitus , fequiores hifiorioi in Orientales & Occi¬ 
dentales , feu in Oilfrifios & WelUrifios , alias in Oftrachiam & Weftrichiam. Sed 
horum alia quondam, atque nunc, ratio ac fedes. Nam Frifios Orientales ab 1 Occiden¬ 
talibus Burdo* amnis, civitate Leovarda & Deckomo opido inftgnis t modo vero Ama- 
fius fluvius dirimit ac feparat P ita tamen ut Frifia nomen practpue nunc maneat penes 
folos Occidentales, qui inter Flevum lacum (quem accola mare Aufirale appellant ) & 
Amifium flumen colunt. Frifionum conVerfionem ad Fidem Chrifiianam tentavit S. 
Elicius tefie B. Audoeno in lib. 2 Vita cap. 3, ac pofi eum S. Viliridus 
Eboracenfis Epifeopus, Egbertus & Vigiertuj Britannici Trefbyttri. Verum 
tota hujufce fatti gloria SS. VviUibrorde ac Bonifacio ttrumque foetis tribuenda efi. 
Lege Vitam S. Boni facit Archiepifcopi Maguntini, in qua de antiquis Orientalium- & 
Occidentalium Frijiorum limitilus agitur. 


PROLOGUS I N VITAM S. WILLEBRORD I, 
cognomento Clementis, primi Frefionum Epifcopi. 

• 

Omino eximio •venerabili atque laudabili Beornredo * Ar- 
Sj Jf*\w chtepifcapo humilis Ltvita Alcuinus falutem. Delatis ad nos vc- 
ftrae Excellentiae litteri* , in quibus veftrum agnofeens in Domino 
mme a ^ diuturnam in lege ejus meditationem, magno me gau*- 

dio afFc&um e fle Fateor: fed tamen longe imparem me petitioni vcftrae 
confideravi, utpote nullo praerogativo munere eloquentis fuffultum ad 
implendum quod juflifti: ac nili me caritas urgeret quae nulli negare folet, 
non auderem ultra me^c parvitatis vires negotium attingere. Tamen ve- 
ftris orationibus divina donante gratia &c fandiflimo Patre W ille- 
brordo intercedente, cujus me Vitam, mores te miracula fcribere pio 
ftudio rogafti, tuis parui, Pater Fande, praeceptis, te duos digefli libellos. 


a Bexnerado aliis, Aunc in Indice Ab¬ 
batum Efternacenftum tertio loco, poft Vvilli- 
brordum fcilicet 8c Albertum numerant Johan- 
nes Bertelius ejufdem loci Abbas & Gabnel Bu- 
cclinus , cumque Senonenlium Archiepifcopum 
fuifle adferunt.-Fuerit proinde 'is ipfe , qui i 
5an£U-Marthams vocatur Beraxdus, & anno 


dcc x c v dicitur deceflifle, tamctfi Beornredi 
obitum anno dcc x c v i Bertelius reponit. Al¬ 
cuinus in fine capitis fequentis eum gtntrit pofis- 
rit»te, id eft fanguinis cognatione Vvillibrordi 
heredem appellat, quem & S. Vvillchadi con- 
fanguineum dicunt Bertelius & Bucclinus. 

GGgg ij 


Ann. Chr. 
dcc xxxix- 
Nov. vii. 
Monadica 
ptofeflto. 


Frifioruiti 

fedes. 

* R, XV 

* de Hem 


* Surdis 


a 


Vium da j* 
bus libris 
feribie Au^ 


Digitized by i^OOQle 


<04 VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. 

An». Ch*. unum profaico fermonc gradientera, qui publice a Fratribus in Ecclcfia 
(6 dignum tuse videatur Plpicnciae) legi potuiflet; alterum Pierio pede cur¬ 
rentem , qui in fecreto cubili inter fcholafticos tuos tantummodo rumina¬ 
ri debuiffet. Uterque tamen propter occupationes diurnas furtivis no- 
&ium lucubratiunculis di&atus eft , &: co magis veftrar indigent defenfio- 
nis, quo minus ab au&orc proprio expoliti iunt. Meum vero fuit praeci¬ 
pientis non fpetnere auctoritatem, tuum cft defendere obedienti» impe- 
cum homi- rkiam. Unam quoque priori libello fuperaddidi Homeliam, quae utinam 
a duplici. jjg na ^ tUQ vcncran( j 0 ore populo praedicari. Item fecundo adjeci 
fermonem elegiaco carmine de viro venerabili W ilgiso, patre fcilicet 
fanctiffimi Pontificis Willebrordi, cujus corpus requiefeit in cellula qua- 
s dam maritima 3 , cui ego indignus licet legitima Deo donante fucccfiione 
prarfideo. Sed &c omnia quas Vel profa gradiente , vel verfu currente di¬ 
cavi , tuae Sandkatis fpedant judicium, utrum digna memoria:, an pumice 
radenda feroci fint, nec nifi tuo roborata examine procedant in pu¬ 
blicum. 


» CtUom , dt qua hic AIcv vinus, 

Sanda-Marthani interpretantur Cell*m S. Iudt- 
*i . in Morinis ad Oceanum politam : quod etiam 
in Obfervationibui privus ad Vitam S. Judoci 
diximus. At re maturius expenfa aliter vifum 
eft. Quippe Cella maritima in qua fepultus eft 
Vvijeifus, ia fromotottriti mari Oetam» (j* Ham¬ 
bi flavi» proximis, 8c quidem <* frtvfmeia N»r- 
thumkraaa (ka dicitur cap. i fequenti. F.rgo in 
Eboraceofi'Ducam hodierno : longi proinde a 


freto Gallici Oceani. Non tamen negaverim, 
Alcvvinum Cellae S. Judoci itidem maritimae 
prifuilTe, chm manifeftum (it ea de re Lapi Fer- 
iarienfis Abbatis tcftimonium in epiftola ii. at 
hoc loco non exprimi Cellam Judocenfcm con- 
ftat tum ex didis , tam ex elegia Alcvvini de 
S. Yvilgifo , qui in Cella maritima B. Marii 
facra humatas fuiiTc perhibetur. Porro Cella S. 
Judoci, non B. Mariae, fed fandis Apoftolis Pe-l 
uo &i Paulo «dicata erat. 


INCIPIUNT CAPITULA. 

Gaiht I.-tf"VE Vlsi iso patr» S. Vvidibrordi. 

U 11. D* fomno & interpretatione ejus quod mater S, Vhjilltbrordl 
fi vidiffi 'narrabat. 

III. Quod parentes pueram VviUebrtrium Fratribat H Ripenfibas tradiderant ad 
erudiendum. 

IV. j Quod devotus adolefcem eruditionis caufa Hiberniam contendit. 

V. Quod iderk Vir Dei dt Hibernia ob evatigtlica pradicatitnis devotionem navi» 
favit Germaniam. 

VI. Quid Pippinus Dux virum Dei Romam direxit, ut Jtrchiepiftopus ordina¬ 
retur. 

VII. Qkbd beato upojlolic0 Sergio Papa in vifione ofeiiditur, ut virum Dei fuf- 

eiptfit boUirifiei. • 

^VIII. Qualem fraftam redient a Roma piuk Pradicator in Evangclio Chrijti fi- 

IX. Quod P. VvUltbrordut Epifcoput in Frefia & in Dani a ttntabat pradicare. 

X. Qualia fccijfet in Frefia , rediturus iterum ad Chrtftianos. 

X I. Quomodo mittas Radbodi Regis parvipendijfet. 

Xl!. Qtfbd vir Dei revertens ai Pippinum Ducent, verbum Dei cum inflantia 
pradicarit. 

XIII. Quod Pippinus Dux diem obiit, & Karolo filio fio Regni fceptra reliquit , 
qui Frefia fibjc&a iUi S. VViiebrerdum dedit pradicatorem. 

XIV. Qualiter idolkm quoddam eonfringeus, & a miniftr» ejufdem gladio perutf- 
fis, non tamen vulneratus ejf. 

XV. Quod quidam convicia viro Dei facient, repentina morte periit. 

XVI. Quomodo aquam in arido loeo precibus produxiffet. 

XVII. Qualiter xn pauperes de flafeone fia pafieret. 

X VIII. Quod pofl benediEHonem viri Dei vinum in tonna crefceret. 

XIX Vbi quadraginta viri benedicente Patre de quatuor flafconibut biberunt uf- 
quead fitietatem. 


Digitized by (^.ooQle 



VITA S. WILL 1 BR.OR.DI EPISC. TRAjECTENSIS. 6 o; 

X X. De quodam divite a viro Dei excommunicato & iterum abfolute. Ank.Cnr. 

XXI. Quomodo in Treveris civitate anci/lat Dei ab imminente periculo Vallantis DCC XXX1X ~ 

^ ptfiis orando defen 'it. ' • NoT - ttl ‘ ' 

XXI l. guomodo domum cujufdam patrisfamilias k damoniaca liberarit ittujione. 

XXIII. J£uod idem vir fanElus Jpiritu prophetia Tippino Regi prodixerit futuram 
felicitatem. 

XXIV. De moribus & obitu & fepultura Patris venerandi. 

XXV. De farcophago in quo S. Patris corpus conditum efi. 

XXVI. De eo quod cuidam ex difcipulis fuis obitus illius revelatut efi, tfi de tu* 
minis claritate, & odoris finavitate: quod in loco obitus fui fapius videri fiolet. 

XXVII. Jguod per olei unitionem lucentis ad corpus Santts infirmitates fanari fio* 
lent, & de folutis in eadem Ecclefia. 

X X V 111 . <>)UQd mulier quadam paralytica fanata tfi ad ejus corpus. 

XXIX. De quodam juvene infirme qui in ejus ade orans fanatus e fi. 

XXX. De furto cujufdam Diaconi in Ecclefia fianlti viri. 

XXXI. Item de Tvtlgilfo patre S. Tvillebrordi. 

Item Homuu dicenda de die Natali S. Vvillebrordi. 

INCIPIT VITA S. WILLEBRO R D I 
primi Frefionum Epifcopi, cujus feftivitas eft vm Idus 

Novembris. 


F U it in Britannia infula, provincii Northanhumbrana, quidam pacer» Capo*. t. 

familias genere Saxo& nomine W lgils, religiofam in Chrifto cum 
coi juge & omni domo fua (ficut poft lignis patefadum eft) vicam agens. 

Nam relido habicu fseculari monachicam elegit converfacionem, ac non 
mulco poft crcfccntc in eo fervore fpiritualis vita: , artiore animi ftudio 
loiitarix fcipfum mancipavit diftridioni in promontoriis, quae mari Occa» 
no & Humbri cinguntur flumine. Ibi etiam multo tempore in quodam 
parvo Oratorio S. Andre* Apoftoli Chrifti nomine dedicato in jejuniis Qc 
prationibus & vigiliis Deo ferviens, ita ut etiam miraculorum fignis cla» 
reret, Sc nomen ejus celebre fadum eft, nec confluentes ceftabat ad fe 
turbas fuaviiTima verbi Dei admonitione cohortari. Sed & illius gentis 
Regi &: Optimatibus venerabilis effedus eft in tantum, ut ei aliquas ter¬ 
rarum poftefliunculas iliis promontoriis adjacentes ad xdificandam Deo 
Ecclefiam dono perpetuo contulerint, in qua pius Pater modicam qui¬ 
dem , fed honeftam Deo ferviencium adunavit» congregationem , in qua 
poft multiplices fandi laboris agones a Deo coronatus Corpore quiefeit ,* & 
pofteri ejus ufque hodie ex fanditatis ejus traditione poffident. • Quorum 
ego meritis 8 c ordine extremus eamdem Cellam per fucceflioneS legiti¬ 
mas fufeepi gubernandam, qui hanc hiftoriam fandi flinu Patris Se fummi 
D odoris Willebrordi te jubente, beatiftime Pontifex Beorkrsde 1 * 1 , *ai Ha* 
confcripfi: qui tanto Patri & fummi Sacerdotii dignitate, A C generis poft e- n#radc 
ritate, &C fandorum locorum obfervatione, qu* ab eo in Dei honorem 
conftruda dfe nofcuntur, fecundbm datam tibi a Domino gratiam heres 
digniffimus exfticifti. 

Et ut cjufdem fandi Pactis Willebrordi altius nativitatis originem BC 1 t. 
mox in utero matris divin* eledionis repetam pr*fagia, revertar unde 
egreftus fum. Nam ficut prxeurfor fandiflimus Domini noftri Jssu- 
Christi B. Johannes Baptifta ex utero matris fan&ificacus Deo,, re- 
ligiofis parentibus , ut evangelica narrat hiftoria, Chnftum ceu folem 
pnecedens lucifer multis in lalutem profuturus natus eft; ita tc fandus 
W illcbrordus in plurimarum gentium falutem religiofis parentibus natus 
effe dinofeitur. Nam yif venerabilis 'Wblgils, dc quo nobis paullo tnti 

GGgg iij 


Digitized by i^OOQle 



(6o6 VITA S. WILLIBRORDI EPISC TRAJECTENSIS. 

Anm.Chr. fcrmo fuit, ad hoc tantum Deo prxdeftinantc matrimonio jundus eft, uc 
NoVViV ta ^ s ac ^ profc&ujn multorum populorum ex eo ederetur proles. Igitur 
uxor ejus, mater fcilicet B. 'Willebrordi patris , intcmpcfta nodis quiete 
•dt/tw ifio- cxlefti in fomnis vidit oroma*. Vifum eft ei quafi novam in cxlo videret 
" c ® lunam, crcfccnte illa ufquedum plena videbatur efle. Quam diligentius 
intuens, repentino curfu lapfa ruit in os ejus : qua devorata ejus intima 
fplendore perfufa funt. Evigilans vero timore perterrita, cuidam hoc reli- 
giofo Prcfbytero retulit fomnium : illoquc interrogante fi ea node qua 
vifio fada eft , more folito jungeretur viro , acceptaque ab ea hujus rei 
confeflione, refpondit ita: Luna quam vidifti ex modico in magnum cre- 
vilfe, filius eft quem ea node conccpifti, qui luce veritatis caliginofos 
tenebrarum errores difeutiet: 8e quocumque perrexerit, comitante fuper- 
ni luminis fplendore , plenum fux perfedionis oftendens globum, coru- 
fcanteque rumoris ejus candore Se morum pulcritudine, multorum in fe 
alliciet adfpedum. Hujus ergo fomnii interpretationem rerum veritas 
fubfecuta eft. 

1 ii. Fadum eft autem poft circulum dierum peperit mulier filium, facroque 

Baptifmatis fonte regenerato impofuit ei mater nomen Vilbrokd. Et 
ftatim abladatum infantulum tradidit pater HRipenfis a Ecclcfix Fratribus 
rcligiofis, ftudiis 8e facris litteris erudiendum, ut fragilior aetas validiori- 

* bus invalefeeret difciplinis , ubi nil videret nifi honefta , nil audiret nifi 
fanda. Quem divina mox gratia ab ineunte pueritia Se fenfu proficere, Se 
moribus pollere quantum ad tales congruit annos concedit, ita uc noftris 

i. Rtg. t. temporibus novum Samuel nafei putares, de quo didum eft : Puer autem 
Samuel' prejtciebat atque crefcebat,& placebat tam Dee quam heminibus. Ibi- 
que in prae dido Monafterio multis profuturus puer Clericatus accepit 
confuram, Se pia profeffione Monachum fe fecit effe, & inter ceteros 
ejufdem fandiffimi Monaftcrii adolcfccntcs enutritus ; fed nulli alacritate 
minor, nulli* humilitatis officio fecundus , nulli ledionis ftudio inferior: 
fed fic cotidie bonz indolis puer proficiebat, ut teneros pueritix annos 
morum gravitate tranfTcenderet: fadufquc eft grandaevus fenfu, qui cor- 
pufculo fuit modicus Se fragilis. 

t v. Igitur in facris eruditionibus Se in omni fobrietate morumque honeftate 
beatiffimo ufque ad vicefimum aetatis fuz annum adolefcente proficiente, 
artioris vitz ardore fuccenfus eft, Se peregrinationis amore inftigatus. Et quia 
in Hibernia fcholafticam eruditionem viguiffc audivit, etiam Se quorumdam 
fandorum virorum, fama narrante, converfatione incitatus, Se prxeipue bea* 

* tiffimi Patris Se Epifcopi Ecberti b , qui cognomento Sandus vocabatur, nec- 
ijon Se W icberti venerabilis viri Se Sacerdotis Dei, quorum uterque ob cae- 
leftis patriz amorem, domo, patria, cognatione derelidaHiberniam feceffit, 
ibique dulciflimos fupernz contemplationis frudus fzculo nuchis, Deo ple¬ 
nus folitaria cotidie hauriebat converfatione. Horum beatus adolefcens cu¬ 
piens zraulari religionem, cum convenientia fui Abbatis Se Fratrum in Hi¬ 
berniam veloci curfu contendit: prxdidorumque Patrum fe familiaritati 
conjungens, quatinus ceu prudentiffima apis ex eorum propinquitate melli¬ 
fluos pietatis carperet flores,Se in fui pedoris alveario dulciflimos virtutum 
favos conftrueret j ibique duodecim annis inter eximios fimul piz religio¬ 
nis Se facrz ledionis magiftros futurus multorum populorum przdicator 

HRipenfe Monafterium ab Alcfrido Nor- lua, didam eft Sacculo i in Vita S. Cuthberti 
thanhumbrorum Rege /uifle conditum intet ad cap. 7. 

Uram fluvium ac limitem Septemtrionalis Sc t Egbcttus hic non fuit Epifcopus , uti in ejus 
Occidentalis Ducatus Ebetaccnfts tc sktU flurio- Ilogio diximus ad ann. 7x9. 


Digitized by i^OOQLe 



VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSlS. &of 

erudiebatur, donec occurreret in virum pcrfc&um 8c in aetatem plenitudi- ank. Cm». 
nis Chrifti. xxxix 

Triccfimo tertio itaque aetatis fua: anno major egregio viro fidei NoV y. v 11 
flamma crcfccbat in pedore , ita ut parum ei videretur fibi foli tan¬ 
tummodo in Religionis fanditate fudafle, fi non & aliis quoque in 
praedicationis veritate prodeffet. Audiens itaque in borealibus mundi par¬ 
tibus meflfem quidem multam cfle , fed operarios paucos; ut fomnii Deo 
difpenfante impleretur veritas, quod mater olim de eo fe vidific tefta- 
baturjfua: confcius voluntatis, licet adhuc divina: difpenfationis ignarus, 
illas in partes navigare cogitavit, & clariflima evangelicae praedicationis lu¬ 
ce torpentes longa infidelitate populos, fi Dei eflet voluntas , illuftcare. 
Adfumtifque fecum undecim a Fratribus, eo fidei fervore armatis quo &c * 
ipfe , navim confcendit, quorum aliqui poftea ob evangelicae praedicatio¬ 
nis inflandam martyrio coronati funt, aliqui vero Epifcopatus ordinem 
accipientes poft fanda: praedicadonis labores in pace quieverunt. 

Igitur vir Dei cum fociisfuis (ficut prxdiximus) Frefiam tamdiu navigavit, v i. 

donec profpero curfii in ipfa oftia Rheni fluminis Ylla depofuit, ibique optata 
telluris ftationc refocillari funt, & mox ad caftcllum Trajedum, quod in ipfa 
ejufdem fluminis fitum eft ripa, pervenerunt: in quo etiam poft aliquod 
tempus Deo donante & verbo Fidei crefcentC idem S. Willebrordus fe- 
dem Epifcopatus fui habuit. Sed quia eadem gens Frcfonum in quo idem 
aedificatum eft caftellum, cum Rege fuo Radbodo paganis adhuc riti- 
i>us fbrdebat, vifum eft viro Dei contendere Franciam ac Ducem illorum 
adire Pippinum, triumphis clarum, ftrenuum ac moribus clarum pro- 
bumque: qui euro cum omni honore fufeipiens, fed nolens tanto dodore 
fe vel fuam privare gentem, loca ei opportuna intra terminos Regni fui 
praevidens, quo potuifTet idololatriae fpinas exftirpare,& puriflima verbi 
Dei femina per mundi novalia abunaantifis fpargere, ut impleret illud 
propheticum praeceptum : Novate voku navalia , cr nolite ftrttc fupet ofi» io. 
nas. Cumque ftudiofiflime vir Dei per loca fingula difeurrendo optatum 
evangelizandi opus exercuiffet, & femina vitx fupernae gratiae rore rigante 
longe lateque in agris multorum 'cordium ad ejus praedicationem uberri¬ 
me pullulaflent i congaudens praedidus Francorum Dux ejus fandiffima de¬ 
votione &L verbi Dei clariflima multiplicatione, majoris profedfis occatio¬ 
ne prudenti cogitabat confilio eum Romam mittere, ut & domno Apo- 
ftolico Sergio viro fan&ifltmo tunc temporis in fummi Sacerdotii ho¬ 
norem ordinaretur ) quatinus apoftolica benedictione & jufTtonc fufeepta, 
majori ab eo mifTus fiducia roboratus in opus Evangelii reverteretur, jux¬ 
ta illud Apoftoli i Jjhtomodo f radicabunt , ni fi mittantur f Quod cfim viro Rom. to. 
Dei perfuadere tentaret, renuit primum, nec fc tantae audoritatis di¬ 
gnum honore efTe referebat: cnumeratifque apoftolicae fandionis prae¬ 
ceptis, longe fe inferiorem huic virtutum catalogo adferebat, quem egre- 


a Beda in lib. f cap. «' duo refert a narra¬ 
tione Alcvvini paullulum diffidentia : nempe 
Vvillibrordum in Frefiam ii S. Egberto milTum 
effe , fc quidem eum fteiit numere duodecim. 
Vvillibrordi adventum in Frefiam anno o c xc 
reponunt Johannes de Beka in Chronico aliique 
omnes: id quod confirmatur hoc modo. Vvilli- 
brordus anno xtatis trieefime-tertie ( ut habet 
Alcrvinus) iter in Frefiam fufeepit. Obtenti k 
Pippino praedicandi licentii Romam primo per¬ 
rexit tefte Beda in lib. j cap. it, lnd&jue in 
Galliam reverfus eft eodem anno , quo Suid- 


befrtus i S. Yvilfrido Epifcopus ordinatus eft, 
Suidberti ordinatio fa&a eft tum cum Bcr&vvat- 
dus Canti* defignatus Epifcopus, truut mure er- 
dineniut itrut. Porro BerftvValdum eltBum eun» 
dominici Ide. » C tcu, eum fiquentt tertio die 
TCelenderum luliarum ordinatum efie, idem Be- 
di lib. f cap. f auftor eft. Ergo anno ocxcit 
Romam profe&us eft Vvillibrordus prtmit tem- 
f tribue edvtntls torum in tropum , id eft atind 
uno aut altero poft eorum adventura , ut lo¬ 
quendi modus Bcd* fatis indicat. 




Digitized by i^OOQle 



«o8 VITA S. VVILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. 

Anh. Chr. gius Chrifti Praedicator filium fuum Timotheum erudiens oportere Epi- 
* co P um habere cenfuit. Dux vero contra rcligioie fuafit quod vir Dei vc- 
x. Tim. j. recunde negavit. Tandem omnium unanimitate vidus, &c (quod majus 
eft) Dei dilpenfatione coactus confenlit, magis volens plurimorum humi¬ 
liter obedire confilio, quam fuam pertinaciter defendere voluntatem. Et 

* fic cum honorifica legatione & muneribus Apoftolico condignis Romam* 
diredus eft. 

Vii. Sed dic quarto priufquam illo veniret, bcatiflimus in fomnis Apoftoli- 
cus angelica refponfionc admonitus eft , ut illum cum fimnmo honore 
fufccpiflct , &C quod multarum animarum cifct illuminator futurus, i 
Deoque eledus, & ad hoc veniflet ut fummi ab eo Sacerdotii honorem 
fufccpiflet , nihilque ei negandum efle quidquid petiflet. Qua fadus 
Apoftolicus admonitione certus j cum gaudio fic fummo eum fufccpit ho¬ 
nore: 5 c ut in eo fidei agnovit fervorem, religionis devotionem , lapien¬ 
tia: plenitudinem» die competenti populo adveniente, advocatis venera¬ 
bilibus in focictate minifterii Sacerdotibus, publice in Ecclefia beariflimi 
Petri Principis Apoftoloihm cum magna cum dignitate more apoftolico 

* ordinavit Archiepifcopum, ac ordinato b nomen ei impofuit Clemens, 

' fuifque veftimentis facerdotalibus induit, eum fic fando, quafi fuperhumc- 

rali Aaron, Pallio dignitatis fi c indumento confirmavit gloria:, fic quod- 
cumque voluit Sc petivit, aut in patrociniis Sandorum, aut in rebus ccclc- 
fiafticis, cum tota mentis alacritate tradidit illi, firmatumque benedidio- 1 
ne, donis ditatum cum falutaribus prxeeptis iterum cum in opus Evan- 
gelii remifit. 

viii. Acceptaque apoftolicse audoritatis benedidiotie , cum majori fiducia 
devotus verbi praedicator ad praefatum Francorum Ducem regreflus eft, 
qui cum cum mmma honoris magnificentia receptum cum fuae poteftatis 
juftione in ppus Evangclii direxit, maxime autem in borcalibus Regni fui 
partibus , quo eatenus ob raritatemDodorum vel duritiam habitatorum, 
Fidei flamma minfis relucebat. Eo vir Dei inftantius illis in regionibus 

* femina vitae fparferat c , quo plus neceffarium antiqua: ignorantia: famem 
perfpexerat depellere. Qualem divina gratia adjuvante in locis illis fru- 

fecem dum fecifTet*, teftes funt ufque hodie populi per civitates, vicos 8c cap¬ 
itella, quos ad veritatis agnitionem Sc aa unius omnipotentis Dei cultum 
pia admonitione perduxerat: teftes quoque Ecclefia:, quas per loca fingula 
conftruxerat, teftefque Deo famulantium congregationes, quas aliquibus 
congregavit in locis. 

I x. Tentavit quoque idem vir Dei ultra Francorum Regni fines c^lcftis vi¬ 
ta: flumina derivare* Nam tunc temporis Regem Frefonum Radbodum 


a Venerabilis Beda in lib. j cap. iij duo S. 
Vvillibrordi Romana itinera diftinguit. trimis , 
inquit, temporibus Adventis urum in frefiam , 
mox ut comperit Vvtlbrordm datam pbt it tnnei- 
ft Pippino licentiam ibidem prtdicandi, accelera- 
i fit venire Romam , cujus fedi apoftolico tunc 
S i r g I u s Papa praerat , ut cum ejm luentia 
btnedsHient defidtratum ev angeli nendi genti¬ 
bus optet iniret , fimul & Reliant as acciperet Eccle- 
fiarum dedicationi adhibendas. Eo rcvtrfo , poft- 
quam per annes aliquot in 1 refla qui advenerant 
decuerunt, miflt PippinUS, favente omnium cen- 
fenfu, virum venerabilem Vvilbrerdum Romam, 
tujut adhkc Pontificatum Sergius habebat, peflu- 
laus ut eidem Prefenum genti Archiepifcopus erdi- 
uaretur. Quod ita ut petierat impletum eft anne 
»b Inc. Demini x> c xevi. Ordinatu* eft autem 


in Ecclefia S. Martyrii Cseilia die natalis ejm, 
impofito fibi a Papa memorate Homine CtEMEN 1 - 
T i s , ac mox remifius ad Sedem Epifcopatui fui, 
td ejl poft diei quatusrduim , ex que in urbem 
venerat. Et tamen Alcvirinus Vvillibrordum in 
Ecclefia S. Petn (aeratum dicit. 

b Audior libri de Vitis Pontificum, Anaftafii 
nomine vulgatus, etiam hujus ordinationis me¬ 
minit prxter Bedam, qui eam in natali S. Car- 
ciliae fadlam fuifTe in sedibus ejufdcm Sandix 
adfirmat, ut fupra notatura. 

e Familiare eft Alcvvino praeteritis plufquam 
perfedlisuti loco perfedlorum. Hinc in Vitame- 
, trica S. Vvillibrordi cap. j , compleverat pro com- 
f levit, & cap. 17 , biberat, fuerat } cap. 18, de¬ 
derat i cap. 10, porrexerat , pro fecundis prote¬ 
ritis ufurpat. 

cum 





Digitized by i^OOQle 



VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTEENSIS. «09 

cumjfua gente paganum non timuit adire; te quocumque perrexerat,ver- ahh-CN*. 
bum Dei cum omni fiducia loquebatur. Sed praefatus Freionum Rex vi- * t ' 

rum Dei humilitatis gratia benigne fufeipiens , nullis tamen vicx fomentis *° T ' T * 
faxeum ejus cor emollire potuitt te dum apud eum non pofle fructificare 
agnovit *, ad ferocifltmos Danorum populos iter evangelizandi convertit. 4 
Ibi tum ( ut fertur ) regnabat Ungendus b > homo omni fera crudelior * 
&omni lapide durior, qui tamen jubente Deo veritatis prxeonem honorificd 
tradabat. Qui. dum obduratum moribus & idololatriae deditum te nullam 
vix melioris fpem habentem offendit, acceptis tunc triginta cjufdem patrix 
pueris ad eleCtos a Deo populos Regni Francorum revertere feftinavit. Sed 
in co ipfo itinere Catechizatos eofdem pueros fonte falubri abluit, ne aliquid 
propter pericula longioris vix , vel ex infidiis fcrociffimorum illius terrx 
habitatorum damnum pateretur in illis; volens antiqui hoftis prxvenire in- 
fiuias, te Domini facramentis animas munire adquifitas. 

Cum ergo pius verbi Dei prxdieator iter agebat, pervenit in confinio X. 
Frefonum &c Danorum ad quamdam infulam , qux a quodam deo fuo 
Fo s 1 t e ab accolis terrx Fafittjland c appellatur, quia in ea cjufdem dei fa- e 
na fuere conftructa. Qui locus a paganis in tanta veneratione habebatur, 
ut nil in ea vel animalium ibi pafcentium, vel aliarum quarumlibet rerum 
gentilium quifquam tangere audebat, nec etiam a fonte qui ibi ebulliebat 
aquam haurire nifi tacens prxfumebat. Quo cum vir Dei tempeftatc ja- 
ffcatus eft , manfit ibidem aliquot dies , quoufque fepofitis tcmpeftatibus 
opportunum navigandi tempus adveniret. Sed parvipendens ftultam loci 
illius religionem vel ferociffimum Regis animum, qui violatores facrorum 
illius atrociffima morte damnare folebat ; tres homines in eo fonte cum 
invocatione fanCtx Trinitatis baptizavit. Sed te animalia in ea terra paf- 
centia in cibaria fuis maCtare prxeepit. Quod pagani intuentes arbitraban¬ 
tur eos vel in furorem verti, vel etiam veloci morte perire. Quos cum 
nil mali cernebant pati , ftuporc perterriti, Regi tamen Radbodo quod 
viderant faCtum retulerunt. 

Qui nimio furore fuccenfus, in Sacerdotem Dei vivi fuorum injurias xl 
deorum ulcifci cogitabat, te per tres dies femper tribus vicibus fortes 
fuo more A mittebat, te numquam damnatorum fors, Deo vero defenden- , * 
te fuos , fu per fervum Dei aut aliquem ex fuis cadere potuit; nec nifi 
unus e tantum ex fociis forte monftratus martyrio coronatus eft. Vocatur 
vir fandus ad Regem te multum ab eo eft increpatus, quare fua facra vio- 
laffct, te injuriam deo fuo feciffet. cui prxeo veritatis conflanti animo 


a Compendienfis codex hoc loco ifta inferi t: 
"Erat enem tunc in e;ut comitatu venerabili t vita ©• 
nemine dignus Vvlpkamnus , qui venerat k 
Senenum civitate Pont fex eodem defiderii fervens 
amere, fcilictt ut aliquot Domine lucraret animat. 
Lege VitainS. VYlfraraniadann.710. 

b Ericiis Danix Rex in hiftoria gentis Danorum 
a fe confcripta non meminit iftius Regis Ungendi 
feuOngendi, quem nonnulli Angaudeonem appel¬ 
lant. Eticus Equidem ante Regem Godefritnura 
qui cum Carolo Magno bellum geflir , numerat 
Snionem, Biorn, Haraldum & Grom Godefrithi 
patrem. 

c De iftius infui* fitu non confentiunr Audores. 
praeferenda Adami Stemenfis Ecclcli* Canonici 
fententia in lib. 4 hiftorix ^qui Fofiteflandiam 
eamdem effe ait cum F arria infula . qua in oflio 
flumini* Albttlenge recejfu latet , alias Heiliteland 
appellata. Hanc in Vita 5 . VviUtbrerd* , inquit, Fe- 
JetiJlnnd affellari didicimus , qua fita efl in confinio 

Atta SS, Ord. S . S. S natium ///• 


Vanorum Frefonum. Eadem infula ab Archie- 
pifeopo habitabilis fada dicitur, & Monafterio 
Heiloenfi tlluftrata in Vita S. Liudgeri Altfridus 
meminit fontis S. Vviliibrordi in Fohtcflandia j et 
que nemo nifi tacens haurire aquam frafumebat. 
^d More fcilicet antiquis Germanis familiari, qui 
au do re Tacito in libro de Morib. Germanorum 
aufficia ferte [que.ut qui maxime, ebfervabant. Ser. 
tium , inquit, cenfuetudefimflex. Virgam frugifera 
arbori dteifam en furculas amputant, eojque neti* 
qnibufdam diferetes fiefer candidam vtflcm temere 
ac fortuitu fpargunt , &c. A Radbodo tnanfit apud 
Belgas nomen Rabent, ad hominem nequam figni* 
ficandum. 

t Pfeudo-Marcellino non tuta fides, quiVvig- 
bertum hoc loco defignat. Vrigbertus enim ab an¬ 
tiquis nufpiam Martyr appellatur: nec in Frifiam 
iterum tranflifie didetur is qui poft S. Egbertum 
Priliorum converfioncm tentarerat. Lege Ada S. 
Vxigbetti ad ann. 747. 

HHhh 


Digitized by i^OOQle 




610 VITA S. WILL1BRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. 


Ann-Ch.,, rerpondit:Noneft Deus quem colis, fed diabolus qui te peffimo errore fe- 
dccxxxi* duxit,6Rex. Non enim eft Deus nili unus, qui creavit caelum terram, 
mare & omnia qux in cis lunt: quem qui vera fide colit, vitam habebit 
w fempiternam. Cujus ego fervus hodie tibi teftificor , ut ab antiqui erroris 
„ vanitate quem coluerunt patres tui , tandem aliquando refipifeas , & cre- 
. „ dens in unum Deum omnipotentem & vitx fonte baptizatus abluas om- 
„ nia peccata tua , &c proje&a omni iniquitate & injuftitia deinceps novus 
„ homo;vivas in omni fobrietate & juftitia & fan&itate. hoc faciens cum 
„ Deo &: Sanftis ejus vitam pofhdebis fempiternam. Si vero me contemnis 
„ viam falutis tibi oftendentem , fcito certiflime qubd xterna fupplicia & 
„ infernales flammas tu cum diabolo cui obtemperas fuftinebis. Ad hxc Rex 
miratus rcfpondit: Video te minas noftras non timuifle , &; verba tua cf- 
fe ficut & opera. Et quamvis noluilfct veritatis prxdicatori credere, ta¬ 
men ad Pippinum Regem Francorum cum honore remifit eum. 
xn. Qui in ejus lxtatus adventu, rogavit eum deftinato verbi Dei operi infi¬ 
dere , eradicatifque idololatrix fpinis verba Dei per loca fingula inftanter 
Cerere. Quod etiam pius prxdicator haud fegniter implere fatagebat, cir- 
cuiens.omnes illius terrx regiones , per urbes , vicos, caftella , ubi prius 
evangelizabat , exhortans omnes , quatinus bono animi propofito in ve- 
irx Fidei permanerent firmitate. Et dum per dies fingulos numerus crefce* 
bat Fidelium , & major credentium turba ad verbi Dei agnitionem con¬ 
fluebat, coeperunt plurimi fidei fervore incitati patrimonia fua Dei viroof- 
« ferre a . Quibus ille acceptis mox juflit Ecclefias in cis xdificare, ftatuitque per 

eas fingulas Pxeibyteros & verbi Dei fibi cooperatores; quatinus novus 
Dei populus haberet, quo fe diebus feftivis congregaret, vel falutares au¬ 
diret admonitiones , vel a quibus (acri Baptifmaus munera acciperet, & 
Ghriftianx Religionis regulas edifeeret: 6 C ita vir Dei magis , magifque 
de die in diem divina donante gratia proficiebat. 

Xin. Contigit autem Pippinum Ducem Francorum diem obire , & filium 
ejus C a^olum Regno patris potiri: qui multas gentes fceptris adjecit 
Francorum , inter quas etiam cum triumphi gloria Frefiam devi&o Rad- 
bodo paterno fuperaddidic Imperio. In qua tunc gente S. W iilebrordus 
t pofitus eft prxdicator , fedique epifcopali in Trajedo b caftello delega¬ 
tus eft. Qui majore evangelizandi occafione accepta, nuper gladio adqui- 
fitam gentem facro Baptifmatc abluere conatus eft. nec quidquam in ea 
vetufti erroris tenebrarum & ignorantix latere finebat, fed totam evan- 
gclica luce fine ulla dilatione perfundebat, ita ut in eo populo propheti- 
•fi* i. cum illud impleretur teftimonium : Et erit in leto ubi dicebatur , Non populus 
mens vus, dicetur eis, Filii Dei viventis. Plurima quoque divina virtus per 
(ervum fuum fecit miracula , licet omni miraculorum operationi & Agno¬ 
rum oftenfioni minifterium evangelicx prxdicationis prxfercndum fit $ ta- 


♦ 

«In Adis S.Liudgeri ab Altfridc feriptis dicitur 
Yvrffingus Liudgcn pater fuifle ait uter s. Vvitli- 
hronU tum filiis fref inquit fuit in quibufiumqut 
pttutra t. 

iBedx potius accedimus , qui Vvillibrordum 
Epifcopum Trajedo prxfedum i Pippiito fuilTe 
adfirmat his verbi^lib. J cap. I». Denavit ti Pipfi- 
nut lacum cathcir a principatu in cafttUt fuo iHuflri, 
yui antique futium illarum vecabule Vviltaburg , 
tdtft tpidum Vvilttrum iUntuaauttm Gallici Tra- 
jiQum vacatur. in que aiifieata Eccefia , &c. de 
•ia fupra. Certe Pippinus RadbodoDuce fuperato 
rrefiam fibi fubjecit, quam Clrolus ipfius filius ite- 
funi rebellantem perdomuit. Ex hoc Bcdz teftimo- 


niocondat,Vvilros Slarorum populos aliquando 
infcdiiTcTrajcdum : quod ca/ltUum vocatur etiam 
ab Alcuino aliifque pro more illius temporis Au- 
dorum , qui opida munita, caftra & caftella ; urbes 
vero infigniores, maxime epifeopaies, urbes & ci¬ 
vitates appellitabant. Cujus rei obvia lunt exempla 
apud Grcgorium Turonicum Epifcopum cetetof- 
que ejufdem aevi feriptores. Denique quod c-i/ieL 
lum dicit Alcuinus in Vita profaica, in Vita metri¬ 
ca urbem nuncupat cap. 1 r. Id ut adnotarem, fecit 
quorumdam rccentiorum lapfus in hunc locum. 
Certe S. Liudgerus in Vita S. Grcgorii Abbatis 
Trajedenfismfri, TraitHum amirnuam civitatem 
appellat. 


/ 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. *n 

men quae gcfta narrantur, ad gloriam donantis Dei non tacenda e (Te cen- A»«n.Ch*. 
ico , ied magis llilo alliganda ne pereant in pofteris (arculis , qua: priTcis not*” n* 
temporibus acta cfle nolcuntur* 

Quodam igitur tempore dum vir Dei iter evangclizand^ more folito 
egiftec , pervenit ad quamdam infulam Oceani Walacrum a nomine , in « 
qua antiqui erroris idolum remanfit: ad quod ftatuto tempore omnis con¬ 
gregabatur , populus illud colens fumma veneratione. Quod cum vir Dei 
nimio zelo fervens confringere niteretur , ac nomen delere de fub caelo, 
pradente cjufdcm cuftodc : ille nimio furore fuccenfus quafi dei fui inju¬ 
riam vindicaret , in impetu animi gladio Sacerdotis Dei percudit caput. 

Sed Deo defendente fervum fuum , nullam ex i£tu ferientis laefuram in- 
vurrit. Socii vero illius hoc videntes, peflimam praefumtionem impii ho¬ 
minis morte vindicare concurrerunt. At ille a viro Dei pio animo de mani¬ 
bus eorum liberatus cft reus ac dimidiis. Qui tamen eodem die daemo¬ 
niaco fpiritu arreptus eft, &c tertia die infeliciter miferam vitam finivit. Et 
]uia vir Dei juxta praeceptum Domini fuas injurias ulcifci noluit, citius 
„amcn vindicatus cft , ficut ille praefeius futurorum ait de injuriis quae in 
San&os Dei impii agero non metuunt : Mihi vindictam, ego retribuam,di- Vmt. j»; 
'it Domi nue. 

Alio quoque tempore iter beato viro faciente ad quamc^m fuae ditionis XV. 
cellulam,quae ex nomine praeterfluentis aquae Suestra b dicitur:fcd pro- * 
pter compendium longioris vix per fegetes cujufdam divitis anguftam fub* 
intravit femitam. Quoa earumdem cultos fegetum cernens , nimio' infla¬ 
tus furore virum Dei blafphemare coepit. Quem convicia viro Dei infe¬ 
rentem focii qui cum eo erant vindicare voluerunt. Quos prohibuit vir 
Dei nolens fua caufa quemquam perire ,qui falutem gcftiebat omnium: fle 
dum infanientis animum nullo modo lenire potuit , dans locum irae ejus, 
via qua venit reverfus eft. Sed die poftera idem infelix qui viro Dei con¬ 
vicia facere non abhorruit, repentina morte periit. 

Cum vir Deo plenus propter evangelicae praedicationis inftantiam loca x VI. 
circuibat maritima , in eifdem aquae dulcis penuriam patiebatur. Quod 
cum cernebat fuos commilitones propter ardorem fitis graviter fuftinere, 
vocato uno ex illis, praecepit ei intra tentorium fuum foflam aperire par¬ 
vam , ubi fecretb fixis genibus orabat Deum , qui populo fuo in defertis 
aquam produxit de petra, eadem mifericordia fervis fuis de arenofa aquam 
produceret terra. Qui mox exauditus eft , fl£ fub it 5 fons dulciflimi lapo- 
■is foflam c implebat. Quod fui cernentes, gratias egerunt omnipotenti # 
Deo, qui San&um fuum magnificavit, fle eum exaudire dignatus cft : bi- 
bebantque ufque ad (atietatem , fecumque ad prsedeftinati itineris neccffi- 
tatem quantum fufficere videbatur portare curabant. 

Iterum fandus Dei Sacerdos in quodam loco iter agens., vidit mendi- XVHa 
cantes inopes duodecim , poftulantes fibi aliquid a praetereuntibus folarii 
dari. Quos, ut fuit mitiffimus, benigno adfpexit animo , unique ex fuis 


«Vvalaera feu Vralacria ex quinque Zclandiz 
infulis una, Eafilicam habuit nobilem Eftemacen- 
fiMonafterio fubje&am, Vveftcapellam nomine, 
inquit Brovvctus in Annalium Trevircniium libro 
it. cujus loci incolx a Roberto Frifio armis impeti¬ 
ti, fumtl Euchariftia muniti, V villibrordi reliquiis 
vexillo alligatis Flandros liravere, duo hoftium ve¬ 
xilla EflernacUm milia. Ita ille. 

* Sucftta in pago Molano a praeterfluente rivo 


cognominata, nunc nobiliom Canonicarum cele¬ 
bre collegium eft. 

cEndem cifttru», inquit Johannes Beka in Chro¬ 
nico , nunc in ttmttri* de Heyltftle pntenttreftendi- 
tur, qntsh inquilinis illic inhnlntdntUm mederne 
tempore Putius S. Vvillebrordi dicitur, an fons 
$. V v illibfordi, de quo Altfridus in Vita S. Liudge- 
rifupraad cap.io. 

HHhh i) 


Digitized by 


Google 


• • 



Ann.Chr: 

DCC XXXIX. 

Nov. vii. 

0 


XVIII.. 


b 


XIX. 


loban. 14. 
XX. 


MAtth. IO. 


6ti ViTA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. 

mandavit fpccialem fuam flafconem fumere , ac pauperibus mifcerc a 
Chrifti: ex qua illi omnes duodecim ufqud ad fatictatcm bibebant: & mi¬ 
rum in modum illis abeuntibus cx optimo vino flafco, dc qua tantum bi¬ 
bebant tanti homines, a miniftro ita plena inventa eft ut ante. Hoc com¬ 
perto benedicebant omnes Dominum J e s u m dicentes : V ere impletum 
eft in nobis quod in Evangelio Chriftus dixit, Date & dabitur vobis. 

Venit quoque vir Dei ad Tuum gratia vifitandi Monafterium , & poft 
orationes &: falutationes fraternas U admonitiones pacificas circuiens lin¬ 
gula Fratrum habitacula, fi quid in illis emendandum fuiftet pius paftor 
explorare voluit. Tunc accidit ut intraret in cellarium , in quo modicum 
vini in uno reperit dolio : in quo fuum benedictionis gratia cum oratione 
immifit baculum , & exivit. Sed eadem nofte in eodem vafculo vinum 
crefcere b coepit, ita ut fu perfunderet vafis marginem. Hoc Cellerarius 
cernens, infperata abundantia obftupefa&us eft , nec celare audebat quod 
divina mifcricordia per fervi fui bcnedi&ionem geri cognofcebat. Fa£to 
craftino cucurrit, ad pedes fancli Patris fe profternens confitebatur quod 
vidit, qui more folito Deo gratias agens , memorque dominica: juflionis 
difcipulis filis praecipientis, ne cui transfigurationis gloriam ante diem re- 
furre&ionis fuae dicerent; praecepit eidem Cellerario , ne cui miraculum 
quod cernebat-, ante diem obitus fui diceret. 

Sed &c aliud Chriftus Jesus huic firnilc per ejus bencdi&ionem opera¬ 
tus eft miraculum. Perveniens fervus Dei cum fociis ad domum cujuf- 
dam amici fui , paullifper cupiebat in domo dile&i longi laborem itineris 
refe&ione allevare. Sed patremfamilias nil vini habuiifc cum comperit, 
quatuor modicas flafeones , quas tantum ad itineris folatium fecum fodi fe¬ 
rebant , juffit adferri , eafque in ejus nomine benedixit, qui in Cana Ga- 
lileac aquas in vini faporem mutavit: & mirum in modum poft benedi¬ 
ctionis gratiam quafi quadraginta viri ex illis ufque ad fatietatem bibebant, 
& cum magna gratiarum a&ione lactis fibi invicem animis dicebant: Ve¬ 
re Dominus Jesus hic implevit quod in Evangelio promifie dicens: Jgjti 
credit in me , opera qua ego facio & ipfe faciet , & majora horum faciet. 

Perrexit idem fanftus praedicator quodam tempore more folito ob evan- 
gelizandi gratiam cum feftinatione Frefiam , ic propter laborem vix in 
pratis cujufdam divitis paUllulum laffbs refocillare voluit equos. Quos di¬ 
ves cernens , fiipcrbix fpiritu equos caedere coepit, & a pafcuis abigere. 
Quem vir Dei placidiffimis alloquitur verbis ita dicens: Define nobis,fra¬ 
ter , injuriam facere, non enim propter laefionem tui, fed propter neceffi- 
tatem noftri ad horam in his quiefeere voluimus pafcuis. Inftat nobis opus 
Dei peragendum, cujus tu quoque mercedera habere poteris,fi nos,quan¬ 
tum ad te pertinet, benigno adjuveris animo, memor illius Domini Jesu 
dulciffimx promiffionis : £)ui vos recipit, me recipit ,• & qui me recipit, reci- 
fit.eurn qui me mifit. Sed magis mente pacifica nobifeum quafi amicus teip- 
fum reficiens aliquantulum bibe, nobifquc ccepto itinere pergentibus tu a 
Deo benedicius revertere in domum tuam. Ille igitur in malitia pertinax 


a Miflere prO fnrMn feu praebere potum etiam 
ufurpavit AlcYvinus in lib. capp. 17. 19 & io, ubi 
etiam flafconeih , Vti Sc htc, feminino genere fu- 
mit. Eadem yox mifcert in eadem lignificatione re¬ 
petitur tum apud GregoriumTuronenfcm Epiico- 
pum in libro 1 dc mirae. S. Martini cap.it, tum 
in'cpiftolaTbeodemari Abbatis Cafinentis ad Ca¬ 
rdum Magnum non fcmel. Et in quibufdam Capi¬ 
tulis Caroli Magni de divertis rebus, praecipitur, 
ut Bfifctfi vit Abbatn non vadant per cafam tnt- 


fetndo , tomo 1 Cone. Gall. apud Sirmondum pag. 
IJ7. Denique Petrus Damiani initio Opufc 1. 2.1- 
cit ex una prodeat tunna tjuodmtfectur , magis ta- 
mtn dele Cias manus vernacula <juaprabetur. 

b Iftud miraculum fadtum dicitur in gratiam SS. 
Harlindis & Rcinuiae, quum eas invileruntlandh’ 
Vvillibrordus & Bonifacius. Verum Alcv vino po¬ 
tior fides , quam A udiori incerto, qui Acia iftarum 
San&arum litteris mandavit, infra ad ana. 74;. 


Digitized by 


Google 



t 


X 


) 


* VITA s. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTINSIS. 613 

nolens pacificis viri’Dei adquiefcerc verbis, fe<i convicia ingeminans, op- Ann.Ch*. 
probria jaculans: Tu me, inquit, hortaris bibere, & pacem tecum inire j 
icito ccrtiflime qubd tecum bibere pro nihilo habeo. Rapienfque ex ore 
ejus hoc verbum vir Dei: Si non vis bibere mecum, non bibe. Et ftatim 
paratis fociis perrexit viam fuam. Ille quoque contumax domum fuam fc- 
ftinabat adire , fed jtotus fubito fiti ardebat, cupiens ardentem ftomachum 
vino refrigerare, fed os quod viro Dei conviciaingeflit, vini potionem reci¬ 
pere noluit, poenam in fe ipfo neceflarie fuftinuit. Vocati funt medici qui 
fitim fedarent, qui facultatem aegroto bibendi prxft arent. anhelabant vi- 
fccra, fed non erat qui guttam vini fervefeenti pulmoni portet infundere. 

Sero tandem pxnitcntia dudus , in femetipfum reverfus eft. Agnofccbat 
fandum Wdlebrordum efle quem offendit , illiufque Anhelante fpiritu 
optabat reditum, qui fequenti anno eadem via reverfus eft. Prxcognito- 
que adventu ejus obvius ei homo aegrotus pervenit culpam confitens fuam, 

& quam patiebatur poenam aperiens , & pro amore Chrifti fe folvi depre- 
cans. Quem vir Dei mifericordia motus abfolvit, deditque cum benedi- 
dione de fuo bibere calice, qui mox abfolutus bibebat, & fanus in fuam 
reverfus eft domum. 

Eft in Treveris civitate Monafterium puellarum a , quod temporibus B. xxi. 
Wlllebrordi pcftis acerrima invafit: cujus acerbitate multae cx ancillis Dei * 
mortuae funt, quaedam longo infirmitatis dolore jacentes in ledulo , cete¬ 
rae vero nimio terrore turbatae , quafi praefentem mortem metuentes. Et 
quia prope eft praedidx civitati iandi viri Monafterium quod appellatur 
Esterhacum b , in quo ufque hodie ille requiefeit corpore , & ejus * 
pofteri ex legitima Patris traditione & piiflimorum pietate Regum tenere 
nofcuntur ; antedidi vero Monafterii feminx audientes fandum virum 
venire illuc, ftatim miferunt legationem , poftulantes eum non tairdare 
venire. Qui B. Petri principis Apoftolorum mitiflimo dodus exemplo , de 
Joppe ob viduarum Chrifti petitionem venientis Lyddam ut fandam fuf- 
• citaret Tabitham ; fic feftinus vir Dei audito defiderio ancillarum Chrifti 
non piguit venire ad illas. Et veniens mox in eodem Monafterio, Mifla 
pro infirmis celebrata, aquam benedixit qua domus illarum adfpergi juflit, 
ac xgrotantibus potandum tranfmifit. qux cito donante divina mifericor¬ 
dia convaluere , nec ulla in eo Monafterio przdida pefte exinde morie¬ 
batur. 

Contigit cuidam patrifamilias & domui fux dira dxmoniacx illufionis . XXII. 
tentatio , ita ut aperte malignus in ejus domo fpiritus ex horrore & male¬ 
ficiis habitare agnofcerctur. Nam fubito cibos vel veftimenta vel alia do¬ 
mui neceflaria rapere folebat, & in ignem mittebat: immo parvulum in¬ 
ter amplexus parentum paufantem illis dormientibus tulit, 6c in ignem 
projecit. Sed vagitu infantis parentes fufeitati, vix parvulum de incendio 
eruerunt , & multa atrocia eadem familia a nefando fpiritu perpefla 
eft : nec a quolibet Prefbyterorum depelli potuit, donec vir Dei W illc- 
brordus a patrefamilias poftulatus aquam illis benedidam direxit t prxei- 
piens omnem domus illius fupelledilem Foras ferre , &c aqua illa adlpergi. 


• An Monafterium Horreenfe Ord. S. Benedi&i, 
cui praefuit S. Modefta in libro de miraculis S. Ger. 
trudis Abbatiflse Nivialenlis memorata , quam 
ModeftamGabriel Bucelinus perperam S. Vvilli- 
brordi fororem dicit ? id quod ex Gertrudft & V vil— 
librordi artate Tatis revincitur, an Monafterium 
Fclatiolum , cujus tum AbbatiiTa erat S. Addula, 
de qua fuperius egimus! Brovverus hunc lqcum de 


Horrechifi interpretatur in Annal. Trevir. lib. 7.’ 
Clemens, id eu Vvillibrordus tranflationi Reli¬ 
quiarum S. Maximini Epifcopi per S. Hildulfun» 
fafta: interfuifle dicitur. 

. b Alii codices mfl". habeat Afkrnutt , M/hrus- 
eimvi : recentiores E.ttt rituum feribunt, de quo 
infra poft Vitam metricam. 

HHhhiij 


Digitized by t^OOQle 



6i 4 VITA S. WILLIBRORDi EPISC. TRAJECTENSIS. * 

ann.chk. prxvidens in fpiritu domum flammis confumendam eflc. Quibus geftisva- 
rcc xxxix. diam domum a loco lcduli ignis invafit &C confumfit. Altera vero eo in 
Nox. vi«. loco cum fandificatione aqua: benedidac aedificata >nil exinde priftina: ten- 
tationis paffi fune in ca: fcd cum omni tranquillitate & quiete degentes, 
& Deo gratias agentes , qui illos per fuum fervum redimere dignatus eft. 
xxiii. Idem quoque vir Deo amabilis fpiritu prophetico prxdixerat, quae poft 
rerum eventus vera probavit. Baptizavit igitur Pippinum filium fortifli- 
mi Ducis Francorum Cahou , patrem hujus nobiliflimi Karoli, qui 
modo cum triumphis maximis gloriofe regit Imperium. De quo Pippino 
patre ejus vir Dei prxfaga voce tale coram difcipulis filis praedixit vatici- 
tt nium : Scitote quod ille infans fublimis erit valde &c gloriofus,& omnium 
n praecedentium Francorum Ducibus major. Hujus itaque vaticinii veritas 
poft noftris eft probata temporibus , nec opus eft adfcqui teftimoniis, 
quod totius Regni agnofeit audoritas.Scit namque omnis populus,quibus 
nobiliflimus vidor celebratur triumphis , vel quantum termini noftri dila¬ 
tavit imperium, vel quam devote Chriftianam in Regno fuo propagavit 
Religionem , vel quid pro defenfionc fandae Dei Ecclclix apud extraneas 
exercuit gentes: qua: omnia melius oculis probari, quam verbis explicari 
queunt. 

xxiv. Fuit enim ifte vir fandus omni dignitate praeclarus, flatura decens, 
vultu honorabilis , facie vcnuftus , corde tactus, confilio fapiens , ore jo- 
cundus, moribus compofitus, in omni opere Dei ftrenuus Cujus verb pa¬ 
tientiae , eflet ex ejus antedidis geftis oftenditur: vel quantam habuiflet 
induftriam Evangelium Chrifii przdicare, vel qualiter illum in opere prae¬ 
dicandi divina adjuvaret gratia, non necefle eft noftro profequi flilo /quod 
totius populi teftiraonio comprobatur. Ejus verb fecreta converfatio in vi-* 
giliis & orationibus , in jejuniis & pfalmodiis, & vita; fanditate figno- 
rum oftenfione , intelligi datur. Caritatem fcilicct afliduus labor oftendir, 
quem cotidie pro Chrilti nomine fiiftinuit. Ifte verb vir fandus omnibus 
diebus vita; fiix in divino proficiens opere, Deo amabilis & omni popu¬ 
lo placabilis temporibus Karoli antiqui , forti (fimi Francorum Ducis , fe- 

m nex & plenus in omni perfedione dierum a appofitus eft ad patres fuos, 
multiplicem fui laboris frudum accepturus a Deo. Hominem exuit cum 
faeculo., ut caelum poflideret, Chriftum fine fine vifurus in aeterna gloria, 
in cujus diledionc quamdiu nobifeum vixerat laborare non ceflabat. Dic 
fexto menfis Novembris, id eft odavo Idus ex hac peregrinatione ad per¬ 
petuam migravit patriam, & fepultus in Monafterio Efternaco, quod ip Cc 
Deo (ut praefatilumus) conftruxerat. Ibi ufquchodie divina operante mi- 
fericordia figna & fanitates ad fandi viri & Sacerdotis Reliquias fieri non 
ceflanc > ex quibus aliqua de eo huic noftrx hiftoriae fubjicienda eflc ra¬ 
tum exiftimavimus in laudem & gloriam Domini noftri Jesu-Christi, 
qui haec per fervi fui patrocinia fiepius operari dignatus eft. 

xxv. Conditum eft autem venerabile ejus corpus in farcophago marmoreo, 

• gQtf quod primum toto * Dei famuli corpori quaii dimidium brevius inventum 

eft , Fratribufquc ob hoc valde contriftatis & confilio fufpenfis quid age¬ 
rent , & faepius tradantibus ubi aptum fando corpori inveniflent loccl- 

« Nempe annos o&oginta&unnm prxtergref- fnperius relata. F.nmdemtricefimo-tertiojetatisan- 
fas, tefte Alex vino, qui in iib. i cap. 14 S. V ville- no Chrifti o c x c in Frefiam trajecifle , jam pro- 
brordum bis' Lmjir* tir-quutir mtnfes batum. Auno proinde dcc xxxix ejus obitus 
cqmplevifleadfirmat.De die natali inObfctvatio- collocandus eft, ut optimi ftaruitTheofridus Ab- 
nibus praeviis 5 de anno hic agendam. Vvillibror- bas Efternacenfis . cui Benclius & Miraeus fui>- 
dumper annos quinquaginta in Freiia praedicationi feribunt. 
operam dedifle, certum eft ex S, Bonifacii epiftola 


Digitized by i^OOQLe 



’ VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. *ij 

lum. Sed miro modo divina donante pietate inventum fubito farcophagum Anh.Ch*. 
tanto viri Dei torpore longius, quanto brevius ante apparuit: & in eo virj noy*Vii! 
Dei corpus cum hymnis, pfalmodiis &: omni honore condientes, fepelierunt 
illud in Ecclefia praefati Monafterii, quod ille fummus Dei Saccraos in ho¬ 
norem fandae Trinitatis aedificavit &: dedicavit. Sed& miri odoris fragran¬ 
tia omnium perfuderat nares , ut perfpicue intelligeretur ad exfequias fan¬ 
di viri angelicum veniffc minifterium. 

Sed & cuidam religiofo fandi viri difcipulo longius pofito in oratione xxv ** 
vigilanti obitus illius revelatus eft. Nam vidiffie fe tellabatur animam fan- 
diffimi fui Patris cum magna luminis claritate , cum confona canentium 
laude ab angelicis exercitibus ad caelorum regna portari. Multi quoque 
Fratrum teftati funt crebro fe fuper ledulum ejus, in quo beatam animam 
fuo Creatori reddidit,mirabile vidiffie lumen,& fuaviflimam odoris dulcif- 
fimi fenfiffe fragrantiam , ut omnibus his fignis crederetur , cxlcftes lo- 
ctim frequentare cives, in quo Sandi anima migravit ad Chriftum. 

Per undionem olei quoque, quod fupra corpus fandi viri lucere folebat, XXYH.’ 
multi infirmi Deo donante fide illorum coopcrantc curati funt. Pxni- 
tcntibus quoque fxpius ad camdem Ecclefiam venientibus circulis ferreis 
more folito circumdatis, ruptis circulis ferreis fubito eorum vincula refo- 
lutafunt: cujus rei In Ecclefia adhuc circuli pendentes teftesfunt. 

Quxdam vero mulier paralytica pluribus annis cruciata doloribus in tan- XXYHI.; 
tum graffiante eadem infirmitate cotidiana , ut omni officio membro¬ 
rum deftituta alieno uteretur minifterio , in folo tantummodo peduf* 
culo vix anhelans fpiritus fufpiria feffia retraxit. Hxc a propinquis ad Ec- 
clcfiam ubi Sandus Dei requiefeit ferebatur prope locellum Reliquiarum 
ejus : pofitaque in eodem loco , fufis lacrymis deprecata eft, ut per inter- 
c-effionem fui fandi famuli divina ei fuffragaretur clementia. Qux i Domi¬ 
no Deo exaudita , moxque ab omni infirmitate liberata, fofpes cum gau¬ 
dio gratias Deo agens , propriis pedibus , qux prius ab alienis portabatur, 
cucurrit ad domum. 

- Fuit autem quidam adolefcens infinnus ad corpus beati viri manibus de- XXIX. , 
dudus amicorum , qui totis intremuit membris, nec enim per fe caput 
levare potuit, fed quafi collo non effiet fixum, huc aeque illuc cadens vol¬ 
vebatur. Nam aliquoties ka exanimis fadus eft , ut omriino mortuus vi¬ 
deretur. Quem , ut prxdiximus , fui prope corpus fandi viri pofuerunt. 

Sed Dei mifericordia donante , omnibus qui aderant cernentibus, ita fu- 
bko fanus effedus eft , ut nihil in eo priftinx infirmitatis vel doloris anti¬ 
qui ultra remanferit. 

Quidam autem officio Diaconus & non merito , in Ecclefia fandi viri xxx: 
crucem auream , quam vir fandus fecum in itinere portare folebat, cum 
aliis donariis Eccfefix infeliciffimo non horruit rapere furto. Turbatilque 
de hac re Fratribus, utpote fadorem impii fcelerisignorantes, tunc preci¬ 
bus fandi viri confidentes illud tam nefarium opus & fcelus occultari non 
poffe; fraterna tamen pietate hominem ad pxnitentiam revocare nitentes, 
non perdere cupientes. Ille vero qui hoc crimen commiferac , obdurato 
corde falucem luam contemfit ficut impius , dicente Salomone : Cum in 
profundum malorum •venerit , contemnit. Cogitavit infelix latere poffie, quod 
clam abfque oculis aliorum fe feciffie feiebae : fed Dei oculum , cui om¬ 
nia aperta funt, latere non potuit, qui fervorum fuorum injurias fxpius 
vindicare non tardae. Nam rnifer ille qui hoc perpetrare crimen non ab¬ 
horruit , fubito mifera morte arreptus interiit, & in ipfo vicx exitu aliqui¬ 
bus Fratrum reatus fui crimen oftendit, & ubi abfeondiflet quod furto ra* 







Digitized by t^OOQle 



Ans.Chk 

PCt XXSJX 

Nb*. VII. 




XXXI. 


* 


jjtut. it. 


Ecdcfix 
lingulae 
fuos Patro, 
nos fefti- 
viiis ctle- 
brant. 


616 VITA S. WILLIBRORDl EPISC. TRAJECTENSIS. 


puit indicavit. Videtis , Fratres, quam terribili damnatur judicio,qui San¬ 
cti Dei Ecclefiam furto violaffe non timuit. Idcirco obfecrB, ut caftamin 
hac domo habeatis convcrfationcm : quatinus divina clementia per fandi 
Oementis viri apoftolici preces in omni petitione honefta vos exaudire 
dignetur , ficut ante diximus illum exaudire preces infirmantium in eadem 
hac Ecclclia , eofque cum diu defiderata fanitate domum redire conceflit. 
Nec fcilicet dubitandum eft , quod veiuti vifibilitcr corporeas illorum di¬ 
gnatus cft fanare infirmitates , fic occultas animarum noftrarum aegrota¬ 
tiones , intercedente pro nobis Sando fuo , qui hic * corporaliter requic- 
fcit, &£ quem fpiritualiter prxfcntem effc credimus , cotidie exaudire non 
ccllat, fi firma fide & confeflione vera cum lacrymis effundimus in loco 
ifto ante confpcdum pietatis illius corda noftra: quia divina clementia 
praedabitis crt ad ignofccndum , fi nos tardi non erimus ad deprecandum, 
cujus laus & honor in fempiterna faecula , Arnen. 

Rertat igitur dc B. "V^ilg i so, qui fuit hujus San&i (ut ante diximus) 
pater , ut a quo hujus hirtoria: primum incipit capitulum , nbviffimum de 
eo finiatur. Redit igitur annus ejufdem beati Wilgifi fandae migrationis dies, 
in qua pius Abba ALCBERTus b , fucceffor Archiepifcopi venerandi, poft 
facra Miflarum follemnia & honorem Deo debitiun , cum Fratribus epu¬ 
lari & gaudere adgrcrtus ert. Sed in eo Monafterio nil plus vini inventum 
cd quam duae tantummodo flafcones , quarum una prandii hora epotata 
cft , altera in horam ccnx refervata. Igitur poft vefpertinam melodum pro 
reverentia illius dici Fratres Refedorium reverfi funt, & poft facras le- 
diones prxfatus Abbas Fratres allocutus eft ; Decet nos , 6 venerandi 
Fratres, cum gaudio fpirituali venerabilium Patrum noftrorum feftivos ce¬ 
lebrare dies , & aliquanto relaxius folito rigore noftris indulgere corpori¬ 
bus , non luxurix caufa , fed caritatis. Nequaquam vobis celafTem , fi ali¬ 
quid plus habui flem in Monafterio, quam hanc folam flafeonem, qux nobis 
hora prandii reflabat. Potens eft tamen Deus per preces Sandorum fuorum 
hanc eamdem nobis abundare facere, illos honorificare & nos lxtificare, fi c 
oftendere nobis licet indignis fux pietatis miracula , qui per benedidio- 
nem quondam Willebrordi Patris noftri ex quatuor flafeonibus quadra¬ 
ginta viros fatiare dignatus eft. tantum cum gratulatione in fpe bibamus 
quod habemus. Primo & fecundo de eadem nafeone omnes biberunt Fra¬ 
tres, &: inventa eft a miniftro ita plena ut fuerat ante. Hoc audito Abbas 
cum Fratribus gratias Deo agere fatagebat, biberuntque congratulantes 
divinx clementix illa node cum fobrietate & lxtitia quantum voluerunt. 
O fdix Pater qui talem generavit filium , qui tali herede a Deo dignus 
habebatur, in quo benedidio illa impletur qux in Deuteronomio legitur: 
Bencdittuf t», & benedictu* frufius ventris tui. 


• Diceres Alcv vinum in Monafterio Efternacenfi 
tUm vixifTe quali domefticum. At hxc limiliaque 
verba feribit nomine Monachorum Efternacen- 
fium , qui ea in divinis officiis recitaturi erant: quo 
modo inVitaS. Richarii Abbatis Ccntulenfis eum 
finfTc locutum obfervavimus Szculo prxcedenti. 


lege Alcwini homiliam infra, 
k Alcbirtus aliis, reccntioribus At Biurus, 
S. Vvillibrordi in regimine Coenobii Eftcrnaccnfis 
fuccefTor, ad quem exftat Pippini Regis diploma 
apud Brovverum in Annalium Trevirenfium libro 
7, pro Ecclefia qux in Crovia lita eft. 


INCIPIT SERMO IN NATALI EJUSDEM, 

convenienti populo recitandus. 

i.T Icet per totius orbis Ecclefias conveniat omni populo Chriftiano 
L» Sandorum fefta celebrare, vidorias laudare, vitam imitari, fir quia in 
omnem terram exivit fonus eorum, fic in fines orbis terrx verba eorum, in 

omni 


Digitized by 


Google 





VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. Ci 7 

omni terra confona eundorum viventium voce laudandi funt; tamen locis in ann.Chl. 
lingulis propter familiaritatem cohabitationis cujuflibet illorum, & propter 
prarfentiam fandarum Reliquiarum,quae in folatium illis vel illis condonatae ° ' 
lunt habitioribus , fpeciali quadam veneratione apud cives fuos familia¬ 
rius honorantur. Igitur Roma urbs , orbis caput, beatorum Apoftolorum * 

Petri & Pauli fpecialius quodammodo gloriofiffimis laetatur triumphis. Un¬ 
de ad camdem & gentes & populi cum devoto pedoris officio cotidie 
concurrunt, ut majori quique apiid beatos Apoflolos fidei compundione, 
vel fua defleant crimina , vel caeleftis vitae abundantiori fpe libi aditum 
aperiri depofeant. Mcdiolana olim civitas imperialis S. Ambrosio gau¬ 
det defenfore. Alpes Acunumiae a Sandorum Thebaeorum felicius fangui- • 
ne, quam nivali proceritate exaltantur. Beatius fecunda Pidavia B. Hila¬ 
ri i pontificiis Reliquiis cxfultat, quam venditionum & emtionum alte- 
rttione , in quibus faepe verfatur iniquitas. Quid te, Turonica civitas, lo¬ 
quar i muris quidem parvula & defpedibilis , fed S. Martini patroci¬ 
niis magna &: laudabilis , quis propter te adierit te i nonne propter illius 
ccrtiffima fuffragia turbae ad te confluunt Chriftianorum ? Omnia Parifia- 
cae civitatis fuburbana, S. Dionysii b vel S. Germani magnificis jo- * 
cundantur auxiliis , & feftivos illorum dies majori populorum celebrant 
frequentia. Tota Campania cum populis fuis propter Remigium vene¬ 
rabilem praedicatorem ad Remenfem feftinat urbem , apud eam quali 
praefenti patrono fua vota ferentes. Sic divina clementia toti confuluit 
mundo , dans lingulis provinciis vel populis , quo fpeciali gauderent pa¬ 
trono. 

z. Nobis vero fandiffimi Wlllebrordi non infima perdonavit auxilia, fed 
praeclara & gloriofa contulit fuffragia. Gaudeamus, dilediffimi Fratres, ip. 
Domino, & fpirituali jocunditatc lactemur, qui nobis talem vitae perdona¬ 
vit dpdorcm ,.juftitiae praeceptorem , unanimitatis noftrae audorem, qui 
nos in hoc facratiffimum ovile congregavit, & pietatis magifterio erudivit. 
Gaudeat &: nobifeum omnis populus , qui ad natalicia fandiffimi Patris 
hodie concurrit, & vigiliis apoftolici viri pia devotione intereffe ftuduit, 

& in prarfentia Domini noftri J esu-Christi & fandorum Angelorum 
Sc beatiflimi Pontificis ftare fatagebant. Nullus , obfecro , dubitet in fide, 
nec de venia: largitione haefitet, nec de pia: petitionis frudu & effedu, 
qui nobis talem conceffit patronum. Illius nos precibus concedit exaudiri, 
quia quanto fiducialius deprecamur > tanto citius exaudiemur. Fide enim 
omnia impetrantur, ficuti hujus viri fandiffimi, cujus hodie feftivum ce- 
•Icbramus diem, certiffima ante oculos habemus exempla, qui mox ab in¬ 
fantia fua per fidem Deo placere contendit. Nam partiam , cognationem 
&. amicos, fervente fide pro amore Dei dereliquit, terrena contendit, ut 
caeleftia adquireret. Idcirco magnum laboris fui frudum invenit, $c mul¬ 
tas populorum turbas ad Chriftum convertit, 8c plurimos paganorum ab 
erroris iniquitate avertic, & divina cooperante gratia filios irae, filios fecit 
effc mifericordiar. Inferna conclufit, caelum aperuit , plurimas peragravit 
gentes , ut omnes in viam veritatis adduceret, nec fibi ipfi pepercit, po¬ 
pulos adivit feroces, fi forte purpureas martyrii coronas inveniret. Quem 
Deus ob multorum fervavit falutem , quatinus majori praedicationis gloria 

* Legendum Acauniu (eu Agaumct, ideftPen- l Hunc locum notavit Hadrianas Valcfius ia 
ninat Alpes, proximae Sedunis, in quibas Agau- difeeptatione de Bafihcis cap. 8 adyerfus Joban- 
n\ A.;iu.iuir,, Mnrtytujn Thebiorum Rcli- nem Launoium, qui Bafilicam S Dionyfii tantulo 
ciuiis decoratum, lnmf.cod. Uticenfi legitur^/- illuftrem intra muros urbis Parifiac* primitus c ir-* 
fts Agaunia. ditan> fuiffe adfirmabat, \ k 

Afia SS. Ord. S. B. Stculum III. Ilii 


Oigitized by 


Gocfgle 



*i8 VITA S. WiLLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. 

Amn.Ch». honoraretur, qu^m fi (olus martyrio coronaretur. In pace quievit, quia in 
{&”“• fpe laboravit. Vitam invenit aeternam , quia temporalem reliquit; nobis 
ablatus , Angelis fociatuS. 

3. O beatiflime Chrifti facerdos , ne nos derelinquas laborantes in ter¬ 
ris , fed precibus tuis de caelis adjuvare non cefTes. Vita tua apud homi¬ 
nes femper probata fuit pro Deo : fint preces tua: apud Deum femper in¬ 
tentae pro hominibus. Meditatio tua fuit in lege Domini die ac node: 
ideo ficut palma floruifti in domo Domini. Sicut cedrus Libani muiti- 
plicafti filios tuos, qui ad te tota mentis intentione clamanc : tu illos pia 
intcrceflione adjuvare digneris. Sentiamus tuum nobis clementilfime adef- 
feauxilium,qui tuis devotiflime inflamus officiis. O felix anima, quse feculi 
labores dercliquifti , & caeleftem cum multiplicis fudoris tui frudu re- 
quiem intrafti: talenta tibi commifTa multiplicafti, praemia promifia acce- 
pifti. In pauca fidelis fuifti in terris, fupra multa conftitutus gloriaris ?n 
caelis. Gaudia Domini Dei tui , qua: femper optafti, 'femper habere cce- 
pifti. Te continuis, 6 Pater , piofequimur laudibus , tu nobis affiduis au¬ 
xiliare precibus. Credimus te in prsefentia Domini Dei tui omnia polle 
impetrare qua: pofeis , dum tanta potuifti in praefentia noftra per ejus gra¬ 
tiam efficere miracula. Tu modo civis Angelorum , tu focius Sandorum. 
tu laetus cum illis canneum novum cantabis : Sicut audivimus, ita &: vi- 
jdixmjs : Beati qui habitant in domo tua, Domine, in faeculum feculi lau¬ 
dabunt te : &, Videbitur Deus deorum in Sion. Cujus beata vifio plena eft 

• felicitas, ficut ipfa Veritas in Evangelio tcftatur dicens : Jjhti autem diligit 

uh*n> 14. me > diligetur a Patre meo , & ego diligam eum , & manifefiabo ei meipfhm. 
In cujus, dulcifiima diledione ifte Sandus vixit in mundo, ideo in ejus ad- 
ipedu laxatur in caelo. 

4. Videte , Fratres cariffimi, quanta gloria eft Deum fequi. Ifte pro 

. amote Chrifti patriam contemfit, peregrinationem elegit, divitias ficculi 

parvipendebat y paupertatem voluntarie amavit. Et cognovimus qualem 
honorem poftea habuit inter homines , fed melior eft gloria quam aerer- 
. nalitcr pomdet inter Angelos. Hujus fandiftimi dodoris nos exempla de 

ignaviae torpore fufeitent, ut quod in illo praedicamus , impleamus in no¬ 
bis. agones illius laboris laudamus, vias noftras in vcftigia ejus corriga¬ 
mus : quatinus qui fanditatis ejus fcquimur exempla , beatitudinis fortia- 
mur & praemia , per eum qui illum coronavit, & nos adjuvabit, J e s um 
Christum Dominum noftrum , qui cum Patre & Spiritu-fando vivit 

& regnat in gloria fempiterna , Arnen. 

^ • 

Explicit liber primus , profaico gradiens /emone , de Vita at virtutibus 
obituque S. Vvillebrordi Anhiepiftopi . 


INCIPIT LIBER SECUNDUS, 
, quem Alcuimus fnctro ftudens‘compofuir. 

• Est mf. cod. Uticenjis Mpnafi. & tomo 6 Canifii. 

INCIPIUNT CAPITULA. 

♦ 

C At ut I. U 6 d B. VviUibrtrdut de Britannia vel Pfibemia 'frantiam ve~ 

K^uijfet. 

II. SZualiter idem vir Dei in ept pradicanti profecijfet. ' 

\ \ ' ■ .• - * 


Digitized by LxOOQle 



VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. «i* 

III. Quomodo Pippinus Fruncorum Dux eumdem famulum Chrifti Romam dire- Ann. Ch*. 

xijfet, ut Archiepifcoptu ordinaretur. ® cc x ”’*' 

IV. Quod beati fimo Apoftolico Sergio Papa in vifioni oftcndebatur Vvillebror- INOT ' 
dum Romam veniffe, & ut cum omni honore illum debui fit fufcipere. 

V. Quomodo illum idem beatus Papa honorifici traElavit, & ordinato nomen impofuit 
Clemens >& donis ditafet. 

VI. Quod vir Dei remeavit in Franciam, & infianter cunilis Ei/angelium Chrifti 
pradicavit. 

VII. Quod Frefonibus & "Danis pradica^e tentabat. 

VIII. Quod aliquos baptizjsvit ex illis in via, & aliquid pignorum faciens rever- 
fus eft Franciam. 

IX. Quod Carolus Francorum Dux gentem Frefonum fibi fubjecit. 

X. Quod F"viUebrordus Frefonibus pradicaro reverfus eft, eofque ad Fidem Chrifti 
convertit. 

XI. Quod ei fides epifcopalis in Trajetto caftello data eft, dr quid per loca Prefby- 
teros difpofuit. 

XII. Quod devoti fime verbum Dei per omnia loaa pradicare feftinabat. 

XIII. £fod non omnia qua idem Pontifex fecit , vsrfu enarranda efent. 

X l V. Jguod confringens famulus Dei fanum quoddam, gladio a quodam adili in 
caput percufus, fed Deo defendente nil tafura itlu ferientis fenfit. 

XV. guod quidam, qui fervo Dei maledixerat, die poftera periit. 

XV iTQualiter fontem orando de arida tellure produxerit. 

XVII. Jj)uomodo ejus benediElione fiafcona vini in duodecim pauperes fu fceret. 

X VIII fit em qualiter ex ejus benedittionc vinum in cupa crefceret. 

XIX. Item qualiter ex bcnedilbone ejufdemviri Dei quadraginta viri ex quatuor 
flafconibus modicis bibifent ufque ad fatietatem. 

XX. quodam protervo aivite» qni cum famulo Dei bibere renuit > & poft vo- 
lens non potuit, donec ab eo abfolutus efet. 

XXI. Quomodo in Treveris cii/itate orando peftem imminentem ab ancillis Chrtftt 

amovi f et. 

XXII. Jj>uod totam domum cuja fidam patrisfamilias a dunjftma damonts tentationt 

liberafet. , 

XXIII. guod vir Dei Karoli Ducis Francorum filium Pippinum baptiz.a- 
qut, & futurum ei pYadixerat Regnum. 

~ XX i V. De moribus & de obitu fanSti Patris. 

XXV. Qfod Fratres Patrem fepelientes in farcophaguM, quod brevius fuirat corpo¬ 
ri ejus, fubito ad aptam menfuram protelatur. 

XXVI. Et quod miri odoris fragrantia totam adfperferit Ecclefiam. 

XXVII. Cfuod Deo operante fsgna hucufque foleant fieri, ubifantlus vir in corpore 

XXVIII. filfod lumen fitpe cernitur fupra teSlulurh, ubi fdnSlut VviBebrbrdus obiit. 

XXIX. Quod ibi quoque miri odoris fragrantia per vices fentitur. 

XXX. Quod quadam mulier paralytica ad fandi viri corpus orans fubito fanata ejt. 

XXXI. Ofod quidam juvenis a pe fimo languore fanatus eft ad ejus corpus. 

XXXII. quodam Diacono qui mifera morte periit propter furtum quod fecerat 

in Ecclofia viri Dei. . , . . . 

XXXIII. De Wlgis o patre S. Pvillebrordt Eptfcopi, & ejus honefta vita ttt 

^XKXIt^f quomodt uxor ejus fomnia vidifet, & qualiter idt faculum dimifif 
fet, & quod in folitaria vita cohfenuifet, & ubi corpore requiefeat. 

INGIPIT PRif ATI Ch 

E Cce tuis parui votis , venerande Sacerdos, 

Cor quia de vero fervet amore mihi. 

Pontificis magni Wiibtotdi & Prxfulis almi 
Percurrens titulis inclyta gefta citis. - • 

Sit licet inferior, ftrepitans cum murmure rauco * 

Illius egregiis fermo meus meritis; 11' ’ ‘ j 


4 


Digitized by t^.OOQLe 



Ann. Cur. 
scc xxxix. 
Nor. y 11. 


* sL gazas 


Caput I. 


11 . 


IIL 


IV. 




6zo VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. 

Protulit ad Templum Chrifti, Wilbrorde Sacerdos, 

Noftra fides vcftrum parva minuta tamen. 

Qui rogo fiifcipias clementer mente benigna, 

Criminibufquc meis pofce precor v.eniam. 

Non funt digna tuis meritis mea munera, Praefui, 

Q^n regnas fummi dives in arce poli: 

Ni pius in Templo Deus aera minuta ferentem 
Laudaftet viduam, quae fua tota dedit. 

JErz minuta duo diverii ponderis ifta, 

Sande Pater, fupplex in tua templa fero.’ 

Sed prius hate retinet planis nummifma finiaris, 

Pofterius fed jam pierium rutilat. 

Sunt qui in lege facra pilos pellefque caprarum 
Ad pia teda Dei rerre jubentur onus. 

Non tamen hos fpefni juffit lex fanda Tonantis, 

Sed grate accipere mens pia qua: tulerit. 

Sic non magniloquas quaeris, Pater optime, grates*, 

Sed vero calidum pedus amore meum. 

INCIPIT NARRATIO. 

V Enerat occiduis quidam de finibus orbis 
Vir virtute potens, divino plenus amore; 

Ore fagax, & mente vigil, &: fervidus adu , 

Ad te temporibus Pippini, Francia felix, 

Quem tibi jam genuit fecunda Britannia mater, 

Dodaque nutrivit (ludiis fed Hibernia facris. 

Nomine Wdlbrordus, meritis vivacibus almus. 

Qui peregrina petens Domini deduftus amore,' 

Semina perpetua: cupiens caelcftia vita: 

' Spargere , qua: rarus fuerat prius accola verbi. 

Quem mox Pippinus Francorum Redor honeftus 
Sufcipit, atque illum fidentia rura rigare 
Per loca mandavit jam fingula rore fuperno, 

Auxiliifque Dei famulum firmavit honeftis. 

Ille Decr plenus, lumen de lumine Chrifto, 

Jam quafcumquc piis peragravit greifibus urbes, 

Vel caftella, cafas, vel compita; femper ubique 
Sparfit evangelic* radios per pedora lucis, 

Multorum donec Fidei pia flamma reluxit, 

Et nox caeca procul illo decedit ab orbe. 

Quotidie que ruunt idolorum fana profana. 

Et populi Chriftus refonabat in ore fidelis. 

Crefcere Pippinus dum viderat inclytus audor 
Ecclcfiam Chrifti, fidei & venerabile donum; 

Congaudens nimium tali dodore falutis, 

Ac melius ratus, citius fe mittere Romam 
Praecipuum fidei prxeonem , quatinus illum 
Paftor apoflolicus firmaret in ordine primo, 

Eflet ut Ecclefiat Praefui , fummufque Sacerdos. 

Pontificalis apex Petri digniflimus heres 
Sandus apoftolicam tenuit tunc Sergius aulam. 


Digitized by AjOOQ ic 




VITA S. WILL1BRORDI EP1SG. TRAJECTENSIS. 

Vir bonus & prudens, nulli pietate fecundus. 

Ante diem quartam fada eft cui vilio nodp. 

Quam vir veniflet Romam praeclarus ad illum, 

Angelus e cado veniens praedixerat illi: 

Eccc Deo carus properat hanc holpes ad urbem, 

A Duce Francorum miffus cum munere largo. 

Hunc tu mente pia faltem tradare memento, 

Et mox Pontificem fummo facrabis honore. 

A te qua: cupiet, capiat quoque dona Sacerdos. 

Ille Deo fociat populorum millia multa. 

Angelus his didis caeli remeavit ad aulam. 

Annuit angelicis monitis mox Papa beatus. 

Atque Dei famulum tradavit mente benigna: 

Ut fuerat juflus , compleverat omnia promtus. 
Pontificemque illum magno facravit honore, 

Nomine Clementem patrio juflitque vocari. 

Et quaecumque petit Sandus fibi, tradidit illi, 

Plurima Sandorum prxftans ei dona piorum. 

His adis Domini famulus remeavit ad orbem 
Francorum, veniens firmatus munere fummo. 

Et totus gaudens populus tunc accipit illum, 

Flumina melliflua cupiens haurire falutis: 

Qux Pacer egregius eundis impenderat ultro, 

Rore rigans fupero eundorum pedora Chrifti. 

Et quocumque pius veniebat forte Sacerdos, 

Auxiliante Deo frudus carpebat amoenos. 

Catholicas Fidei donec impleverat urbes 
Agnitione Dei, villas , atque oppida, rura. 

Ne^ his contentus Francorum finibus, ultri 
Spargere fed tentahS divini femina verbi, 

Gentibus antiquo captis errore Frefonutn • 

Vel Danis, multum populo per fascia feroci, 

Quas tunc haud potuit ( Reges quia fort£ fceleftos 
Illas habuere quidem) ad Fidei convertere donum. 

Sed Deus omnipotens animas donaverat illi 
Gentibus ex ipfis aliquas, Sc mira peregit 
Perquc fuum (ervum quasdam, qui in pace reverfus 
Ad populum Domini (pedans regionibus iftis, 

Janua perpetuae Chrifto pandente falutis. 

Dum elfet aperta piis monitis, fed femper ubique 
Firmabat eundos i P i p p i n u s tempora vitas 
Prarfentis complens, Karolo fua Regna relinquit. 

. Qiu mox nobiliter regales rexft habenas, 

Amplificans fines, gentes fuperando triumphis 
Externas etiam bello, vicitque FrefoneST, 

Et ferrata fuper illos carpenta fubegic. 

De manibus tulerat horum quoque frena tributi. 

Tunc vir evangclicus remeans W ilbrordus, & illis 
Verba ferens vitas, facro & Bapcifmate tinxit. 

Quos Fidei donis primo facer imbuit almis. 

Et lux orta fuit relidenti mortis in vmbra. 

Jamque diu populo verus fol Chriftus ubique 

Iliiiij 


fili 

Amn. Ch*.’ 
dcc xzxix. 
Nov. T II«' 


V. 


VI. 


yn; 


VIII. 


IX. 




x. 





Digitized by Q^OOQLe 



AnV^hA. 

D^C^XXXIX. 

No - , y ii. 
Xt. 


XH. 


* idcfi MO». 
naltcua 


Xllh 


IV. 


XV. 


6n VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. 

Eluxit, fubicb tenebris cedentibus atris. 

Tunc data Pontifici eft Trajcdo fedes in urbe. 

Et gens tota fimul Frefonum fubditur illi, 

Difceret ut magno Fidei documenta magiftro. 

Mox conftruda Deo viguerunt templa perenni. 

Per loca funt pofiti & Dodores multa fideles, 

Qui regerent populum, vitx qui verba docerent, 

Qjj, Baptifma darent, cadi qui pane cibarent t 
Nc plebs efariens a fe jejuna rediret, 

Sed eundis Chriftus potus, cibus eflet abundans. 

Hoc opus hic fuerat praeclaro Praefule feroper. 

Plurima quod ferret animarum lucra Tonanti, 

Ut Domino ad fervos remeanti occurreret ultro 
Multiplicata ferens manibus utrifque talenta. 

Circuit idcirco vigili tutamine mandras *, 

Nominibus meritis ut Chrifti augeret ovile» 

Et quocumque pius perrexit praeco falutis, 

'Gratia Cclfithroni femper praevenit euntem, 

Effedum tribuens fadis verbifque docentis. 

Plurima perque fuum fecit miracula fervum. 

Quae nunc non libuit verfu percurrere eunda: 

Sed ftridim quardam properanti tangere pledro, 

Et geftis titulos paucis praefigere mufis, 

Ad profamque meum ledorem mittere primam» 

Illic inveniet jam plenius omnia gefta. 

Pontificis magni ftudium, documenta magiftri, 

Progeniem, vitam, mores, mentemque benignam , 
Devotumque Deo femper cor omnibus horis * 

Legibus in facris meditans nodefque dicfque. 

Eccc Deo carus Praefui jam tempore quodard 
Tencabat per fe quoddam confringere fanum. 

Hoc cernens id&li 1 cuftos, fuccenfus in ira, 

Pontificifque caput gladio percuflit acuto. 

Sed vir praecipuus nec fenfit nec leve vulnus» 

Quem voluere fui comites occidere fiatim: 

Hunc tamen eripuit mitis de morte Sacerdos» 

Qui luit arreptus miferas mox denuo poenas, 

Poftque dies ternas vitam finivit amaram. 

Sicque fuos Sandos Chriftus ulcifcitur ultro» 

Egit iter quondam venerandus forte viator, 

Qua fe per fegetes propior jam femita duxit 
Cum fociis etiam, tenuit quas dives avarus. 

Cui fegetum cuftos callem prohibere volebat. 

Plurima conclamans Sando convicia verbis, 

•Necnon augebat fitdis opprobria diris» 


* Duplex peccatum uno rerbo hfc peccat 
Alcuinus. nam du* fyllabat priores vocis 
produci debent. Quamquam Prudentius corre¬ 
cta fecunda dixit Idola, uti & Vvalafridus Stra¬ 
bus in carmine de Hilduino Archkapfcllano. 
Huc fpcdlat obfervatio Jofcphi kaligeri iu lib. 
i Aufonii cap.. ii. Habebunt, inquit, peculiari 
Latmi Poeta, ut nm folum Gracas declinationes in 
Gtacit neghgcrtttt , jed $ quantitatem ita evtnt- 




rent, ut accentu iUarn tantum metirentur. Sit er¬ 
go id femel in his verfibus notatunf Alias fane 
plura caftrgatione digna occurrunt, fi omnia ve-, 
lis ad fe verioris profodias leges revocare. Deni¬ 
que qu&d cap. ;i Eccctcfiam fecundi correpti 
dicit, id facit quod ceteri Poetar medi* latini¬ 
tatis. at quod cap. 17 primam breviat in ignti t 
id etiam Abbo poft eum tommifit non femel ia 
libro x de obfididne Parifiaca. 


Digitized by Q^OOQLe 



VITA S. WILUBR.ORDI EPISC. TRAJECTERIS. fcij 


Qui divertit «er, qua fe via publica monftrat. anh.&k. 

Mox perit infelix elufor lucc fecunda, DCe xxx ? x - 

I * v r t 

Tam quia non timuit fervo maledicere Chrifti. 

Dum divina pius cxleftis femina vitx xyi. 


Spargere per multas properaverat accola terras, 

Pervenit qux nil ftcriles nifi gignit arenas, 

Infecunda foli fpecitfs prope litora ponti, 

Qua nec dulcis aqux inventa eft fidentibus unda. 

Vir cupiens fandus fociis fuccurrere feilis, 

Jufferat ut> facerent intra tentoria foflam. 

Quo fado, Prseful folum fe claufcrat intus, 

£t genibus fixis lacrymas fundebat amaras 
Ante Deum, dulcem<juo mox meruere fcd undam. 

Produxit fubito fontem prius arida tellus, 

Dc quo potabant focii, fecumque ferebant. 

Indiguit quantum fteriles via carpta per agros. 

Occurrere Dei famulo ter forte quaterni XVII. 

Panniculis miferi veftiti & panis egeni. 

Quos pius ut vidit, motus pietate Sacerdos j 
Forte meam, dixit, flafeonem, ferte, miniftri. 

Et mifcete viris illam, b^nedidio Chrifti 
Sufficere in totos faciat largiffima credo. 

Turba bibebat ovans quantum fibi quifqoe volebat, 

Flafco tamen fuerat meliori plena falerno. 

Venerat ad quamdam Cellari! venerabilis hofjpes. XVHL 

Omnibus Ecclcfix rebus jam rite peradis. 

Fratribus &c folito mandat» more falute, 

Omnia perfpiciens faerx fedilia cellx. 

Ingredicns etiam fociis cellaria paucis, * 

In qua fola parum vini vix tunna tenebat, 

Quam Chrifti famulus baculo benedixit honeftb, m 

Quem manibus femper Sandus portare folebat. 

Node fequente merum, fed mox (mirabile didu!) 

Solus in xde manens fervator crcfcere vidit, 

Donec mellifluo completa eft nedare tunna. 

Hoc lxtus retulit venerando Patre filenter. 

Cui pius Antiftes dederat prxeepta tacendi 
Ufque diem mortis, nolens fibi quxrere laudem. 

Vir' fuit in populo largus pro gentibus hofpcs, Xix. 

Sxpius hofpitium cujus intrare folebat 
Egregius Prxful, partes dum venit in filas. 

Ecce die quadam veniens, nil prxfcius ejus 
Vir fuit adventus, quapropter pocula vini 
Non habuit caro veniente repenti magiftro. 

Hoc Pater agnofccns, juffic fibi ferre quaternas 
Per loca quas pueri fecum portare folebant 
Flafcones pariter modicas, benedixit & inquit: 

Nunc mifcete quidem nobis , benedidio Chrifti 
Augebit vinum, credo, pietate benigna. 

Sic fuit & fadum , jam bis fimul cecc viceni 
Namque fuere viri convivx vina bibentes. 

Sufficit his Chrifti per donum potio eundis. 






Digitized by 


Google 





«i4 VmV S. W1LLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. 


Ank.Chr. 

»CC \XXIX. 

Nov. •< ii. 

XX. 


c 


XXI. 0 


xxtt. 


Laflus icer Domini famulus faciebat amatum. 
Imbribus xthereis cupiens fata lata rigare. 

Prata pius Prafful cujufdam divitis intrat. 

Cum lociis modicum lallis rcquiefccre tempus. 
Cxdere capit equos virgis & abigere pratis. 
Quem pius alloquitur blando fermone Sacerdos; 
Define, quxfo, tuis nos nunc depellfcre pratis, 
Sed magis ad noftras epulas conviva venito, 

Et bibe nobifeum , fimus quoque femper amici. 
Rcfpondit dives furiofa mente iuperbus: 

Nolo tuas epulas, tecum potare rccufo. 

Mox rapuit Praclul verbum de voce loquentis: 

Si potare negas mecum modo, non bibe, quxlo. 
His didis Domini famulus perrexerat ukro, 
Atque domum dives propriam repedavit iniquus* 
Quem fitis inflammat nimio fervore repente, 

Qiu mifccrc furens famulos fibi vina rogabat. 
Accipiens calicem, fed nil forbere valebat. 
Ardebac fiticns ftomachus, fed pocula Bacchi 
Refpuit, &c totus flammis ardebat anhelis. 

Nec valuit quifquammedicus relevare laborem, 
Donec ipfe mifer culpam cognovitf iniquam, 
Atque Dei famuli cx dido tormenta luiflet. 
Optabat reditum quapropter Prxfulis almi. 
Venerat ipfe fenex, ait A dum venerat annus. 

Cui mifer occurrit, panam confeflus amaram. 
Cui pius indulfit quidquid commiferat in fe. 
Atque manu propria potum porrexerat ipfe»’ 

Qui mox {gnatus, faftidia longa relinquens, 
Accipiens calicem pleno fe proluit ore* 

Eli antiqua, potens, muris & turribus atapl* 
Urbs Treveris , necnon facris circumdata Cellis, 
In quibus unatim populorum turba piorum 
Laudibus invigilant Domini noduque dieque. 
Has inter fuerat facrarum Cella Sororum, 

Quas fubitb nimium quaflavit peftis acerba. 

Ex vita hac rapuit per quam mors ultima multas, 
Semineces quxdam longo jacuere dolore. 

Terror mortis erat nimius fed & omnibus idem» 
Spes fuit in famulo Chrifti, vocatus & ille 
Cum lacrymis citius feflis fuccurrete rebus. 

At pius ille Pacer complevit vota Sororum 
Adveniens , illas jam nec fpes alma fefellit: 

Sed precibus Sandi mox peftis acerba receflit, 

Et Domino laudem reddunt pro fofpitc vita. 

Teda domus patris cujufdam tempore multo 
Sxpius incurfu vexantur dxmonis atri, 

Spiritus & vatiis dirus terroribus illam 
Torquebat, vano nec jam phantafmace tantum. 
Sed nocuit multum manifeftis publice geftis, 
Multoties manibus raptas veftefque, cibofque 
Injiciens flammis, infantem node jacentem 


Ample* 








Digitized by t^.OOQLe 



VITA $. WILLIBRORDI EPI5C. TRAJECTENSIS. 6i; 


Amplexus inter tulerat vis dira parentum, 

Vifus in ardentem plorantem mittere pyram, 

Sed vix ereptus manibus de morte Tuorum-. 

Hanc peftem nullus potuit fanare Sacerdos, 

Donec ipfe Dei famulus a patre rogatus, 

Hanc precibus peftem fandis purgavit, & illi 
Nomine fub Chrifti benedidam miferat undam. 

Praefcius &: rerum Praefui praedixerat illi, 

Quod domus illa vetus flammis ab hofte fuiftet 
Confumenda prius: ne te, rogo, terreat ignis, 

Conftruis optata: melius tibi teda falutis , 

Qua: munire citb benedido fonte mementq. 

Poft donante Deo ferpentis pefte carebis, 

Et tua tota domus tecum gaudebit amata; 

Omnia mox Patris complentur in ordine dida, 

Exhinc nulla domum tetigit tentatio talis, 

Sed bene fccurus manfit habitator in illa. 

Ifte Dei Sandus praedixerat ante futura, 

Quae poft eventus rerum modo vera probabat; 

Namque Ducis Karli Pippinum nomine natum , 

Ut pater optavit, facro Baptifmate tinxit, 

De quo difcipulis praedixit talia vates: 

Omnibus ifte aliis ruerit fublimior infans 
Francorum Ducibus, quos faecula longa tulerunt» 

Hic reget imperium felix fcKciter iftud, ■ ' 

Dilatans fines magnis hinc inde triumphis. 

Non opus eft noftris illud monftrare camcenis, 

. Quod toto veris celebratur in orbe loquelis. 

Vir fuit ifte Dei, patiens, moderatus, honcftufej 
Moribus egregius, &c in omni ftrenuus adui 
Corde pius, humili mitis, rigidufque fuperbo j 
Solator miferis, & inops fibi, dives egenis. 

Qui, poftquam vita: meritis perfedus in annis 

Bis odena pius complevit luftra Sacerdos 

Ter quater & menfes, menfis jam jamque Novembris. 

Idibus odenis cadi migravit ad aulam, 

Coetibus angelicis jundus, caeleftibus hymnis 
Conlaiidans Chriftum femper fine fine beatus. 

Quem Fratres ftudio curarunt condere fando 
Pfalmodiis, hymnis, magno cum laudis honore. 
Sarcophagum brevius fuerat fed corpore Patris, 

In quo tunc Fratres ftuduerunt condete corpus» 

Eftedi nimium triftes (mirabile didu!) 

Ecce repente lapis fe protelare locelli 
Coepit, & ad formam fe aptavit corporis almi» 

Inter & exfequias miri fragrantia odoris 
Ambrofio Ecclcfiam .perfundit nedare totam, 

Pcrlpicue angeheam monftrans veniffe catervani , 

Ad Patris officium lartis concentibus almi. 

Ifte Pater fandus, Paftor, Patriarcha, Sacerdos 
In propria paufat felix Afternaco Cella, 

In laudem Domini quam jam conftruxerat ipfe, 

Alt* SS. Ord. S. B> Statium III. . K K k £ 


Ann.Chk. 

DCC XXXIX. 

Nov. Y II. 


XXIII. 


XXIV- 


XXV. 


XXYI. 


SX.Ylfc 



Digitized by L.ooQle 



6iX VITA S. WILLIBRORDl EPISC. TRAJECTENSIS. 

AHM.CttA. Harc ubi penfabat praedi&us corde Sacerdos, 

bcc mn. Conjicit ex rebus vifa fuperna novis. 

Nor. vir. Refpondic tandem mulieri talia vates, 

Infpirante Deo famine veridico: 

Tu, mulier,lunamvidifticrefcere parvam, 

• Et tota impleri cornua luce nova. 

Illa node viro forfan commixta fuifti, 

Qux generas toto lumen in orbe novum. 

Parvulus ex utero, mulier, tibi nafciturinfans, 

Qm meritis magnus crefcit honorificis. 

Ifte erit eximius Dodor Prxfulque futurus, 

Splendefcet noftro lucifer orbe novus. 

Et quos caeca prius populos caligo tenebat, 

Irradiat fummi luce poli fupera. 

Omnia vatidici complentur in ordine dida, 

Et rerum eventus fomnia vera probat. 

Nafcitur atque puer matri , &: Baptifmate loto 
. Impofuit W ilbrord nomen habere pater» 

Cujus vita, fides, mores, dodrina, camcenis 
Olim quippe fuit prartitulatus eis. 

Mox pater egregius linquens mala gaudia mundi, 

Et fervi re Deo mente manu cupiens: 

Caeleftem rapiens tota dulcedine vitam. 

Et fe Coenobio tradidit ipfe facro. 

Fratribus adjundus vixit fine crimine Ftater , 

Jam patiehs, humilis, promtus in omne bonum* 

Poft haec mente facer famulus majora fecutus, 

Theoricath cupiens folus adire viam; 

Incipit undifoni inter promontoria ponti, 

Qua loca repetiens congrua corde fuo: 

In quibus aetherios poffit decerpere flores, 

Et mundi curis liber abeffe malis. 

Totius hic folus tranfegit tempora vitae, 

Node die magnis proficiens meritis. 

Plurima perpeffus ferpentis bella nefandi. 

Qui folet in Sandos arma movere fua. 

Sed Deus omnipotens Sandos qui jure triumphat, 

Concedit famulo clara tropaea fuo: 

Efficit &: quxdam miferantis gratia Chrifti 
Per famulum vere figna ftupenda fuum. 

Nec decuit modio abfeondi tam clara lucerna, 

Nec talamos fubter fubjicienda fuit. 

Sed ponenda magis £ipcr veftigia tedi, 

Spargeret ut lucem altilis illa piam. 

.Qux tamen haud libuit currenti tangere pledro, 

Inclyta vel mufis figna aperire meis. 

Sufficit hoc tantum vitam cognofcere patris. 

Quae placet Altithrono femper ubique magis. 

Vita Dei famuli multis exempla falutis 
Praebuit, & teftis pedoris omnis erat. 

Huic famulo Chrifti Reges famulanter , & illum 
Per patriam populus totus amore colit. 


x 


Digiti; ■ by 


Google 



VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENS1S. 

Vir fuit iftc Der,patiens, moderatus, honeftus, 

Moribus egregius , mitis ore pius. 

Plurima qui poftquam pcrfe&o dona labore 
Commeruit, Chrillo perficiente fibi e 
Mox meritis, annis, tota Se pietate repletus * 

Tranquilla tandem in pace quievit ovans. 

Spiritus xtheriam latus migravit ad aulam, 

Gaudia cum San&is jam fine fine tenens. 

Corpus in Ecclefia curarunt condere Fratres, 

Quae conftruda maris ftat prop£ litoribus : 

Atque fac rata Dei Genitrix clariflima Chvifti 
Nomine fulgcfcit virgo Maria tuo. 

In quo te noftris bene credimus effe futuram 
Auxilio precibus , femper honore potens. 

Tu mundi vitam , totis tu gaudia faeclis, 

Tu Regem exii, tu Dominum atque Deum 
Ventris in hofpitio genuifti virgo perennis s 
Tu nobis precibus auxiliare ttfls. 

(^armiger*indo&us cecinit hos Alchui*ne* verius, 

Cui rogo quifque legas , dic : Miferere Deus. 

Explicit Uber a Alcuini fiphifia , de vita E. Vvillibnrdi Epifcopi- 

APPENDIX 


61 9 

Ann.Chr. 

DCC XXXIX. 

Not. y ii. 


* nl. Armi¬ 
ger 

**l. Alco¬ 
ne 


De S. Willibrordi Monaftcrio , cultu , bc. tranfiatione. 

I. T 7 V illiirordus quem locum vivens fattis decoravit, eumdem mortuus fepul- 

V tura & miraculis fuis Ulujhavit. Eltcrnacenfe* M onaflerium , aliis Alter- * sSe m atb 

nacenfe, fequi oribus Eprcrnacenle ditium: cujus ipfe auttor & ornamentum fuit. Efl au¬ 
tem Eflernacum infigne Ordinis S. ‘Beneditli Coenobium , opido nobilitatum, haud procul 
ab urbe Augujla Trevirerum , ad flumen Suram"* in Villa quondam regia pagi Bedenfis fi- *souroi 
tum, in hodierno ‘Ducatu Luxcmburgenfl • cujus Coenobii hifloriam Johannes 'Beneltut 
ejufdem loci Abbas brevi compendio exaravit. Theofridus Abbas itidem Efternacenfls in 
libro de vita S. Vvsllsbrordi de iflltis Monaflerii primordiis agit in hunc modum. Dux 
exceliennflimx gencrofitatis P i p p i n us cum Buuude conroraii fua aeque gene- 
rofis orta natalibus, tertio Idus Maii, anno duodecimo Childcberti gloriofiifimi Regis, 
dedit beato Villibrordo Epternaccnfis fifei medietatem integram, a Theodardo egregii 
Ducis Theothariifilio fibi traditam» Iruina verd Dagobcrti Regis (nimirum fecundi * 
ut putant) filia, hereditario jure pcdTellamcum omnibus appendiciis & adjacentiis fuis 
cum villa montis fitam in pago Tulbiacenfi* in Kalendis Decembris addidit panem alte* * dt 2ul. 
ram. Idem munificus Princeps fub chirographi confcriptionc anno iv Regis Dagobcrti, pichrfi**. 
vi Nonas Martii tradidit illi villam in pago Molariorum fitam, i prxterfluencis Huvii ^dontsnflt 
nomine Sueftram nuncupatam, & egregia: Blitrudis fagati induitria ab ingenuis viris pe¬ 
cuniae impendiis comparatam. Et quiautriufque locifitus tam fapienti archirc&o vifus cft 
amoenus, & caenobialis vitx ltudiis apprime aptus 8c dignus j in utroque ja&is funda¬ 
mentis exsedificavit Coenobium, & in montibus Ifracl, inpafcuis uberrimis pafcendum 
aggregavit gregent dominicum. MonafleriumSueflrenfe converfum efl in nobilium Ca¬ 
nonicarum collegium , ut fuperius obfervatum in Vita profdica caput 14. Abbatia Vero 
Eflemacenfis , poftquam ab anno dccc l v i ad annum fere ulx Canonicos pajfa efl, 
in priflinum Ordinis monaflici flatum per Sigfridum & Ravengerium reformata haftenus 
perfeverat, tique adjun&aparochialis fantlorum Petri & ‘Pauli Ecclefia, quam Vvilli- 
brordus ipfe confecrajfe dicitur. Eo in Coenobio vixere fanAi Adaibirtus Egmunda 
patronus, Viuihadus Bremenfis Epifcopus , quorum gefla hoc in Saculo refe - 
re mus. 

1 » Iflic fepultura locum elegit VviMbrordus ,fa£lo in id teflamento anno y 1 Theoderici 
Regis : cujus teflamenti excerptum , nefeio an genuinum, refert Miraus in Notitia Ecclefia- 
rum Belgii cap. is his alilfjue verbis. Ego in Dei nomine Clemens W ilhbrordus Epileo* 

KKkkiij 


Digitized by t^OOQle 



6;o VITA S. WILLIBRORDI EPISC. TRAJECTENSIS. 

Auh. Chk. pus dono ad Monafterium Epternacum, quod cft conftrudutri fuper fluvio Sura in pago 
®cc xrxir. Bedenfi in nomine Patris & Filii 8 c Spiritus-fandi, & fandorum Petri & Pauli Apoltolo- 
NoV. vn. nim > & fandi Johannis Bapriftx vel ceterorum Sandorum, ubi ego ipfc Clemens V;lli- 
brordus curtos vel gubernator pracclle videor, & fi Deo placet, corpus meum ibidem re- 
quiefeere debet, &c. Ibi S. Vvillibrordi corpus in hunc ufque diem adfervatur, & pran- 
pua religione a circumpofitis incolis honoratur , eo a viginti aut triginta miliaribus , ut Ber- 
telius te flatur, devotionis ergo confluentibus , maxime inferiis Pentecofles. Johannes Ipe- 
rius in Chronico Bertiniano cap. 43 parte 7 meminit parechialis Ecclefia S. Vvillibrordi 
apudGravelingas in Flandria. Idem Sonitus colitur etiam praeipne in Fofiteflandia, dr 
pridem in Vv alacri a infula ex ditiis. Browerus inAnnal. Trevirenf. lib. 7 ait, in ade 
Martyrum ,qua fubmoenibus feYeTrevirorumad Mofella ripam nunc a BenediElinis in¬ 
colitur , haberi altare ,quodVviiibrordus in honore Domini Salvatoris confecravit , fupra 
quod in itinere Mijfarum oblationes Deo ojferre confueverat. Embrica vero in Clivia, in 
"BafilicaS. Martin* oflendi capfam Reliquiarum, quas S. VviUibrordus a Papa Sergio ac* 
cepit. In hac vero cap/'a corpus Dbmini noftri 'a Vvillibrordo confccratumadfervari fub efu- 
•cicula ,qua infiflit loculamento, cuihoflia facra imponi foleu 

3. Ad hac etiam colitur S. Vvillibrordi tranflatio xtv Kalend. Novemb. cujus hi floriam 
ita deperibit Theofridut Abbas Eflemacenfis. Anno progeniti verbi u xixi,‘a tranfitu 
cjufdcm glorioii Patris cc xen , Oratorii caduci fabrica inftaurata , H 11 uberto 
Abbati totique congregationi fedit fcetcntia , ut xr v Kalendas Novembris , invitato 
iprxclaro Popponi £andx # Treveti'cx (edis Archiprxfule, & defenfore H«enrico 
gloriofo Duce Bajoarix, inter dedicationis follemnia ejus orta transferrentur iri locum, 
ubi hodie cum reverentia & honore debito recondita vifuntur. Deledi funtad tam pre- 
tiofum inquirendum & effodiendum thefaurum Coenobicx celebres &in fandxconvcr- 
fiitionis propofito nobiles, qui dura obfcratis Ecclcfix januis pavimentum conarentur in¬ 
fringere , unus ex eis Thiitmarus nomine, oblitus nodurno fc delufum phantaf- 
mate, bipennem libraturus, brachia quafi divinitus colligata fenfic. Quate attonitus & 
anxius animo ,abHussRTO Prxpoluo in fecretioris loci adytum dedudus, monituf- 
que paterne ut purx confelEonis Cc gemitibus expurgaret , u cujus criminis fibi con- 
M ejl Ttfti- fertis effer. Ille vetd hxfitans cOm nihil ab fe novi admiflum invenilTet, jufliiseft adla- 
Vatotium divertere, tc farabara * fna diligenrer infpicere.- Quod chm ftciller, & polluta 
vertimenta deprehendiffet, fubeunre animum pxnitentia facto labori fe reddidit. Egefta • 
autem humo 6 t effradis duabus cryptis , in tertia facratiflimum reperernnt farcopha*. 
gum & fericum defuper pallium, quod (mirum didu ! ) per tot fxcula non modb in¬ 
corruptum , verrtm etiam pulcrlim & integerrimum ufque in id temporis ad Bafilicx Dei 
fufpenditut ornfttum, incorruptx virx ac meritorum tanti Pontificis evidens rertimonium. 
*/. detet Acceffit inde Humbertus Abbas pro Reliquiis diftribaendis *: Sc elevato paullifper oper¬ 
iri*. culo videre meruit dilediflimum dominum filum jacentem illrtfa cuculla & cilicio, & 
p*ne toto cotpore integro, rantifquefragrante odoribus , acfidcllburum edet unguen*- 
tis Oninibus , K atomata de carne mottua ebullirent pro vermibus. Idem inferuir mas- 
flum, nec fine famma formidine unam quoque de cortis fandi viri extraxit. Cumque 
omni diligenti.! ©bferato St elevato farcophago fatrx celebrarentur excubiae, qilidam ex 
Coenobitis FR.ITHE10 nomine, qui nobili ortus profapia, depofito cingulo terrenx' 
militi* j oblatis ante fe duobus filiis indolis egregix, fuavife jugo fubdidit fervirutis dc- 
nUnit*, filpervenit tota debilitatus membrorum compagine, ut pote inteftinis ejus pro- 
lapfis& dependentibus in feceflus cpnfinio & margine; intimx orationis prollratus ob- 
kulit hoftiam, & exfurgens nefeius impegit in tumbam: & abfque ulla mora ex collifio- 
nefalurlfera vifceribus in fedem revocatis priftinam fanirarem adeprus eft. HacTheo- 
friduti qui de eodem Fritbelone agens lib. 4 carminum, quibus S. Vvillibrtrdi vitam com¬ 
plexus efl, 

Clarus militii dum militis induit arma 
Sed vexilla ferens crtrn ftetneret acrius hortes, 

Lapfus equo jacuit, prolapfaque vifecra luxit. 

'Ad hac tempera, inquit Brovveries, ex cujus libro it ifla deeerpjt, revocienda funt qua de 
attero FftiTttEtoNS Efternacenfis Monaflerii Advocato Theofridms feripfit. Is Bedenfi 
pago lati rerum potitus,'cum S. Vvillibrordi fortunas per fi fuofque foedi divexaffit, au- 
fus denique 'eflNamurcenfem Comitem Adelbertum bello lacejfire. Sed prima congrejfionu 
fitfus,fugX fepforipitit fisorum maximo detrimento. Inde Bedenfis pagus direptus, Fri- 
thtlo kgregario milite confoflus.Bertramusgener ejus & ipfe in San&um injurius miferam■ 
•Vitam exegit. A VviUtbrrrdo ai ejus fidum ac difdpulum Adalbertum veniamus. 


Digitized by ^ooQle 



CikcA An. 


Junii xxv. 


DE S- ADALBERTO DIACONO, 

B. TILLIBRORDI SOCIO, 

Egftiundae Patrono. 

l. tJ i u s fanBi Adalberti Vitam aut potius elogium hcis fere commu- 

n ** Ht ittfiruclum edidit anonymus quidam Monachus Ai edelocenfis rogatu 


l, u l u s j ancti adalberti v iram aut potius eiogium tvcis fere commu- vitx cur 

nibus infirutlum edidit anonymus quidam Aiondchus Aiedelocenfis rogatu omifla. 
Egbirti Trevirorum ad uti [iit is , qui ifli Ecclefia pr afuit ab anno 
dcccc ixxvm ad X CHI. Anonymi fcriptionem mutato ftilo contra- 
ttoque edidit Surius ; integram ac genuinam accepimus ex mf. Codice Car- 
thttfia Colonicnfis opera & beneficio noftrorurn , qui ad S. Pant aleonis degunt , fo da¬ 
rium & amicorum Bernardi Moerfii Theologia Profefforis , & Antonii Erkelenfii. Eam ta¬ 
men ne demus integram, retrahit locorumejufmodicommuniumtadiofa&otiofa commemo¬ 
ratio , aut certi rerum aliunde notarum repetitio. Ne tamen l eri orem omnino jejunum di¬ 
mittamus, en index capitulorum, qualis in exemplari mf. reperitur. 

I. Quomodo S. Egbcrtus Northumbrorum Epilcopus Dei rcfpedu patriam deferens in 
Hiberniam migraverit, iiloque S. Adalbcrtus eum fecutus fuit cum plurimis. 

II. Quomodo S. Egbcrtus ad lucrandos Germania: popuios ite codituslit inhibitus, 8e 

pro fc IandosW.llibcordum& Adalbertum ddlinavit. , 

III. Quomodo S. Willibrordus cum fociis ad Ftifiani a Pippino fic diredus. 

I V. Quomodo S. Adalbcrtus omnium perfedioni virtutum ltuduerit. 

V. Quomodo S. Adalbcrtus Eggoni promifit Ic tunc a patria ieverfuriuri,cum pomi 
grana ab igne revirefeerent. 

VI. Quomodo in revcrfioneS. Adalbtrci corobufta pomi granafrudificaverint. 

VII. Quomodo confummatus in virtutibus Adalbertus cx hac vita migraverit. , j 

VIII. De eo quod Oratorium S. Adalberti a fervis Dei numquam fit dercliduini 
I X. Quomodo mulier Efcwar per S. Adalberti merita partum invenit. 

X De eo quod in fandi viri Oratorio brevior primd trabes, longior ceteris poft ctni- 
nebat. 

XI- Quomodo rufticus^cx calco rurato punitus fit & liberatus. 

Ab hoc capite Surius reliqua contraxit in compendium, qua Ausioris verbis rediere /la¬ 
tuimus, utpote qua hifioricis rebus nonnihil conducunt , parumque abfuerunt ab A udaris 
atate. Priora qui volet,adeat S urium ad diem 2S Junii. Legendus etiam J ohannes Gerbrari¬ 
dus a Leidis in Chronici Belgici libro 2 capite +i, ubi agit de fantto Adalberto, quem 
Athalbertum votat. Is mihi videtur Ald^brchi Diaconus , cujus mentio in Trecta cu- 
jufdam epijlola ad Lullum Epifcopum Maguntinum, qua epifiola inter Bonifacianas efl on- 
dtne79, in hac verba. Ego quoque minimus Ecclefia: fervus fupplici per Dominum depic- 
cationc rogito , ut me cum mea familia. Domino Deo eunda difpenfantc ac rite regente, 
inter ceteros fideles vcftros amicos in commune benigne fufeipiaris, qui proprio dicor no¬ 
mine Aldbcrcht Diaconatus officio fungens licet indignus: ut fandi gradus minifterium 
olim acceptum vcllris faliiberrimis imerceffionibus meliorando dc dic in diem proficiam-. 
ffon adfentior NicolaoSerario, qui Aldbcrchtum hunceumdernputateum Trecea epijlola 
auBore. Porrofi Adalbertus nosler idem e fl cum ilio , Bonifatio Lulli dece fori fnpervixit. 

Eum in EfiernatenfiCoenobio Monachumvixijfe aiunt. ^ 

• 

CapuI XII. Jjritaliur drertofd cdngtftionis mons ab 
^Oratorio ejus Jit dimotus, 

L 16 quoque tempore reis mi«tnda fatis evenit. Ex marina: Equidem 
^mpeftacis eruptione continua, fieut his cognitum eft qui maris vel 
viderunt vel inhabitant contigua, pltirima litoris arenarum fub- 
vehitur copja: quae perurgente vi ventorum tantis cumulatur 
acervis, ut montibus videatur altiflimis coaequari. Hujufccmodi denique , 


Digitized by 


Google 



DE S. ADALBERTO DIAC. EGMUND£ 

CircaAm. pcrfufio nimis proxima, (andi viri quodam tempore confedit Oratorio. 
Junii x*v. Qil? dum forte Roricus barbarorum Rex appuliffet , eundis fibimec 
obfequcncibus indixit,ut ocius ab aedificio iacro montem arenofum dimo¬ 
verent. Quod cum mane fequenti fuiffet univeefis implere placitum} inve¬ 
nerunt praefatum arena: montem per landiffimi Adalberti merita , quan¬ 
tum jadus lapidis emitti poteft , longius effe fecretum , clarcfcenje fuper- 
nx bonitatis affluentia , quae quantum apud fe diledus fuus valeat, etiam 
vitae incredulo manifeda praebuit indicia. 

XIII. Jgjtomode S. Adalbettus cuidam femina Dei ficraU in /omnis 
apparuit , ut ejus corpus de tumulo 
levaretur monuit. 

A PpARuif amabiljj Chridi confeffot Adaibertus in (omnis cuidam 
Sandimoniali "W i lfsit ■* nomen habenti, denuntians utpretiofii!> 
ma fui corporis offa , c^uae liiore ceterorum profundius fub humo recondi¬ 
ta tenebant, eminentius elevata eundis in confpedu locarent, fcilicet ad 
devotionem Fidelium efficacius incitandam 6 1 meritofum ejus interventio* 
nem praefentialius obtinendam. Et ne fidem quivis forfitaii ambiguitatis of- 
fendiffet fcrupUlus, trinis feminam prxfatam dignatus ed ccrtificare vifio* 
nibus. Quae ne ftringeretur inobedientix reatu , TheoAorico primo 
Comiti, qui locum eumdem, ficuti nunc poderi ejus retinent, proprieta¬ 
tis jure poffidebat, haud fe^nis intimatrix per fomnum fibi revelata fug* 
gerere properabat. Ille vero , ficuti femper in illis qux Religionis funt 
promtus &: officiofus exditit operator, ita in exfequendis his qux Sandi- 
monialis retulerat velox fuit exfccutor. Paratis ergo quxeumque fuerant 
tali operi congrua, fanda levari fecit pignora. 

XIV. Jpuomodo falubris fons fub farcophxgo viti Dei repertus fuerit , & quod 
miracula in fancli corporis deportatione claruerint. 

T Un c fubtus farcophagum repertus ed fons mira limpidicate perlpi- 
cuus , qui ufque in hodiernum diem ad recuperandam fanitatem in* 
dufa fpe multis exdat idoneus. Apertoque locello, pallium quo Sandi corpus 
velabatur, ut requiefeentisvivacitas appsehenderctur, ab omni corruptione! 
putredinis immune confpiciebat. 

X V. Quomodo Theodoricus Comes ligneum conftruxit Oratorium , & idue 
fantfum deduci fcit thefaurum . 

P R*r> ictus vero Comes in loco , qui Haden nuncupatur , ex ligni 
materia condruxit Oratorium: conditutaquc die qua Fidelium unani¬ 
mis devotio convenire pocuiffet, illuc fandum deduci fecit thcfiiurum. In 
quo venerabili deportationis officio quot fanitatis impotes reformarentur, 
non parvo colligi poted numero, prxeipuei denique excis redditum lucis 
decus alludebat: & quofeumque greffus debiligts enervabat , redigeda 

» Vvlftt appdlat Johannes Gerbrandus in Chro-^ heus antiquitus dicebatur Hattem . *. i» quo qui¬ 
nta lib. 6 cap. 14. qui cap. 15 it fundationi Mona- dem Atonaflerio idem Comes SanOimoniales Ordinis 
fiorii ligati SanUtmtniahum in Egmunda hxc ha- S. BentdtSi primitus inflituit. quibus de fuis fa- 
bet: Cism autem praclariffimus T heodoricus eultattbus vita munera copsofe tradidit. Thcodo- 
ComesHoBandie jam in prtveifa ttate multis vir - ricus i fle zqualis erae Carali Francorum Regis c®- 
tUtibut fulgtret i ex magno devotionis affcQu Ii. gnomento Simplicip. 
t gneum conftruxit in Egmunda Monafiorinm . qui 

tnembro* 


Digitized by {jOOQle 



DE S. ADALBERTO DIAC. EGMUNDi. 6 53 

membrorum compages erigebat. O divina: pietatis fontem , inarftimabili- CtKCX A *- 
bus miferationum vivis femper inundantem! En ConfelTor fandilfimus, eu- j^ii «v. 
jus anima vera beatitudinis fecuritate nullius indiga fuit, ut relidi corpo¬ 
ris artus erigantur altius , loculis honorent nitidioribus, adhortari videtur. 

Mum in caelefti confpicqitate polito nec ineft deledabilitas , cui*carnali- 
ter verfanti eunda terra: viluit fpeciolitas; Procul abfit a piis mentibus 
ha:c crudelitas. Sed qui in hac conftitutus peregrinatione caritatis vifcera 
numquam dehabuit j jam manens in patria compaffionis &: mifericprdix 
reminifei non definit. Vult ergo reliquias lui fandi corporis manifeftius tra- 
dari , ut refpicicntium corda compundionis accenfa ftimulo facilius ad 
impetrandam Divinitatis opem mereantur aptari. Vult magnificentiori fre¬ 
quentia celebrari, ut magis ac magis in memoria futura: gloria: bonorum 
defideria valeant dilatari. Nunc fequentia videamus. 

XVI. Quomodo Sigifrtdus fit punitus, & pofipoenitentiam liberatus. 

G Ertat 1 xt autem laborantibus in praefati conftrudionc Oratorii, 
Sigifridus quidam nomine fervorem fociorum imitari dedignatus, 
omni membrorum mobilitate & officio eft deftitutus. Qui poilquam falu- 
bri paenitentia motus in cognitionem fui pervenit, recepto fine mora vigo¬ 
re , totius corpori/contradione caruit. 

XVII. J>*am mirabili (ludio Comes Theodoricus a fluvii 
periculo fit liberatus. 

A CcrpiT quoque brumali tempore dum eunda fuiflent afpero frigo¬ 
re conftrida, fupra nominatum Comitem Theodericum vehiculo re¬ 
ddentem trahi luper cujufdam profundiffimi lacus terga glaciali rigore 
contcda. Verum fieut hujufcembdi Cepe condat periculofa meatio jam fe¬ 
re media contingentibus, dum glaciei tenuitas non aequipararet ponderis 
impreffionem , letiferam fui minitabatur rupta voraginem. Unde eundis 
tremore fugatis , Comes relidus eft folus. Qui cum humanum penitus de- 
e(Te videret auxilium , ad expertum crebrius B. Adalberti totis fufpiriis 
confligit patrocjnium , per cujus interventum celerem meruit impetratio¬ 
nis obtentum. Nam,qUod mirum eft didu,ubi fundus vix credibilis habe¬ 
tur , fummotenus pendentem lympha forbere non valuit; cinguli tantum 
ufque finitima lambere prarfumfit. Sic nempe tam ipfe liberatus exivit pe¬ 
riculum , quam Cunda quae vehiculo impolita ferebantur funt liberati. 

XVIII. Jjfuomodo junior Theodoricus conftruxit lapidum bafilicam, 
removens Sanctimonialium vitam , & inftituens monachicam. 

N Ec funt memotra: fubtrahenda, qua: temporibus Theodorici 
junioris, praedidi videlicet Comitis filii, nos ipfi vidimus declarata mi¬ 
racula. Is enim paterna: devotionis ferventiilimus aemulator, in honore 
fandi ConfefToris Chrifti Adalberti lapideam bafilicam non fine magna 
conftruxit difficultate, quippe cum tellus haec arenofa tenuis exilitate, ni- 
midm fit egena lapidum Sc calcis opportunitate. Pignus quoque fandi cor¬ 
poris inclufum farcophago eleganti fabrica: decoravit artificio; & nc quid 
ci in praemio futurae beatitudinis decitet perfedae remunerationis , culto¬ 
res monalficae oblervantiat inibi Deo vacare conftituit: quibus etiam ad 
quotidianum vidum de reditibus fuis fufficiendam praebuit. Nam patris 
Atta SS. Ord. S. £. Saculnm III. L Lll 




Digitized by i^.OOQLe 



Cixck An. 
i>c-c u. 
Jutm xxv. 


«54 DE S. ADALBERTO DIAC. EGMUND A>, 

ejus inftitutione Sanctimonialium prius ibi vita florebat'. fcd ob imminen¬ 
tem fxpius Frefonicx feritatis molefliam, ad obfervantiam propofiti fui fa¬ 
cultas eis minime fuppeditabat» 

X 1 X. J£»omodo Theodorici juniori filius Egb Ertus nomine , Trevtrenfit 
poft Archiepifcopus , febrem fer S. Adalberti merita effugit. 

H ic itaque tam eximiae liberalitath Comfcs genuit filium Ecbertum 
nomine , quem divini timoris intuitu Clericatus fecit delegari forte. 
Qui dum jam in adulta aetate Subdiaconatus minifterio fungeretur , quo¬ 
dam anno fcquente die Palmarum valida vi febrium cft invadis : cujus 
acerbitate ufque ad feftivitatem fandi viri , quae eft feptimo Kalendas Ju¬ 
lii , graviter eft vexatus. Cum vero facrae feftivitati fiducia meritorum 
piiflimi ConfelToris cum ceteris intere (Te decerneret j ita penitus ab omni 
adverfa valetudine eft abfolutus,quafi numquam ab va fuiflet pullatus: & 
laetus ob tantae peftis evafionem , ad Miflarum follemnia minifterii fui ob- 
focutus eft devotionem. Hic denique eft Egbertus > qui poft Archipraefu- 
latus a Deo forticus infulam , tam vivaciflimo religionis ardore , quam 
moderatiflimae libramine diferetionis Trevirenfem rexit Ecclefiam, 

X X. De reftitutione *vif»s E r i i n d M* 

F U i t eidem Comiti filia cariflhnariotnine EntlNb a > qUat diu unius 
oculi eft ufu fruftrata. Sed quomodo tantum ConfefTorem non fenti- 
ret fibi placabilem , quem patris fui fedulitas tot munificentiis fecit debi¬ 
torem ? Recepit ergo vifum, plus gaudens cx reftitutionis beneficio, quam 
fi numquam naturali careret officio. 

XXL De Vvolmati Presbyteri iduminutiont. 

F U it item de gente Anglorum Prefbytet quidam nomine Woima* 
Rus } qui per viginti annorum revolutionem nullam potuit penitus ha¬ 
bere vifus hilaritatem. Unde multis Sandorum locis peragratis , Romam 
quoque pervenit , ut ademta: lucis receptu potiretur. Verum fupema 
pietas, qua: per apoftolicum meritum crebris &: multifariis eft modis pate- 
rada, hujus viri fanitatem ad declaranda fandi Adalberti diftulit patroci¬ 
nia. Nempe dum Romana reverteretur ab urbe , attrahente fama curatio¬ 
nis rfultorum, Egmundam ftuduit adire : venienfque faluberrimi fontis ad 
locum, quem fupra memoravimus fub fandi corporis locello repertum; 
poftquam oculos fuos trino liquoris lavacro refovit, fercriiffimo lumine do¬ 
natus abfcclfit. 

XXII. De flurima languidorum reformatione, & quod adverfu* damones 
maximam vim beati viri merita habent. 

M Oderno quoque tempore plurimi catcorum, claudorum, aliifque 
aegritudinum varietatibus debilitati, per efficaciflima S. Adalberti 
merita ad integram vegetationem funt reformati, quorum nomina five 
numerum colligere fuperfedimus, ne per verbofam ftili vagationem legen¬ 
tibus forfitan quamlibet ingeramus faftiditatem. Sed hoc certifjima: fidei 
commendandum , quod cum locus hic fit fecundus incomparabili lan¬ 
guentium medicatione, praccipud tamen gaudeat cbemoniacorum libera- 


% 


Digitized by 


Google 



t 


DE S. ADALBERTO DIAC. EGMONDA3. «» 

tionc. Nam quifque huc venerit hujufcemodi captivatus amentia, integer- Circa am. 
rimae redemtionis gloriabitur obtinentia. Nam cur non declinent dxmo- DCC xt - 
nes potentiam Confcflforis cum Cluilio triumphantis , cujus inelu&abilc ^ UNn * xv ’ 
IU certamen experti funt in carne militantis i 

XXIII. De RuoschinI Cernitis filio curato. 

E Xstitit etiam Comes urbanus quidam , Ruosckin habens vo¬ 
cabulum: cujus mandonis haud procul a beati viri Monafterio conii cu¬ 
bat habitaculum. Hic divino prxmonitus inllindu , filium fuum illuc di¬ 
vinis obfequiis mancipandum atque regularibus inftitutis devoverat im¬ 
buendum. Poftea vero dum tam lupcrnx adfpirationis immemor , quam 
propria: fponfionis exllicit praevaricator; puer in immenfam decidens invale- 
tudinem , a cunelis irremediabilis habebatur , donec ad altare fandi viri 
regulari oblatione traditus abfolveretur ; evidenter infinuans, paterna: de¬ 
fraudationis perfidiam languoris lui fuille caufam. Felix nimirum , cujus 
momentanea xgritudo tam paterna: temeritatis corredio, quam fempiter- 
nx fux falutis fiebat occafio, 

XXIV. De infante -citrato qui fingere non pottftt. 

M U u erem quamdam non longe ab eximii patris Coenobio degen¬ 
tem puerum parere contigic, qui per viginti dies alimentum ladis 
penitus abhorrens , ubeta materna concemtui habuit. Mirabile forfitan &£ 
incredibile habeatur , fi non late veridicorum relatione tcftium compro¬ 
batur. Parentes ergo confiderantes humanum confihum tali non efie profi¬ 
cuum periculo , eumdem puerum beati Adalberti offerentes altari, ipfiux. 
fanandum commendaverunt patrocinio. Mox autem puer naturali vigora¬ 
tus robore , ad lugendum coepit avidius gcftire.Quis non in hoc mirabilem 
divina: difpenfationis attendat ordinem* Subtrahitur ergo parvulo huic na¬ 
turalis affodio nutrimenti, ut & tanti Confeflbris in curando patefeat ex¬ 
cellentia , & eidem parvulo fublimioris propofiti provideatur obfervantia. 

In hoc perpendi potefl divinx difpofitionis proventionem numquam a bo¬ 
ni vacare prxdcftiuatione, fed femper in lucrandarum animarum verfari 
piovifione, 

XXV. De quod pallium quo S anili corpm dudum velabatur ,fofi exafiivncm 

Oratorii incombufium fit repertum. 

O R AtOR ium quoque celeberrimi Patris minus julU cuftodum vigi¬ 
lantia confervarum , bis incendii dcprxdationc cft de vallatum. Sed 
qui non dormitans neque dormiens confervat Ifrael, fic negligcntium pu¬ 
nivit injuriam , ut meritorum Sandi inibi requiefeentis declararet eminen¬ 
tiam. Nam eundis illic depolitis flammarum violentii favillatenus crema¬ 
tis , folum pallium quod facratillimum corpus velare meruit, remanfit ex¬ 
pers hujus exullionis. Nullus ergo tam ftolidx mentis hebetetur vefania, 
ut Sandi hujus prxjudicare velit potentix, quod adferiptum libi templum 
ab igne non fervaverit immune. Deus enim qui in Sandis fuis cft mirabilis, 
operator , humilium & in prxeepeis fuis ambulantium propitiabilis cft 
exauditor : negligentia & pigritia marcidis mifericordiflimx fux patienti*: 
monita ingerit; fuperbis autem ic in pervetfitatis calle durantibus lenten¬ 
dam juftilfim* vindicationis infcribic. Hic denique in combullione rerum 

LLH ij 




Digitized by i^OOQle 



«3« DES. ADALBERTO DIAC. EGMU^DA 

CikcaAh. templi hujus incautos expergefecit: in confervationc vero pallii devotis 
j'wu & fanda fuftragia quasentibus fpem impetrationis providere decrevit. 

XX VI. De quodam fratricida ligato , & fer merita S. Adalberti liberato. I 

N Ostris quoque temporibus ad declaranda fandi viri illuftria virtu¬ 
tum infignia divinitus oftenfum miraculum edere pergam : ut tanto 
devotius in «jus venerationis debitum Chriftiani recalefcaq animus popu¬ 
lis , quanto largiflua fignorum efficacia crebrius eum profpexit cxlcfti glo¬ 
rificari benedidione. Tranfmarinis namque in partibus quidam infinita pol¬ 
lens divitiarum opulentia , inflammante fieva rapacitatis cupiditate , nepo- 
tum fiiorum rura, qua: eis hereditario jure ex paterna fucceflione conti¬ 
gerant , injufta pervafione in fuos moliebatur redigere ufus. Quem cum 
eam per affines &: amicos quam confanguinitlte propinquos , ut nefandos 
compefcerct conatus, multifariis precarentur oraminibus, dicentes non de¬ 
cere eum aliena concupifcerc, utpote qui fuis effet fufficiens; ille nihil 
dignum ratione rcfpondit : fcd fpretis amicorum adhortationibus, quid 
malitiae mente diu tradaverie, fceleratiflimi prodit exhibitione operis , & 
injufte pofleffa fuos juffit exercere colonos. Interim juvenum feroces ani¬ 
mi vehementiui» concitabantur in iram : & nefanda qux tantis lacdfiti in¬ 
juriis cogitare compellebantur, herbis promere pertinacius non vereban¬ 
tur. fcilicet quaelibet fe malle fiibire diferimina , quam fundis carere pa¬ 
ternis. Inde iufeitantur irae, rixa: , difienfiones. adulantur partibus milita¬ 
res manus : poftremo fevo exemplo parricidale exoritur bellum, produ¬ 
cunt ex utraque parte acies bellatorum. Tunc germani fratres confpirata 
manu parem acceptis contumeliis vicem rependere promti ,.patruupi fuum 
dira paflum vulnera folo ptofternunt, mortique ( quod nefas cft dicere) 
tradunt. At pqft fpatium temporis nolens Deus perpetuo perire peccan¬ 
tes, immifit eis paenitudinem tanti criminis. Mox fine dilatione Epifcopum 
ad cujus dicecefin pertinebant adeunt ,dcquc peccaffe , fe reos elfe lacry- 
mofis proclamant vocibus: & vulnus admifli facinoris congruo mederi an¬ 
tidoto , toto cordis precabantur oratu , ita ut ferro quo reatum perpetra¬ 
verant , eos juberet tamdiu conftringi, quoufquc qui folct gratuita fua 
•n • t a. gratia dimittere peccata, fuo eos judicio decrevinct abfolverc. Itaque Pon¬ 
tifex non abnuit, videlicet ne impunito crimine tanto eorum anima: inex- 
ftinguibili perpetuae perna: poftmodum cruciarentur incendio. Unde cum 
boni confilii compotes efficerentur , ( nam alter eorum brachium fibi vin¬ 
xerat fado lorb ex gladii capulp j alter vero ipfo gladio quafi fafeia pe¬ 
rorali fc conftrinxerat) circuibant plurima Sandorum loca, ut eorum fuf- 
fragiis quandoque veniam obtinerent criminum , quorum votis fciebant 
citiflime. annuere Dominum. Tunc pari devotionis Audio Nivialenfe pro¬ 
perant ad Coenobium, ubi mira fignorum gratia facra effulget virgo G er- 
trudis : ut & ipfi experirentur beneficio , quantum Dei famula: conve¬ 
niret honorare meritum. Ubi cum aliquantifper effiifo lacrymauum imbre 
orationi incumberent , beatae Virginis ob meritum unus a Domino folu- 
tionem vinculi meruit, unde non modico repleti funt adftantcs gaudio. 

Alius vero dum enixius divinum fibi adfore precaretur auxilium , hoc a 
Domino metuit percipere refponfum , ut omni feftinatione properaret ad 
limina facra: aula: Levitae Chrifti Adalberti: ibique fe fciret lolvi vinculo, 
quo fuo fe obligaverat voto. Coepit itaque ignotum fibi perquirere locum, 
angelico dido in fomnis fibi Egmunda nominatum: nec cuiquam palam 
fecit quid illuc quaerere vellet, fed tantum quod orationis caufa animi 


Digitized by QjOOQle 



.DE S. ADALBERTO DIAC EGMUNDAL <537 

haberet eum invifere. Et ficut dcfidcria cxlitus infpirata divina femper Circa An. 
ad cffedum perducuntur gratia; licet difficili greffu, tamen diu delidera- . D u ^ c “ v 
tum pervenit ad locum : ibique perendinatis aliquibus diebus , fpe indu» J 
bitanti prxftolatur olim promiffx fibi a Deo folutionis donum» Et dum 
aliquando , ficut femper confue verat, ad horam divini Officii adfiftercc 
vultui divino imaginis Domini noftri Jesu-ChrIsti;- (iibito illa ferrea 
fine manibus difrumpitur armilla» ut palam daretur intelligi hxc S. Adal- 
beftum fuis promerui ffe meritis , quia in fuo corpore crucis digmata por¬ 
tare non erubuit. Mox admiratio crevit populi, hymnidica Monachorum 
gratulatur caterya: 8 C quia talem meruerunt habere Pallorem, in com¬ 
mune.bonorum largitorem collaudant Dofninum» 

Hxc de vita & virtutibus opinatiffimi Confelfotis Chrifti Adalberti 
Medelocenfis 3 Coenobii excudere cucullarii, jubente fereniffimo ejufdem • 
Monafterii domino fupranominato,videlicec fummo Prxfule Egbertoi 
qui rerum honeftarum & ad divinum cultum proficientium follcrtiffimus 
&: indefeffus eminet procurator» Cuicumque igitur libellus hic in manus 
venerit, non hebetis ingenii craffitudinem, non inculta: rufticitatis atten¬ 
dat abfonitatem: nec arguat eos temeritatis,qui. imbecillitatem virium non 
trutinarunt ad immenfitatem ponderis, quia majori fe fubjicit periculo, 
qui inobedientix noxam non pertimefeit, quam qui propria: poffibilitatis 
modum obauditionis intuitu penfarc negligit, &c. 

• Mcdelocenfc Monaftcrium Ordinis S. Bene- fcopi ad iftius F.cclefix regimen adfinnti fuut> 
dlfti, aliis Mediolacenfc appellatum, in dicccefi uti alias dicemus. < 

Colonienli hadenus fupciclt, ex quo inulti Epi^ 


ALIA MIRACULA MODERNO TEMPORE FACTA, 
at^Egmondenfi Monacho anonyrao fcnpta feculo x 11. 

Caput I. De irruptione tnarin* a Monafierio Soniti divinitm prohibiti, 

( ... - 

T Emporibus Florentii Craffi piiffimi odavi Comitis Hollan- 

dcnlis, cujus erga Sandum Domini cjufqUe Congregationem multa 
devotio profpcros fibi vicx prxfencis fucceffus &: fpem de futuro bo¬ 
nam obtinuerat; Dominus cui fpecialiter fuppetit cum voluerit pofie, 
per merita dii edi fui, fux potenti x tale dignatus eft indicium demonftra- 
re. Palus qux Jam ex irruptione maris proveniens, cujus adhuc indicia 
magna lliperfunt, clauftro Egmundenli contigua fuit, qux plerumque hie¬ 
mali tempore, tum pluviali tompeftate , tum navis impetu convalelcens 
adeo intumuit, ut vix a clauftri ambitu codrceri potuerit. Hxc hieme 
quadam folito amplius inundavit, in tantum ut his qui in proxima villa, 
fcilicet Caftriken , morabamur, non levem jaduram, non facile periculum 
agrorum invafione 8c domorum minaretur. Erant autem eo temporis pagi 
ipfius habitatores tam nobilitate generis, quam rerum copia fortuna fibi 
arridente prxpollentes; qux utraque res irx, rixx > contentionis, infolcn- 
tix, & multorum majorum fomes erat in eis &: irritamentum. Tumido 
ergo fpiritu, manu armata, ore ad injurias prxparato Egmundam vene¬ 
runt , aggerem ejufdem aquis oppofitum (quod abfquc clauftri Ixfione & 
gravi difpendio fieri non poterat) effringere proponentes; ut dum undae 
per alios meatus decurrerent, ipfi damni minus fuftinerent. Sed non eft 
fapientia, non eft prudentia, non eft confilium contra Dominum. Hxc 

LLlliij 


Digitized by L.ooQle 




«38 DE S. ADALBERTO DlAC. EGMUND^E.. j 

CmcA a A. itaque fune nuntiata Abbati loci ipfius S t e p h a n o : qui paftoris officium, i 

»cc xt. j n quantum decrepitus & jam juflu Imperatoris de pradidio & ftationc 
jun. n». v j ca , p ia .f cnt j s migraturus poterat, ftrenue fatis exercebat. Cujus ut com¬ 
pendio mores adnotemus, fructibus fenedutis jucunde fruebatur, memo¬ 
ria fcilicct & copia bonorum pio labore antea paratorum. Nam & ftre- 
nuitatis fux, Sc laboris in ftudiis laboralibus exercitati argumenta non de¬ 
bilia pofteris reliquit, libros fcilicet, quos clauftro Egmundenfi & nume* 
tofe accurate deferibi fecit. His ergo auditis venerandus fenex contre- 
uCto muit, & obftipo * capite defigens lumine terras, infra cordis fecretarium 
quid ageret, quo fe verteret confilium quxfivit. Et cthu in fenibus fapien- 
cia rerum prxteritarum cognitio*, futurarum cautela fit; quod viribus minus 
poterat, conlilii manu egregie fupplevit. Mific enim ad eos qui in Sandi 
injuriam temerario aufu proccfferant cum ferinio quodam aureo unum de 
Fratribus fuis Adalardum nomine, qui & ipfc poftmodum eidem re¬ 
giminis in honore fucceffit: ut vel Sandorum prxfcntii conterriti, vel ip- 
iius Fratris (cum eflet cognatus eorum qui in ipfis potentiores erant) pre¬ 
cibus emolliti, a temere incoepta fandimmi Confeflbris Adalbcrd abfifte- 
rent injuria. Verum hi mente obftinata,nec verbo Domini penetrabili, 
contumelias pro reverentia , pro precibus maledida , minas pro exhorta¬ 
tione reddiderunt; & impetu fado nullum timoris Dei refpedum haben¬ 
tes , aggerem aquis oppofitum infregerunt. Sed ( mirum didu t) mox ut 
ferinium fandarum Reliquiarum cum fandi Patris Adalberti commemo- • 
ratione Frater memoratus aquis impofuiffet, Iere in tempeftatem commu¬ 
tato grando & nix de carlo corruerunt,aquae in feipfas converfx funt: nec 
in partem multo decliviorem effluere praefumferunt, fua voce impruden¬ 
tium ignorantiam confundentes, & meritum Sandi cujus pofTeffioni pe¬ 
percerunt praedicantes. Cujus miraculi novitate inimici omnes in ftupo- 
rem converfi, confufi & reveriti in fua redierunt. Sed cum feriptum fit: 

1 .4- Iu malevolam Minum tu» introibit fapientia, nec habitabit in corpore fnbdito 
peccatu i fuperbiae radicem vitiofis femel iqpatam medullis nec eradicavit 
de caelo miraculum, nec commutare potuit mutata vis naturalis elemen¬ 
torum. 

■II. De his qui S an Sta injuritji fuerunt, terribili pcenu multatu. 

A Lio item tempore cum prardidus Adalardus Abbatis officio 
fungeretur, fupradidx paludis tanta fada eft inundatio, ut jam jam- 
que litore non contenta fuo, clauftro item periculum minaretur. Habito 
igitur Abbas loci cum fuis confilio, id potiffimum invenit quod ipfa rei 
ncccffitas imperavit*, fcilicet ut aggerem ejufdcm aquis oppofitum, quia 
alibi non- liceret, in propria Monafterii pofTeffione longiufcule a clauftro 
effringeret. Adfumtis itaque fecum paucis Fratribus & quibufdam Eccle- 
fiae miniftcrialibus , ad locum Monafterio vicinum, quem Arenam appel¬ 
lant, proceffitj difpendio minori periculum majus per aquae ipfius dedu- 
dionem moderaturus. Adfiimfit nihilominus fecum Reliquiarum beati 
Adalberti venerabile ferinium, ne quid forfitan adyerfitatis obviaret, ne 
quod impedimentum inferre praefumeret temeraria turba virorum de 
' Kajfriken , qui tumida femper cervice , cornu minaci Sando Domini con¬ 
trarii fuerunt, donec divinitus compefciti funt. Nec inanis timor ejus, 
nec falfa fufpicio fuit. Vix enim negotio ad quod proccfferant perado, 
quales fupra memoravimus ore, corde, manu , ad maledida , ad inimici¬ 
tias , ad injurias armati, cum gladiis, lanceis U fuftibus adfuerunt ad vim 


Digitized by ^ooQle 


j 



DE S. ADALBERTO DIA<£. EGMtJNDA 659 

faciendam pervicaces: quia & multitudine & malitia fuperiores fuerunt. An 
Q uo vifo Abbas cum luis, qui pacificus & imbellis venerat, ftat corde »cc n. 
gelato attonitus, riguere comae: & quia nec verbo exhortationis, nec ul- Jun ' xxy ' 
lis fuorum viribus huic bciluinae feritati refiftere potuit, cum Reliquiis 
fandis feftinanter rediens, per fugam caecum illorum impetum declinavit. 

Sed quia velocibus equis infederant, fugientes occupaverunt ^ extremos 
quolque & ad fugam tardiores injuriis vel caedibus afficientes. Erant au¬ 
tem,in parte hoftili fratres germani fex , forma , viribus , divitiis omnes 
fere comparochianos fuos praecellentes $ acris animi, fubdoli , audaces j 
caedibus, rapinis , difeordiae vacantes , divina &c humana promifeua ha¬ 
bentes. Horum tres, Arnoldus videlicet, Wlbrandus, Sc Eilgerus, cum 
duobus confobrinis fuis Sicke & Garbrando, in injuriam Sandi procacio¬ 
res fuerunt, verbis, geftu opprobria &: minas jacientes , adeo ut ( quod 
dictu nefas eft) armis fuis in fandiflimam thecam impegerint, fpumanti 
orc rabiem cordis evomentes. Quorum idcirco nomina &c aulus temera¬ 
rios non tacemus, ut poenam illorum, qua crudeli & horribili animadver- 
fionc multati fiint, obfidem vindicta:, timoris exemplum , argumentum 
cautelae inimicis Ecclcfiae noftrae &: eundis adverfus eam teftamcntum 
difponcntibus proponamus. Ncc immerito in cos ultio divina procellit. 

Cum enim Ozx Arcam Domini tafigentis ihdifcreta devotio morte pu¬ 
nita fit j injuria Sandi qui vere virtutum arca fuit, habens in fc tabulas 
tdlamonti & virgam difciplinae cum manna manfuetudinis, lion potuit vel 
debuit inulta dimitti. Fratrurrt ergo crudeliflimus, Arnoldus Icilicct, ad 
oftenfionem irae Dei. in loco eodem quo Sando injuriofus exfticcrat, qui 
Arena nuncupatur , non multo poft a fratre fuo juniore letales idus gla-. 
dii in pedore & cerebro fcdibus rationis , ratione abutens accepic : tre- 
menlque coco corpore verfufquC in furiam , digna ultione animam emific. 
PerculTor autem, qui 8c ipfe in Sandum Domini reus exfticerat , mentis 
incurrens alienationem & inaniam cerebri padus, de divite potenti, no¬ 
bili , ad cantam miferiam devolutus cft, ut aliquot annis per domos men¬ 
dicans ftipem publicam petierit, donec tandem vermibus confumtus in 
dimidio dierum fuorum vitam finivit. Tertius autem fratrum Wlbrandus 
proprium incurrens gladium feipfum occidit, terribilis exempli relin¬ 
quens vedigia, quia nemo impune adverfus Dominum & Sandos ejus 
confurgit. Sicke vero confobrinus eorum infra dimidium annum ob inju¬ 
riam fandi Confedoris (nam & venabulo ferinium ejus impetide dicitur) 
miferabili morte rebus humanis excedit. Garbrandus autem, cum edet 
agillimus omnium de Cafiriken , ad omne opus bellicum ftrenuus j pede, 
manu ad agendum, ad difeurrendum facilis;tantam membrorum omnium 
invaletudinem & contradionem incurrit, ut numquam in vita fua non 
modo equum confccndere, fed nec umquam incedere nifi fuftcntaculis 
inter brachia aptatis potuidet. Praeterea, quemadmodum nobis qui eum 
fanum & invalidum cognoverunt cohtcftantur; temeritas ejus Sc effrenata 
jadantia & injuria in fandum Domini ConfdTorem ad hanc illum rnilc- 
riarum & calamitatis extremitatem perduxit, ut perofus fratribus & cog¬ 
natis , civibus, & omnibus amicis &: neceflariis fuis , in quodam viiiflimo 
tugurio nullius foiatiatus contubernio manfitaret, miferam , degenerem 
exigens vitam: cui nec fundus hereditarius, qui fibi inutiliter abundabat, 
nec fratrum fuorum affedus, nec ulla fortuna fubveniebat. Igitur fucce- 
dentibus miferiis, nec Domino miferante , nec quoquam hominum au¬ 
xilii manum porrigente, folitudine deftitutus, confumtus inedia, homi¬ 
num perditidimus hominem exuit; exemplo commonens, quod pulvis U 


Digitized by 


Google ' 



6 4 o DE S. AD ALBEBAT O DIAC. EGMUND^E. 

eme* an. cinis inaniter erigitur, ftulte fqperbit. O ineffabilem judiciorum Dei 
o c c ji. abylfum, cujus julhtia: fpecialiter competit injurias ulcifci Sandorum fuo- 
Jun. xxv. rum , a a j mlra bii em & pium Domini Confefforem , qui acrius femper 
te follicitius ad fuorum invigilat falutem ! quam effera rabies iniquorum 
ad perniciem! Alii autem hujufcemodi difTcnfionis audores, quidam mor- 
, te, quidam mentis alienatione vel alia gravi poena multati funt: de quo¬ 
rum mifdriis feribere fupcrfcdemus , tum ne ledori faftidio fimus, cum 
quia ad alias beati Patris noftri mirabiles operationes feftinamus. Hoc 
tantum dicere fufficiat, qu6d parochia haec tota ab illo tempore te dein¬ 
ceps fic humiliata eft te in pulvere fedit, ut numquam ulterius cervicem 
adverfus Sandum Domini temeraria prxfumtionc erexerit t fcd fecundum 
illud propheticum, quae primo fuerat moljis te tenera , nunc adeo vilis 
fada eft, ut ipfa difeooperto humero tollat molam, & molat farinam. Hu¬ 
miliavit enim cos qui eft ante faecula, te adhuc manus ejus extenta. Do¬ 
minus enim omnipotens, pro quo pugnat orbis terrarum contra infenfatos, 
hinc aquis terram eorum impugnat, illinc arenis maris fubmergit te de- 
vaftat: te fuffragium Sandi in opportunitatibus nunc humiliter depofeunt, 
erga quem infipienter quoridam tumuerunt» 

III. De monocula tlluminata* 

G Ontigit eadem tcmpeftate miraculum » quod ex rdation® cujuf- 
dam fenioris noftri viri religioflimi eognovirous i cujus audoritati 
non credere, cum vita ejus audoritas te laus Dei fit , nefas putamus. Gens 
Frefonica, quae ex vicino nobis commoratur , fama virtutum beati Con- 
fefforis Adalberti attrahente, pace temporum invitante , rerum copiis ad¬ 
huc fuffragantibus, perpetui moris habebat cum multa frequentatione te 
oblationibus ad ejus fqftivitatem annuatim convenire. Venit etgo cum ce¬ 
teris mulier quaedam Frefonica, tum paupertatis neceffitudine dcfpeda te 
humilis, tum unius oculi privatione deformis. Sed cum alii forenfibus ne¬ 
gotiis intenti avaritiae confulerent, pars jocis vanifque difeurfibus te cu- 
riofitati operam darethaec a templo Domini non recedit, fed fidei te 
precum fuarum quadrantem in gazophilacium divinae pietatis mediante 
beato Adalberto mifit. Nec diftulit. exauditionem benignus J esus, cui 
pauperis vidua: donativum in tantum complacuit, ut convocatis difeipu- 
M*tth. u. lis illud commendans dixerit : Arnen dico vobis, quoniam hac vidua pauper- 
4 J* cula plus mifit omnibus qui miferunt in garjofhiUcium. Dum ergo Evange- 
tf.ij.jj, ljum legeretur , Fidete t vigilate & orate t orante Sando qui utriufque no¬ 
minis oculis veraciter viderat* prudenter vigilaverat} pauperculae mulieris 
oculus diutina caecitate foporatus, ad contemplandam lucis hujus jucun¬ 
ditatem evigilavit* 

IV. De Presbytero illuminato, & plurimis per S.Adalbertum curatis. 

I T em annua feftivitate beati Adalberti GonfefToris piiflimi fefe reprar- 
fentante, venit cum ceteris Prefbyter quidam, praeter itineris laborem, 
(nam de Hierufalem fe veni (Te fellabatur) fenii, paupertatis , caecitatis 
incommodo fatigatus, cujus illuminationem, cum plurima Sandorum loca 
curationis gratia circuierit,Dominus nimirum diftulit,’ut notum faceret 
populis te gentibus , quantum valeat apud fe diledus fuus. Dum ergo 
Miffarum follemnia celebrarentur, ab itineris fui dudore baculo fuften- 
tante ad feretrum Sandi, quo plurimi oblationum gratia catervatim acce¬ 
debant^ 


Digitized by t^OOQle 



DE S. ADALBERTO DIAC. HGMUNDA «41 

debant, pcrdudus eft. Et dum devotioni cordis^precibufque lacrymofis Cl * CA A *>- 
indulget, tanta prurigo oculorum invafit eum, ut non modb digitis & “ v- 

pugnis hos defricaret, fed etiam ad lapides pavimenti contunderet; & J 
vala luminis vifu vacua, fordibus plena, gratia replenda, cruentando, ex¬ 
purgando, apto lumini praepararet. Nec mora oculorum lumen recepit, 
non fine admiratione multorum rei eventum defideranter prxftolantium. 

Hilaris ergo & Dominum benedicens abfque dudore eft egreflus: baculo 
tamen non propter luminis indigentiam , fed propter fenilis aetatis & prae¬ 
teriti laboris defedionem fuftentatus. Contcftantur nobis, praeterea Fra¬ 
tres noftri maturioris aetatis, quorum religiofa converfatio, amor Ordinis, 
affedus ad Deum, veri teftimonii argumefitum eft; tanta fe vidiffe faepe- 
numero, fed praecipue in die natali Sandi in curationibus diuerfarum ne- 
cefiitatum fada miracula,ut & fcribendi excedant modum & numeri aefti- 
mationem. Noftra quoque memoria cum adhuc celebris populorum con- 
«urfus mira fide , plena devotione ad feftivitatem Sandi conveniret, fre¬ 
quenter vidimus, ut diverfis impediti infirmitatum neccflitatibus feu dae¬ 
monibus obfeffi , templum gemitibus , clamoribus , manuum contuftoni- 
bus implerent; adeo ut Fratres pfalmodiis feu ledionibus divinis vacan¬ 
tes, tumultus eorum impediret, vulneraret compaftio, dolor afficeret. 

Haec autem praecipue in Praecurforis Domini follemnitare , qux proximi 
feftivitatem Sandi praecedit, fiebant: cujus precibus gloriofis beatus 
Adalbertus fuas adjungens , apud benignum J e s u m obtinuit * ut pluri¬ 
mi eorum fopitis incommodis , qui triftes advenerant, fani Sc confolati 
redirent. 

V. £>upmodfi quorumdam confilio vetue tcmflum defiruftum fit. 

P Etronilla relida uxor Florenti! Crafli Comitis, tres habens 
filios pufillos, Theodoricum, Florentium, Simonem, Co¬ 
mitatum ftrenue regebat. Sed quia muliebris fexus facilis eft ad circum¬ 
veniendum , circumventa eft a quibufdam potentibus familiaribus fuis, ut 
capellanum fuum, nomine Asselinum, a Fratribus Egmundenfibus in 
Monachum fufeipi impetraret: ut illo ftatim Abbate conftituto, ipfa de 
fubftantia Ecclefix fuo commodo & voluntati liberius confuleret. Effe- 
dum igitur habuit fuggeftio perverforum : ic homo fimplicis naturae, &C 
ignarus penitus monachici Ordinis , nomine tantdm Abbas eft conftitQ- 
tus. Ceterum res Ecclefix in poteftatem devenerant manus alienae : & 
erat videre miferiam, filiis penuriam patientibus, extraneis de noftra op- 
prelfione gloriantibus. Praeterea refpedu magis avaritiae quam timoris 
Domini fuggeflerunt ComitifTx , ut deftrueretur vetus templum •, quafi 
indecens fi£ nimis anguftum. Fadum eft : & tres conftitutifunt laici Prx- 
lati Ecclefiac, lupi magis quam paftorcs, fcilicet Folpertus Albus, 
Eylcerus&Stbphanus. Qui occafionem nadi clandeftinz praeda¬ 
tionis, fub fpecie confulendi praedam de noftro peculio exercebant: do- . 
mumque Dei paullatim exhaurientes , hominefque Ecclefix fuae ditioni 
* fubjicientes , domos fuas pecuniis impleverunt. Filii eorum fi c filix, co¬ 
gnati fi£ affines, per dotem noftrx poffeffionis nubebant fic nubebantur: 8C 
fic paullo pbft res magnx ad magnam exiguitatem devenerunt. Et quia 
qux non conveniebant fecerunt, convenienti malitix eorum poena mul¬ 
tati funt, pro Ecclefia fua illo dimicamte qui ait: tangit vos , tangit Zath. ».*. 

fuf illam oculi mei. Omnes fiquidem inopinata morte in dimidio dierum 
fuorum in uno anno, non in domibus vel in villis fuis monui funt, ic po- 
Atf* SS. Ord. S. S. Suculum III. M M m m 


Digitized by i^OOQLe 



Circa An, 

ICC XI. 

JtlN. XXV. 


6 4 t DE S. ADALBERTO DIAC. EGMUNDA. 

ftcris terroris exemplum reliquerunt, quia qui dcftruit templum Dei, diC- 
fipabit illum Deus. Non enim erat femen eledum Domini, quod manus 
Domini ab initip praeparavit ad dcftruendum, ad xdificandum te plantan¬ 
dum in nomine Domini: ut per hoc non folum templi te clauftri & om¬ 
nium officinarum ejus ruina innovaretur } fed magis morum, Ordinis, 
Religionis te Fratrum miferabilis te magnus defedus, favente Domino te 
fando Adalbcrto confingeret te melioraretur, 

V1. guomodo meritis S . Adalberti locus Bgmundenfis in meliorem flatum red¬ 
integratus fit. 

C U m animarum de vitiis ad virtutes converfio multo propenfiorrs mi¬ 
raculi quam cxcorum illuminatio fit; non ab re videtur miraculis 
fandi.Confefioris inferere,-qualiter poft obitum Florenti i Craffi Co¬ 
micis , cujus fupra meminimus, locus Egmundenfis omni fere humano 
auxilio deftitutus, confilio filiorum fxculi, qui filiis lucis prudentiores ia 
generatione fua funt, fere peflumdatus , fere ad extremam miferiam hu¬ 
miliatus i in priftinum {latum, immo multo meliorem meritis ejufdem 
Patroni noftri, Domini gratia fit reftitutus. Cum ergo placuiflct gratix 
divinx vifitare locum Egmundenfem, infpiravit Epifcopo Andreae te 
Comiti(Tx Hollandix Petronillae mittere legatos cum litteris ad Ab¬ 
batem Gahdenfem Arnoldum pro Monacho, qui idoneus cflet ani¬ 
mas regere , exteriora difponere, te lapfa promovere. Qui confilio cum 
fuis habito, Prxpofitum curtis eorum, qux dicitur Lens, alterum, 
quem frequenter probum te utilem probaverat,. mifit : quem Epifcopus 
Andrcas in vigilia Nativitatis fandx Marix Abbatem ordinavit. Qui ve¬ 
niens Egmundam te defedum in omnibus reperiens, quid ageret, quo fe 
verteret, nifi ad Deum te fandi Adalberti patrocinium, ignorayit. Sed 
procdfu temporis Dei gratia in qua multum fperabat, ptofperum in om¬ 
nibus fucceflum habuit, te omnia bene te ordinate tam exteriora quam 
interiora componi caperunt. Cujus (ludium quale fuerit, prxter cetera 
tcftc cft templum te omnes ejus officinx. 

VII. De artifice & ruftico i mortis fericulis Uberatis . 

C Um veteris templi dcftrudio fieret, novique jam xdificatio immine¬ 
ret ; futurorum prxfcius omnipotens Dominus utrumque negotium 
fux voluntatis efle miraculis atteftantibus oftendit: de quibus pauca pro 
tempore dicemus. Malum quamdam magnitudinis non parvx ferro ra- 
ftratam manus artificum aptaverat, ut lignis hinc inde infixis a multis 
impelli ad muri deftrudionem vice arietis potuifiet. cujus extremam par¬ 
tem unus artificum dirigebat, ut malo per diredum procedente nullus im- 
pulfus in incertum, nullus in vanum iret. Inter agendum igitur accidit, 
ut prxponderans pars rofirata partem alteram in fublime fuftollerct, te ar¬ 
tificem redorem fuum mento comprehenfum in ariete fufpenfum detine- 
rct. Sed ne quid periculi vel gravioris incommodi (quod facile in tali ' 
eventu fuerat) fuftineret} in adjutorium ejus potentix te mifcricordix Pa¬ 
ter per merita fandi Confefloris Adalberti feftine intendit: te arborem 
quam multa manus hominum frangere non potuifiet, potenti brachio 
luo confringens, leniter hominem te fine ulla lxfionc depofuit. Cujus mi¬ 
raculi flupenda novitas omnes in admirationem te. laudem Domini con¬ 
vertit, omnes ad glorificationem te fervitium Sandi devotiores effecit. . 


Digitized by t^OOQle 



DE S. ADALBERTO DIAC. EGMUNDA <45 

♦ 

VIII. Item Jimile . 


Circa An. 
»ce xi. 
Junii xxt. 


I Tem dum Frater quidam Monachus, Ger ardus nomine, in deje- 
dionc ejufdcm veteris xdificii laboraret, lignum quoddam non modi¬ 
ca: quantitatis incaute dejecit, quod capiti cujufdam ruftici inferius flan¬ 
tis illifum eft. Sed cum & loci altitudo, & impetus mittentis , 8i ligni 
vaflitas fraduram penitus cerebri illius minarentur , in fumma tantum 
cute fanguis exivit. Ceterum homo fanus & incolumis apparens, prxfen- 
tix Domini & laudis ejus, qua in Sandis fuis eft mirabilis, fomes & ma¬ 
teria modica non fuit. 


IX. De eo quod f*£t* inundationefufra thecam Sancti fluvia non cecidit . 

C U m veteri templo deflrudo novi ftrudura magis magifque in dies 
venerabili W altero Abbate, de quo praefati fumus, annitente. 
St gratia Domini conatum ejus adjuvante adfcendcret; per merita, beati 
Patris Adalberti flupendum contigit miraculum, quo & praefentia divini 
favoris magis attendi, &C Fidelium devotio ad diledionem Sandi Si imi¬ 
tationem copiofius poffec, animari.. Tugurium, quoddam ante flruduram 
novx xdificationis Itabat, quo Fratres ad perfolvenda divini Officii mu-, 
nia die noduque conveniebant: i» quo & altare ad celebranda myfleria 
aptatum, & ferinium beati Patris noflri, prout tempus & rei neceffitas 
condecebat, convenienter fecus altare locatum fuerat , tabulam quam¬ 
dam depidam habens fuper fe, quae illud obumbrans k pulvere vel qua¬ 
libet injuria poffec defendere. Dum ergo pro more in eadem domuncula 
Fratres nodurnis infiflercnt vigiliis, Sc cxli magna fercnicas fuiffet; dere¬ 
pente Dominus miraculum oftcnfurus eamdem aeris tranquillitatem in 
tempeflatum horrorem convertit, & tantus imbrium defeendit impetus, ut 
in fluporem omnes Sc metum .converteret. Erat lutem eo tempore tedum 
ipfius tugurii detedum & ad modum ulnx unius cxlo patens eodem loco, 
quo tabula fuberat & ferinium beati Confefforis Adalberti. Sed cum tan¬ 
ta inundatio fada fuiffet, ut inter muros novos aqua decurrente vix pof- 
• fent Fratres difcalceati de domuncula ad cl^uflrum redire i mirum didu , 
fuper tabulam qua ferinium Sandi tegebatur , nec gutta quidem ejufdem 
inundationis decidiffe reperta efl: quae fi naturali curfu ufa, nec divinicus 
compefcita fuiffet, non modb tabulam, fed & totum domunculx pavi¬ 
mentum invafiffet. Fratres ergo flupentes miraculo, grates Patri luminum 
\ quo omne donum perfedum defeendit perfolverunt, gaudentes fe talem 
habere Patronum in terris, quem fic conteftancur miraculorum infignia 
placuiffe Patri qui efl in cxlis. 


X. De fervo ex eminenti loco cadente , nec quidquam l*fe> 

E Adem tcmpeflate cum (ut prxdiximusj favor cxleflis corda & ma-. 

nus omnium in domo Domini laborantium exerceret, totius malitix 
commentor Si invidix caput diabolus gratix Domini favorem , glorifica¬ 
tionem Sandi , fui ejedionem xgerrime ferens, arcibus quibus poterat 
manus eorum exarmare, impedire fervorem, alacritatem in contrarium 
commutare fatagebac. Famulus ergo quidam librandus nomine , cui mi- 
niflcrium hujus officii deputatum fuerat, ut cxmentariorum voluntati ad 
qux opus habebant defervirec $ cum arbores Si ligna , quibus ad flrudu- 

MMmm ij 





Digitized by 


Google 



644 DE s. adalberto diac. egmunda 

CtkcaAn. ram dcfccndebatur, eflct connexurus, incaute agens cum arbore cecidit 
Bcc xh - dc # tam eminenti loco, ut haud dubium confradus & mortuus arflimare- 
junh xxy. j s autem vertiginem tantum momeptaneam paflus, incolumis furre- 
xit: tantoque ad ferviendum devotior, quanto majori gratia confervatus 
fuerat, ad negotium quod inchoaverat minifterii fui rediit, voce aduquc 
Dominum glorificans, & Sandi meritum effedi miraculi clamore contcftans. 

XI. J^vemode machin* lignorum corruens cum srtifeibm, non eos Uferit. 

C U m unus ex quatuor arcubus qui chorutn ambiunt concludendus 
cflet; tota machina lignorum quibus ad ftruduram adfcendebatur, 
quibuique conftitcrant operariorum pedes, ex improvifo cum ingenti fra¬ 
gore corruit. Sed velox auxilium Domini qui qua vult occafione fuos 
confervae, per patrocinium fandi Patris noftri Adalberti omnes incolu¬ 
mes ipfis quibus acciderat» cundifque quf viderunt vel audierunt admi- 
rantibus conferVavit. Sed quia identitas {arietatis mater eft, & prolixa re¬ 
latio fimilium faftidiurn generat ledoris, txdio confulentes de hujufmodi 
cafibus vel extremis periculis Sc liberatione illorum qui hxc inciderint 
feribere praetermittimus , qux mirabili & copiofo eftedu per Sandum 
fuum, fi ve in deftnsdione veteris templi, five ia reparatione novi opera¬ 
tus eft Dominus. 

4 

Xlt. De dedicatione templi ejuflem . 

• 

Anno 114}. A Nno Domini m c xl i i i, Nonis Odobris dedicatum eft templum 
« X\in Egmunda a a domino Hartserto Trajedenfi Epifcopo, prx- 
fente Theodorico nono Comite U uxore ejus Sophia, 8 c congre¬ 
gato populo infinitae multitudinis , tanta praeparatione neccflariorum \ 
domino W altero Abbate provifa , ut qui prxfentes fuerunt, num- 
quam tali dedicationi fe ad fui fle hodieque tcftanttir. Aurae etiam dere¬ 
pente fuperveniens jucunda ferenitas feftivitati arrifit, cum per fex heb¬ 
domadas ante pluvialis aura fuerit. Hujus eventils, immo miraculi domi¬ 
nus Hartbertus Epifcopus in fermone , quem locutus eft ad populum r 
mentionem fecit: &C. dicebat fe mirari, qubd tahtse & tot Reliquix maxi¬ 
morum fandorum Apoftolorum, Martyrum, Confeflorum , & Virginum 
continerentur in extremo margine mundi. Cum autem Sandorum Reli¬ 
quix reconderentur a domino Epifcopo altaribus, Faithericus pius 
U religiofus Monachus, in quaerendis, videndis, tradandis, dividendis &£ 
exportandis Reliquiis ftudiofiflimus omnium fuit, quem Dominus evefti- 
gio completa dedicatione caftigans caftigavit, & tam in corpore quam in 
fenfu citc> utrumque fanaturus flagellavit. Adfcendente enim ad cere¬ 
brum infirmitatis humore, a fcmetipfo in tantum alienatus eft , ut nec 
verba ejus, nec geftus convenirent confuetudini U perfonx ipfius. Poft 
aliquot dies cum Frater ille infirmitatis immenfitate, & congregatio tota 
orando & vigilando fu per eo laboraret *, fignatus eft Cruce, quam Eda er- 
tus Trevirenfis Archiepifcopus Egmuridenfi contulit Ecclefix : cujus 
virtutis effedum fxpenumero experti funt &: narrare folent Fratres ejul- 
dem Ecclefix, & laici quamplures ad eam pertinentes. Hac igitur crucc 
fignato confcftim Dominus reddidit lxtitiam falutaris fui, & fenfu inte¬ 
gro devotis eam incliniis falutavic, nec multo poft ab xgritudine mentis 

- Nunc quo loco fit Ecclcfia Egmondenfis omnes, qui profligatae in Hollandia Religionis 
Monaftcrii ad Oceanum Germanicum , fciunt catholicae {latum norunt. 6 


Digitized by 


Google 



DE S. ADALBER.TO DI AC. EGMUNDX 6 4 y 

Sc corporis convaluit. Creditum eft autem a multis, hanc eum plagam ex Cmc* An. 
hoc incurriffe , quod tam audader &c minus caute Sandorum Reliquias DCC xu 
tranaverit: ut dilcat homo , & putredo &: vermis , talibus fe non pracci- ^ UNn “ v ‘ 
pitanter ingerere, fed cum tremore & ibmma reverentia tradarc divina. 

ALIA ITEM MIRACULA. 

A N no Domini m. cc xc v i, circa fefturo B. Bartholomaei Apoftoli, xm. 

Florent i us Dei patientia Abbas Ecclefrte beati Adalberti in Eg- 
,munda , legationis munere fungens Angliam profatus eft. Et cum per- 
venilTetad locum, in quo corpus feu Reliquiae fandi Eadmundi Regis 
quondam Anglorum & Martyris lacra reconduntur veneratione ; cupiens 
ejus genealogiam adaque ac beati Adalberti fratrum carnalium non igna* 

,rarc , ibidem porredo fibi libro inter cetera reperit in Chronica Regum 
Angiiae , quod idem B. Adalbercus xxxvir annis & vii menfibus Re¬ 
gnum * Anglorum, antequam didus Eadmundus frater ejus idem regnum « 
eft adeptus , fub multo, praepotens tenebat honore. Qui quidem fratres 
unicam utroque parente iororem nomine Baicti vam habebant: qua: 
apud Franckenvotrdc eft fcpulta. Pater vero eorum habebat nomen Aro 
■mondus: traxerant originem de veterum Saxonum nobili profapia. 

Sandiffimi Adalberti patroni noftri virtutum gratia olim variis miracu- XIV - 
lorum prodigiis enodata , noftris etiam temporibus non moejico , verum 
mirabili & magno oftendicur > quod in laudem Dei tota fimul patria pro¬ 
palatur. Temporibus namque ilhelmi Regis Romanorum nccnon 
Comicis Hollandiae > mulier quaedam, una de novercarum numero, privi* 
gnum fuum , mariti videlicet filium, tam infaciabilj odio profequitur , ut 
«jus per ipfam interitus tam rebus quam eonfiliis poftulecur, Dido interea 
juvene comedente $c novercae machinationes ignorante, ficienti potus 
tribuitur , cum quo etiam venenorum commixtio deglutitur. Qgibui lufcc- 
peis idem juvenis fecundam majora tempora magis.intumuit, praegnans 
apparuit, nec aliquod remedium vel per artem vel per Phyficam adinve- 
fiit. Poftquam itaque didus juvenis miferabili corpore ad fenedutis acta-* 
tem perveniflet, fic ejus mors quotidie plus quam vita amicis etiam pro¬ 
priis placuiflet j quidam forte divinitus infpirati illi ftudent confidere , ut 
votum peregrinationis ad fandi Adalberti Ecelefi* limina velit promitte¬ 
re , & ibi Chrifti gratiam implorare. Is itaque horum initantia Egmundam 
veniens, 8c tam cum Monachis quam curo illis quos adduxerat amicis 
ante Reliquias S- Adalberti orationi procumbens, eredus ficire dicitur , a 
quo etiam lympha plus quam aliquis liquor poftqlatur. Unde divina: pie¬ 
tatis intuitu ad minorem fandi Adalberti bafilicam ducitur , quo fibi de 
fonte vel puteo liquor amabilis praefentatur. quo haufto fecundi» vel ter¬ 
tio , didus tumor incipit quodammodo deficere , & quemdam partus exi¬ 
tum vomitu praeparare. Quod cfim aditantibus cernitur , haultus hauftui 
fociatur t nec mora vir ifte mortuo fimilis incipit vomere , & de ore fuo 
bufones plurimos praefentare. Poft cujus adum potus additur x quo fufee- 
pco turba vilior procreatur; Cum autem fimiliter & tertio ageret, & om¬ 
nem quali maledidionis progeniem maximo dolore emitteret „ tot videli¬ 
cet bufones, qui magna pelvi non poterant recipi, 8 c yix ab aliquo nume¬ 
rari $ ipfe dolore quali deficere cernitur , &: mortis faciem oftentare. Poft 

* Fabula. Neque enim S. Eadmundi Regis & quam habere potuit commune cum S. Adalber- 
Martyris deceffor didus eft Adnlbertus ,fcd Adel- toLcvita, qui ducentis annis fuperior fuit Ea4- 
ftanus eius frater: neque fi ita didus fuiflet, quid- mundo. 

MMmm iij 


Digitized by 


Google 



XV. 


«4* DE $. ADALBERTO DIAC. EGMUNDvE. 

Cxxca an. cujus horam prima parens, mater videlicet omnium > quia integra exire 
JwmVxv fton P otcrac '* Dei mifcricordia in quatuor partes dividitur , quarum vicif. 
fim lingulae vomitu praefentantur. Quo fado magis horrendum horum, 
fcilicct cubile vel tabernaculum fequitur : quo emiffo facpedidus famulus 
Gerardus Ever habens agnomen , poft praefentis paffionis recuperationem 
fanus efficitur : tantum etiam poftea vivens , donec plenam habens aeta¬ 
tem , naturalis quafi idu funeris declinatur. Verum fzpedidi Chrifti mi¬ 
fcricordia fic beatiffimi Adalberti gratia curati filios novimus fic nepotes. 

Ne autem B. Adalbeftus folum per praeterita, 8c non in praefenti creda¬ 
tur per Deum facere» miracula j notandum eftqubd tempore "V^ilhelmi 
Comitis Hollandiae decimi odavi, quidam Clericus opidi de Harlem nota¬ 
rius , variis infirmitatum languoribus fubjicitur« inter quos praecipue cru¬ 
ris folatium cjufque officium denegatur. Cum autem praefatus multo teiw- 
-porc fic deficeret, nec aliquis amicorum ejus recuperatione vel remedio 
fpem habereti uxor raro modo prae ceteris fibi fideliffima coepit quamplu- 
ximum hujus languoris taedio amci, fic fupra modum ut decuit contriftari. 
Quae videns humanum confilium marito deficere , ftatuit corde puro divi¬ 
tium necnon Sanctorum auxilium implorare. Quorum numero fandiflimus 
Chrifti ConfefTor Adalbertus pr« ceteris affeduofius tangitur : cui etiam 
peregrinationis devotio fic oblationum munera pro didi remedio promit¬ 
tuntur. Hac itaque tali propofito perfiftcnte fic fan&iffimi limina vifitare 
difponente , faepedidus Clericus didar videlicet maritus coepit revivifeere, 
fic fanitati priftinae congaudere. Quo vifu fada fibi focia lino fic calciis dc*- 
imdata, S. Adalberto ftudet applaudere * eju%ue Coenobium vifitare. In 
qua veraciter dignum relatione perpenditur > quod cum fepedi&a mulier 
talis effiet corporis hujufque complexionis , uc ad matricem Ecclefiam vix 
quarta parte ftadii ab ejus manfione diftantem abfque magnis fufpiriis va¬ 
ri ifque fufflationibus hadenus non procederet, fed quafi hydropica croci¬ 
taret j ipfa tamen > ut veriffime retulit, hac via, trium utique leucarum, 
non lsedrcur i fed h$c per eam peregrinatio quafi ttonfitu leviffimo Chrifti 
gloria cjufque Sandi grarii adimpletur. 

Anno m cccxxxn, dum apud Egrntindam quaedam mulier fn die 
cranflacionis B. Adalberti ibidem patroni, quae eft x v 11 Kalendas Julii, more 
confueto cafeum faciens, manuumque comprehenfionibus coagulum gluti¬ 
nans, liquorem effundere hititur, ubi feri color modicus, verum fanguinis 
dimidium fextarii reperitur. In quo ftrages multorum prxnofticari poteruntr 
nos autem petimus Deum cum patrono noftroeifdcm miraculis venerari, 
x VIL Quaedam de Limmt» vidua oculorum beneficio privata , ad S. Adalber¬ 
ti capfam ducitur , ubi remiffis dudoribus , fola flens fic ejulans incurva¬ 
tur. Cujus clamor a Monachis percipitur : quorum uno quaeritur , a quo 
cur plangeret feifeitatur. Quae confufis lacrymofifquc fufpiriis refpondere 
ftuduit, fic breviter perhibere : Domine mi, ego caeca fic miferrima hunc 
locum petii,fperans Sandorum munere fic hujus patroni praecipue fubleva- 
ri. nec horum loca deferam, nifi vifu recepto fpretis dudoribus domum quae¬ 
ram. Monacho itaque recedente viduaque in fuis precibus perdurante, mi¬ 
rum valde cernitur, in quo confueta S. Adalberti pietas commendatur: quo¬ 
niam mulier quae multis annis vifu privata exftitit, fatum quoque locum triftis 
ducatu petiit i laeta fic gaudens ad propria, propriis videlicet duda luminibus 
remeavit. Cujus miraculo pium omnes benedicimus Dominum ejufque piifli- 
mum Confcffiorem. Verum fi Patroni noftri fimilia, prout contingunt 
quotidie, feripto tradamus; non folum fauces legentium, fed fic aures docen¬ 
tium prolixitate nimia confundemus. 


XVI. 


Dig :d by t^OOQle 



647 

*»»»MH»»i M HMhHHMh MHK hMH»»<HHKHMhKhMH>4<<KmK«<K» 

VITA SANCTI E B BONI S^*- 

»CC XI.II. 

Aue. xxvi. 

EPISCOPI SENONENSIS IN GALLIA, 


Au&ore anonymo, quem fasculo x vixifle conjcdura eft. 
Ex mf. coi. AbbAtU S. Petri Afui Stnonas. 
OBSERVATIO NES P R M V I JE. 


I. mMnoi i 1 * STIVA viti fcriptorem pofi Nirtmannorum procellae vixijfe colligimut Aoftore* 
fjw ex num. 6, ubi fcripta de S. E b b o n i s rebus gefiis graflantc paganorum qui de S. 

g|Sj 5 l vefania flammis abolita fuijfe queritur, que paganorum nemine Nort- Ibbon» 
manni defignari videntur. Ebbonit meminerunt Odoranitus & Clarius fcn P fcre * 
'Monachi in Chronicis, item Ordericus Vitalis initio libri j, ubi agit de Senoniea urbi'i 
obfidiene foluta per Ebbonem.quem Ebobam appellat ■, Hugo dem que Monachus Au - 
tifiodorenfis , & (jaufridus de Collone Coenobita Senonici M-onaflerit S. Petri. Horum 
A ullorum teflimoniis antiquius nihil invenio de fantto Ebbohe : ni/i quod Chro¬ 
nici Fontaneilenfis fcriptor, Ludovici Pii aqualis i teflatur capite 7 Ebbonem cum aliis 
interfui/fe conventui! ulpiaco caftro , anno tertio regnante Theoderico juniore Rege, 
xiv Kalcnd. Aug. quo in conventu Benignus Abbas FohtaneUenfis villam quamdam 
contra Berrarium comitem evindicavir. Nam de Ebbone filent Vfuardi, Vvandalberti * 

H Rabam, Adonis & Notkeri fincera Martyrologia. 

x. MonafieriumS. Petri, in quo Monachum induit Ebbo , fitum in villa feu vico qui 
dicebatur Vivus , tn fuburbto Senonenfi, condidit Thjodechildis feu The- . 
chiidis Regina, locupletarunt Basolus Arvernorum Comes, & ipfe S. Ebbo 
eum fororibus duabus. Hac paucis explicanda. 

Coenobii primordia eteferibit Clarius loci Monachus ineunto faculo ■ xn in hunc MonafterS 
modum: Anno d i ii Chlodoveus baptizatur. Fuit quoque praefato Regi filia no- initia, 
mine Techilda, quae baptizata vovit Deo virginitatem 6c tenuit , feptuaginra quinque 
annis vivens. Qiiz adhuc vivente patre, adjuvantibus matre & fratribus, coepit aedifi¬ 
care ad orientalem plagam urbis Senonicx Coenobium in honore Apoftolorum Petri 
& Pauli, & quidem in vico qui Vivus dicitur, inquit (faufridus de Collone , ibidemque 
Monachos conilituit qui Deo defervirent vivendo fub Abbatis imperi opofiea fecundum 
normam Luxovicnfis Monafterii.//#ie Privilegium libertatis concellit S.Emmo Senonum 
Archiepifcopus temporibus Chlotarii Regis & Baltechildis matris ejus ,»t feribunt Odo¬ 
ramus & Clarius, quo tempore florebat in eodem Coenobio vir venerabilis Aigilenus 
Abbas in fan&a religione fervens: & Coenobium illud lingulare in his regionibus erat 
fanditate & religione. Ita Clarius. Et locus iftepunitorum Prafulum Senonenfium condi¬ 
torium fuit. 

4. Theodechildem Monafierii auRorem, alii Chlodovei Magni , Aii Theodorici ejus xheode- 
nothi filiam ; alii virginem, alii nuptam dicunt. IUud certum, duas id nominis feminas chiidiscon* 
eodem tempore vixijfe: unam regiajHrpit , aliam opilionis filiam, Chariberti Francorum dicrix. 
Regis concubinam, de qua Gregorius Turonenfis tpifeopus in hifi. lib. 4 cap. 26. Ve nun¬ 
tius Fortunatus duobus in locis agit de Theodechilda Regina , nempe in lib. 4 cap. 27 
feribit epitaphium Theodechildx Regina: ;<£* in lib. 6 cap. 7 carmen habet ad Theudc- 
childem KegJ\no.m.dVtrubique eamdem fignari exifiimat Hadrianus Valefiat in libro ft 
rerum Franc. cenfttque eam puijfe Theodorici primi filiam , Hermigifclor Varnorum Regi 
nuptam, eam fcilicet quam Suavegotta Regina filiam vocat Frodoardus in hi fi oria lib. 

2 cap. 1. Carolus Cointius econtrario ad annum 764 opinatur, duas a Fortunato fignari 
Thcodechildas, unam Chlodovei , alteram Theodorici filiam : ea dubius ratione , quod 
Theodechildis, cujus epitaphium fcripfit Fortunatus,fi Theodorici-ex Suavegotta conjuge 
fui/pet filia, dicenda foret fupervixijft Gregorio Turonico Epifcopo , cui tamen Fortunam 


Digitized by i^OOQle 



Cikca An. 

D CC XIII. 

Auc. xxvi. 


Balatas Io- 

cnplecuor. 


«48 VITA S. EBBONIS EPISC. SENONENS, 

carmina fua nuncupavit. Mihifane una eademque vtrubique videtur, eadem enim utru¬ 
bique elogia. Et quidem eam Theodorico natam fitiffe iUud fatis probat, quod Nunni- 
’ nus Arvernorum Tribunus Thcudechildx Regini tributa reddidtiFc dicitur a Gregario 
in lib. de gloria Conf. cap. 41. fiquidem Theodorico ac pofiea ejus filio Theodeberto Au- 
ftrafiorum Regibus Arverni tum parebant. Nec alia fine dubio fuit Theodechildis Cano - 
bii S. Petri conditrix, qua Bafolum Arvernorum Comitem , ob defetitionem in vincula 
conjeSum d patre , in fuum ipfius Afeeteriicm excepijfe fertur. Totidem enim annos, id 
■ e ft feptuaginta quinque atatis tribuit ei Clarius cum aliis, quot Fortunatus TheodechiU 
da Regina in epitaphio, in quo Templorum Domini cultri 1 appellatur. In alio carmino 
Fortunatus haud obfcurc meminijfe videtur Bafilica S. Petri. 

Ecclcfix faerx te difpenfante novantur. 

Ipla domum Chrifti condis , Sc ilie tuam. 

Porro epitaphium Theodechildis d Fortunato feriptum longe aliud eft db eo quod ha&s- 
nus in S. Petri Bafilica Senonica legitur: tamet fi Clarius ijtud aque d Fortunato feriptum 
ejfe credidit. Ita enim habet agens de Archembaldo Archiepifcopo, Coenobii fui direpto* 
re. Quadam autem die duxit illum Archembaldum quidam Canonicus S. Stephani, 
Candacher nomine» ad fepuicrum domni Theodechildis Regina;, dicens illi: Lege epita¬ 
phium hoc, quod edidit S.Fortunatus Epifcopus.Ccepitautera Archembaldus legere fic: 

Hunc Regina locum Monachis conftruxir ab imo 
Thecnildis, rebus nobilitando fuis. 

Addo utera ex lapide, quihaftenus ad fimfirum latus altaris vifitur, litteris Cjethicis 
infculptis. 

Cujus nunc licet hoc corpus claudatur in antro» 

Spiritus aftrigero vivit in axe Deo. 

Implorans redis Palloribus Euge beatum. 

Det rapientibus hinc heu mala digna Deus. 

J Quippe fanda Theodechildis-» ait Gaufridus de Colline, fepulta fuit in Monafterio S. 
Petri Vivi Senonenfis,ad iiniftrum latus majoris altaris, quod i Deo & Angelis di- 
gnofeitur confccraturti. Dies anniverlarii memoria; ejus ducitur in vigilia Apoftolorum 
Petri & Pauli. Poftea verd domnus Gaufridus Abbas, ab anno u cc xl ad u cc lxxxi, 
qui novum opusMonafterii conftrui fecit, lacrum corpus didi fandi Virginis tranf- 
tulit in locum in quo eft : 8 c honorifice captu ipfius Reginx in argedto ad modum 
cujulHam faciei fabricato voluit confervari. 

5. *De Bafolo Comite five Duce Arvernorum ita feribit Vrbanus Reverfey in mff. 
AnUalib. Ecdefia Senonica. Anno d t Chlodovcus debellatis pultis Principibus fia- 
folum Ducem Aquitanis in carcerem Senonicum mifit : quem viteo Theodechildis 
psecibus a patre obtinuit, ut eum in Monafterium B. Petri Vivi efficeret Monachum 
tonfuratum. quod Sc fecit. Tunc ipfe Dux Monafterio B. Petri vicum Mauriacum in 
Arvernia devotionis gratia fponte Sc propria voluntate delegavit. Obiit 17 Februarii, 
Sc in Oratorio B. Bactholomxi, quod nunc eft B. Marii Virginis Sc B. Andres 
Apoftoli, fepelitur: fuper cujus fepuicrum hoc epigramma poficum fuit. 

Confulis hic artus recubaflt, Arvernia tellus. 

Magnifici Bafoli, quem dedit ede fuis. 

Dux Aquitanenfis felix quod rura beavit. 

Pacis in augmento confolidans populos. 

Francorum Regem Chlodoveum corpore vincens. 

Abdicat efie fuum hunc proprium dominum. 

A tribus Sc variis tandem Rex quem proditoris 
Conftridum tenuit carceris in tenebris. 

Regia fcd meritis proles Regina Thshildis 
Ereptum precibus conftituit Monachum. 

Pagus Aqiiitanix vel quantum Arvernia (tellus ) 

Hujus habebat opes, contulit hic Monachis. 
ifia referre non vestiret ht mentem , nifi fub Eccltfia minis jam pane fepulta e/fet Ba¬ 
foli memoria, neque enim ea omni ex parte vera efie txiftimo t rt&iufque Theodoricus 
pro Chlodovet rejfitucndus videtur. Clarius in Chronico mentionem facit loci qui di¬ 
citur Mauriacus , quem Theodechildis Sc Bafolus Comes Arvernii c 4 > amorem Dei 
ad ftipendia Menaenorum reliquerant: ubi Hieremiae Senonenfis Antifies Cellam con- 
firuxiffe dicitur. Bafili corpus jacet intra murum ad feptemtrionalem partem majo¬ 
ri0 ara. 

i. Ad 


Digitized by 


Google 



VITA S. EBBONIS EPISC. SENONENS. 

* 6 . Ad hac , forores S . Ebbonis Canobio S. Petri multa concejfijfe memorantur ab eo- Ciiica At), 
dem Auttore. In diebus qurppt fanlH Ebbonis donna In do ara Deo facrata, foror »cc xlh. 
S. £bbouis , fecit teftaracntum de hereditate hia B. Petro, cjnx conjacet in pago Aut - 
Tornodorcnfi , donno Chrodolino tunc Abbate. Defundo autem Chrodolino* fuc- fo r or e s° m * 
cfcfllt ei Viraibodus: cujus in tetttporc alia foror B. Ebbonis LeoteriA, & Mum ; 
niia fimiliter Deo facrata, dederunt eundam hereditatem fuam fi. Petro * vivente ad¬ 
huc Sc confirmante beato Ebbonc fratre fuo. Jacent iifce duae forores in Coenobio 
B. Petri, in Oratorio S. Maria:s ubi & ipfe S. Ebbo conicpultus * innitmerabilibus 
poil mortem claruit virtutibus. Ebbonis for oie s ijHc SanHirAonidlium feu Devotarunt 
vitam egijfe, immo fortajfe & Theodechildem , uti ali* alibi pajfim . veri Jimile efi. 

7. Floruere eo in Canobio viri pii & iUuJlros non pauci, in bis S. Ebbo poflea Canobil 
Archiepifcopus & S. Paternus Monachus, cujus vita fuprd Ad anh. 7*6, fub viri iilu- 
Aigileno & Chrodolino Abbatibus religiofijfimis ; A Qji 11 a Abbas eruditus omni hrcS. 
Philofophia facul0 ix, & in fequenti Arigaudus ex Monacho Floriacenft Abbas 
pofl S. Odonem; S. Theodericus ex-Epifcopo Aurelianenfi Monachus facul 0 
x 1, eodtmque OdoraNmus Chronici apud Chefnium editi feriptor i initio ‘Vero 
ftculi xii Clarius Floriacenfis primum, dein S. Petri Coenobita , cujus Chroni¬ 
co n ex ftat in tomo i Spicilegii, quibus adjungendus Gaufridus de Collone , qui 
Chronica fcripfit de nominibus, adibus, & fcpulturis Senonenfium Archiepifcppo- 
rumufque ad annum m cc xcviii. Prateree aliti plures dignitate & origine iduftres, 
quales fuere H ludo vicus Alamannorum Comes, qui orationis caufa profedus ad 
S. Michaelis periculum, rediens ufque Senonas,infirmitate carnis prxvcntus, in Mo- 
naftcrio S. Petri Monachus effedus migravit in aftra locandus faculo x 1. Ingo Ab¬ 
bas, Regis Rotberti conianguineus; RobERtus de Laval Abbas, dein Cartufanus 
anno u cccc, &e. 


i* Anctus igitur E i b d * ut traditum eft a patribus i Torno- ebbo ab 

aggjlj dorenfis *caftri exftitit oriundus, non minus virtutibus quam 

parentum nobilitate clarus. Fuit namque pater ejus & pia ge- ^Tonnnr» 
nitrix ex majoribus jam di&i pagi: qui vitatu ducentes in Bur S u “* 
Dei omnipotentis fervido, confticuti in laicali ptopofico, divina difpenfa- du ' 
tione fanctitatis gratiam funt confecuti iherito. qUorum non fuit aliud vi- 
Vere, nifi Chriftum cum firma: dile&ionis obfccundationc timere, &: cum 


timore ample&i. Cumque jam his tenerentur radiis virtutum, refponfum 
acceperunt ab Angelo fancto divinUm,quod in proximo haberent filium, 
qui pro obtinenda ecclefiaftica: pacis vi&oria mulcas & varias toleraret 
adverfarioruln atque, incredulorum injurias & contumelias. Mox denique 
angelicae promiflionis florentia apparuerunt vifcera, & magnificae fan&ica- 
tis fructus dante Dcd poft paucos xlies procellit continuo adr ortum. 

a. Qui cUm it praedicis parentibus, ut erae egregiae indolis, docilis cer- litterU lar 
hcrecur, eorum decreto liberalibus ftudiis Chrifto facrandus mancipatur. buuur * 
Hic icaqtie eunCtis ingenii praeftantia fodalibus eminendo , atque littera¬ 
rum fluenta vivaciffimo mentis igne haUriendo, celebritatem e merito, non 
tantum fama & rei veritate promeruit. 

3. Deinde reliCto otio,&cafu jiopulo ^riricipd defiitiitO, ipfius tegimeil fornOda- 
pagi adfumfic, quod jure hereditario fibi competens devitare nequivit. Sic- reofem ft- 
que mundiali gloria fublimatus , atque deceptivis oblectamentis quodam- gum te8U ‘ 
modo infertus, amoris ignem fUpemi non amifit * reminifeens timendo 

illius Scriptury dicentis i Nemo militans Deo implicat fe focularibus negotiis» 
ut ei placeat cui fe probarvit. 

4. Hoc nimirum faepe aninio retolens, ne militiam amitteret, tempus dc- Mon*fa-. 
ponendi farcinam digerebat, quam nOn fpontaneus , fed populi coaftus " r “ adii, 
acclamatione fubierat. Relu&abatur fiquidem menti popularis amor do- 
tncfticorumque defolatio , ne quos fovebat ut liberos , defercret erroneos. 

Tandem facro affamine taCtus, huic liti illud Dominicum attulit quod le- 


Afta SSt Ord. S. B. S aculam II /. 


NNnn 



Digitized by i^OOQle 



6 5 o vita s. ebbonis episc. senonens. 

Circa an. gj tur; j9ui non renuntiaverit omnibus qua fofiidet , non poteft metu ejfe dijcl - 
AulWvr pnlus. Monaftcrium fandi Petri Scnneniis a petiit, committens ibi divi* 
'» tiarum copiam fux hereditatis, &: fub Abbatis imperio legitime militavit, 
pofthabito mundo cum momentaneis obledatiombus. Florebat igitur in 
eodem Coenobio venerabilis Aichilenus Abba, iri fanda religione mul¬ 
tipliciter fervens. Sicque mundum evafic nudus Chriftum diligens, qui 
numquam ab co auferetur. Abnegato itaque fcipfo tulit crucem fuam , te 
fecutus eft Dominum ^ ita ejus minifter fadiis * ut ubi ille eft j hic te ef. 
fe mereretur. Et beatus Ebbo in Monafterio pofitus obcdichtiam Regulae 
magiftram cum humilitatis gradibus fibi familiariter adfeivit, ne quid quem 
Deus vocaverat, pateretur abeffe perfedionis. His igitur phaleris redimi¬ 
tus > cetera fandi Patri* monita perferutabatur , ut quod vcfte profitebatur, 
moribus aduquc indifferenter cxfequeretur. Dum vero adhuc novus vi¬ 
debatur , ctiftodix t ut moris eft ) mancipatus , facro pneumace infpiratus 
docebat a quibus doceri putabatur: te ut ftella ftellic prxftat in claritudi¬ 
ne , multis 'fuperemihexis operis exhibitione , quidquid aliis videbatur ai 1 - 
duum , quia ex animo agebat omnia , opinabatur facillimum; 

Abbas eii- J. Aighilenus Abba vir Dei mortem obiit: exigentibus meritis regiminis 

gitur. arcem landus Ebbo licet reclamando fufeepit * cujus virtus longe lateque 
pererdmitjlucerna fnb modio latere non potuit)quam Deus fupra cande* 
labrum ftacucre difpofuit, ut luceret omnibus manentibus in domo Dei. 

Tum seno. 6 . Temporibus illis liquidem Regni Francorum fceptrum detinebat 
n «fis Ar- Rex Childebertus pater Dagoberti junioris. Contigit autem 
pul! Pl ^ ipf° in tempore venerabilem Gericum avunculum beati Ebbonis, qui 
Sennenfis Ecclefix regimen tunc videbatur tenere i curfu prxfencis vicx 
perado e fxculo migraffe ) popUlumque in fuo interitu in mxrore. reli- 
quiffe. Nec multo pdft plebs Senonum orbata parente * de Archiepifco- 
pi fucceltione deliberatura unum eft coada in locum> Sed nimium inter 
.fe differunt , dum privato quifque captus amore ) poftpofito merito 
juxta fuum elegit animum. Tandcni cxlitus infpirati, una voce Ebbo- 
nem Monafterii fandi Petri Abbatem Regi fupradido flagitantes re* 

,, quirunt, quem carnis paftionibus mottuum jam fpiritaliter vivere norunt. 

Quod ut ad aures ejus pervenit, omni mentis nifu renuit * feleque tanti 
arce culminis indignum proclamavit. Verum illis in incoepto perfidentibus,8£ 
fe numquam eum reliduros obnixe teftantibus, vi populi pietate defolati, 
precantiumque lacrymis flexus , fpopondit fe eorum condefcenfurum fup* 

; plicationibus; Qm ftatuto die eft cum tripudio te plebis alacritate adfum- 

tus , pontificaiique infula fublimatus j te gemmis virtutum decoratus: 
Deo diledus, mundo enituit clarus. Erat enim beatus Ebbo mxftorum 
confolator , pauperum recreator, errantium revocator, te ( ut ita dicam] 
omnibus omnia fadus, urbanx plebis vel rufticx ftudiofiflimus procurator. 
Paftor namque inCldro conftitutus, non dominari quxfivit: fed forma fa¬ 
dus gregi , fuit inter eos quafi unus ex illis. Et licet miracula qux mulca 
per cum Dominus operatus eft, ftilo digna partim raritate infeiriaque feri* 
b ptorum non feripta , partim paginis inferta j graffante paganorum b vefa- 
nia flammis fint abolita * unum quod plurimorum relatione comperimtis, 
saraceno- a <I infinuandam populis ejus virtutem in medium deducere cenfuimus. 
mra obfi- 7. Eo itaque tempore gens Wandalottfm fuis confinibus egrefla, Galliam 

movet! re " profligatura profiliic , qux per orbem difperfa hoftili immanitate ftrages 

* Id eft Scnonenfis. nam Au&ores nudiae aetatis vixit cladibus infligis per Saracenos, quos Vvan- 
Senonas civitatem non raio Setinas appellant. dalorum nomine improprii dciigaat Auctor ille 

i Nortinanftorum fcilictt. nam S. tbbo fupet- aliiijue. 

• 



Digitized by DOQle 



w 


tr. 


i 


> 




VITA S. EBBONIS EPISC. SENONENS, 651 

non modicas dedit a . Urbes namque effregit, fpolia diripuit, opida diruit, circa An. 
Monaflcria fubvertit, maximamque Galliae partem in defolationem rede- Dcc XLI1 - 
git. Denique multorum exde pera&a Scnonas civitatem adiit, moenia-ca- Aug ' XXVI ‘ 
ftris obftruxit, portas, ne facilis civibus meatus panderetur, vigilanti cu- m 
ra cuftodivit. Nec multo poft machinas , baliftas , tormenta , cundaque 
hujus offidfi inftrumcnta compofuit, atque cum omni infcftatione muros 
appetiit. At contra cives excidium fuae urbis timentes infirmiora mu¬ 
niunt , propugnacula confcendunc, miflilia jaciunt, hoftiumque machina¬ 
menta ignivomis fpiculis penetrata dejiciunt. Qua de re barbarica gens,ut 
cft infania acrius felle commota, fe ita repulfam vehementer condoluit. 
Extemplo circumquaque mittit, & quidquid rogO poteft comprehendi, 
fine cundatione flammis exuri praecipit. Nec mirum fi cives fua peflum- 
dari videntes xgre tulerunt, trilles conveniunt Epifcopum , ac ab eo fa- 
lubre requirunt confilium , qui iiico in oratione Chriftum altis gemitibus 
precatur , ne plebs fibi commiffa in direptionem daretur. Oratione autem 
atque fua gente auxilio Dei in facra benedidione relevata docens non in 
copia tropaeum divelli, fed Domini effe etiam liberare in paucis ) feras 
patefieri juffit, ceteris in maerore manentibus , fe cum paucis de vidoria 
certus dubiae forti oppofuit. Refpiciente fiquidem fuperna clementia, qux 
numquam parca credentibus adimit praefidia , fugx folamina hoftium cu¬ 
nei capeflunt, fefeque mutuarim bacchandum more*propriis jaculis con¬ 
fodiunt. Tandem Chriftiani a caede regreffi , (poliis ditati, & de vidoria 
cxlitus conceffaexhilarati , laudem toto affedu rependunt Salvatori, qui fic 
per fui famuli merita dignatus eft operari. 

8. Qui poftmodum dum multa pace degeret , atque nitidiori quim an- Solitudine 
tea virtutum luce refplendcret * propofuit animo folitudinem quxrere Si P eti,t - 
tivium frequentiam devitare , quo liberius poffet orationi vacare. Quod 

cum nec in urbe quiviffet adimplere , & gregem quem regendum fufeepe- 
irae noluiffet deferere j quiaChrifti aliquando conlpcdibus cum luce ac ta¬ 
lento cupiebat apparere 1 elegit locum tanti Ipatii ab urbe , quo Si animo 
folitudinem cupienti valeret obedire * fi filios fi caufa pofceret reviferc. 

Qui locus Arcea h ab antiquis cognominatus j fexdecim ifede diftans mil- * 
libus, magnis filvarum denfitatibus accingitur. Ibi verb parva planities 
duabus illuftratUr Ecclefiis,*in honore beatx Si fandi Michaelis 

Archangeli confecratis: ubi ejus cbnverfationem tuifle eremiticam Sc a 
pluribus cognovimus , Si ihntimera indicia colonis oftenfa protcftancnr. 

Quo in loco abftinentix & orationi fandus Ebbo deditus , ita membra 
mirificavit * ac corpori eunda tauhdi obledamenta fubtraxit, ut etiam ip- 
fa ejus carnis afflidio in cxlis fateretur convivere Chrifto. Et quamvis lie 
fpeculationi deferviret, tamert ne plebs fibi commiffa famem verbi fenti- 
ret, femper dominicis diebus fedem revertebatur , ut Si officium altari 
debitum celebraret , & populUm cxlefti dogmate illuftraret , Si facris be* Monunsin 

nedidionibus confirmaret. f hea f* **" 

9. Ceterum cum jam Dominus ejus labori finem deerdviffet imponere, epc ' 

«lifdem fere verbis eam cladfemdtferibunt Cia- vernacule Arit appellatur, eftquede jure Archie- 
rius & Ordericus Monachi % quos ante nonnulli pifeopi & Abbatis S. Petri, ha&cnus conlpicicur 
alii ejurdem cladis meminerunt fupra ad annuni in humili colle veftigium fpclunca:, in qua S. Eb- 

bo delituifle creditur, ad cujus radicem aqu* vena 
b Leotherkus Archiepifcopus, qui faro ceffit an- fluit, a febricitantibus celebrata. Ipfiu» Vici Ecclc- 
no m xxm, dtditS. em» villam qua Aret» di- fla parmcialisS. Michafcli dedicata cft, ubi etiam 
citur cum duabus Zfcleflts, S, MichaelU fcilictt & cultus S. Ebbo, cujus effigies altari impolita cer. 

S. Maria fanUique Ebbenii cum apptndiciis fuit, hitur. B. Mari* Oratorium everfum jacet. 

&c. Odorannus auiloi. Prope vicum iftum , qui 

N N n n i j 




Digitized by i^OOQle 



VITA S. EBBONIS EPISC. SENONENS. 

Circa am. fidelemque fuum fervum fupra multa conftitucrc , febre nimia correptus 
nce xlu. a( j cxtrejma coepit anhelare. Fratribus denique in praefentia convocatis &C 
aug. xxvi. cae j e 0 ; jj 5US monitis roboratis praecepit ne de fua morte triftarentur, qup- 
niam de calamitate ad gloriam trans ferebatur.'At ipfis iq maerore manen¬ 
tibus & pii Patris defolationem vix humane ferentibus > fexto Kalendas 
Septembris folutus a corpore cxleftem regiam, quam diu ardenti amore 
cupierat, accepit pro munere. Aderat Clerus & populas > qui in ejus venera¬ 
tione coadunati, in beati Petri.bafilicam humandum detulerunt corpus 
cum hymnis & lacryraofis laudibus anno Domini feptingentefimo quin- 
• quagefimo. a 

a Immo ante annum bke xs.it. liqui dem copum ele&ionem Artberti Ebbonis fucce/Toris 
Jtacharias Papa iniepillblaad S. Bonifacium Epif- probae x Ksleud. luliat . IridtB. x 11. 

APPENDIX 

De S. Ebbonis fepultura & Reliquiis. 

G A u f h t d u*s de C(Silone in UbeSo mf. de Reliquiis Ecclefiae S. Petri Viv i hic bi¬ 
bet de S. Ebbone. v i Kalend. Scptemb. migravit i fxculo , & in Monafterio S. 
Petri Vivi prope fuas forores in Oratorio B. Maria virginis cft fepultus. Anno ab 
Incarnatione Domini m xxxiv corpus ipfius relevatum fuit de loco, in quo jacuerat 
per ducentos '& xx vi annos, tempore Sevini Archiepifcopi & Rainardi Abbatis. Pollex 
domnus Gaufridus Abbas praedi dum fandum corpus in capfkm argenteam rfcpofuit. In¬ 
fula Sacerdotalis de ferico , cum qua fepultus fuic S. Ebbo , quando corpus relevatum 
* fuic, fere integra inventa cft. quae adhuc decenter ftrvatur , Sc in fcftivicatibus ipfius 
Sindi Mifla ad majus altare cum eadem infula celebratur. Tempus levatie tumulo cor¬ 
poris non. bene expreffit Gaufridus. id faSum circiter annum occcc m, «t patet eoe 
Clario. In diebus illis > nempe Scvvini Archiepifcopi & Rainardi Abbatis ejus nepo¬ 
tis, quiefccbac adhuc S.Ebbo in priori tumulo in Oratorio B. Maria juxta altare ^ad 
dexteram , fulgens innumerabilibus fignis. Quapropter Communi Confilio praedidus Ar- 
Chiepifcopus & Abbis levaVetunr eum cum magno honore t convocato populo innu¬ 
merabili. 'Idem Archiepifiopus Milidunenfi MondfteHo S. Petri i fi rtfkimto concejjit 
brachium S. Leonis Papae cum digitis S.Ebbonis, qua 4 Rainardo obtinuerat. S.Ebbe* 
nis Reliquia prater caput , quod pojfident Caleftini Meduntenfes , ba&enus ad fervantur 
in Senonenfi Monafterio S. Petri una cum ipfius infula f eu ve fle Sacerdotali , quam 
eafulam vocant. 


“DE s vvitburga virgine 

M artu 

DERHAMENSI IN ANGLIA. 

Ancta Vvitburga obitum ad hunc annum revocant foeti Eol- 
landiani, ejufque Vita compendium exhibent ex mf. Chronico 
Elienfi cum duplici biforia tranjlationu. Huc quofdam verftss inde 
conferre fujfciat. 

VU* c*m- 2>, Wicburga , adolefccntior filiarum Annae Regis Eftanglorum, fubli- 
pendium. m i ter nata ^ ad. regnum cxlefte confequcnaum juxta mare cum fua 

nutrice in quodam vico paterni juris nutrienda tradebatur, Holchum vo¬ 
citato : ubi proceifu temporis in memoriam ipfius Ecclefia eft conftruda. 



Digitized by 


Google 

o 


0 E S. WITBURGA VIRGINE. 

quae anglice Withburghftowe dicitur. Holebunt , •vulgo Nolkhm, vicus eft Circa a». 
patri Grenehavvenfis in Norfoldia infula, cuius caput Norwicum , litus ad ?, CG ILIU ' 
Occant Germanici p artem borealtm. Praefata Virgo audito patris lui interitu, 
qui accidit anno t>c L i v, uti ditium eft in AtitsS. Ethildrit.e S acu lo 2 ad an¬ 
num 679 , ad fandimonialem confugit profeffionem, ubi in umbra alarum 
Dei fperans fuaviter requievit. Sed inde ubi nutrita fuit recedens quafi 
viginti miliaribus, apud Derham in humilem locum paterni juris devenit, 
illum folitarie volens vivere elegit, ibi Monafterium condere fatagebat. 
jCumque Domino fuo templum conderet , contigit ut nihil vidualium 
prxter ficcum panem haberet, quod operariis aedificii apponeret.Obquod 
ad Dei Genitricem confugit, eamque querulis precibus pro inflanti urge¬ 
re coepit neceflitate. Nec petitio effttiu caruit. nam cerrus duas Utiis mini - 
ftras familiares exinde habuijfc fertur. Tandem plena operibus bonis de hoC 
faeculo migravit dccimo-fexto Kalendas Aprilis , & in ccemiterio Ecclefix 
Derhamenfis fepelitur. 

3. Et poft annos fere quinquaginta quinque fine corruptione corpus Tran fla:io. 
■ejus inventum eft, & in Eccleham quam ipfa ibidem condiderat, tranfla- nes. 
tum anno Domini feptingentefimo nonagefimo octavo, ubi ufquc ad tem>- 

pora Regis Edgari fervabatur ufque ad annum Domini ttongentefirnum 
feptuageumum quartum : dc ita requievit in praed i da Ecdefia centum fe- 
ptuaginta fex annis. Anno igitur Domini nongentefimo feptuagefimo 
quarto Abbas Brithnodus confenfu Regis Edgari &: Epifcopi 
Ethelvoldi fandam ithburgam de Derham in Ely fecit transferri 
odavo die Julii, & juxta forores fuas, Ethildritam fcilicttxjr Sexburgam , de 
quibus uti Cr de Monafierio Elienfi diximus Saculo 2 , fepeliri: ibi que requie¬ 
vit centum triginta duobus annis , hoc eft ufque ad annum Domini mil- 
lefimum centeumum fextum: in quo quidem anno Abbas Richardus 
in novum Monafterium eam tranftuiit. De loco autem illo , in quo pri¬ 
mum fepulta fuit apud Derham, fons aquae lucidiffimus emanat. De prima 
Vranjlatione , cujus hiJloriafuftor edita eft apud Boll&ndum } fat hinc ditium, de 
alia quadam adjicienda. 

4. Floruit fanda religio Elienfis fub Abbatum regimine centum triginta 
Zc. novem annos. Fuerunt Abbates decem, Britnodus Martyr, Elsi- 
nus, Leofwinus, Ledfricus, LeoFfinUs, WlFricus, 
Turstanus , TeodUinus, Simeon, Richardus .•.• Abbas Si- 
meon anno ab Incarnatione Domini millefimo nonagefnno tertio, die S. 
Edmundi migravit ad Dominum , locumque fui officii fua aliorum Ab* 
batum per feptem annos viduatum praefentia poft obitum fuum dereliquit. 

Deinde cum anno Domini millefimo centelimo' Nonis Augufti , die do¬ 
minica, Henricus frater Willelmi Rufi ei in Regnum luccedens effet 
in Regem confecratus, eodem die Abbatiam S. Edmundi dedit Ro ser¬ 
to filio Hugonis Comitis Ceftrenfis,& Abbatiam d c Ely Richardo 
filio Gilberti Comitis: cujus ucerque parens de regia ftirpe defeendens, 
illuftrem fobolem fub vcfte monachica in Bcccenfi Monafierio dedica¬ 
runt. Hic ergo Richardus Abbas Ecclefiam fuam Elicnfem a praedeccf- 
forc fuo incoeptam aedificavit, in quam quidem Ecclefiam corpora fanda 
tranftuiit. 

Annis vero quatuor ante tranflationem fandarum Virginum, de loco 
fuo dimoverant beatae Withburgx Virginis fcpulturam, &c alibi in Eccle- 
fia collocaverant. Strudura vero templi prodiens ulterius neceffarib coge¬ 
bat , nec citra fubfiftcre aliquatenus poterat: & cum per defcenlus gra¬ 
duum diftraheretur monumcutum, iroprudentefque miniftri minus ad hoc 

N N n n iij 




Digitized by i^OOQle 



6J4 des. witburg a virgine. 

Circa An. cffenc idonei j confradus eft Iapis inferior, quo quiefeebat Virgo egre- 
Mar xvll. g* a • ' • ‘ Interea cum auferretur operculum hiantis fiiTura maufolci, majora 
omnes terruere miracula. Virginea quippe gleba j qu* putabatur poft tot 
faecula jam olim oonfumta, quamvis eam ab antiqua experientia clara de¬ 
fenderet fama , tota bc membris bc vcftibus apparuit integra, ficut primi¬ 
tus erat impolita. Lignea etiam theca ferreis clavis exefis, cum qua fuerat 
in Ely delata , fervata eft illaefa. Interea qUidam putavere, quod quafi 
immofus pulvis cxadufti corporis tantum imaginem praetenderet integri¬ 
tatis. fed tadu patuit integritas durantis foliditatis. Nam quidam fenior 
ex apoftolico ovili Weftmonaftcrii» 'W Arne rus nomine, ut inter plu- 
i-es convenerat > virginea membra paffim tangit, i veftigiis, manibus bc 
brachiis flexibiles artus reverenter attollit » exclamanfque Dei mirabilia 
plurcs fpedabilium perfonarum ad videndum attraxit. Venit vir dodif- 
fimus Herbertus Epifcopus de Tetfordia , tremens infpexit, bc gloriofum 
in Sandis fuis Dominum benedixit j *. Impofito ergo operculo bc claufo 
diligenter farcophago, latiflimo cum jubilo transfertur ea ad beatam fonv 
tem Etheldredam de verere Monaftcrio in novuin, bc componunt 
gratiflime contra Orientem ad latus fuum. Similiter etiam beatam ger¬ 
manam Sexburgam bc facratiifimam filiam ipfius Ermenildam, dignas 
ad condignas amabiliter adfociant. *. Tranflatx funt autem hac anno in¬ 
carnati Verbi millefimo eentefimo fexto, quo quondam beata Etheldreda 
tranflata eft die. *. 

6 . Ab illo igitur die coepit dominiis Abba* fandatti Vithburgam ob 
fuam integritatem Angulari dcyotione venerari: fed minime poft hxc diu 
vixit in corpore. Nam morbo praeventus decidit in ledum , jamque vo¬ 
candus ad reddendam fui talenti ratiohem , coetum Fratrum ad fc juflit 
convenire : vitxquc Viaticum poft puriflunatn confeflioncm accipiens» 
cernit cariflimam w ithburgam prope adfifterc, atque poft modicum ul¬ 
timum emittens fpiritum locum viduavit. 

030 » 090 » C> 94 fr 3 O 9 C^O 9 » 0 O 90 »CO# 0 O 90 »c<>» 0 O^ 0 »<i^ 9 lf 0 O 90 i C /9 & 0 O 9 *oOJ 
O» &0cs»09||s3e^90»c0»oe^0»09»0090»(>9^090»09#0090»&0 ito CO 0»09 ito 

c-A. VITA SS- HARLINDIS ET REINUL^E 

p C C XLt. 

OCTOB.ZII. 

i»».*,. ABBATISSARUM EIKENSIUM IN BELGIO* 


Au&ore anonymo qui poft medium foculum i x vixit* 

ex num. 13. 

Ex Manio BolUndiaHo) 

Prologus auctoris. 


Uamqu,am ab exordio generis humani declaratum fit longe 
lateque per orbem, omnipotentem Deum vivum bc verum, 
unicumque Filium ejus J s su m-C hristum Dominum no- 
ftrum, una cum Spiritu fando cooperance , omnium fibimec 
adhxrentiiim triumphos atque boni operis certamina gratanter excipere, 
qui diverfis ordinibus varirfque aetatibus in utroque fexu contra machina¬ 
menta hoftis antiqui ac proprii corporis blandimenta dimicare ftuduerunt'; 





Digitized by i^OOQLe 




VITA SS. HARLINDIS ET REINULa ABB. EIKENS. 6;; 

tamen in his maxime ejus fpeciale munus ac fpiricuale lumen fulgete ere- eme* An. 
ciendum eft, qui caduca Sc tranfitoria mundi hujus fpernere. Se perpetuis 
bonis toto mentis nifu inhiare cernuntur: toturaque mundum cum adi- »°r.v i. 
bus fuis premere* Se carnis defideria in fe crucifigere dcmonftrantur, Sc 
veluti pennifero volatu, angelicis alis quotidie caelum penetrate videntur* 

&c. 

i. Ad horum collegium vel numerum haud dubium eft pertinere bca^ 
tiflimas Virgines Harlindem atque fororem ejus Renulam*, quae * »i. Rei- 
ab ipfo tirocinio aetatis fuae adeo divinis paruere praeceptis , ut eunda Rc ’ 
mundialia corde contcmfcrint, Sc ceu quifquilias fub pedibus calcarint, 
praeter illa fola quibus humana fragilitas fuftentatur , quae in Sandis non 
fariatur, fcd refocillatur. Jam jamque in praedidis Virginibus in juvenili 
aetate intus fragrabat flos abditus, qui poftmodum foras purum ac ple¬ 
num protulit frudum. Hae etenim advertentes Sc confperientes delubra 
falforum deorum pollulafle, Sc ritu paganorum culturam idolorum micare 
cernentes, ilico infigni nifu mentis in deftrucndis idolis, in aedificandis 
Ecclefiis, a nimia idolorum cultura deceptis ad viam veritatis revocandis 
Sc faucibus nequiflimi daemonis liberandis magnopere defudafle nofcun- 
tur j velamen infidelitatis auferendo, lumen fidei oftendendo , tenebras 
repellendo, lucem inferendo , diabolum effugando, Chriftumque Filium 
Dei introducendo, veterem hominem exuendo Sc novum hominem in¬ 
duendo, regnum diaboli minuendo Sc cunctipotentis Domini amplifican¬ 
do, Sc (quod omnium gaudiorum maximum conftat) omnibus ad‘catho¬ 
licam Fidem fe convertentibus eamque confervantibus, veram veniam de 
priftinis peccatis promerituros Sc vitam fempiternam confecuturos polli¬ 
cendo». Sed his prxtermiflisy quae in fuis locis evidenter oftendentur, ad 
gefta fandarum Virginum, ftilo breviter perftringenda, caritas compellit 
reverti. 

Incipit ,vi t A» 

• 

3- vero illarum Virginum Adalhardus VdcabatUt*, geni- Hxi p*. 

A trix autem Grinuara * ^vocabulum tenuit : quos acceptabiles 
Chrifto credendum eft * qui divinae majeftati tam caras Sc dignas famulas edud*, 
carnaliter generare meruerunt, quas fpiritualis gratia paterna pietate fibi * * l - GrUi 
confecrando, perpetuam regeneravit ad vitam. His itaque corporaliter m,w * 
editis ac fecundum Ixculi dignitatem cum fumnia diligentia fub nutrici¬ 
bus educatis, cum crefcentibus membris crevit in illis, quod majus cfty 
etiam robur mentis Sc Conflantia firma fidefque vera. Hoc iri ipfis*lntuen- 
tes piiflimi parentes, uberiori gratia eas amare coeperunt, atque eminen- 
tiori cuta fomitem corporalem adhiberi juflcrunt, Cumque piiflimi geni¬ 
tores in fandarum filiarum fuarum pedoribus ignem divini amoris ferverd 
confpiccrent, (qui enim poteft diu abfeondi? lecundum id quod dicitur! 

No» fote fi civitas abfeondi fuper montem pofita , ndc ignis in finu, ut vefti- Uottb. y. 
menta non ardeant) coeperunt praedidi parentes fubtiliter feorfum fecum l4 ’ 
deliberare, quid de illis futurum foret; valdeque folliciti fuerunt, quid 
ex eis faduri e flent, fi ad intelligibilem arcatem perveniflent; Et cum diu- ' • 

tiflime beatiflimarum Virginum genitores , Adalhardus videlicet atqne 
Grinuara fuperius nominati, cordis meditationes fingillatim intenta mente 
fecum evolverent; contigit nutu divino , ut uno fpiritu ambo attadi, la- 
tenm diu animi fecreca alternarim fibi invicem palam oftentarent. Tan¬ 
dem vero crebro pracdiflx perfonx ,1'cilicct Adalhardus Sc Grinuara, fan- 

w 


> 


Digitized by 


Google 




6j6 VITA SS. HARL1NDIS ET REINUUE ABB. EIKENS. 

Circa An. dam conventionem inierunt: fi omnipotens Deus illis fpatium vicx 

OcrosxV dediflet, quoadufque filiae fuae ad intelligibile tempus perdudx fuiflcnt, 
Febr D . v": votis voverunt, abfque ulla dilatione illas fc tradituros divinis litteris im¬ 
buendas. Quam devotionem Domino favente poftmodum plenis comple* 
yerunt adis» 

in valen- 4- Deinde ihterpofitis & cVolutis paucis ahnis * cton jam fol irt arci 
cinefi Mo- ♦°li altius figeret curfum, id eft cum humani corporis intelledds jam ca- 
?n£taun- P acior pffet ad aliquid dignofeendum ? contemplantes affidue venerabis 
tur. litim feminarum prxnominati genitores jam maturam fegetem praeparari 
, ad meflem, cbntemplantes etiam patentem portam ad accipiendam ingre- 
dientem fapientiam, commendarunt eas confcftim pariter pater ac mater 
« Abbaciffx cujufdam Monafterii * quod Vulgo Valencina « vocaturi divinis 
dogmatibus fiVc humanis artibus religiofifquc ftudiis & facris litteris eru¬ 
diendas i ut fragilior aetas validioribus invalefeeret difciplinis * ubi nihil 
viderent nifi honefta, nihil audirent nifi fanda, llico in illo fando Virgin 
mim coetu dedit illis Dominus (agaciltimum & acutum fenfum ad intel- 
ligendum, atque contulit eis gratia: fuae plurimam partem; Qgxcumque 
enim legendo vel audiendo didicerant, memoriter retinebant, 6 c quafi in 
membranis litteras, ita in corde perpetualiter feripta tenebam univerfa. 
Quales fc in illo fandiffimo contortio Virginum inter quas morabantur 
exhiberent, nulli mortalium copia eft paucis vel plurimis explicare verbis; 
Conabatur quippe altera alteram bonorum operum exhibitionibus praeve¬ 
nire , quae earum in Dei opere poflit effc pronatior* in oratione affiduior, 
in ledione tollicitior, in esitate purior, in fobrietate paratior* in corpore 
honeftior, in corde fincerior , in rifu rarior , in compundione cordis fer- 
ventior. Haec equidem eunda non livore invidia;, fed caritatis fiebant 
amore.. 

Variis arti- y. j n prxdido namque Monafterio, qho crediti draht bcatiflimx Vir-* 
cent""" gines erudiendae , largiente defuper fpirituali mifericordia, Omni divino 
dogmate plenitcr erant eruditae diverfis ufibus divini Officii & ecclcfiafti- 
ci Ordinis , id eft in legendo , modulatione cantfis * pfallendo * necnon 
(quod noftris temporibus valde mirum eft) etiam feribendo atque pin¬ 
gendo , quod hujus aevi robuftiffimis viris oppido onerofum videtur. Si¬ 
mili etiam modo in univerfi operis arte, quod manibus feminarum di-» 
verfis modis ac varia compofitione fieri tolet, honeftiflime fuerant inftru- 
dx, videlicet nendo texendo , creando ac fuendo: in auro quoque ac 
margaritis in ferico componendis , miris in modis exftiterahr perfedad 
opifices. 

condendo' 6 ‘ ) am jatnque congruum tempus adveniret 6 i convenienter con- 
Parthenone grueret, beatiffimas Virgines Chrifti relinquere fcholafticas alas, & vifi- 
foiiiciti, tarc loca paterna, & mipime effet opportunum illas aliis fubjici, fed ce*» 

• teris prxponij audientes bonam famam illarum parentes, ad futuras here¬ 
ditatis metas cum ingenti honore remeare, & lacro velamine Velatas fe¬ 
cum habitare fecerunt. Deinde nulla interpofita mora, protinus modera¬ 
mine fpirituali corda amborum parentum fandarum Virginum tada, im- 
mo inftigata, inierunt inter fc fandum confilium, quatinus in proprki 
hereditate Monafterium xdificarent, fi iliis gratia fuperna fofpitatem 
mentis &; corporis largita fuiflet, donec maximurrt defiderium fuum im¬ 
plere quiviffent: in quo eiedx filix ipforum pro peccatis fuis immortali 

• Hic apponam Molani adnotationem ad it fuifle in opido Valcntianis five Valcnccnis, 7 *~ 
Oftob. Valencina Monafterium in Teutonici Umurus in Hannonia ad Scaldim. • 
inftoria Yaknciacn dicitur, quod quidam putant 

Domi- 


Digitize by i^OOQle 



VITA SS. HARLINDIS ET REINUL/E ABB. EIKENS. 

Dumino funderent preces, &C debicac fervitucis impenderent cultum» 
illi foli in eodem loco inviolabiliter militarent. Quod prorfus dignifli- 
mum Deo votum poft plurimos annos laudabili opere confummarunt. 

7 . Per idem vero tempus dum haec agerentur, 4c cum dileda: Dei Vir¬ 
gines cum propriis parentibus faepe praedictis commorarentur, protegente 
illas defuper largiflua gratia Chritti cui fuerant nupta: Si ab omni criminali 
contagione immunes , eodem prorfus tempore , eademque hora beata: 
memoriae Adalhardus live Grinuara plurimis diebus eundam fuam here¬ 
ditatem undique circumeuntes ac peragrantes, fubtiliflima indagine ex¬ 
plorabant , fi alicubi tam aptus locus inveniri potuilfet, qui fufficeret ad 
lingulare deliderium cordis eorum perficiendum : videlicet in quo om¬ 
nem utilitatem vel neceflitatem Monafterii conftituerc valuilfent: & nuf- 
quam rcpercrunt. Inde infigni triftitia cordis affedi, culpantes fcmetipfos 
atqu^examinantes fe fuilfe indignos divinae majcftati condere aulas, plu¬ 
rimas liodes ducebant infomnes, mutuo conquirentes, qualis quantulque 
cflet locus illa vel illa poteftatis fuae in parte. Si vero interdum contigit, 
ut juxta humanam naturam obdormivilfent, femper tamen illud mente 
meditabantur, unde implebatur in illis, quod didum eft: Ego dormio & 
cor meum vigilat. Ad ultimum cum jam paene dcfperantes fuiiTent, Deus 
conlolator omnium in fe fperantium, milericorditer eos vifitare'dignatus 
eft, juxta hoc quod ipfc ait : Trijlitia vcjlra convertetur in gaudium. Habe¬ 
bant utique parvulam ac inutilem filvam haud longe a flumine Mofae fere 
miliario diftantem : quam memoratus Adalhardus, ut ferunt, ingreditur, 
reperiens illic quamdam planiciem , paludofam tamen atque intruduofis 
arboribus occupatam. His vifis huc illueque undique profpiciens atque 
progrediens, invenit inibi amoenum fontem, largiflima atque clariffima 
aqua,furfum lalientem, & inde in prolixam derivationem ubertim manan¬ 
tem. Quibus perfpedis, praedidus vir nimio repletus gaudio, omnipoten¬ 
ti Deo gratias referebat in corde fuo, credens fibi a Domino illum pra:- 
parari locum ad implendum defiderium cordis fui. Illud vero poftmodum 
verum fore probavit eventus , quando in eodem loco ad perfedio- 
nem operis perduxerat quidquid mente gcftierat. Et impletum eft, quod 
Spiritus-fandus per Pfalmillam locutus eft: Et voluntate Ubiorum ejus 
non jraudajli eum. Statim aflidue nominatus vir ovans nimium remeavit 
domum. 

8 . Eodem vero tempore congregata multitudine virorum atque con- 
junda caterva feminarum, celeriter praedidum locum omni fpurcitia ex¬ 
piavit. Nec mora venerabilium Virginum venerandi genitores conglome¬ 
rantes in unum omnis fuse poteftatis mares ac feminas, connexis clientulis 
proximorum prope commorantium, follerti fapientia fundamenta Mona¬ 
fterii condere coeperunt. Ad cujus operis fabricam citius finiendam atque 
complendam beatiflimae virgines Harlinda atque Renula Ungulis diebus 
cum certis ancillis mane exeuntes, & ufque ad Mofam properantes, inde 
fabulum ac petras propriis ulnis ufque ad Monafterium vehebant. His 
auditis ftudiofa vicinorum turba gaudens accurrit. His autem omnibus in 
unum redadis, fequens opus jam collatorum fundamentorum miro & in¬ 
opinato atque inufitato modo celerrima velocitate & inxftimata confum- 
matione, Domino opitulante, impleverunt perfede. Perado quippe Mo- 
nafterio Eike a vocabulum indiderunt. Omnibus vero nynifteriis in eo- 

* Nunc vicus E ika Ifce Aldcn-Eika appella. fitum in Comitatu Lo {Tenii, dioeccfi Leodicenfi. In 
tus, pjope Malacum, hiaes-tike, egregium opi- iftud opidum «ranflatum eft collegium Canonico- 
<ium ad Mofam , Trajcdum inter & Ruremondam rum Eikenfium, qui San&imonialibus fuyefleranc. 

Atia SS. Ord. S. B. Soculum III. O Ooo 


Circa An* 
d c c x iy‘ 
Octob XII. 
Febr. vi. 

variis locis 

pcrluftra- 

tis. 


Cant. 1 . t. 


Uh. 16.10. 


Pf*I. io. j. 


Eikcnfc 
Monafte¬ 
rium con- 
ftiuunt: 


m 


1 




Digitized by Q^OOQLe 



6;8 VITA SS. HARLIND1S ET REINULiE ABB. EIKENS, 

Circa An. dem Ccenobio honefte &c rite ordinatis atque rationabiliter Domino do¬ 
nec* 1 ^ cente difpofitis, venerandi genitores fandarum Virginum ufque ad tem- 
Octob.xh. p Qra >, j) co difpofita fimul cum eis vixerunt, atque ad pLenitudincm 
dierum perfedam perveacrunt, ac animas fibi defuper datas in propria 
ubi tc f«- hereditate Domino reddere meruerunt. Corpora quoque illorum in eo- 
pulti. dem Monafterio jacent humata : animx vero procul dubio ab infolu- 
bili averni cruciatu ereptae atque angelicis choris jure meritoque ( ut 
credimus) funt conjundx. Ufque huc de communi fanda converlationc 
venerandorum parentum five filiarum eorum : dehinc gcfta faluberrimx 
atque fandiflimx convcrfationis beatarum Virginum , necnon quaedam 
virtutum earum explicemus» 

Fili* iftic 9. Beatx &c gloriolae Virgines,poft parentum illorum aevi prxfentis cal- 
j>i* vivunt, cem, cultum quem Deo in prioribus xtatis fuae annis impendebant, nihil 
dignum hujufcemodi deputabant* ad promerendam veniam facinorqjn ac 
obtinendam vitam aeternam. Idcoquc acrioris & acerbioris vitae fcallcm 
arripientes, & majoris ac frequenttoris exercitationis agonem fumentes, 
atque ftudiofius in divinis laudibus commorantes, numquam otiofitatem 
qux inimica eit animx diligentes , fcd cernua devotione attonitae erant, 
orantes ut Pfalmorum modulationi intente vacantes : interdum vero Icri- 
bentes, nonnumquam legentes, ceterafque Sorores docentes, aut aliquid 
utile in Monafterio manibus erant operantes, fefeque mutuo invicem co¬ 
hortantes , ut femper in melius proficerent, non in deterius ruerent: ne 
in illis folis relidis antiquus hoftis humanique seneris praedo in aliquo fie¬ 
ret vidor , qui quafi leo furfum volat atque deorfum quxrens quem de¬ 
voret, &(. 

Abbatiff* io. Porro in eodem Monafterio, quod relidione hereditaria Sc paterna 
inftuuun- tra di t i one ambae fanda: Virgines poflidebant, Domino defuper largipnte, 
ambae fecundum normam sanctae Regulj® &: ecclefiaftica inftituta 
Abbati fla: ordinatx atque confecratx funt a beatis Epifcopis 
br.or.do atque Bonifacio. 

sanaimo- ii. His geftis fandx Virgines in praedido Monafterio duodedm alias 
n 'fmb de v * r 8‘ nes Iccum pariter commoraturas acceperant, eafque regularibus infti- 
indTaiias' turionibus, quibus erant catcchizatx, plenitcr inftruebant, ac poftmodum 
plure* re- regularia vota adimplere fecerant, Sc erant illis fecundum Regulam om- 
8 " nt * nia communia. Inde fadum cft, ut multx nobilium hominum filix vel 
fervido mancipatqrum, per exemplum fandarum Virginum blandos hyme- 
Nota. nxos nuptiarum dcfpicientes, capita fua nigro velamine velarent, &c una 
cum beatis Virginibus Chrifti foli Domino delervirent: & qux fe folas 
in primis Chrifto militaturas obtulcranc, poftmodum cum multis Domino 
fervire meruerunt; &C quarum vitx meritum in pueritia paticis intonuit, 
jiam in perfeda xtate vitale exemplum plurimis exftitit. Et idcirco quia 
caftitatis pudore refrenata: carnales foboles habere contcmferant, innu¬ 
merabiles fpirituales filias Chrifto gignere habitx fimt dignx. Erant enim 
venerabiles hx Virgines elegantes corporis fitu, fide reda inftrudx ,’ca¬ 
ritate replctx, &c. 

Pallia &li- n. Sandiffimx vero femperque beatx virgines Harlindis & Renildis, 
ciunt.° nff * ^ icut Aperitis didutn cft, numquam otiofitatem imitabantur, fed jugiter 
devitabant ut mortiferam peftcm. Unde accidit, ut quxdam palliola quae 
propriis manibus contexuerant, & qux multis modis variifquc compofi- 
tionibus diverfx artis innumerabilibus ornamentis, peum Sandofque 
ejus decentibus, ex auro fic margaricis ornata compofucrant Sandx, illo 
in loco poft fe relinquerent. Quatuor Evangeliftarum feripta, qux fimt 




. Digitized by t^OOQLe 



VITA SS. HARCINDIS ET REINUUE ABB. EIKENS. 

Chrifti Jefii Domini noftri di£la & fa&a, honorifico opere confcripfe- circa An. 
runt. Nihilominus vero Pfal morum libellum, quem Pfaltcrium appella- octobr» 
mus, ipfie ftilo texuerunt: aliafque quamplurcs divinas Scripturas , quae febr. ti. 
quidem univerfa haftenus in eodem loco tam recentia & vibrantia auro 
ac micantia margaritis fulgent, ut crederes ea hodie fuifle pera&a. Nam 
quotiefeumque contigit memoratas femperqlie memoria dignas habendas 
Virgines in quibufdam operibus manuum occupari, propter regularia 
complenda prarcepta vel varia ornamenta peragenda Monafterio profu¬ 
tura, femper Pfalmorum modulatione » permixta, (propter quod canitur * 
per Pfalmiftam: Benedicam Dominum in omni tempore, fimper laus ejus in ore u 

meo) minime in his diutius perdurabant: fed aliquo tempore tranfa&o 
mox mirum in modum , fumma cum alacritate ad municipia orationum 
Confugientes, fefc ita agiliter in divinis laudibus exercebant, quafi nihil 
operis boni antea operata: effent. 

13. Prolixum itaque eft de omnibus miraculis aeque virtutibus tendere, 
hiftoriam, quales quantafque virtutes per interventum & merita fanda¬ 
rum Virginum ibidem divina clementia operari dignata eft. Verumta- 
men propte’r negligentiam illius temporis habitatorum, pfura funt oblivio¬ 
ni tradita, quam memoriae habita 1 fed tamen ex cognitis quaedam filentio 
celabo, quaedam vero ftilo narrabo. Primum enim famofiffimum miracu¬ 
lum non praetereundum arbitror, fed memoriae tradendum, quod illis vi¬ 
ventibus Domino operante enitefeit. Solebant quidem beati Epifcopi Vimawg- 
^illibrordus atque Boni fac rus viciflim frequentare illas gratia obdnent 
virilitatis animarum fuarum. Contigit plane nutu divino, ut in uno die ad divinitu *' 
prxfatum Monaftcrium ambo Epifcopi pariter convenirent. Unde arftua- 

bant valde fandae Virgines, eoquod non haberent tantam ubertatem po¬ 
culi, quae tantae fufficeret multitudini populorum. Habebant quippe exi¬ 
guum vini in uno vafe, quod tunna vocatur, ad menfuram dimidii pedis. 

Sed per illarum orationem implevit eam Dominus; ita ut in fummitate 
«jus vinum inundaret b foras. Laeti potantur univerfi, revera vinum per- * 
manfit infinitum. Haec profedo poft gefta aliaque crebra perada miracu¬ 
la, duriora & afperiora atque difficiliora corpori fuftinenda ac peragenda 
■divinae militiae rcftantia certamina fibi exaggerant, quafi jam ultimum 
diem ipfarum in foribus & liminibus adftare vidiffent. Et quo potius fibi 
approximaflfe diem fandae fua: dormitionis fenferant, eb amplius corpori¬ 
bus fuis Crudeliores exftiterant. 

14. Jam appropinquante & imminente venerabilis Virginis Harlindis Herlindis 
tempore refolutionis, cum jam immortalis remunerator fibi laborum fuo- 

rum praemia retribuere vellet, eamque de vitae praefentis ergaftulo adfu- facit kdso- 
mcrc , atque Angelorum coetibus copulare, ac corpori claritatis fuae con- rorcl * 
figurari; (ad tempora enim conftituta a datore corporis &c animae perdu- 
rafTe, feu ad plenitudinem dierum pervenifTe dignofeitur, quod folis San- 
dis in utroque fexu legimus attributum, nam de reprobis Scriptura refert, 

Cos non dimidiare dies fuos) convocatis ad fe frequenter ceteris Virgini¬ 
bus fecum pariter degentibus, illas ftudio exhortationis & admonitionis 
necnon deprecationis enixe inftruebant, ne ullo modo poft illarum e 
mundo rcceffum deturpatam ducerent vitam, neque aliis fierent in rui- 

- * Hac fpcftat prxeeptio S. Adelardi Abbatis Tertium cum labore manaum perfolvi per- 
Corbeienfis, Scat.lib.i cap. 4. monentis,ut Mon*- mittit. 

chi inter operandum ament Pfalum fine inter-* b AlcVvino pAius accedo, cfui id fa&um dicit 
tnijfiene. Lege CaiTUnum de Inftit. lib. 1 cap. u. a S. VTiliibrordo in gratiam Fratrum Monafterii 
UdalricumdeConfuecud-Cluniac lib.- 1 cap.50, fui, id eft Eftcrnaccnlis. 

& S. Fruiftuofum , epui in pntnx Rcgulx cap. t. 

OO00 i> 



Digitized by i^OOQle 



BOte XIV 
OcTtfS.XII 
fitx. v 


Utreque 

faftadiftis 

sequat. 

i . Cor. 9. 
l 7 * 


Harlindis 
moritur 4 

ia. oaob 


660 VITA SS. HARLINDIS ET REINULA» ABB. EIKENS. 

Girca an. nam; fed Macrum fuarum, a. quibus ipiricuali fomite erant educatae , fem- 
per imitarentur exemplum, lumbis prxcindis ut incederent caftitatem 
cohfervando , ac lucernas ardentes in manibus geftarent bona opera ope¬ 
rando, bc exempla oftendendo : quatenus hoc ftudiofe agendo & fauftc fi¬ 
niendo , fandorum Angelorum collegio adfifterc , atque hoc letah calle 
immaculate finito, fecum pariter gaudia participare mererentur aeterna. 
Hoc denique quotidie pariter admonebant, bc ante omnia & fuper om¬ 
nia femper exhortabantur, ut irrefrenatorum confortia devicarent, ne eo¬ 
rum turpitudine polluerentur, bc a regno fepararentur aeterno. # 
iy. Omnia vero quae monuerant, vel imperando imperaverant, vel etiam 
oblecrando fuadebant, ipfx prius profedo fadis fatagebant, accendentes 
fententiam egregii dodoris qui ait: Ne forte cum aliis pradicaverim, ipfe 
reprobus ejficiar. necnon illud Aduum A poft olorum quod Lucas de noftro 
Salvatore feribit: Capit Je sus facere & docere. Dominus nofter Jesus- 
.Chjustus nulla alia juflerat, nifi quae geflerat. Illum autem imitantes 
iftx Virgines fandx, bona quae animabus profutura facienda agnoverant, 
ante peregerant, ac de cetero alias eadem utilia recinenda docuerant. 
Etenim dum in "prxdida fanda converfatione aevi prxfencis fpiramen ge¬ 
rerent , oppido lollicitae fuerunt fuam fandam infantiam omnipotenti 
Domino confecrare, atque virginitatem inviolabiliter cuftodirc, vitamque 
prxfentem immaculato calle tranfire. 

16. Ad ultimum vero beata Virgo Harlindis leni febre correpta, coepit 
paullifper tenerrimis languefcere membris, bc. annuente Chrifto qui eam 
jam ad vitam vocaverat, corporis eft defticuta viribus, atque ad extrema 
humanae conditionis perduda,iv Idus Odobris* felix ejus anima eft car¬ 
ne foluta. Quam Abrahx finus recepit. Angelorumque chorus ad praemia 
poli tranfvexit aeterna, ciftn quibus. Domino favente, fine fine erit ju¬ 
cunda. 

17. Sanda equidem Reinila de abfentia fuae fandx fororis modica ace- 
dia mxfta effeda , potius tamen gavifa , quia procul dubio erat confifa, 

‘non grave illam beatiori vita poft mortem beari; non poterat pati, ut farcophagum 
• lct - fux fandx fororis tegeret tellus, fed puro linteamine decenter contedum 
fuper humum mundam pofuit illud. Ex quo profedo farcophago, ut plu¬ 
rimi adferunt, numquam malus fetor fragraverat, qui hominum naribus 
prope vel lon^e adftantium exfecrabilem odorem ingereret. Aliquoties 
enimvero valdeque creberrime inftar incenfi vapor immanis fuavitatis ibi¬ 
dem redolebat. Non enim opportunum nec decens exftiterac , ut ex ejus 
arcubus deteftabilis fetor prorumperet, qui Deo caram margaritam, fci- 
licct animam in fe vivido rigore virentem atque rite viventem, expia¬ 
tam e mundo miferat cxlo, 

Reinila 18. Primo igitur eodem tempore , quo inclyta Dei virgo Harlindis de 
daemonem* ^ ccu ^° P rsc fenci, Domino jubente vocata, migravit, mox prxftantiflima 
a«ld» n p™ Reinila virgo in divini cultus calle tanto artius prefterat pedem, quo fe 
gnat. prius Deo devoverat fervituram. Etenim contra fubdolum afpidem bc ba- 
filifcum fortiter dimicare nova agonifta conftanterque aggreditur, quate¬ 
nus ille adverfus quem utrxque forores conflidum tenuerant, illi foli vi- 
drici vidus fuccumbcret. Denique prxeavens illi claudere viam fraudu¬ 
lenter venienti ad fe, qui arbitrabatur fe illam facilius poffe profternere 
fororis (blatio deftitutam, ac folam juvenem relidam fuperftitem; num¬ 
quam prorfus corpori fiso quietem indulfic«ex his, quibus vivente fanda 

* Incertum quo anno. Si a SS. VviUibrordo & Bonifacio velau eft,aliquanto poft S. Yviliibror- 
«luot tempore vixiile dicenda videtur. 


Corpus Co¬ 
lo te&um 
linteamine 


Digitized by t^ooQle 



VITA S S. HARLINDIS ET REINUL^ ABB. EIKENS. 66 1 

forore renuntiaverat, ccterifque agenda interdixerat atque vetuerat. Me- CiscaAm. 
minit quippe divinae Scriptura: dicentis : Non coronabitur nifi qui legiti- octos.xii. 
me certaverit. Studebat plane propter hujufcemodi fententiam adverfus Fe»*. ti. 
dudum damnatum apoftatam duplex inire certamen, quod fcilicet Do- 
mino proeliante ad finem ufque feliciter perduxit, laudabilifque exftiterat 
vi&rix.Nufquam enim illam proeliantes inimici fugam inire compulerant, 
fed ufque ad finem certaminis invidam bellatricem jugiter patiebantur 
inviti, cui colla fua fuperati fubdere folebant coadi. 

ip. Dum ergo gloriofa virgo Reinila cerneret mente, fatifeentibus fe¬ 
nilibus membris imminere diem rcceffiis fui i coepit noviter cernua de¬ 
votione ftridius divinis adfiftere Sacramentis , ac jugiter nova fuper ve¬ 
tera addere conamina, juxta illud quod in primo canitur Pfalmo : Et in ?f*l. r. t . 
lege Domini meditabitur die ac notfe. te , ibunt Santti de virtute in virtutem » rf*l. *j. s: 
ac per hoc merebuntur videre Deum deorum in Sion. Egit quippe veneran¬ 
da Virgo ut beatus vir Benedictus: aetatem quidem moribus tranf- Grf{ 
iens, nulli animum dedit voluptati. In hoc almo labore ufque ad fene- t. vi*i. 
dam te fenium , &: ad decrepitam anatem perdurans, v 111 Idus Februa- Id 
rii, Domino vocante, fpiritum cmifit vitalem feliciter, te ad gaudia mi- f e br. 
gravit aeterna , quae poffeffura eft fine fine laetabunda, quia omnipotenti 
Deo reddidit animam. Diftantibus equidem inter fc plurimis annis te 
menfibus, horis atque momentis, feliciffimum vitae fux curfum [ perfece¬ 
runt ] in praeferens Idibus, diftindim acceptis virginitatis fua: coronis, cum 
accenfis lampadibus. Angelorum chorus animas illarum gaudentes te omni 
inquinamento carentes Chrifti obtutibus praefentavit. 

20. Cum de hoc aerumnofo ac trifti faeculo fuiflent ablatx, te Abrahx 
finu receptae, primum miraculum, quod divina pietas per illarum merita 
operari dignata eft, non arbitror omittendum, fed ad laudem Chrifti te 
merita earum divulganda ftilo feribendum. Caeca quaedam mulier nomine 
HiltWiga, ad fepulcrum fandarum Virginum devota adveniens, lacryma- ““ rccU 
bili intentione inibi fudit precem, ut individua Divinitas per illarum in- pit ' 
terventum lumen perditum fibi reddere dignaretur: ftatimque oratio hu» 
militer ad Dominum fufa, effe&um confccuca eft. Nam tenebris con¬ 
tinuo fugatis , caecitate ablata, lumen diu amiffum oculis ejus eft re- 
ftitutum, atque integra corporis fofpitate gratulabunda remeavit ad pro¬ 
pria. 

21. Deinde audito rumore virtutum piarum Matrum , haud pauci fed Aii» 
plurimi languidi te aegroti occurrerunt, te perfedam corporis incolumita- cula ' 
tem acceperunt. Verumtamen , ficut fuperius effatus fum , multo majora 
funt oblivioni data miracula, quam memoriae commendata : fed perpauca 
quoque haec qua: aevi praefentis humani auribus funt infita , laudabili me¬ 
moria litteris comprehendam. Tria quidem miracula quae poftea meritis il¬ 
larum intervenientibus divinitus perpetrata funt, fuperiori miraculo co¬ 
gito adne&enda : videlicet quod tres muti ibidem fuerant locuti, fcilicet 
Ricolfus, te Hildigetus , atque Blitherius. Non in uno tempore vel in 
una die erant loqocntes ; fed feparatim te ordinatim , prout fanandi ve¬ 
nerant, fanabantur, tinus autem ex illis, fcilicet Blitherius, non folum lin¬ 
gua: privatus officio , verum etiam omnium membrorum compagine con- 
tra&us atque inutilis effe&us eft. Sed tandem fuffragantibus felicium Vir¬ 
ginum meritis, locutus eft mutus , omnifquc aegritudo*debilitatis funditus 

ab illo recellit. 

22. Sed neque fex miracula ad fepulcra earum divinitus gefta puto ce¬ 
landa , fed digna memoria fore narranda. Sex quippe ab immundis fpiriti- 

0.0 oo iij 


Digitized by t^OOQle 



B6t VITA SS. HARLINDIS ET REINULAi. ABB. EIKENS. 


Cuca an. bus arrepti , unufquifque illorum tempore fuse infirmitatis advenerat : ta- 
q C c £ t * 1 v - men divina operante clementia , per fandarum Virginum fubfidia finguli 
Fu*.Ti‘, abfolutionem daemonum & integram curationem promeruerunt, ac fa na 
mente plures poftmodum vixerunt annos. Unus namque aderat ferro li¬ 
gatus , comprehenfus flagitio : tandem abfque alicujus abfolutione, fpon- 
te per fe exftiterat abfolutus. Debiles &C claudi odo curati, quorum ordo 
curationis quomodo qualiterve fuiflet peradus , ignoratur : fcitur tamen 
pleniter eos efle fanatos. Crebro proculdubio & ad locum requietionum 
illarum nutu divino accenditur lumen» Multa quidem & inenarrabilia fi- 


gna hujus sevi temporibus omnium bonorum juftus redditor Deus in prse- 
dido loco oftendere dignatus eftifed ftudiofo ledori fufficere queunt hsec 
pauca conferipta miracula , quia tam in exiguis quam etiam in praecipuis 
illas dignas Deo exfifterc Deoque placuifle , colligere liquet» 

Ecciefu 13. Jam jamque brevitas rerum fuccindi libelli terminum exigit, &: im- 
ftm£U <iC * becillitas inculti fermonis , ac difficultas prolixioris narrationis calcem de- 
pofeit i fed illarum ccontra inconvulfa caritas refiftit , ac de reftauratione 
primitivae Ecclefiae , & de Tranflatione facratifiimarum Virginum aliquan¬ 
tulum vel breviter poftulat fari , ne hoc folummodo linquatur intadum. 
Illa equidem Ecclefia quse primatum prae didi Monafterii tenuit, a prsedi- 
dis genitoribus caftiffimarum Virginum lignea fuerat fabricata, & diutur¬ 
ni temporis fpatio liabat ereda. Poli mulum verb tempo^putrefeere coe¬ 
pit , ac magica pars illius jam erat difloluta atque putreame contrita , & 
potius ruitura quam Habilis fore confpiciebatur. Unde beatse memorise 
at* Abbt* A v a AbbatifTa illam ad terram funditus proftravit , atque eleganti opere 
«wftruT ac ^ ormo ^ a conftrudionc eam lapidibus rcftauravit novam. In qua ctiafn 
’ Ecclefia ycnerabilium Virginum corpora de priftinx paufationis loco a 
& corpora Francone 1 *' Epifcopo tranflata, ac in orientali plaga ejufdem Ecclefise 
uansfert” rc£ro altare intemerat® femperque virginis Maria honorifici condita 
a adorantur. 

14. Animse quoque illarum abtque ulla ambiguitate amoenitate paradifi 
Eruuntur propter perfeverantem boni certaminis laborem fcu feliciflimi 
curfus confummationcm fideique inviolatam obfervationem , fecundum il- 


uaasfert. 


i.rj/w.4.7. lud quod egregius dodor gentium Paulus ait: Bonum certamen certavi , &c. 

aj. Dehinc quidem prolixum eft per omnia tendere hiftoriam , quan¬ 
tas diverfas virtutes quantaque varia miracula per interventum earum ibi¬ 
dem Dominus operari dignatus eft. Nam caeci & claudi , quidam etiam a 
daemonio arrepti, adepti lunt fanitatem. Augentur ibidem dona plurima 
divina : praeftantur Chrifto donante petentibus congrua vota. Nam fi in 
omnibus geftis & miraculis iftarum fandarum Virginum volumus immora¬ 
ri , cundaque ad liquidum denudare ; fit prolixior fermo, & ingens libel¬ 
lus ordinatur. Quid plura perfequar ? in illis templorum oraculis , ubi il¬ 
larum Virginum patrocinia venerantur, quidquid cum reda fide petitur * 
obtinetur : & quodeumque jufto fperatur ftudio , effedum confequitur. 
Ergo brevianda funt verba , &: quaedam fandarum Virginum gefta verbo 
celanda, ne faftidiofo ledori ad a^ia legenda conanti faftidium ingeratur, 
&(. 


* De hac Tranflatiofte it* fertbit itgidius Au- 
ie*-vallis Monachus in Addit, ad Anfehnum: 
Ute niam F ranco Efifcofpgs rogatu vtrttrabitis 
A v M Abbbatsjfa boat, m tmeru Htktnfss , in fert- 
1 ro arguite auro dtcenttr tmgtt turper a SS. vir¬ 


ginum RtinuU' & Harii»dis tranftulit 2 ttUur* x. 
Katind. April. Franco Leodiccnfis EpiTcopus poli 
Hircarium fedem iniit anno d c c c l 1 1 , eicju* 
per annos xtrui prxfuiff* dicitur. 


Digitized by i^OOQle 


VITASS. HARXINDIS ET R.EINULA: ABB. EIKENS. «<3 

ClRCA Au* 
aec UT- 
Octob.xii. 
Fju.t x. 

De SS. Reliquiarum Tranflationc & cultu. 

I. TTAstato a Nortmannit Eikenfi M onaflerio anno dccc ixrxi, pofl annos 
V circa quinquaginta Richarius Leodicenfis Epifcopus Eikenfem Ecclefum & 
duodecim alias a Norcmannis deftru&as in honore B. Maris rexdificavit, & Clericps 
in prxfenti& in aliis inftituit fub Abbate fxculari, anno Domini nongentefimo trige- 
fimo. Corpora SS. Virginum in ftimmo altari, in capfa argento ornata repofita font. 

Hac ex vita abbreviata excepere focii "BoUandiani. 

x. Inflirura deinde fuit follimnis & annua fupplicatio Fidelium in Eikenfem Eccle- 
Jiam.quatriduo Pentecofles,'a Guidone Epifcopo Pranejtino apoflolica Sedu Legato ex 
Abbate C iflercienfi> approbata anno m cc 11, concefa relaxatione quartae partis injun&x 
pxnitcntix & oblitorum peccatorum cum offenfis patrum & matrum abfquc inje&ione 
manuum. Acceffere poftea alia aliorum Indulgentia. Reliquia /aera fingulis feptenniit 
oflendi folit a, demum anno u D lxxi ob metum Calvini flarunt Mafacum in opidum, 
migrant cum collegio Eikenfium Canonicorum. Hac fufius in AI artio 'Bollandiano. 


APPENDIX 


TRANSLATIO RELIQUIARUM-^”* 

SANCTI ARSACII EPISCOPI “V». 


IN MONASTERIUM ILMINENSE; 
ET SANCTI QJJIRINI MARTYRIS 

IN TEGERSENSE IN BAJOARIA. 


I. Lmus ,tejh Hundio in Afetropoli Saltzjburgenfi , victu eflfatis amoenus, 

medio fere intervallo AI onachtum inter & Ingolfladium, primariae Bajoa- 
kS ria urbes. IjHc AIonachorum Coenobium Ordinis S. BenediEH d viris pra- 
divitibus & claris Aldebkrto b* Otkario conditum , cui nomen 
ab limo flumine vicino Ilminenfe *. nec longe ab lacu Tigurino exflruttum aliud ab iif- * llmunfler 
dem Tegerfenfc * feu Tcgrienfe diElum. Illuc tranflata S. Arfacii Reliquia -, huc S. * jtgtmfi* 
J>)uirini Alartyris. Celebre etiam nunc efl AI 0 na fleri um Tegerfenfc, fub Ordine Bene- 
diclino perfeverans : Ilminenfe jam pridem ab Hunnis everfum ,, dein reflitutum , 

Canonicis cejjit; demumqut collegium Canonicorum Ilminenfium anno Mtccc xciv 
Monachium efl tranflatum in adem Deipara Virginis. Iflius Monafltrii ,tametfi Ordini 
BenediEUno prarepti, memoriam cuflodire juvat,ejufque primordia,ab Hundyo jam pau¬ 
cis tradita , amplius illuflrare ex fragmento quodam relato apud Hcurictm Camfium 
tomo 4 antiquarum Leftionum in hunc modum. 

i. Anno Incarnationis Dominica: feptingentefimo quadragefirpo fexto , fedente in 
Roma Zacharia Pontifice , Sc legatione fungente in Alemannia S. Bonifacip Mogun- 
tino Archiepifcopo, adminiftrante Romanum Imperium Pippino Rege Francorum fe- 
reniffimo, (edentibus in fuis Epifcopatibus venerabilibus Patribus Burchardo Hcrbipo- 
lenfi, Willibaldo Aichftetenfi, Gaibaldo Ratifponenfi , Johanne Saltzburgenfi , Erin- 
berto Frifingenfi; ex ftit erunt duo fratres nobilifiimi Principes Noricorum .Aibbrtus 
SsOtkarius, alto fanguine progeniti, patre Burgundi & matre Bavari, divitiis 
prxpollentes, Deum timentes, juftitiam fetantes, omni virtutum & morum honeftate 
prxclari. Hi erant prxdi&o Regi Pippino, Caroli Magni parri, confanguiniparis affini¬ 
tate proximi,ac confilio Sc fide prx ceteris propiores, quorum unus, videlicet Alber- 
tus, novem Comitatus regebat Sc pofiidebat in Bavaria: alter verb Ockarius habuit in 
aula Pippini Regis filium nomine Ro,C0O , quem tenerrime diligebat.; profperis in 


♦ 


Digitized by C^OOQLe 



Ann.Chr 

»CC XX V I, 
M A 11 
X V I IT. 


• Pippini 
Regis fcil. 


* Cani fu 
Martyris 

* Cm, ut 

.•.•verne* 


* Canijio 
dttft vul¬ 
nus 


6i 4 TRANSL. SS. ARSACII ET QUIRINI. 

• omni morum honcftateaffluentes fucccflibus. Qui cumcosvo jam dnSti Regis filio afli- 
■ due luderer ludum (laterum , & femper obtinerer , exitialis ira: fomitem miniilravu. 
Cum vero quadam dic huic ludo operam dedtilee, & filius Regis mulcoties vidhis edet; 
ira proruptus Rochum filium Ducis lupor terqpora percudit. i&um mortiferum' fccuta 
eft mors. Qua caufa Rex celerius cognita , folito rriilior efficitur, &c eo jubente funus 
clam tegitur &c occultatur, ne rumores mali parentum mentes conturbarent. Igitur per 
fideles Regis Ockarius ut amicus Regis advocatur. Sedens itaque Rex Pippinus mcauiis, 
rcquilivit a Duce Ockxrio quid faciendum fit in caufa, qua: nullo emendationis cultu 
emendari poterit. Ac ille nciciens hujusfententixfpiculumin fe recorqueri, rcfpondet: 
Res qua: nulla racione reformanda confiat, tequanimiter ferenda cfi. Fiunt nota patri qua: 
fuerant gefia cum filio, trahuntur fufpiria , ludius, lamentatio inconfolabilis : deinde 
ffexus Regis tk Principum dolore conticetur. tandemeres in concordiam ducitur. 
Cumque defiitutus elfet herede , & mundi hujus opibus ubertim afflueret ; de bonis 
fuis duo Camobia conftruxerunt ad divini cultus fervidum idonea, Icilicec Illmincn- 
(c & Tegcrnfenfc , bona dotantes. Illmincnfibus A udonem five Utonem fuum (6- 
rorium in Prxpofitum praefecerunt. Se S. Arfacium a Mediolano in Coenobium Illmi- 
r»en(e tranfiulcrunt xv Kalend. Junii. Sic laus & gloria Chrifto, amen. 

j. Ifiitu fragmenti Auttor , tametfi parum diligens & antiquus, ut qui Pippino Ro¬ 
manum Imperium tribuit , & Vvirtz.iburgnm vocat Herbipolim, quod vocabulum re- 
centiorum cfl temporum ; non tamen fide omni defrituitur : cum ea qua de Roebi morte > 
u/sonorat , Metelli , non [pernendi [ane AuEloris , fuffragio Innitantur. Metellus 
Tegerfenfis Coenobii Monachus, qui circiter annum mu vixit, Qnjrinalia edidit, H 
efl carmina multigena in laudem S. J^irini Patroni fui , quaapud Henricum C ani fit m 
exjiant tomo i. In his Paffto S. Quirini Martyris , Tranjlatio in Ttgerfenfe Alcmafie- 
num, & miracula plurima recitantur. Occafio fati a tranflationis repetitur ex cade Ro¬ 
ebi Otkarii filii: qua hifioria quamquam fubdubia quadam continere videatur, huc ta¬ 
men Metelli verfibus referenda eft. 

Hujus * temporibus gemma potens cxful abit procul, 

Cui gemmis vigor eft Sc fpccics clarior omnibus, 

Summis digna viris , quam redimant dividis fuis, , 

Et cui fe pariter rcfquc fuas dignius offerant. 

Quorum gcfta prius, fic opus eft; commemorabimus. 

Pcrfonas meritis* , officiis, ftirpequc nobiles. 

Ut tradunt * veteres notitia: , carmine pandimus. 

Diva progenie par geminum prodierat decus, •. 

Fratrum bclliporens ac locuples divitiis honos , • 

Pir pinum quibus & fama refert (lemmate proximum , 

Infignis Caroli , qui validus Regna tulit , patrem. 

A d a t bertus eis nomina funt , O c c a ri us quoque. 

Alter Bajarici jure Comes prxeipuus foli : 

Burgundis alius belligero robore Dux probus , 

Quem gens illa canens prifea vocat nunc Osigerium. 

Primates Procerum confilii clavibus intimis 
Aultm corde tenent : fcd manibus proelia digerunr. 

Coram Rege Duci nempe tener filius cxllicit, 

Urbanofque fales intra genus tum puer imbibit. 

Huic ludo tabulx Regis erat filius obvius: 

Donec do&ior hic obtinuit promtior aleam. 

Rixam vidhis agit. Corde, patris forte potentius, 

-Et R o c h o jaculans mortifere vulnus * adegerar. • 

. Sublatum puerum confcquitur mors properantior. 

• Clam funus tegitur , res ftudio multiplici later. 

Miliis continuo pro Duce fcu fratre fuo viris, 

Ac .•••. retinent urbe fuper , rem tamen occulit. 

Tradiatus ttidao protrahitur , nec d.acur his diu 
Sufpcnfis ratio confilii quid mora pofcerct. 

Tandem rradta diu fic dubiis caufa refolvitur. 

Refponderc Ducem jure fuo Rex jubet ac Ducis, 

Quid dent judicii jura rei , qux refici nequir. 

Dux dijudicat hoc , quidquid erit , prorfus om.v, 

Quar 


Digitized by t^OOQle 



.!TRANSL. SS. ARSACII ET QUIRINI. <S6j 


Qux fcntcntia dum przcipuis Principibus placet, 

Adicnfii cclcbri firma ftetic , nec rcplicabilis. 

Tunc balifta vclut rcnfa fcxcc* damnifica. manu. 

Telum fubjiciunt corde parris de nece filii. 

Quod fic judicii chorda recens pellat ad intima, 

Ut prolis doleat morte , tamen nil fuper hoc agat. 

, . • . .Rex cafum pueri notificac cum patruo patri. 

Nullas inde moras «tribuens , expetit ut fibi 
Sacramenta daret, quo nihil hac re grave praeparet, 

Et legis propriae judicium legifer impleat. 

Formidanda manus Regibus haec tunc adeo fuit. 

Tam robufta Ducis, quam Comitis lata potentia: 

Ut non ante loco prodierint Rex , Proceres quoque, 

Quam Dux atque Comes rite fidem Principibus darent, 

Ob cladem pueri nil odii vindicis exferi \ 

Sed crimen veniae contribui Regis honoribus, 

Et Regni Procerum ne fubcant bella nepotibus* 

Solvunt concilium pace data militiae globi. 

Rebus difpofitis accelerant in fua Principes. 

4. Dtfcribit dein Metellus alio Atque alio verfuum genere, ut duo illi Proceres *DeO 
fefe fudque omnia offerre dijponentes p refelli Romam fwt ob patrocinia San&orum con¬ 
quirenda : atque fuadente Zacharia Pontifice direptam a Barbaris tranfmarinis urbem 
& patriam ulti, bofiibus deviftis & jpoliis ereptis, denique ut a Pontifice Romano 
S anciorum , adeo que S. Quirini Reliquias tandem impetraverint. Sulfetta videtur eA 
!'Barbarorum in urbem Romam excurfio , Vulgato Anafiafio alii/que ignota : tametfi 
Audior tam approbare nititur bis Verfibus. 

Latix tunc pater urbis Zachakias 
V ice Petri regit orbem lacer omnem* 

Recitantur fuper hac re fua feripta. 

Data quondam tibi, Przful Borfifaci, pie Mattyt* 

Ea noftram quoque firmant rationem, 

Nifi nomen Procerum nil tacuerunt. 

Breviter rem quoque totam manifcftant» / 

Spoliatam regionem peregrinos reparalTc. 

Illud vero obfervatione dignum efi, quod Metellus Aqnd»* Romuleas Jentet & iterat » 
tnemorat, fic: 

Sociis Teutonicis Conglomeratis 
' Comitantur Proceres agmina pripji. 

. . Aquilas Romuleas Noricus cnfis 

Regit, ac ducit io omnes penetratorius hoftes. 

Er infra : 

'' Vr&rites Aquilz renovaijt decus urbi! herile, 
j. Ad Tranflationes Reliquiarum, qua* Adelbertut & Ociorius 4 ^ackar% obtinue¬ 
re , refieElenda oratio efi. Et primum quidem fandiorum Arfacii& Hippolyti , pofiea St 
Quirini exuvias impetraverunt. De duobut primis .fic agit Metellus. 

Accelerant reditum 
Munere fandarum felices divitiarum, 

Pro quibus exieram. . # 

Nam margaritas deportavere beatas 
Egregias pretio. { 

Qucis loca fundorum pift in£tiru£rc fuorum • 

In facra jura pei» 

Norica fert horum provincia trina locorum* 

Quar prius ediderat » 

Nomine priijiorum Procerum fub Apoftolicorum 
Laude, Quirine , tua* 

Arfacium Cleri thermis ftatuerc foveri 
Pervigili (ludi?. 

Hippolytumque choris illuftrav.cre canoris, 

Quos modi Clerus agit : 


Aci a SS. Ord. S. B. Suculum III. 


pp P? 


Anh. Chju 
»ce xuvi. 

M AII 
-XVI IU 




Digitized by 


Google 



Ann- Chk. 
i>cc m.v i. 
M All 
xvm. 


*IW» 


666 TRANSL. S$. ARSACII ET QJJIRINR 

Non ita fundatos , fcd in hoc quondam rcnovatost 
Ut veteres memorant. 

Huftia virginea: me fugerat aula chorde 
Rhcnicolis propior: 

Qua bibitut fcypho vivis lignis anaglypho . 

Unde medela patSt. 

Hinc dubium otitur, an ex urbi Mediolano , ut fuperius fragnunfufn prafeti in 
potius ex urbe Roma S. Arfacii corpus in llminenfe Monafrerium adve&um fit. Cer¬ 
te Arfadus in indice Mediolanenfium Pontificum locum non habet apud Fghetlum. 

6 . Pofthac Metellus Tranflationem Reliquiarum S. guirini ejufque miracula fu fi 
de fer ibit > ex quo potiora dumtaxat excerpemus. 

•Eunt ab urbe Principes pii domum. 

Sacrata dona deferunt. 

Salute patrias perenniter beant, 

Sacris dicatas offibus 
■Parant, reli&a Roma: gemma nobilis 
Et alteris mioantior. 

Ut adferatur ocius fideliter. 

Quod hoc modo peregerant. 

*Erat fibi 'Clero nitens fororius. 

Vocatus -AuDow*, hunc cient> 

Et ad SaccrdOtcm citato dirigant. 

Celer nihil moratur is. 

Mandata Principum precefque Prxfuli 
Refert Petri vkario. 

Memor fit ille fponfionis ardue 
Viris potentibus dat*i 
Paraverat terenda membra vale jam* 

Quod atte textili fuit. 

Ubique palmeis Connexum 'fpdtulis 
Sagaci diligentia. 

Subinde cautus advocaris nuntiis, 

Viris honeftioribus, 

Prefentat imminente canticinio 
i In Vefte paSrtiea latens 1 

Corpus facrum, fuo fiiper fignaculd 
Prxmunicns farcophagum. 

In fumma monet Pontifex , ne qua cutiffitate figiUum 'keliqhits ippofituUt violinti 
quod cum illi fecus ‘feciffent, reverberantur ilico, divinitus cadunt ab igne vindici, tn* 
ternuntiis ad fratres direSlis mittuntur viri inclyti qui alma dona deferant, 

No&u remiferant folo farcoghagum, 

Tegrineique lacus ripa quietem ceperant'} 

' * Ubi falubris vina fontis exiit • 

Sub loculo , fcarebris fluens perennibus» 

ALgris fidus fit ifta lympha crebrius, 

Quos etiam tumulo redifle contigit gfaves» 

Eons hic petentibus diatim Martyrem 

Conditus aedicula , levamen eft feffis vii. 

Corpus beatum deftinato jam loco 

Ecclcfia ftatuunt J e $ u dicata qux manet. 

In hac enim ftetit ParronQs inclytus, 

Duin fibi conftruitur domus decore debiten 
Eam fubinde Principes ut explicant, 

Innumerus populus Fidelium concurrere. 

Provinciales tres^ Eplfcopi cd • 

Magnifico Proceres honore convocaverant. 

Ab hi% prius faeratur aula nobilis 

Principibus geminis Apoftolorum maximis*» 

Quorum beata gratiis fic pratnirct, 

C Credere fi liceat, nec invidendum fit facris ) 


Digitized by 


Google 



/ 


TRANSL. SS. ARSACII ET QUIRINI. 667 

TJc prxtcr urbem , verius nufquamloci 

Inveniantur, ubi promiferint le tantidem. 

Pera&a dedicatio refulferat, 

Lxtitia celebri pcrplurima cum gloria. 

Cruces dehinc vexilla fublevavcranc. 

Thure vapor redolet, nitent lucerna: clarius. 

Sollemniter corpus tulere Prxfules, 

Ecclcfix modica: lignis procul Tonantibus. 

Triumphus altius levatur Martyris, 

Plcbifonis modulis fcquentc pompa Principum. 

Parata nempe tumba dc petra Yuit, 

Corporis ad requiem muro coa&a firmiter. 

Qua dum reponi debuit Martyr facer, 

Palmicia tunica tedtum levant Tarcophago.' 

Pedum levi de fine fert Epifcopus, 

Prelbyter a (capulis & parte ponderis lequens,- 
Intra manus gemmam tulere pendulam. 

Depolitis pedibus , tumbam fuper Prxlul ftetir. 

Adhuc tamen pedhis tenebat Ptclbyter, 

Cui cadit in manibus pars una corporis facri. 

Per palmea: fporex foramen exiens, 

Sanguine fic rofeo repente purpuratior, 

Vclut die peremtus hac ipla foret. 

Cantica clara lonant ftupore plena gaudii. 

Grates aguntur omnium patri Deo , 

Quod dedit hos hilares fui redire muneris. 

Dotale pignus hinc fic Ilminenfibus, , 

ld tamen hoc merito quod A uno n his Pater foret, 

Cuj us labore |(os adeptus hic erat. 

Et locut ipfc Tuis avunculis fubje&ior 
Chirographis lacrx tumbx cohatferit 

Martyris exipiii. Ducis * fub ufquc tempora^ 

Qui detrahens Coenobiis fundos fuos » 

Funereis manibus dedit necem Ducatui. 

De tumba, Martyris & crypta fub ea t & de pajfeffionibus cettatis Uco 4 
funditoribus i & de Duce Arnaloo qui Ecclejias fioliavit, 

ac de fine ejus. 

M Arivr San&orammedius circuinpofirorum 
Conci ufus cft in faxeo denique maufoleo. 

Margaritarum quali centrum bis geminarum 

Ardens tenet carbunculus quintus in arce mfcansJ 
Ambitur (acris in gyrum quatuor arcis. 

Quidquid reconditum gerant, qui (ciat ipfc canat. 

Hoc rumen hac dc re vetus audet rumor habere. 

Primariis viris, locus quos colit ifte patres. 

Dum Romanorum praedas retulere facroram. 

Et optio dabatur his fumere q(ue cuperent. 

Non line majorum pretiofa parte facrorum, 

Vi&otix fcu gloriae pratmia digna data. 

Nec tanti minimum fpblii tulerant libi primum: - * ‘ 

Divifor eft enjm libi pcomtior ipfc leo. . - 

Crypta fub his cumbis lacra continet abdita ; turbis 
Rivi fluunt hinc> gratix , Martyre propitio. 

Et dedu&a tyrannis ultio jufta. ; , ■ ■ < 

Vibrat diu plagam minans , live ferit gtavidt. 

Perfert jure pari plerumque fuos tribulaxi, j 

Quorum preces audit tamen, mox relevans humiles > ■ 

V P p p ij 


ann.ch*: 

DCC XLTU 

M AII 
XTlIt. 


No TAA 


"Arnaldi 

infra 


Digitize, h' t^.OOQLe 




668 


Awh.Ch». 
pcc »irl. 
M 411 
X T I 1 I 


TRANSL. SS. ARSACII ET QUIRINI. 

At confummatis tumbis & consolidatis, 

Ovant ibi perampla plebs ac Procerum numeras. 

Tunc fundatores feripeas tribuere loco res, 

Centum minus quae tunc erant 3c quater undecimo 
Infra millenos manfus fcriA duode nos. 

Nihil fui reliquerant BajariCa patria, 

Qnod non divino tcfti tribuere Quirino, 

Determinatum finibus indubiis penitus j 
Centenos prarter manfus, quibus Sc reverenter 
Altenfium novo loco fublidium dederant. 

Sic gladios ars Fratres fimul impofuere 

Gemitibus nimis fuit (eque Deo tribuunt. 

Hinc trabeas clamydemque libens deponit uterque, 

Et ad Dei laudem capit monachicos habitus. 

Quinquagenorum trina vice grex Monachorum 
Manebat-inftitutus hoc Coenobio fub cis t 
Qui prxlcriptorum nihil amifere bonorum, 

Sed plurimis annis prius detinuere diu 
Ultra centenos ac feptena vice denos, 

Nec fenferant injuriam jura priora loci» 

Cum tandem magnus fpoliavit templa tyrannus, 

Regni monarchiam volens prxripuifle libi. 

Prxdia cun&orum tunc Norica Coenobiorum 
Decreverat primatibus tradere rapta locis t 
Qu6 fibi faviflent quxeumque geri placuillet, 

Adverfus aulx Principes Eccleiiamque Dei. 

Hujus ab hoc dimota loci pofleffio tota 

Ditat per omne Noricum progeniem Procerum, 

Per qux fundatus locus omnibus eft fpoliatus, # 

Nihil remanfit ex eis , conditus in quibus eft, § 

Bis nili fepteni manfus deciefque deceni. 

Honore continet tamen fe nihil imminuent, 

Dumtaxat floris divina laude prioris, 

Parendo Regibus, dabat lumtibus obfequiUm. 

Procin&um de jure negat rapto libi rure , 

Regalibus ftipendiis. quod prids obtinuit. 

Ponte falinarum loca viginti patinarum, 

Duobus additis , limul luftulit ille furor. 

Conventum Fratrum poft hanc prxdam reparatum 
Fidelium fequentium dona patenter alunr. 

Dux tamen Ahnaldus line laude diu memorandus, 

Senlit citd plagam Dei, morte cadens Celeri: 

Dum Ratifponx curtim parat ex regione 

Primoribus le&is , ut hxc qux ftuduit peragat: 

Nuntms hunc Chrifti terrens affamine trifti, 

Ulricus Antiftes necem prxeinit indubiam. 

Ni reparet gratis fpoliata facraria (an&is, 

Et altera die refert nil dubitans obitum. 

Commemorans itidem fuper hoc libi cognita pridem 
In vilione , qux duos prodiderat gladios: 

Unus ubi capulatus & alter non capulatus. 

Ducis tvrannidem feram denotat acephalam.' 

Princeps 'dcfpexit monitus , nec capra reflexit j 
Sed urbe cum Primatibus conlilium tenuit. 

Curia prxftabat, Proceres jam menfa vocabat: 

Sedes petunt fatellites quifque fuo dominO. 

Oppolitum Dux ipfe libi fertur pofuille 

Epifcopum, prendenfquc jam fercula mittit ei. 

Ut convivarum primo fummoque fuorum: 

Et curialitate fe vivere mandat adhuc. 


Digitized by {jOOQLe 



TRANSL. SS. ARSACII ET QUIRINI. 66f 


Cui Praefui reddit , noftem quod adufque dies fit. 

Refert ut ifta nuntius , verba dolor fequitur. , 

Dux improvifi finis fubita paralyfi 

Correptus efFertur domum , nec mora vita fugit. 

Mortuus occultatur , ut allodium capiatur, 

Quod lingulis promiferat Principibus tribui 
Bxfpoliatarum de fundis Ecclefiarum: 

Erc&us in fponda tamen ponitur exanimis. 

Palmas frigentes fibi compofucrc clientes, 

A mortua mortem manu fufeipiunt Proceres. 

Crimen viventis libant tadhi morientis. 

Quod cuique complacet, rapit de manibus rigidis» 

Fert Emmerammi domus ipfius olla tyranni. 

Arcu notat pi&um fuper diftichon eximium: 

Vivus follebam faciens quacumque volebam. 
Innihilor sub humo, sic erit omnis homo. 

Hattentu ex veterum multis feriptis , tam cognitis quim incognitis , tarminum /ut¬ 
ram argumenta depremfit AfeteBut.pt/iea miracula tjufiem Santti verfibus fuit perfe- 
quitur , in quibus nihil nili vel fcnptum , vel tefte fupcrftite di&um i fi adfirmat. 
Pracifua huc referre fafficiat. 


Anm.Chr.' 

SCC UTI< 
M Ati 
XVI I I. 


‘De miracule circa Akan Fpifccfam , qui cum Abbate Megilone Reliqui at 
S. Jj>uirim apud Ilmiuam tellere nitenti fenfum vifurnqneperdidit. 

L Ate frequens .••• fama Martyris 
E Francis terris trahebat exteris 
Aram Epifcopum , videret ut locum. 

Abbas habebat cognitum prius virum : 

Ob hoc eum revilcrat libentiis» 

, Amicus alter alterum fciens ovat. 

Antiftes olla Martyris dari rogat. 

Abbas ait: Maufoleo reclufa mnr, 

Nec de foris quidquam remanfit ufpiam. 

Si partiendum quippiam refederit. 

In limina Coenobio videbimus: 

Ubi tenetur portio recondita. 

Ex Martyris delapfa fola corpore , 

Ne deforet pignus filis fidelibus» 

Hzc dixerunt uterque : nec moras agunt t 
i Ad limina: locum citi le transferunt. 

/Evo graves requifiere Clericos, 

Ubi foret facrum pignus reconditum» 

Quod unitum Martyr reliquit integer. 

• Illi fibi facram dedere capfulam, 

Cum qua lecus tumbam fedent Arfacii, 

Qui. przminct Patronus ipfius loci. 

Dum panderent capfam , brevemque tollerent 
Ibi reconditae falutis indicem: 

Vix nomen illic Martyris relegerant, 
stn Et mens cos lumenque vifuum fugit. 

Tantum remanfit virium fibi vel fcnfuum, 

Ut abditam capfam citd reponerent, 

Solo ruunt jacentque fupplices diu. 

Fletu petentes •gratiam reatibus. 

Placant Deum diutinis precatibus. 

Tandem prior redit vigor cura vilibus. 

Auferre venerant loco facrum decus: ♦ 

Gratum tenent quod non fibi perit falus. 

A R an hic memoratus fuit V virtzjburgcnfi Epifiopus , quem una eum Sigahardt Als- 
bate Fuldenft pro Cariem anno contra Sci avos ama tulijfi perhibent Annales Fuldetsfis ad, 

PPpp iij 



Digitized by t^OOQle 



Ann. Chr. 
»cc xtvi. 
Maii 
XVII 'It 


«70 TRANSL. SS. ARSACII ET Q.UIRINI. 

annum dccc ixxn. San&um Arnonem vocatBrufchius in fydabo Epifcoporum Her- 
bipolenfium , ejufque pontificatum definit ab anno dccc lu^xcii, quo a Nort- 
mannis cafus fuijfe dicitur. Hinc colligitur at as Megilomis, qui Tergcnfis Abbas 
quartus , aliis quintus numeratur. 'Deinde refertur quoddam miraculum de muliere, 
qua brachio debili fecit circulum de pane offerendum Santto , pofiea brachio circum¬ 
dandum. quo fallo vigor brachio refujus fit. Item aliud de alia muliere > qua cum lava¬ 
crum cuperec fibi vefpere fabbati lapidum celerare calore , filices manibus capiebat, 
politura foco cumulato. Deus ferit illam, fua jura , hoc eft religionem Dominica te¬ 
merantem. Siquidem filices digitis coalefcunt, cruciantquc cremando tenentem. Plu¬ 
ribus exin reccnfitis miraculis , Autlor agit de puero languente, qui gleba penfatus ad fon¬ 
tem B. Quirini, in triduo defun&us cft. Ifiius ritus non ita obvii narratio hic txhibenda. 
Fons patuit medicabilis omnibus, 

Subfidium populis cupientibus 
Corporeis fuper anxietatibus. 

Martyr ut huc Latio venit exfulans, 

Hxc voluit dare flumina gratix. 

Jura tamen tenet hxc fpccialia, 

‘Quod puerilia corpora morbida , 

Si fuerint ibi cum prece fcdula, 

' Penfa folo , fcquitur reparatio. 

Non ira feptima lux aderit fibi, 

Quin miferos reparata falus levet. 

Aut pia Inors requiem placidam ferat, &c. 

Sequitur aliud id genus miraculum de homine quodam , qui panibus tc Cafeolis ibi fe 
penlans , ea pofiea diftribucbat egenis, quique lotus Sardium ita peroravit: Si vivere 
debeo corpore femi , nolo diaria vivere feptem. utrobique non novem , ut nunc fit, 
fcd feptem dierum mentio. 

Atque ut finem fanamus , breviter memoranda fiunt miracula duo , patrata m duo 9 
homines ob homicidium confirillos ferreis cireulis. Primum fic fe habet » 

Quidam exde reus ftravit avunculum. 

Spernens jura propinqui. 

Inferracus ob hoc nexibus alperis. 

Ibat per loca famfta, 

Qusrcns & veniam criminis iplius. 

Et nexus quoque folvi. 

Hic dum tenderet , ut Saxonia pium 
Quarfiflct Gotehardum* 

Abbas ante fuit qui Tegrienfibus 
Uno nec magis anno: 

Apparens fenior canitie mera 
Affatur peregrinum: 

Quxras Bojarix , vir bone , finibus 
San&i templa Quirini, 

Qui Martyr fitus eft corpore nobili 
In clauftro Tegrienu, &t. 

His di&is , monitor vilibus excidit* 

Surgit prxmonitus vir: 

Promilfifquc bonis filus , iter petit 
In terras alienas , &c. 

Ferri profiliunt denique circuli 
Viva carne fepulti, &c. 
t/f Iterum narratur hoc modo. 

Alium parili vice ftri&um 
Ferri torques onerabant. 

Aderat venerabile feftum 

Renitens in fronte Novcmbtis , ffrti 
Srgtic orans xger ibidem 

Piefatem Martyris almi. 

Quatenus dignetur ei 

Cruciamina folvere longa. 


Digitized by 


Google 



TRANSL. SS. ARSACII ET QtJIRtNt. Cfi 

Subito ferti refoluti 

Nexus procul cxfilicre, 

Cute qui merii moribunda 

ln corpore delituere , &c. 

Hic de Metelli verfibus relata futue. Ceterutn ne quis di Monafierii Tegrienfis 
conditoribus Adalberto & Ockario addubitet , fuccurrit Privilegium Ottovis fecundi 
datum iv. Id. Junii » anno dominici Inc. nccec ixxi x, in quo Coenobium Ter 
garinfec duo germani fratres & illuftrcs Comites Adaibertus & Otoarius 
temporibus Pippini Regis Francorum condidifle memorantur, 8c a fandto Papa Za« 
charia corpore B 4 Quirini Martyris impetrato venerabile reddidifle : ubi omni patri¬ 
monio fiio contradito ipii coma capitis depolita t monachico habitu fufeepto * unu* 
de duobus fratribus , Adalbertus nomine , in eodem loco centum quinquaginta Mo¬ 
nachorum primordialis exftiterit Abbas. Hic nempe principalis & regia exftitit Ab¬ 
batia, &c. qua eadem in litteris fubfequentium Regum & Pontificum Romanorum comi- 
memorantur apud Hundium. -* 

‘Denique corrigendus e fi M olanus in Additionibus ad lfifitardum prid. Kal. Maii, 
ubi agit de S. Quirino : cujus Marryris pallio , inquit j licet temo Kalend. April. 
faCta iit , hic tamen feftive recolitur, quando iacri Rcliquii corporis ejus ab urbe 
Roma ad civitatem Nuflienfem ( legendum Huffienfem ) tranflatx funt. Neque enim 
qui tertio Kalend. Aprilis colitur S. Jj)uirinus , is efi qui in Alamanniam tranflattts 
efi, fed S. Quirinus feu Cirinus , qui oftavo eafdem Kalendas honoratur , ut patet ex 
Metello, neque hujus Jjfuirini corpus Hujfiam tranfiatum efi » fed in Monafitrium 
Tegrienfe , ubi haflrnus religiofe adfervautr. 


Ann. Ch*. 
» e exivi. 
Mni. 
iiriii. 


VITA SANCTI VVIOBERTI*»»e»* 

DCC XLVIt; 

ABBATIS FRITISLARIENSIS IN HASSIA, a “‘ 

• . 

Au&ore SeRVaTo Lupo Abbate Ferrarienfi, faeculo ix, 

# 0 • 
m 

Ex editione lohannis Bujfdi & Stephani BaluzJi. 
t> B S E R V A T 1 O N E S P R M V I JE. 


1 . L1PRE& advertimus i g b eH. t '6 s 'eokefri temporie iifdimque fere lo~ y T j e g en {' 

U lIPW fl orH *Jf e - P r i mus occurrit Vicbirchtus , qui pofi S. Egbirtum * 

J| ex Hibernia in Ere fiam pradicationis gratia trajecijfe dicituT apud "Be- 

CfjgZmjmk. dam lib. s Hifi. cap. to. Secundus Vibertus feu Wmberchtus Ab¬ 
bas Nutcellenfis, S. Bonifacii Arichtepifcopi Maguntirii praVeptor, in ipfiUs Atiis ce ■* 
iebratus. Tertius S. Vigbertus Jeu wigberchtus Abbas Fritifiarienfis , de qui 
hic agere inflituimus s Quartus Wig&eAtus Monachus Fritifiarienfis , hujus difcipU- 
lus & iri regimine (ut quidem conjicio ) fkccejfor. Quintus Vig berT u$ , facularii 
(ut vocaht) Prsfbytet , S. Bonifacii comes ac difcipulut , uti & duo pofieriores. Het 
inanifefie difiinguit S. Bonifacii epifioU tf in hunc modum: Paterno aniore dilectio¬ 
nem vcftrarh oblecro, ut eo majore cura monafterialis normam viti cuftodire Audea¬ 
tis, quo Pater veftcr VigbeRtus defundtus eft, nempe S. ri/igbirtut quem pia 
inanibus habemus. Subdit de alii: WigbertiIs Prcfbyter & Mcgingordja Diaco¬ 
nus Regulam veitram vobis iniinuenr. Exfiatinter Bonifaciariot epifiola e3 b h r-* 

't i Abbatis ad Lullum Epifcopum j quem Vvigbertum Abbatis Fritifiarienfis cogno¬ 
minis difcipulum & fuccejforem cjfe fufpicari licet, fijdm fivigbertus Abbas primus 
Fritifiarienfis feptem anriis ante Lutti ordinatitnim in vivis ejfe defierat. Porro diver- 
fttm ejfe Nfigbcmim Fritiflarienfem Monachum & Prefbytcrum a 'Wigbcrto itidem 
Prcfbytero, qui ex Germania in 'Britanniam reverfus duas Lullo Epifcopo fcripfit 
epifiolas, qua funt 102 & no inter Bo&facianas ; confiare videtur ex epifiola no, in q»A 


Digitized by i^OOQle 




«72. VITA S.WTGBERTI ABB. FRITISLARIENSIS. 

Ann.Ch». LhILo cenfulto de fu* ipfus reverfione in Cjormaniam, exponit propinquorum & amico*. 
Ccc hvji. tum obfeftenttum conatus. Amici mei» inquit, Sc propinqui 6c terram & hereditatem 
Aik». mi. f uarn m ihi promittunt , & dare difponunt , fi hic cum eis permanere difpono. Qjtd 
fane verba vix conveniattt Monacho, cui nec parentum hereditatem adire, nec cum ipfis 
confuetudinem habere licet. Erat ergo quintus ifte Vvigbertus Prejbyter (ut puto) facu- 
■ daris, eui Ecclefia quadam k Ludo commiffa fuerat, id quod probant ipfus verba inna¬ 
tata epijlola: Si bonum tibi videtur Sc tua voluntas fic, ut ad vos citius redeam; Ec¬ 
clefia: Sc minifterio cui ante defervivi * me dimittas, de uno rogo & obfecro. Ad S. 
Vvigbertum accedamus. • 

S Vvijrbcr- *• 5 . ViGBtuTi Abbatis primi Fritifiarienfis Vitam i Johanhe Bufio primkm 
ti‘Vita feri, 'editam, a V. C. Stephano Batuzio Notis iHufiratam, exaravit Servamus Lupus 
pta a Lupo, anno *ccc xxxvi, quo fiudiorum caufi in fuldenfi M onafierio ver fabatur Diaco¬ 
nus. id operis adgrejfus efi hortante Bun o feu B Kurfo primkm Fuldenfi Monacho, 
cum Abbate Hersfeldenfii MoAafierii, in quod recens S. Vvigberti Reliquia metu Sa- 
xonum Buriburgo tran/latu fuerant . ficuti Lupus infra capp. 24- & */ rem gtfiam com¬ 
memorat. kdidit etiam Bufitus Homilias duae de S. Vvigberto, in mf. cod. Domini- 
\canorum Mogunfiacenfium Vita ipfius Continenter fuljetia*: quai Lupi nomine ac cen* 
fu defiitutas recudere non Vifum efi opera pretium. Legerat etiam Bufdus ipfe in mf. 
•cod. Maguntino Soc. Jesu aliam S. Vvigberti Vitam metricam, BruIitarbo 
H crveldcr.fi Abbati Bruni fuccejfori dedicatam ab Ftersfeldenfi Monacho, qui no - 
Vren fuum his litteris Had. Tac. Cun» exprejfit. At eam Bufitus JHli barbarie 
& tenebris offenfus non Vulgavit. 

MonaJMca on *fi lcam Vvigberti profejfienem lacet Lsspui , quam fatis probat regimen 

profcjfio!* Monachorum Fritifiarienfium, quibus prafuit haud dubie Monachus ipfe. Eduttui 
fuijfe Videtur'in Canobio Cj lefiingaburgenfi feu Glafionienfi, quod in WeHenfiWefi* 
SaXoniU agri fitum erat ; aut certe in Vvinbumenfi i inde in Germaniam cum aliis k 
S. Boni facio arcejfitui efi. Argumento ofiipfiut Vvigbetti epijlola ii inter Boni facio* 
nas. Dominis fan&is & in Chrifto defiderandis Patribus ac Fratribus in Monafterio 
Gleftingaburg confticutii e Germania dite&a, qui eos de profpero fuo itinere certioret 
facit, additu in fine his verbis: Salutate Fratres in gyro, primum IMgelCum Ab¬ 
batem & congregationem noftram : ac mandate Matri me* Tcttan atque congrega¬ 
tioni ejus profperum iter noftrum. fuerat ergo Vvlgbeftul Monachus fub Ingrldo 
Abbate, cujus Congregationem appellat noftram. Cujus Vero Monafierii Abbas fuerit 
ingeldus, nobis latet. Certe in catalog 4 Virorum Mufirium Glafionsenfiutts S.VVigber - 
tus locum non halet, nifi ipfe defignetur ■ nomine liberti Epifcopi, / Glafionia ad* 
fumti, qui ann6 dccc obii/fi fertur. Forte Ingeldus praerat congregationi Monacho¬ 
rum in Vvinburntnfi M onafierio, ubi SanfHmoniales regebat Tetta, quarti fuum ipfiut 
Matrem, id efi Abbatijfam Vocat Vvigbertus. Certe ex Vvinburnenfi M onafierio ar- 
uejfivit Bonifacius Liobam feu Leobgytham Cum aliis, Tena Abbatijfa annutate, ut irt 
Altis S. Lioba anno 772 referendis Videbimus. 

Abbsi non 4 * ^on immerito dijfcritlt Stephatius Baluzius a Chrifiophdro BroVIsero, qui irt 
, Chorcpi- Jtotis ad HRabam epigramma nt cenfet Vvigbertum fuijfe ChoCepifcopum, quod Lu- 

fcopus. pus infra cap, } ipfum Sacerdotem fecundi Ordinis appellet. Eo enim nomine Prejbyte- 

, rum non raro fignificari probat illufirijfimus Petrus de Marea in tib. 2 de concordia Sa¬ 

cerdotii cap. 14 f. /. Jjfijipp* Sacerdotis nomen Epifcopis & Frejbyteris commune, 

J rimo quidem Epifcopis , fecundo Frejbyteris convenit. Hunt lotum egregie itlufirat li¬ 
er de Vita fanEti Sequani Abbatis , quo ad Prefbyccrii gratiam promoto , quidam 
Clericorum Magnimontcnfis opidi aetate primi, moribus tamen ultimi, videntes fibi 
praeponi Sequanum fecundi ordinis Sacerdotii honore , contra mufiicare coeperunt. 
Non ergo Vvigbertus fuit Chotepifcopus, ftd Prejbyter & Abbas Monafierii FritifU- 
* le f a is de ** tn fi* tn Hajfia * ad fluvium Adranam * conditi cirrittr annum dcc x x i v, quo de 
Hefft M on afier io plura inferius in Notis & in Vita S. Sturmii Abbatis Fuldenfis ifiic edu- 

* lEdee (4ti. Brutum efi Cetnobium iftud, ac prope locum hodie quoque ppidum Fritzlar cer¬ 

nitur. 3 ^»*d untrrymum Vita S. Bonifacii feriptorem dicitur Bonifacius Vigbcrtum in 
Monafterio quod nuncupatur Hernolasfelda, Fratrum conftituific Procuratorem, id 
ifi Abbatem Herveldenfis feu Hersfeldtnfis Monafierii , nt conjicio. Qjsod tamen pra- 
termijfum a Lupo efi, qui Vvigbertum duobus tantum Coenobiis , Fritifiarienfi pri¬ 
mum > dein Ordorftnfi prafuijfe memorat. oAhonymum fortafft decepit tranfiatio corpo¬ 
ris 5. Vvigberti faila futi Lupus refert) in Hersfeldenfe Menafierium: cujus Mona¬ 
fierii Vvigbertum faijf* Abbatem exifiimavit Jfieb id que eo loci fcfultum. 

S » 


Digitized by ^ ooQle 



VITA S. WIGBURTl ABB. FR!TISLAIUENSIS..67) 

5. $. Vvigberti memoriam faftis facris confignavit HRabanus Maurus Idibus Au- 
gufti ir/ hac Verba: In Germania provincia >. Wigbcrchci Picfbytcri & Confcfloris. 
Vbi vides, Abbatis nomen (quanto magis Monachi?) non raro fremi filent io apud 
antiquos > quum ei qui Abbas erat, accedebat Pre[byteri gradus, quod jam non Jemel 
obfervatum. Ecclefia S. Mariae ad Fuldani, in monce fica , in crypta orientali reli¬ 
quias S. Vigbreti continebat, te(l'e HRabant in epigrammate i£7. 



PRiFATIO i|U CTORIS. 

E verendissimis Abbati X**0 a , eun^tjipae TratYibds tjkt, 
LupuS plurimam fojpitattf/h. Cuft&attti mihi virib&fqite propriis 
diffidenti , ut vitam S. W^gberchti ftilo corter proTequi, 
Veftra, dile&i Patres, extorfic inftantia. Et xquum fuerat, ut ih 
obftinaciffima negatione perfiftetem, quando ad id quod me imparem Ean- 
tx materix tenuitas deficit ingenii, accdfic ut hoc opus a vobis eo potif- 
fimum tempore quo eflfem occupitiflimus peteretur*, ni me caritas, remotis 
gravillimis neccilitatibus meis, Ut veftrx voluntati morem gererem, compu- 
lifiet. Siquidem huic qui pareat fuis negle&is, interdum fratqjnis profpicic 
commodis. Igitur fuccubui veftro imperio. Ceterum divinx erit clementix 
& interceflionis beati viri, cujus gefta ex aliqua parte contingere ftatui, 
ut digna memoria digno fermone fcribancur, & qux clariffima funt quali¬ 
tate, fuis fenfibus incultis deformata non horreant. Nec vero cuiquam 
hxc ideo judicentur infirma , quod oftingentefimo trigefimo fexto anno 
dominicae Incarnationis, Indidione autem quarta-deckna,praefens opufcu- 
lum cudens , artte nonaginta annos b a&a repetere Videat t cum {irofedb 
fi vel leviter eft eruditus, noii ignore^ahiftium Crifpum , Titumquc Li¬ 
vium non pauca qux illorum xcatem loflg£ prxccffefattt, partim auditu, 
partim lechone Comperta n arti (Te 1 & , ut ad noftres veniam, Hierony¬ 
mum Pauli fui vitam , qux certi remotiffimA fuetat, litteris illuftrafle 5 & 
Antiftitem Ambrofium virginis Agnes c paffionem, cui ptofe&b contempo¬ 
ralis non fuerat, editam reiiquiflcv Neque nova hxc eft, &: qux fola de¬ 
precationis egeat majorum negligentia, fcilicct tanti viri fa&a non efTe 
mandata memorix: cum non ab his modo qui haud longe ante nos vixe¬ 
runt , verum ab eis etiam qui quamlongiffime prxcefferUnt, graviffima 
quxdam (upptefta cngnofcamus» Proinde cur mihi fides derogetur noh 
video, cum fi culpa fuit ha&enus virtutes hujus eximii viri litterali non 
'comprehenfas officio, hac profe &6 me exuo, nihilque praeterquam firmi f- 
fim£ vobis comperta r mihique quodammodo adlignata, legere volentibus 
prxbco. Id autem i periti benevolentia le&oris obtinuerim, Ut ficubi La¬ 
tini fermonis lenitas hominum locorumve nominibus Gctmanicx lingux 
VCrnaailis afperatur, modice ferat,ac meminerit non carmen me feribere, 
tibi poetica licentia nonnumquam nomina mutilantur, atque ad fonorita* 
tetu d Romani diriguntur eloquii, vel penitus immutantur 5 fed hiftoriam, qux 
fc obfcurari colorum obliquitatibus renuit. Verum jam propofitum ordiamur. 


a Brun todat Lambertus Monachus Hersfel- Agna dicerent , rarius Agne, Agnts. Ado in lin- 
denfis ; at lapidis inferiptio de dedicatione Hitfau- cero Mattytologio: x 1 1 Kaltni. Vtbr. Natalis i. 
gienfis Ecclefix, i Nicolao Serario relata lib. $ Agna, Sic. & ▼ tafdsm Kaltnd. Natalis S. Agna 
Hift. Mogunt. in Otgario, praifcrt Bunn, qui fieundb. Sic inverfibus Vrandaiberti. At Pruden- 
Liutbcrti Abbatis primi Hirlaugienfis Cuique fuc- tsusinPeriflephanoflefHt^iMsin fecundo cafu; 
ce fibris frater fuifie dicitur, nobilis uterque Sue- Agnts /tpnlcrum tfi Rtmnlta in domo. 

Vus, Fuldx fub Bangolfo Abbate infticutus. d Non aliud quxras myfterium, cur Bifcopi i* 

b Recti : tot enim anni ab anno d c c jtvu, Benedictum, VvillibrorcLi in Clementem, Vvin- 
quo S. Vvigbenum obiifle probabimus , ad an>- fridi in Bonifacium, Vvittxin Alburnum fine mu¬ 
llum dccc xx xt 1 a Lupo fignatum effluxerant, tata nomina: qux fecunda nomina a Scriptoribus 
c Antiqui Scriptores haud pauci S. Agnetis no. medix «tau* dicebantur cognomina, 
mcu ita fkCtebant , ut redto cafu Agnts . patrio 

Atta SS.Ord.S.Saculum UU QC^qq 


Ann. Cm. 

BCC XLTII. 

Auo. ntt. 
S.V vigber¬ 
ti memoria. 


* V 

Lupus i 
Buno invii, 
catus feti- 
bit Vitam 
S. Vvigbcr» 
ti. 


anno tteet 
ixxti, 

b 


0 

fide tamen 
haud indi¬ 
gnans 


Digitized by t^OOQle 


«74 VITA S. WIGBERTI ABB. FRITISLARIENSIS. \ 


Ann.Chr. 

I»CC ILVII. 

Aus. xtn. 


Caput I. Qualiter S axones falli fint incola Britqnnia infula. 


I Ndigenas Britanjiix qui Angli-Saxones appellantur, ab eis qui Ger¬ 
mania: fepccmcrionalem tractum incolunt Saxonibus originem ducere, 
documentis approbatur. Namque Britannorum quondam Rex VktI- 
GER.N us frequenti bellorum in^fcftio fuis pxne copiis interceptis, a Ger¬ 
mania confenfu popularium fuoron contrahenda curavit auxilia: accerfi- 
* tique ab eo Saxonum exercitus a, trajecto mari quod Gallia: Britannixque 
prxtendicur litoribus, confidendi loco in orientali parte infula: a prxfato 
Rege accepto, prcelium mox cum adverfariis conferuerunt, & eos fiiga 
impune fuderunt. Quod ubi fuis ac fimul vbertatem infula: nuntiarunt, 
validior manus armatorum illuc denuo mifta eft \ ac fedes a Britannis ea 
conditione fortiti funt, ut illi quidem tuendx patrix follertius invigila¬ 
rent , indigenx autem ftipendia militantibus penderent. Hac occafionc 
magnam partem infulx Saxonum vis brevi fpatio temporis proprix ditio¬ 
ni lubegit, ^ 

II. De ortu S. MTicberchti, & quod oh Jludium virtutum amatus fuerit 

ab omnibus in fartibus illis. 


A B horum pofteris, poftquam fe Chriftianx Religioni fubmiferant, B. 

Wigberchtus ab Anglis-Saxonibus b claram trahens originem, 
natalium fxcularem nobilitatem merito virtutum longe tranffcendic. Ab 
annis etenim puerilibus adeo probate morum enituit, uti jam tum palam 
emineret fore, ut tanta indoles magnum quiddam fupraque communem 
prorfus menfuram divinitus (ut contigit) foraretur j atque ftudiole facris 
litteris inftitutus, ardentiflimum amorem, nec minQrem fane veneratio¬ 
nem longe lateque gravitate fibi peperit lingulari. 


III. De fama & honore illius ,• & brevis commemoratio fanffitatis & martyrii 

S. Bonifacii. 


D U mqu,e felix illius ubertim fpargeretur opinio , ad clariflimi viri 
Bonifacii aures ulquc nutu divino pervenit. Hic Bonifacius 
tantx fon&itatis exftitit, ut eum confenfus omnium non in Germania 
modo, ubi in agro dominico incertum ftudiofius ad felicius laboravit s 
verum etiam in Gallia & in aliis partibus orbis, majorum per omnia glorix 
coxquandum & conftantilfime credat, & liberrime fateatur. Fuit enim 
Fidei Chriftianx cum propugnator acerrimus, tum propagator vigilantiifi- 
mus: «nefeiens aucupari favorem Principum fcedilfimis adulationibus , nec 
honorem feu rigorem ccclefiafticum mortiferis compendiis ac male dul¬ 
coratis refrigeriis enervare. Ita poftquam fe totum Deo devoverat, defu- 
dantem novamque gentem Frefonum Ecclefix gremio confcifcentem, in- 
viftiifimum Chrifti militem gladio violare non verita rabies Barbarorum, 


a Id "Domini nutu dtjpofitum fntjfe , ut veniret 
tontrn improbos malum, ait Beda m lib. i hidori* 
cap. 14. qui capite fequenti, anno ab Inc . Domini 
ccc.c xlix aut circiter, Saxonum in Britan¬ 
niam adventum locat. Circiter, inquam, nam Be¬ 
da in fine libri j triennio cititis eum reponit, dum 
Saxonum adventus annum cc imv illigat 
anno Inc. dominicae bcc xxxi. Certi in priori 


loco non ita ctprefTim annum cccc xlix defi¬ 
nit. Venim ida parum ad hunc locum. 

k S. Vvigbcrti parentet, fortean fibi ignotos, 
prxtermifu Lupus , ex elato Anglo-Saxonum ge¬ 
nere originem ipfius deducens. Quod intelligcn- 
dum eli de occidentalibus Saxonibus , apud quos 
etiam Vvigbertus monadicam vitam profdTus 
cd, ut in dbfervarionibus praeviis diximus. 


Digitized by t^OOQle 



K 


i 

5 

r, 

c 

i 

£ 

5 


VITA S. WlGBERTI ABB. PRITISLARIENSIS. s 7 j ■ 

martyrii coronam fecit referri de praelio. Sed ut a quo paullulum defle- Ann.Ca*. 
xit, ad propoiieum tevertatur oratio. au#.* «m! 

IV. JQod ait eodem Bonifacio in Auxilium praedicationis fit vocatus * 

I Dem Bonifacius cum ihduxiflct in animum incredulis aperire viam 
fafctis , quique aberrafleftt in eam coopcrante Deo reducere s non 
multo poflquam in Germaniam venerat, B. W igberchcum futurum in 
praedicatione folatio, diligenti arceffendum curavit induftria. Atque ille 
Bonifacio, imrao Deo parens locanti > quo tempore Dux Francorum C a- 
rolus rerum potiebatur, iniit confortium fandi propofiti. Quem B. Bo¬ 
nifacius , ut par fuit, &c excepit gratiflime A , &c germana fibi caritate foede- * 
ratum fumma veneratione fufpexit, quod ut natu major, ille ftudiis fla* 
graflet ante divinis. 


V. Ji>£od Monachis in Fridefiar Abbas fit confiitutuh 

N Equ^e multo poft b ad ampliflimum pontificalis gradum dignitatis * 
Moguntiaci divina gratia provedus, Wigberchtum Sacerdotem* fe- * id e fi Pre-. 
eundi ordinis Coenobio fuo, cui nomen eft gentili Germanorum lingua 
.Fr/7^7*r,Magiftrurn praefecit , uti monafticx illic Religionis normam ita-'^'* 
tumque componeret. Ibi cum Megingo c fuo, qui poftea culmen epi- * 
fcopalc fubiit, diu convcrfatus eft, &: laxam antehac ac fluidam Fratrum 
■convCrfationem ad normam fux vitae coercuit, qui proculdubio fandarum 
'Scripturarum regebatur audoritate. 


VI. £>nod ad Ordorff jujfn S. Soni fac ii tranfitrit■. 

C U Qjrfc faerx profeflionis illic ftudium longo imbibiflent ufu difei* 
puli:, curamque magifterii quamplures xmulando Magiftram conce- 
piflent; haudquaquam paflus B. Bonifacius tanti viri lumen unius loci te¬ 
nebras prxvia Chrifti gratia difpulifle> monitu paterno ad alterum com¬ 
pulit migrare Monafterium, quod Ortdorff* nominatur. Atque ibi fiicccflu 
fimili deTudans, qux perperam gerebantur correxit } ac ipfe abfque diver- 
ticulo^carpens artam viam, qux infatigabiles qUofquc ducit ad vitam, ca¬ 
tervam poft fe Fratrum profpere traxit. Inftrudus enim Salvatoris exem¬ 
plo, docenda prius implebat, quaque gradiendum moneret, prxcederd 
confueverat. 


a Idipfum atrtftafur sepilWa Vv iet h i e R- 
1 1 Trfjbyteri, quae eft inter Bonifacianas , di¬ 
recta Patribus ac Fratribus tn Monafitrio Gltjlin- 
gaburg feu Glaftonienfl conflitutlt, cujos hxc ver* 
ba: Bentdichu Dem, qui neftram ittY Jua volun¬ 
tate tn hac provinciae, id eft m confinio pagano¬ 
rum Rojfonum ac S axonum , prejperum ultra mare 
& fer hujus mundi pericula, fine merito nofiro li¬ 
centia voftra fjp tratiembut ac mi/eriardia fui 
direxit .•. Vo: autem volo /cire, canjfimi,*quod 
ArchiepifCepm nefter BftNit Actus eitm adven¬ 
tem noftrum audtjfet, 'for femetip/um dignatus eft 
longi vi A inebvidm nobis venire ac fufctpere valde 
benigni. Hinc Colligitur ■, Vvigbertum poft con- 
cafiam Bonifacio archiepifcopalem dignitatem, 
hoc eft jioft.aanum d c c zxxn in Germaniam 
accefftile, & tamen ante annum occ ixxuit 
eJr notandis in fcquens capitulum. 

b Scilicet poft annos minimum fepttm. Siqui¬ 
dem Bonifacius anno 6 c c ut, aut certe infe- 
•quenri r Ecclefix Magnntinx addidhis eft, ut it» 


lpltiis Aftis poftea Videbimus.’Porro Vvigberrus 
cum fociis ante annum b c c xxxviit Germa¬ 
niam petierat, id quod probatur ex Bonifaciana 
epiftola Vvigberto aliifquc Roma dircifta annO 
mox dicto, quo Bonifacius tertio Romam profer 
<ftus eft. Ea enim epiftola (ignificat Bonifacius 
fe a Romano Pontifice liberalitcr exceptum , in 
mandatis accepilfe , ut iterum, inquit , ad vos 
revertamur, & in coepto labore perjiftamus. 

c Megingus feu MCgingozus, Megingaudus , 
& Magingaoz , primum quidem Monachus 'Sc 
Diaconus Fritiflaricnfis, uti etiam ptobat Boni¬ 
facii epiftola ly, poftea faftus eft Vvirtzburgenfis 
feu Herbipoleniis poft Burchardum Antiftes : ei- 
que hoc nomine V villibiddus Vitam S. Bonifacii 
dedicavit. 

d De primordiis Drdorfenfis Motlafterii a S. 
Bonifacio conditi in Turingia ad Oraham Ba¬ 
vium prope F.rfurt opidum, lege Vvillibaldum 
de Vita S. Bonifacii cap. 8, & Othlonum lib. t 
cap.**3« 

QC^qq ij 


i 


Digitized by 


Google 



«7« VITA S. WIGBERTI ABB. FRITISLAKIENSIS. 


^NR. CHR. 
DC6 XITII- 

AUG. «1«. 


VII. Jjhtod iterum ad Fridejlar reverfus , artiori fi vita dederit > 


T Taqu,e non fruftra illic critis aliquot annis, cura praeter id quod fcnio 
Jl gravabatur, ancipiti morbo fubinde laboraret; nihil citra fandi Bonifa- 
cii gerere volens audoritatem, enixiflimis ab eo precibus , intima tamen 
humilitate conditis obtinuit, ut ad prius revertens Ccenobium,in eotjuod 
fuperefTct vitae, jam quafi feriatus exigeret. Ubi gratulandum Fratrum re¬ 
ceptus frequentia, vcluti repuerafeens atque juvenefeens, rudimenta de- 
nuo fanditads & artiflimi certamina propofiti diligenter adgrcffus , non 
emeritam aetatem, non tot fuperatos labores metiri confcnfit. Verum obli- 
ihiliff. j. tus praeteritorum fecundum Apoftolum, gaudiis intendit aeternae beatitu- 
dinis, quorum adipifcendx dignitati nihil par in hac vita valet expendi. 
Et quamvis corpus illius morbo, ficut diximus , urgeretur , non patieba¬ 
tur animus huic lautioris indulgentia cibi abftinenciae frena relaxare. Non 
quod fi qui remifTi&s confulant fibi dum infirmantur, hos arbitraretur cul¬ 
pandos; fcd quod fponte a licitis temperando, ad promerendum Deum 
non parum quemlibet progredi fuo Vas eledionis confirmavit exemplo. 
Sicque obfervandiflimus caritatis, Fratrum fe contemperabat focietati; ut 
verbis tamen inanibus obftinatiflime abftineret, ac faerx legis meditationem 
iiumquam mente deponeret. 


VIII. JZjfid pojhdatus, no» prafidando comites, vi fit arti aptotos, 

H JEc vero femper "Wigberchto illi follemnis fuerat confuetudo, u£ 
cum a fideli aliquo rogatus Confpffionem auditum pergeret, nec vi¬ 
tare congreffus commeantium poffet} non temere cum aliquo fermonem 
confcrcret, falutationibufve vacaret; (qux profectb, ut eleganter quidaih 
fentit, nonnumquam ex occafione itineris, non Audio funduntur obti- 
Lut. io. 4 . nendx cujufquam falutis) fed hinc fpcciale prxeeptum Domini recinens, 
feria falutis monita largiturus, morarum feftinaret impatiens. Ac ficubi 
conventum hominum offenderat, qui falutaribus indigeret confiliis; con¬ 
tinuo pofthabicis temporalibus, qux ad animx perpetuam falutem condu¬ 
cerent , ad medium deducebat; 6t variis alliciens legis divinx fenfibns au¬ 
ditores, ut fcientiflimus omnino medicus, animx partionibus medebatur 
occultis. 

IX. De vite mira magnitudinis ab ce ex uva plantata, 

I LluD etiam haudquaquam prxterierim filentio, unde Conftanciitima 
fama Fidelium nec accita fe (uggerit. Namque dum quondam rem di¬ 
vinam de more faceret ; incertum quo cafu, vinum fine quo (anguis Do¬ 
mini non conficitur defuit. Hic ille feftinus Ecclefiam egreffus, & forte 
pendentem in vite botrum confpicatus, vellit, atque in calicem continuo 
liquorem manibus puris exprdfit. Quibus'demum explicitis, unum repe- 
rit granum attritu illxfum: quod mox ante Ecclefiam panxit, &: eveftigio 
ad conceptum officium peragendum concedit. Eo finito quidam follici- 
tior Frater, qui quod paullo ante gGflerat obfervartfet, ex eo humiliter fa- 
£ti rationem quxfivit. Tunc ille le deprehenfum animadvertens : Si, in¬ 
quit, opera mea Domino curx funt, intra novem annorum curriculum 
hic nimirum declarare dignabitur. Nec finem hujufmodi qui credebatur 
eventus non cft confecutus. Siqyidcm tot ex eo grano vitium propagines 


Digitized by t^OOQle 



VITA S.WICBERTI ABB. FRITISLARLENSIS. S77 

cmerferunti ut brevi occupato immodico terra; {patio, nixarque adminicu- AnniCh», 
lis, fuo lapfu fedentibus gratiffunas porticus tettapraeberent. ® cc x . lvl1 * 

r Aug. xih. 

X. J%uali fne mundum reliquerit. 

P Erseveravit autem B. Wigberchtus in prsefato Monafterio di¬ 
vinis minifttans praeceptis , obliquofque femper adverfatus mores, 
quoad illum divina vocatio vinculis carnalibus liberaret. Sic graviori prae¬ 
cedente languore, ad praefentis vitae metas perveniens, diem obiit % coii- * 
rdrfque Sanatorum effc&us eft. 


XI. J>*od avis pulcherrima fuper corpufiulum ejus apparuit. 

V Erum hora exitus illius , admirationis plena res obtigit. Orcuhi»- 
ftantibus Fratribus vifa eft avis quaedam , fpecie pulcherrima, fupra 
tjus corpnfculum ter advolaffe, nufquamque poft hac comparuiffc : quam 
feciffe indicium vitae illius mundiffimae, eundis haud dubie conftitit. 

X11. De multiplifihtts Jignis ad tumulum illius patratis. 

E $t autem (itum corpus illius ante Ecclefiam, ift conditorio nullids 
ambitionis: ibique per aliquot annos quievit. Ubi vix credibile fuerit, 
'quot quantifquc hunc virum divina pietas illuftraverit lignis: quae licet im- 
curia litteris allegata non teneantur, paffim tamen vulgata, necdum obfir- 
levere. Atque ideo brevitati ftudens, horum quaedam narrabo. Meaque 
plane fic fert opinio, longe digniora miracula femper effe quae Deus ad 
memoriam San&orum egentibus indulgere dignatur, quam quae illum pet 
eos,quamquam fincere viventes, adhuc tamen gravatos mole corporis, 
Trequfcnter geltiffe veraces nobis litter* produnt. Adhuc tentari poterant, 
uc quantulumcumque reformidare lapfum: de his totius jam calus exper¬ 
tibus hoc felicius, quo folidius adferuntur. In illis favores non fine diferi- 
minc tolerantur humani; in his quum eduntur, titulus eorum fan&itat» 
oe fulpicione quidem vana; gloriae obfcurarj poteft, 


XIII. guod metu S axonum Haffottes corpus ejus effoderint. 

V Erum ut quod polliciti fumus jam exfcquamur, effera Saxonimi 
gens proprium tranfereffa limitem, in finitimorum fe agros effuderat 
indigenas non fatis fidentes propriis viribus, in opidum cui Buriburch b * 


* Nimirum anno dcc xlvii , ut feribit 
Lambe itus Soafnaburgcnfis, prCrbaturqtic ex prae¬ 
mitia Lupi prxfatione, in qua hoc opus ait a fc 
incoeptum anno dccc xxxti, cum ante annos 
xc Vvigbertus obiilTet. Huc foedat S. Bonifacii 
■«piftola 17 , qua mortuo Vvigbcrto Abbate, Fti- 
nftaricnfis Monaflerii familiam ita difponit, ut 
-Vvigbertus Trejbyter <£* Megingordia Diatonus Re. 
guUm Monachis infirment & magiflri fint infarr- 
tiuWt i Hitddt .fit Prepefitu* & ferves admoneat, fjr 
'Kunfriius adjuvet tUum i Stirmt in coquina fin 
.Sernbardus epnarius fit. Sane Liudgtrus in Vita 
Gregotii Abbatis Trajedenfis num. 10 , Vvig- 
bertum ante S. Bonifacium decetTiffe adfirmat. 

b Chtiftophorus Brovvetus in Notis ad HRa- 
•bani epigramma xx8, Buriburgum opidum trans 


Ederam feu Adraftam fluviufn iri hoftico Saxoni- 
bus obverfum fuifle dicit, excelfo in monte li¬ 
tum , fluvio ac *alle interjedis inter ipfum opidum. 
& Frideflariam, qu* non eo loco erat, quo nunc 
cernitur utramque ripam Adranae ponte jilngensj 
fed ea regioni cui nomen Fravve-munlter, fci 
Monaftcrium Bi Virginis verfus Fuldam 8 c Vi- 
furgim amnes. Obfcrvandum porro eft , Buriburt 
'gum a Lupo appellari infri Frtttflarienfo opidum. 
ttoquod uterque locus fibi invicem iti vicinus 
erat, ut Fritiflaria quafi Buriburgi fuburbiumt 
Buriburguih veto Fritiflariat pratfidium dici pof- 
fer. Sane Fritiflaria tunc temporis vicuS fuiille vi¬ 
detur. Buriburgo opido excifa fucceflit Paderbor- 
nenfis Epifcopants. • 

J > 

»j 


Digitized by t^OOQle 



Ann. Chr. 

BCC XLVII. 

Auc. xiii. 


678 VITA S. WIGBER.TI ABB. £RITISLARIENSIS. 

nomen eft, formidine fui compulerat. Qui conclufi, judicantes adhuc in¬ 
firmum tenui murorum interftitio lalutcm tueri , offa beati viri ad fui mu¬ 
nimentum in opidum transferenda curarunt: pracfcrtim quod vererentur, 
ne Saxonum infania violandi fepulcri fumeret copiam. Nec tamen ea 
tranllatio facile volentibus conftipu:. 

XIV. De diflicuitate Tranflatitnis ejufdem. 

N Amq^e comitante immani multitudine, cum in vallem hon adeo 
depreffam ventum effet qua: exadverfum eft opido, ibique facros ci¬ 
neres paullulum quieturi depoluiffent, ac mox quo coeperant, contendere 
praepararent*, mirabile didu 1 gravat* funt quas hadenus detulerant Reli¬ 
qui*, nec eas fuit loco movere facultas. Hinc confternati fatiufque fibi 
ducentes extrema illic experiri, quam in ancipiti Patronum relinquere 1 
tandem inftantiffimis precibus Domini fententiam fledentes obtinuerunt, 
ac feretro fumma relevato facilitate, voto potiti funt. 

XV. De candela in fluvium demerfa . 

F U £ t hoc etiam infigne miraculum, quod dum flumen Adranam tri-» 
jicerent, amplillimam reverentiam crucibus ac vexillis, necnon cereis 
ac laudibus congruis beati viri Reliquiis exhibentes, matron* cuidam rei 
novitate attonitx candela e manibus excidit, ac penitus in fluvium merfa 
eft. Certatim ver6 pluribus adnkencibus recepta, (quod fecundum con¬ 
trariam elementorum naturam fidem videtur excedere.) haud obfcurius ac 
prius flammarum reperta eft globum effundere. Verum enimvero nos qui 
juxta naturam fieri quidquid Dei fiat Voluntate, indubitanter confitemurj 
fic non cefliffe ignem aquz videmus credibile, quemadmodum igni in 
illis tribus pueris humana non ceffit natura. 

XVI. De eruptione opidanomm &' finge boflium. 

* 

P Erlati s autem irt opidum beati Viri pretiofis Reliquiis, infefto Sa- 
xones agmine fubfecuti, coeperunt opidanos laceffere, eofque fumma 
vi munitione detrudere. At illi fada eruptione, S. Wigbcrchti fuflragan- 
tibus meritis profperrimc congreffi funt; ac fuperiores inventi, plerofque 
adverlariorum armis fuderunt profligaveruntque , multos plagis tardan¬ 
tes debilitarunt, omnes poftremo falutem fibi coegerunt fug* prxfidio 
quaerere. 

* XVII. £>ubd uleflis vi flo» is majeflate Saxo nes perterriti , 

fugiendo vita cenftt luerunt. 

Q U A rcpulfa Saxoncs irritatiores fadi , & ignominiam luam fugit 
repetito certamine farcire cupientes , ac vidos prius vidores ad 
unum delere; ipfa node cui tam crudelis negotii dies elucere fperabatur, 
incredibili repente perculfi formidine , fufa c*litus clarilfima lucc ambiri 
confpicantur Ecclcfiam, cujus memoria jam fupra fada eft; & per illius 
fulmen jnfignem quemdam lineamentis a quidem humani corporis cir- 

•*In appendice ad Vitam S: Bonifacii agemus tigit. Tranllatio vero corporis S.Vvigberti fupe» 
de ifto prodigio, quod anno dcc uuv con- rids deferipta anno prxccdente fa&a cfle videtur- 


Digitized by 


Google 



VITAS. WIGBERTI ABB. FRITISLARIENSIS.Sy^ 

cumfcriptUm , at valentiam dignitatemque mortalium longe praftantcm, AnH.Qnt. 
albis etiam veftibus amidum , hac & illae deambulare. Divino itaque nu- 
tu &c hujus vifionis exterriti majcftate , relidis impedimentis & omnibus Auo ‘ xul ‘ 
aliis neccflariis , vitx tantum confulere feftinantes ad fugam fe denuo 
contulere. 

XVIII. De divijtone prada. 

M An e igitur opidum egreffi, qui claufi hoftium impetum moraban¬ 
tur objedu murorum ; ut eos abiifle , immo vclut nudos eundis 
vulgo dimiflis effugifle compererunt, divina: munificentiae gratulantes, 
adverfariorum fpolia viritim partiti funt , inopinumque gaudium reve¬ 
xerunt. 


XIX. De homine paralyfi perenni multato. 

a 

E qu_e ita multo poft cum iidem Saxones revertiiTent, inftauraturi 
X Urnale toties experta certamina; unus eorum capit ignem, fomenta fub- 
jicit, Ecclefiam conflagrare jamdidam molitur. Sed caflo infedoque ni- 
fu , divina virtute per interceflionem S. Wigberchti a repulfus, conatibus 
Vere facrilegis digna retulit praemia , paralyfi fcilicct perenni multatus. 


X X. De raptore fenfu & vi fu privat*. 

E A M d em etiam domum quidam ex illis exfpoliare conatus , defrada 
janua irrupit, crucifque argenteam laminam affabre inauratam rapuit, 
profanifquc manibus nequaquam efferre cundatus eft. At confeftim divi¬ 
na ultio infecuta , ita hunc reddidit impotem fui, ut brutum magis ani¬ 
mal quam hominem duceres. Sic cum lamina circa Ecclefiam repertus 
oberrans , quod fciens male fublegerat, jufte nefeiens reddidit. Sandorum 
quoque Reliquiae quas iidem afportaverant , in villa Gefmari qux non 
longe abeft, reperta: funt integrae. 

XXl.Dr inejfcttivapotentia ignu. 


N Ec illud trattficrim , quod faepedidi Saxones adhibito igni ic multi¬ 
plici fomite, amica fane igni materia, frequenter inculcatam domum * 
illius Ecclcfix comburere conati funt. Sed interventu beati Wigberchti 
delufa eft illorum infania. Siquidem tantum abfuit effedus ab eorum moli¬ 
tione , ut praeter in fubjcda fomenta nil ignis ille valuerit, quem furens 
matius adhibuerat Barbarorum. Videres lignorum fimplicem materiam neC 
prorfus alumine oblitam > velut amoliri a fe ignis potentiam ; & cui prius 
e flet obnoxia , Dei voluntate vim refiftendi inditam fibi oftentarc miran¬ 
tibus. 


Hd miraculi tribuitur S. iBonifacio in AnnalibuS dimque Saxonum impreffione acciderit : tametfi 
Eginhardi, Reginonis, Fuldcnfibus , &c. ubi huic Lupus Saxones non femel de incendenda Ecclefi* 
fa&o aliud fupra cap. 17 memoratum continen- cogitafle adfirmatcap.it> 
ter fubjieitur, quafi utrumque eodem tempore ea- 




• Digitized by t^OOQle 



«SoVITAS.WIGBERTI ABB. Ffc itis lari ensis. 


Amm.Chx. 
mcc «tvit. 
Aoe. itu. 


XXIL guod Eccltji4 'ipfd nullii fq*aleriittj macnUri Valuerit. 


S Axontlm poft difceflbm , pars haud eximia Haffomim ( Haflfones 
quippe dicuntur qui incolunt ipfum pagum ) mundatum Ecclefiafh 
convenere , fordere illam quamgraviflime ferentes , proptereaquod Saxo- 
nes equorum in eaprxfepia fecerant, nihilque Religioni detulerant. Ve¬ 
rum introgrefli, nihil penitus quod eflet verendum inveniunt. Ita lor* 
dium fqualorem divina virtus detetferat, nulla ufquam veftigia immundi- 
■tiae totius refederant. 


CaFITULUM XXIll. 

H JE c obtigerdftt circa Ecckfiam, ante quam monumentum illius ditt 
manfiflc monftravimus. Ceterum poftqaam 4n opidum offa illius 
tranfpofita funt > ut unguentum pretiofiffimum ouando eft agitatum , gra- 
tiffimos late fpargit odores, ita viri hujus mutae lieliqui* ubertim miracu¬ 
lorum fpiravere fragrantiam. Apetuk nimirum verus Arbiter & intimus, 
iabefafta jam humana conditione metnbtorum Compage , cui quondam 
hxc regens B. Wigberchti paruerit fpiritns, dignatus eum frequenter in¬ 
tra biduum triduamve collatione nOvem (ignotum. 


a 

l 


c 


XXIV. -9 u *d ex CdlefH /dmonttient cerpm ejus ad Monaftmum 
^ Utrolfcsftlt fit perdudum. 

A T interje&is aliquot annis , AtfiutKO » Prxfali fritiflirenfis ejuf- 
dem opidi per quietem aliquis obfervatur , qui fe divinitus miffum 
diceret ad Monafterium , cui eft vocabulum Merolfesfddt b , quo & offa 
beati viri transferri prateepit. Id memoratus EpifcOpus Ltl tto Moguo- 
tiacenfis EccleGx Pontifici revelavit j ifque rem ad Magnum Carolum 
detulit, ae ejus adfenfum protinus impetravit. Ita Lullo jubente fuffraga- 
neus ejus Albuinus tribus Monachis prxfati Coenobii, ErniIsto fcili- 
cct, Baturico « , Wolffo, softu facros B.^igberti cineres tradidit, 


» AlBuInus , aliis VviYta feuVvrr- 
tAMUs, a S. Bonifacio creatus eft Epifeopus ca- 
ftri turaburch ftu Bunburth . cui vicinum erat 
opidum Vritlfluf. De Vtitta, Hctt tacito homine, 
exftant litte rx Bonrfacii & Zacharix in Adis S. 
SlonifaciiaudoreOthlonoinlib.tcapp.» 8c lin¬ 
iri , qtiibus Bonifacius fitirh fieri petit ipfiiri Ordi- 
aationetn , Zatharias tiii) Confirmat, feripti 
etiam cpiftoli lndid. x i, id eft 'anno d c c x i i i i, 
dtleRtjjimo VviTT A E ttltjU Birhuifinfis , aliis 
B/trbmrenA Epifcapb , qux turt» lh tortiis Cone, 
tum inter Bonifacianas epiftolas ordine i)t tegi¬ 
tur. Interfuit Vvittanus Epifeopus Synodo 
Germanicx, quam refert Othlonus lio. I cap. 44. 
Vvitut proprium viri nomen Latini reddiderunt 
Albuinus: nam Vvit Saxonicd ieu Germani¬ 
ci, Latini 4/£«mfignificat. Hinc Candida tafa, an¬ 
tiqua tpifeopi fedes in Britannia infula , hodii 
Vvtt hernt appellatur. Buriburgum hoc loco tri- 
tiflarenfis optdt nomine cenfetur, ut fupra notatum: 
aut certi Albuinus dicitur Anttftes fritiflannfit 
otidi , eo modo quo Archiepifcopus Narbonenfis 
dicebatur olim Anbitpifeopns Ktdtnfis , Aufoncnfis 
vero f-pifcnpus Manrtfinfis t Hclenenfis item Roffi- 
litmnfit, denominatione fiunta it locis peculiari¬ 


bus fux didecefeos , ut redi Stepbanus Baluziu» 
obfertavit. 

b Heroi fesfeldenfe feuHersfeldenfeMonafterium 
Hihfeldi inHiiHa ad Fuldam amnem , nuncopido 
atidum; xdificari coeptum eft anno dcc iuvi, 
tefteLamberto Scafnaburgenfi, ejufdem Coenobii 
igrtgio MiftorfOgrapho : cujus Monafterii initia 
SS. Bonifatio ArchicpifcOpo St Sturmio , inctc* 
menta Lullo Bonifacii rncceflori, reftituta difcipli- 
lia S, Gotehardo , decus & ornamentum ipfi Go- 
«h*rdo & S. Bardoni Magtantinis Archiepifcopis 
accepta referri dtbent. Auxit Monafterii famam 
tranflatio bxc S. Vvigberti ft.iliquiaram,qux anno 
circa occ mt fada eft. Joachimus Madcruk 
Helmeftadii nuper edidit libellum a Monacho 
anonymo tompoficum ante annos quingentos 
de inftitutione Herveldenfis Ecclefix , in qua B. 
Lullus Monachos centum quinquaginta confti- 
tuiflc dicitur. Lege Chronicon Lambcrti Scafna- 
burgenfis. 

cis Brovvero idem efle videtur cum Baturico 
F.pifcopo Rarifponcnfi, ad quem exftat laudato¬ 
rium carmen HRabaui in perfona Ifaabcrti Mo¬ 
nachi. 

clam 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. WIGBERTI ABB. FR.ITISLARIENSIS.68i 

clam «perferendos ad Monafterium. Siquidem id facere interdiu veri- Ann.Ch*. 

. tus eft , ne canti viri populus amore devindus, Fratres memoratos exea aug.* xm 
feditione convexaret, vel quibuflibet injuriis incederet; viribufque lupe- 
rior ,(ibi tam infignis thefauri privilegium vindicaret. Non quo venerabilis 
Prxful fando Wigberckto dimderet, qui profedo fuas ferentes Reliquias 
tueri poterat interceflione j fed quod perquam fcite perpenderit, quam¬ 
quam manifefte Deus faveret, confiderationem humani confilii, utpote 
jufti, nullatenus pofthabendam. Plenum eft quippe Chriftianae devotio- « 
nis , quamdiu habet homo quod faciat , non centare Dominum Deum « 
fuum. Quod fi cui h xc exaudorari pofle videatur adfertio, illud ei obver- « 
ternus exponendum, cur cum Ifraeliticum populum Pharao dimififlfct, non 
duxerit eum Dominus per viam terra: Philiftiim ? videlicet ne forte paem- 
teret populum , fi videret adverfum fe bella confurgere. Quem plane lo¬ 
cum aliter tranfire fano nequaquam poterit intelledu, nifi in noftram con¬ 
cedens , immo majorum fententiam , ibi oftendi fateatur fieri debere om¬ 
nia, quae coniilio redo fieri poliunt, ad evitanda quae adverfa funt, etiam 
r K CC ' j- r n. * . 48 m 

cum Deus apertiflime adjutor elt. £ Xt4 /, 


XXV- De arca fi fulcra ejue impofita. 

E Rgo praefati Fratres munus ampliftimum fibi ab Epifcopo traditum 
M onatterio. Herolfesfeldt celeres invexerunt, te a reliquis Dei fervis 
illic exceptum, magnifice primo loco eft in Ecclefia conditum. Atque 
Lullus annuente Magno Carolo , monumentum a illius , quo more per 
Gallias G er maniamque ceterorum Sandorum vifuntur , auro te argento, 
necnon reliquis congruentibus metallis exornandum curavit , te id opus 
ad Idus Augufti complevit. Ubi poftea divina exuberante gratia-, magna 
te admirabilia figna claruere. Ex quibus cum fint paene innumerabilia, hic 
pauca quaedam lubjungam, quorum confiderationc metiatur cetera quif- 
quis volet. 

XXVI. De curatiane Huntberi. 

Q Uidam aegrotus eoufque,ut in carruca in morem ledicae inftruda 
perduceretur ad memoratum Coenobium , ibi meritis B. ConfelToris 
opitulantibus non utcumque revaluit, fed incolumitatem certiflimam eft 
adeptus : atque monaftico hic habitu fumto , obeundis Coenobii muneri¬ 
bus nequaquam fe imparem gavifus eft. huic nomen Huntheri fuit. 

XXVII. De Burgvvarta 'paralytica. 

A Lius quoque, vocabulo Burckwart , viribus propemodum totius 
corporis deftitutus , ante limina S. V^igberchti non parvo tempore 

«Ciboriam antiqui appellabant aediculam fu. bani verfusde Ecclefia S.Vvigberti, cujus corpu» 
per San&orum tumulum credam , quam auri inabfide eriemaliqmeCceicdiatv.^tpae H 11.,te. 
argentique laminis decorare folebant: qua de re fte L-raberto Scafuaburgcnfi » dedicata efi crftta 
plura in Praefatione Saeculi 4, & in VitaS. Stur- HcrvtUenfis , atque in f*m tranflata funt Reliquia 
miinum. 10. Anne accc xzxi , ut Lambertus SS. Cenfejferum Vvigberti (j> Luto. Pcrftat etiam 
Monachus au&or eft , Brun & Raban Abbatis nunc S.VvigbcrtiEccleftaHcrsfeldeniis: at noftra 
fundamentum Ecclefia S. Vvigbertifederunt v 1 Id. aetate pinguis pofleflio Monaftcrii, inquit Gabriel 
Julii, feri a fecunda. HRabanus poft mortem Bru. Bucelinus in Topographia Germaniae, Landgra. 
ni eam abfolvit dedicavitquc anne accc t , tc viatui Haflia: adjecta cl}. 
quidem ▼ Ealend. Sevemb. Huc (pedant HRa- 

Atta SS. Ord. s. B. Siculum III . RRrr 


Digitized by i^OOQle 



68i VITA S. WIGBERTI ABB. FRITISL ARIENSIS. 

Ann Chr. jacuit, &c tandem fuccurrentibus ejus cfficaciflimis precibus , plerta fofpi- 
nec xlv 11> tace donatus eft. Namque diu oblito gradiendi oflicio recepto, etiam Ro~ 
Auc.xm. mam oratum perrexit. 

XXVIII. De Sigeberto daemoniaco. 

S Ed ne gratiam quidem fugandorum nequam fpirituum huic fuo pro- 
batiflimo famulo Dominus denegavit. Hac enim recenti memoria qui¬ 
dam correptus acerbiffimo dxmone , Sigebraht vocabulo , ferreis manicis 
vin&us , miferabiliter attradus eft, interventu S.Wigbcrchti, inimici 
violentia liberatus. 

X XIX. De Serigero damoniaco. 

S I c alter Beratgar didus , & maligno fpiritu in beluinam mutatus ex 
homine rabiem , apud Sandi hujus Memoriam eadem horribili pallio- 
ne curatus eft. 

XXX. De trimoda fanatione Ramnulf. 


A L i q^u I s praeterea oriundo Aquitanus, cui nomen erat Ramnulfo, 
ab ineunte mutus aetate furdufquc , &c paene ad faciam pecoris in al¬ 
vum pronus} huc perductus , maximo rariflimoque miraculo affatum re¬ 
pente obftrudarumque aurium fortitus apertionem , etiam fecundum prx- 
rogativam hominis , ad intuendum caelum er edus eft. Ita triplici enim hac 
debilitate conflidatus , totidem fe humani ufus compendia fubito meruif- 

fe miratus eft. 

« 

H JEc inchoata,ut voluiftis , quam abfoluta oratione ditexi t qua ne¬ 
que commenticium aliquid extrinfecus addidi, & qua: veftra foller- 
tia juflit inferenda , fervato tramite veritatis exprefli. Qua: beatus Confef- 
for Chrifti Wigberchtus utinam pio profequatur favore 5 ac vobis qui mi- 
niftraftis materiam , una mecum qui hanc in aliquam redegi formam , in- 
tcrceffionis vicem compenfarc dignetur. 

“ DE VENERABILI VVIDRADO 

OCT. III. 

ABBATE FLAVI NIACENSI 

i 

IN BURGUNDIA. 


* VVMfi 


Flaviniae!! 

duplex. 


I. 



ViDERADUS^y?# Widradus, Corbonis viri inluftris fi¬ 
lius , nulla re gefia notior eft , quam Monafierii Flaviniacenfis 
conditione. De ea hic agendum & de duplici ejus Tefiamento : qua 
fola nobis monumenta de eo refiant. 


x. frater Flavi acum Belvacenfis pagi Monafierium , modo S. Geremari di¬ 
tium , quod Ferrarius idem cum Flaviniaco ejfe putavit ,* duplex fuit in Gallia 
Coenobium , cui utrique nomen Flaviniaco. Hugo Abbas Flaviniacenfis in Chrt- 


Digitized by L^ooQle 


DE V. VVIDRADO ABB. FLAVINIA CENSI. 6** 

nico Virdunenfi agit de illo duplici loco , quorum unum reponit in territorio Ann.Chr. 
Tullenfi his verbis : Flaviniacum eft villa dicioni Ecclefiac S. Vitoni fubdi- 
ta , in territorio Tullenfi fita. quam in villam Rodulfus Abbas Coenobii S. Vi¬ 
toni fe rcccpijfe , ibi que exfpirajfe memoratur. Morabatur tunc , inquit Hugo 
circa finem chronici, apud Flaviniacum villam, honeftam &c optimam Mo- 
nafterii cellam. Erat ergo tum locus ifie Prioratus prxdictx Abbatia fubjeltus. 

De alio Flaviniaco * Monafierio celebri diotcefeos vEduenfis in Burgundia Hugo * fUvigny 
pafiim agit in Chronico fuo : cujus pofterior pars longe accuratior & praclarior eft 
quam prior, in qua foedi ac varii lapfus occurrunt in calculo temporum. Exem¬ 
plo eft id quod feribit de tempore conditi a Vvidrado Coenobii Flaviniacenfts , & 
dedicata Ecclefta per Johannem Papam V IIT. nam Coenobii primordia revocat 
ad annum dc i , dedicationem ad d cc c lxxx. utrumque mendose. Hugonem 
ftfellit Vvidradi conditoris teftamentum, datum anno primo Theoderici Re¬ 
gis. id enim explicavit (tametfi non bene , etiam in fententia fdn ) de Theoderico 
Sigiberti ac Brunechildis nepote, quod de Theoderico Kalenfi interpretandum erat. 

Kem propius videamus. 

3. Vvidradus in priori teftamento fuo ( eum enim duo confecijfe poftea videbi- Ftavinla- 
onus ) multa pradia concedit Mona/lerio , quod in re propria conftruftum afe «n|j* Ab¬ 
dicit , in loco nuncupaco Flaviniaco , in agro Burnacenfe , in pago Alfen- 1 * 
Fe , ad honorem S. Prxjedi. Atqui S. Prxjectus pajfus eft necem ineunte an¬ 
no d c lxx IV , ut probatum eft S oculo 2. Ex quo inteltigitur , Coenobii incuna¬ 
bula non pojfe referri ad prinoipatum Theoderici Regis fecundi, qui und cum 
Theodeberto fratre regnare coepit anno o xfcvil. Hinc etiam excipiendus Theo¬ 
doricus tertius , Chlodovei junioris & Balthildis filius , qui eodem quo Praje- 
tfus cafus eft anno regnum iniit. Vix enim quis}ut et, Vvidrado in mentem ve- 
nijfe, ut eodem anno Bafilicam pofuerit S. Prxjelto, inmo ante ipfitm annum, fi- 
quidem quum Vvidradus teftamentum condebat , jam conftruttum erat Monafte- 
rium. Accedit quodpoftetius teftamentum feriptum eft anno iv Childerici Re¬ 
gis , (fic enim legendum efe poftea demonftrabimus) id eft anno D cc xi.iv, 
quo Vvidradus amplius non fuifet fuperftes , fi anno primo theoderici tertii Coe¬ 
nobium adiftcajfet. Unum eft quod hic remoram injicit, nempe quod privilegium 
Gairoino Abbati Flaviniacenfi concedit Pippinus Major-donius : quo nomine 
Pippinus Caroli Principis , vulgo Martelti , pater deftgnari folet: cum alius 
Pippinus Princeps , Dux, Rexvc cognominetur pafiim. id verum quidem, at 
hic nonnumquam vocatur Major-domus ,«/<' in Antiatibus Francorum anilioribus, 
quos ex codice tiltiano Andreas chefnius vulgavit in tomo x Hift. Frant. nam ad 
annum dcc xli I leguntur hac verba: Carlotnannus Sc Pippinus Major-do» 
mus duxerunt exercitum contra Hunoldum. Annales vero alii , quibus uftts 
eft Renno , ab eodem editi, rectius : Carlomannus & Pippinus Majores-do- . 
mus duxerunt exercitum Contra Hunaldum. Attamen Necrologium Flavi- 
niacenfe iftud privilegium tribuit Pippino Caroli Tuditis patri in hac verba : 

Kal Novemb. obiit Pippinus Majon-domus , pater Karoli Tuditis, qui 
Glennonem dedit. Verum Necrologium tftud auctorem habet Hugonem Abba¬ 
tem , ut quidem mihi videtur', aut certe alium qui ab ipfo accepit. lam prtmum 
Vvidradi teftamentum referamus. 


A Nno primo regnante ThEodeiuco Rege Fub die XV Katehd. Vvidradi 
Februariarum. Ego ¥ideradus Abba filius viri inluftri * Cor- 
teoN is quondam , Fana menre integroque confilio, metuens humanae fra- 
gilicatis cafus, Teftamentum meum condidi, quem ♦^lUofredo No- 
tario feribendo * commifi : ut quando dies legitimus poft tranfitum meum 
advenerit, recognitis figiilis, incifo ligno , ut' legis decrevit audoritas, 

RRrr ij 


Digitized by C^OOQLe 



Ann. Chr. 
»ic ritih. 
OcTOB.m. 


a it 5 tu¬ 
lit» 

b it(A»f- 

fou 


€ Mijftry 
<1 Ctferay 
e laVaux 
f d Avalon 
g Tajfy 
h tAatx.h- 

rts 

i Effjitr 
k 'i»»ctrrt 
* td tjl exi¬ 
tu & re- 
greflu ,utin 
T eflamtnto 
GuiStimi 
Ituris pro 
Cluniato& 
aliis. 


1 it ToXtrrt 
m Chtchct 
a Ancy U 
franc 

o Ravitrts 
p ViUtmau * 
vi» 

q Hautt- 
rivt 

i B tigno!t 
fit Dut fmt 
t Stavtify 
D Ctulmstrs 
x ViUt- 
tttttfvt 
y Charny 
z Chaftllts 
a Poiffiux 
b itBix.t 


6« 4 DE V. WIDRADO ABB. 3FLAVINIACENSI, 

pcrinlufter vir Amaisikoo, quem in hac pagina ceftamenti noftri lega-» 
tarium inftitui,geftis reipublic* municipalibus titulis, ut ab ipfis ejus pro*, 
fecucione muniatur, & in charta bafilicx S. Prxjc&i quem* ego xdifica¬ 
vi, confervandum decrevi. In reliquo vero qualefeumque a quocumque 
cpiftolx aut teftamenta vel confcriptione de nomine meo vel manu mea 
firmat* oftenfx fuerint ante hoc teftamentutn prxnotacx, quas hic non 
commemoravero, exceptis ingenuitatibus, quas pro anima: noftr* reme¬ 
dio fecimus,aut adhuc facere volumus,vacu* permaneant. Et quod uni¬ 
cuique per hoc teftamentum dedero dareque juficro, id ut fiat, detur, 
prxftetur, impleatur, te Omnipotens teftem committo. Quapropter dum 
non habetur incognitum , qualiter difpenfante Deo ad abendum loca 
San&orum, S. Andochii Sedelocenfe*, &c S. Regin* Aliinfe b , &: S. Fer- 
reoli,ubi ipfipretiofi requiefeunt in corpore, in mea cura fufeepi. Infuper 
etiam & in loc« nuncupante Flavimaco, in agro Burnacinfc, in pago Ai- 
finfe, in remea propria meo opere conftruxi, atque Mauoaldo Ab¬ 
bati cum Monachis luis delegavi regulariter in perpetuo ad poflidendunu 
Dono igitur ad bafilicam fupra memoratam S. 'Andochii Martyris portio^- 
nes meas atque loca denominata. H*c funt. in pago Alfinle in Paulia* 
ccnfe Mefcriacum c , Cecefiacum d , Vallinfc «. in pago Avallinfe f Pafla- 
riniacumg. in pago Commavorum Stolingus & Macereas b. in pago Por* 
tinfe Criffonvilla * & Vagomundi-curtem. in pago Nevcrninfe Senferia- 
cum k &C Ariacum, praeter illas vineas , quomodo ille rivulus currit, qui 
Vineis Aldeberti ad pratum vadit, totum illum claufum quem nos jufii- 
mus plantare ad integrum cum exfo * &: regreflo , una cum manfo & co¬ 
lonica illa, qu* fuit Anfebefto, & modo tenet illam Sicbertus; &: ipfum 
Sicbertum cum uxore fua vel infantes eorum , qui ipfam vineam debeant 
procurare, quam S. Prxjedto dedimus» 

In reliquo vero ficut a me cam de alodo parentum, ^uam per quemli¬ 
bet adtra&um, tentum, dominatum atque pofibfiiim eft, omnia ex omni* 
bus cum domibus, aedificiis, terris, campis cultis & incultis, mancipiis, 
accolabus , libertis, vineis, filvis, pratis, pafcuis, aquis , aquarumque de- 
curfibus, omne genus pecudum majore atque minore, mobilibus & im* 
mobilibus, omnem rem inexquifitam , quidquid in ipfa loca fuperius no- 
minata habere videor, totum & ad integrum ad S. Andochii bafilicam 
proficiat in augmentum. .* 

Similiter donamus ad bafilicam S. Regin*, Ubi ipfa ptetiofa requiefeit 
in corpore, in pago Tcrnodrinfe 1 Vibelum, Cicunias m , Anciacum", Ra- 
barias °. in pago Leotincinfe Villam-Maurian* P, Altam-ripam ‘3, Banio- 
lum r . in pago Duifmenfe f Stafiacum *, Colubarium u , Vilnovetum x . in 
pago Ammaviorum Cariniacum 7 & Cafcllas z . in pago Portinfe Aviciacum 
&c Pufcionem a . in pago Athoariorum b Pufleflionem. H*c qmnia fupe¬ 
rius comprehenfa, ficut & alia loca ad S. Andochium dedimus, ita 6c 
ifta ad S. Regin* potefiatem cum omnibus integritatibus earum delega¬ 
vimus. 

Similiter dohamus & ad bafilicam S. Ferreoli, ubi ipfe Domnus re¬ 
quiefeit in corpore , & nos in regimine habemus; in pago Pauliacinfe 
Aciacum cum .omnibus appendiciis fuis ad integrum, ficut Sc illa alia loca 
ad S. Andochium.& ad S. Reginam; ita & ad bafilicam S Ferreoli dedi¬ 
mus , in ea.vero ratione, ut dum nos advivimus, fupra memoratas Abba- 
dias 51 Andochii & S. Ferreoli vel S. .Regin*, & omnes res libi debitas 
vel ad fe pertinentes, in integritate feu & jam di&a loca noftra, qu* nos 
ad ipfas delegavimus, tenere & poflidere quieto ordine faciamus. Poft 


Digitized by t^OOQle 


DEV. WlbRADO ABB. FLAVINIACENSI. «Sj 

noftrum quoque difceffum fupra. membratas Ecdcfias &c fupra didas res Ann - CHi - 
unaquaque cafa per rcdores fuos abfque ullius contradi£tione in fuam fa- ocroi^uu 
ciant revocare dominationem, in ea ratione, ut Monafteriolum noftrum 
Flaviniacum vel ftrumenta, quod * ad ipfum locum in honore S. Praejedi * 1“* 
fecimus, in omnibus ftudeant confcrvare. Et fi ipfa inftrumenta inrumpe- 
rc aut ipfum Ccenobioium inquietare prxfumpferint, aut res ejus minuare 
voluerint, nec hoc valeant vindicare : fed res noftras quas ad fupra me- • 
moratas Bafilicas S. Andochii & S. Ferreoli vel S. Reginae delegavimus * 
amittant , & per protedionem regiam cafa S. Prxjedi Flaviniacenfis cum 
omni integritate ipfas recipiat perpetualiter ad poffidendum. Quod fi 
Pontifex vel aliquis quillibet,dum advivimus,de ipfis Abbadiis vel de re¬ 
bus earum nos exfpoliare voluerit > aut aliquid minuare praefumpferit, aut 
ego ipfas Abbadias vivens dimiferojnos res noftras quas ibi delegavimus > 
licentiam habeamus ad noftrum dominium revocare : & quidquid exinde 
facere voluerimus, liberam in omnibus habeamus potcftatem. 

Praeterea donamus, donatumque in perpetuo efle volumus ad jam di- 
dum Monafterium S. PrXjedi Flaviniacenfis > quod in agro Burnacinfc 
opere noftro xdificavimus, in pago Alfinfc ipfum Bornadum cum ipfo ca- 
ftro Flaviniaco cum omnibus adjacentiis vd appendiciis fuis ad integrum j 
& locclla feu colonecis in Cadonato, Darciaco c ', Cerefio d , Aguniaco', 

Gefliaco f , LuveriacoS, Luviniaco 1 *, Pruviniaco', Auderato , Montecel- e 
lis: & in pago Ternodrinfe Blavaco & Marcomania K in pago Avalinfe iGl ti'y 
& Nevcrninfc five Ammonias curtem qui vocatur Corbiniacus 1 &: Anto- jj Ltu/uy 
num cum omnibus adjacentiis vel appendiciis carum in integrum*, &c co- « 

Ionicas in Lifconio* Dumfatio, Viriaco, Valentingos , Vallecrovaria, Ju- 
liaco m * Pagatiaco n , CafTaniola°, Wldonaco p, Careacoq, Cappas , De- ic<rrii t »y 
;gantiaco, Cafleaco , Rjofcclla, Palatiola, Govilis , Sipiciaco i , & Sapilia- m 
co , feu & illa colonica in Ariaco-, qua: fuit Anfeberto cum ipfo homine o cbu$. 
qui fupra commanet > nomine Sigberto & uxore fua leda noftra - 3 vel infan- t”* le 
tes eorum^ in integritate quidquid ad ipfam colonicam afpicere videtur, jj cmrrf** 
cum omne fopcrpolito: & illum cliufum in ipfo Ariacb, quomodo ille ri- r stpaift 
Vus de vinea Aldoberti defccndit ad pratum, totum illum claufom quem 
nos plantare juffimus, cum exfo &c regreffo in integrum. &: in pago Bar- 
rinfe Falciolo & Ulmodo f . & in pago Pauliacinfe Balma & Corniciaco. f Um* 

& in pago Athoariorum Hicio & Blandoniaco & colonica, in pago Ama- 
vorum Fraxino areas in Salinis % Craufone Vigris. fimiliter &c arcas 1 F "/"* i 
in Auguftodunum civitate. Ifta omnia qux fuperius nominavimus, cum ° s * Unt 
omhibus appendiciis vel adjacentiis earum, quantumcumque ibidem te¬ 
nere & poffidere videmur * per quemlibet adtradum ad nos pervenit, aut 
legibus pervenire debet, totum &C ad integrum Cum omne fuperpofito a 
dic prxfentc in honore Jes u-Christi Domini noftri & fandi Prxjedi 
Martyris Magoaldo Abbati Monachifque fuis tradidimus ad pOffiden- 
dum cum domibus, aedificiis, mancipiis } accolabus* libertis tam ibidem 
oriundis quam aliUnde tranflatis vel ibidem commanentibus, vineis, filvis, 
campis, terris cultis & incultis, pratis, pafcuis, aquis, aqUarumve decurfi- 
bus, omne genus pecudum tam majore quam minore, mobilibus & immo¬ 
bilibus > omnem rem inexquifitam, & quidquid dici aut nominari poteft, to¬ 
tum & ad integrum ad jam didum Monafterium fandi Prsejedi Flavinia¬ 
cum vel redores ejus proficiat in augmentum; 

Similiter & illas ceifioncs quas ad libertos rioftros Ghifberto & Gim- 
berto Clericos, ad eorum ingenuitates confirmandas Daolonecas in Bor- 
nato &: in Cercfio fecimus, quando eos prp anima: noftrae remedio inge* 

RRrr lij 


Digitized by i^OOQle 



686 DEV. WIDRADO ABB. FLAVINIACENSI. 

akn.Chr. nuos dimifimus : ut dum advivunt hoc teneant, & poft ipforum difceffum 
cum omne fuperpofito ad jam didam cafam fandi Prxjedi, ubi eorum 
° patrocinia & defenfionem conftituimus, revertere faciant. Volumus etiam 

* i quos ut ingenuos eos * fecimus aut inantea fecerimus, quanticumquc in ipfa loca 
manent, quae ad fandum Andochium & ad fandam Reginam &: fandum 
Ferrcolum vel ad fandum Prxjedum delegavimus, infpedas eorum liber- 
• tates fuper ipfas terras pro ingenuis commaneant, & aliubi commanendi 
nullam habeant poteftatem •: fed ad ipfa loca fanda debeant fperare, & 
nullus de ipfis lidemonium noftris heredibus reddant $ & de hoc quod cis 
per cartas dedimus ad aliquos aliubi vendere, nec alienare habeant li¬ 
centiam. 

Praeter ifta omnia refervavimus infaucidia heredibus noftris Pagacia- 
cum. in pago Neverninfe curtem quam dicunt Montem-Porcionis. Si j 
x Lue» militer & in pago Athoariorum Vedis-vineas, Voguntias, Luco x , Sagone- 
y s*g»»»y co P a g° Portinfe Soluillare, Monricouilla, Ebrouvillare % Saegalarias, in 
% BrtuiUart ca ratione, ut fada mea in omnibus ftudeant confervare aeque defendere* 
Quod fi hoc facere neglexerint, quidquid eis deputavimus perdant, de 
» omni corpore facultatis meae reddantur extranei. Et fi aliquid comparavero 
vel adtraxero , vel pro quolibet ingenuo ad nos pervenit, aut inantea 
pervenerit, quod in ifto Teftamehto fuprk non commemoravimus, poft 
noftrum dilceffum cafa fandi Prxjedi per redores fiios recipiat perpetua- 
liter ad poflidendum. 

Per prxfentera luque TeftamentUm bafilicam fandi Prxjedi, quam 
opere meo Flaviniaco conftruxi, heredem meam inftituo ; cique prxfcn- 
tem codicillum commendo : per quem ita conftituo, ut nullus Epifcopus 
ullius civitatis, aut Archidiaconus vel quilibet ex Clero, aut adores Ee- 
ciefix ullo modo de prxdido Monaftcrio fandi Prxjedi nullum prxfumant 
exercere dominatum, non ad manfionaticos aut repaftus exigendo, non 
ad minifteria deferibendo, non ad Abbatem mittendo, nifi cum neceffe 
fuerit Chrifma petere, tabulas aut altaria confecrare, facros Ordines be- 
nedicere, ficut Lofodienfes aut Lerinenfcs vel Agaunenfes Monachi, a 
qucmcumque de fandis Epifcopis fibi elegerint qui hoc agere debeat** li¬ 
centia fit eis expetere, & illi hoc benedicere. Si autem karitate exigente 
Pontifex quilibet ab Abbate vel Monachis ibi fuerit invitatus, fimpliciter 
qux ei a Fratribus offeruntur accipiat, nulla exenia vel munufcula am- 
plifis quaerat. Qubd fi fecerit, a gloriofo Domno quem tunc Deus Re¬ 
gnum BurgUndix gubernare permiferit, hoc protinus emendetur. Cum 
vero Abbas illius loci acceperit tranfitum, quemcumque de femetipfis Mo¬ 
nachi ibidem habitantes elegerint fecundum Deum* aut fi communi confi- 
lio aliunde eligere voluerint, hoc in eorum maneat poteftate. Quod vero 
Deus avertat, ne ibidem fandus Ordo tepefeat, poceftas maneat Mona¬ 
chis ibidem habitantibus ad unum de fandis Monafteriis expedire, & per 
eorum falubre confilium eorum Regulam emendare. 

Te igitur domna fanda mater mea Ecclefia fandi Prxjedi heredem 
inftituo, quidquid unicuique deputavi, fidei tux committo. Te quoque 
heredem meam in Deum &L Regis poteftatem commendo, ut contra om¬ 
nes inquietudines fua te poft Deum fortitudo defendat: quia hoc quod 
tibi deputavi, malo te habere quam me, te magis quam ceteros heredes 
ac proheredes meos. 

Precor igitur domnum gloriofum Regem, tam tempore moderno re¬ 
gnantem quam futuro fuccedcntem, & per Dei tremendum judicium ad¬ 
jurare prxfumo, ut prxfencem codicillum vel jam didum Coenobiolum 


Digitized by t^OOQle 



DE V. WIDRADO ABB. FLAVINIACENSI. 687 

meum fua fortitudine jubeat defcnfarc atque folidum in omnibus cuftodi- 
re, uc nullatenus ab infeftatione malorum hominum pcfllt inrumpi: fed octob.hi! 
deledet Monachis ibidem converfantibus, vel Sacerdotibus per loca fan¬ 
da quae praefcns nofter codicillus commemorat habitantibus, pro me &C 
vita Regis & filiorum ejus Dominum fupplicare. 

Si quis vero (quod futurum e (Te non credo) fi aliquis heredum ac pro- 
heredum meorum,vel quaelibet oppofita perfona praefens hoc Teftamen- 
tum meum infrangere conavcrit, vel tentare prxfumpferitj- in primis uf- 
qucdum ad veram emendationem proinde corrigatur, Deum & Sandos 
fuos habeat contrarios, Sc a liminibus Ecclefiarum efficiatur extraneus: &C 
infupcr inferat cui quem pulfaverit, una cum confocio fifco auri libras tri¬ 
ginta argento pondera quingenta coadus exfolvat; & nihilominus praefens 
pagina firma permaneat ftipulacione fuBnixa. Quam manu mea propria 
fubter firmavi, & bonorum hominum fignis vel alligationibus roboran¬ 
dam decrevi. Et, quod fuperius memorari debueramus, tam aurum quam 
argentum, vel reliquas fabricaturas feu minifteria Ecclefue, vel ftrumcnta 
cartarum, libros vel veftimenta Ecclefiae vel omne prxfidium, quod mihi 
legibus vivens poffidere videor, &c mihi redebetur; infpedo illo ftrumento 
quod antea ad fandum Prxjedum vel ad Abbatem Magoaldum & Mo¬ 
nachos ejus fecimus; poft noftrum difcefTum ad ipfum Monafterium (andi 
Prarjedi. Flaviniacum revertantur. Et ipfe Abbas Magoaldus cum Mona¬ 
chis fuis pro anima: noftra: falute ea recipiat, & perpetualiter eis proficiat 
in augmentum:vel quidquid exinde facere voluerint, liberam in omnibus 
habeant poteftatem faciendi. Widradus Abba. Gerefredus De- 
fenfor. Amalsindus,Haldoiredus. AdumSincmuro.*caftro,die * s **** 
Kal. Febr. xv. 6 c feriptum per manum Haldofredi Notarii, fuadente & 
deprecante eodem venerabili Abbate Widrado, immo figillante perinlu- 
ftri viro Amalsindone figillo regio, anno domni Theodorici Regis 
primo, adftante nobili & firmante vulgari populo una cum Defenfore Gc- 
refredo clariffimo viro. 

4. En primum Vvidradi Ttftamentum , exaltum ad duo exemplaria manta 
deferipta, unum ab annis fere o Elingentis. In eo multa ejfent adnotanda. verum 
inftituto nofro pauca fujjicient ; 

5. Vvidradume Burgundia ortum ejfe probant multiplicia pradia , qua baflli- Vvidiadi 
cis Sedtlocenfe, S. Regina, S. Eerreoli & S. Prajelti concejfit. Bafilica S. Re- patna ‘ 
gina etiam nunc vijitur, t 9 frequenti populorum concurfr* teritur eo in loco , ubi 
Sancio, martyrium pojfa eft, nempe in declivi colle , cui impofrtum Alexia * opi- * 
dum, in libro 7 Commentariorum a lulio Cafare celebratum. Inde uno fere mil- 

liari difrat Flaviniacum cafrrum feu opidum in arduo monte pofitum: ubi halte- FUviniaci 
nuo cernitur Monofierimn S. Petri , quod nomen k dedicatione per Iohannem fitus ' 
Papam VIt I facta retinui(fe videtur , omijfo vocabulo S. Prajelii, quod antea 
ufetalius erat. Certe in Chronico Benigniano ad ann 1012 & alibi. Abbatia S. 

Petri appellatur. In ea S. Petri Ecclefea fetis pro loco eleganti plures habentur 
Sanltorum Reliquia, in his S. Regina : de quarum Tranjlatione quadam infe¬ 
rius adnotabimus. Porro ex pradiit0 teftamento conflat, Flaviniacum ante con¬ 
ditas Monafterii ades jam caftrum, id e (t opidum fuijfe . Sic enim prifeci illi ho¬ 
mines opida muris circummunita vocabant , 

6 . Fuerttne eo in Coenobio Monachus Abbdfve Vvidradus , merito quari po- Vvidradi 
teft. Saculum deferendi habuijfe animum videtur ex illis teftamenti fui verbis: 

Si ego ipfas Abbadias vivens dimifero, &c. quod & ipfum praftitijfe cude¬ 
re par eft. Abbas quidem erat ante, quam Flaviniacenfibus fuis adjungeretur: 
fed qualem ea tempora ferebant. Nempe qui Eccleflas flve Monachis /five Clericis 


Digitized by t^OOQle 




<588 DE V. WIDRADO ABB. FLAVINIACENSI. 

Ann.Chv attributas tunc in titulum habebant , ii Abbates dtcebantur , etiam avo Gregor ii 
oVYui’ Turbnici Epifcopi , ut confiat' tum de Abbate bafilica S. Remigii apud Remos, 
ctob.iii. ^ 4/;/'/ multis. Et baJHicas Sedeloctnfem , <y. Regina, & S. Ferreoli (fi 
non fallor) Vvidradi tempore Clerici incolebant. Vvidradum Flaviniaco Abba¬ 
tem prafuijfe per xii annos, ordinat umque futjfe xx Kalcnd. Maii, aullor 
Abbatis re- efi Hugo in Chronico. Ut Abbas fuerit ,facile admifcrim: maxime cum ejus or- 
guians di- dinationis diem notet Hugo, fui id fine dubio in vetufiis Monafierii fui monu- 
gmtas. fffgffffj ligem quamquam folufne illud rexerit , an potius cum Magoaldo aut Gai- 
rono Abbate , merito quis dubitare pojfit. Vix enim locum reperias collocando 
Abbatum Vvidrado , fi Abbatem fine Jocio eum fuijfe contendas. Magoaldus quippe 
fcncs”*” ^ 0C9 t r *f utt anH$ fn* 0 Theoderici Regis, Kalenfis dicti , ad annum mini- 
mum quartum C rt1LD e Ric 1 Regis, ut confiat ex fecundo tefiamento. Magoal¬ 
do pofi Vvidradum (fi quidem Vvidradus folitarii Abbas fuit) brevi pofi inter¬ 
vallo fuccejjit GairoinuS feu Gaguinus Abbas. Ex fiat charta duplex ejus 
tempore facta, una Pippini Majoris-domus, qua Gairoino Abbati mittit ta¬ 
bulas eburneas ad honorem S. Petri & S. Praeje&i, concedstque pifcinam 
Glennonem ad opus Fratrum, alia Baionis & Ciliniac matrona;, traden¬ 
tium bafilicac Flaviniacenfi St Gaguino Abbati ac Monachis quae habebant 
in villa Pruviniaco cum Ecclefia ibidem conftru&aS. Symphoriani. Atium 
Flaviniaco caftro publico, & exaratum aGhilbcrto Prelbyteto , die domi¬ 
nico ante medium menfem Maii, anno vn Childericx Regis. Aliam 
calculi rationem iniit Hugo Abbas , qui quod Monafierii fui primordia retulit 
ad principatum Theoderici fecundi 3 Magoaldi pralaturam prorogavit per annos 
L , ad tempora fcilicet Childerici Regis > chlodovei & Balthildis filii. Magoaldo 
Jubfiituit Vvidradum per annos xi 1, Vvidrado Gaironum in annum dcc lv, 
hoc efi per annos amplius nonaginta, qui fano calculus fiare omnino non potefi. 
Sic ergo videtur ordinanda feries Abbatum Flaviniacenfium. Magoaldus, 
re Ilius Magnoaldus, locum rexit ab anno dcc xx ad dcc xlvi, quo cir¬ 
citer anno juccejfit ei Gairomus, Gairono Manasses anno dcc lv. in 
quo calculus nofier in concordiam venit cum Hugonis fententia ,fcribentis i» hunc 
modum: Anno dcc lv poft GaironumEpifcopum,Flaviniacenfis Ecclefia; 
Abbatem, Manaflcs ordinatus eft Abbas tempore Pippini quondam Majo¬ 
ris-domus , tunc autem Regis Francorum, ggia vero Gaironus Epifiopus 
five potius Chorepifiopus erat, nec Monafierii & Ecclefia rebus fujjicere filus 
poterat i arbitror ei ficium regiminis datum 'W idradum, qui antea honora¬ 
rio nomine, pofiquam fcilicet Monachus falius efi. Abbas dicebatur. Sic enim 
legimus falium in Monafierio Benigni ano tempore Berti Ionis Abbatis & Chore- 
pifeopi Ecclefia Lingonenfis: qui cum utrique Jimul officio impar ejfet, Saronem 
Abbatem ficium accepit. Certe Vvidradus in tefiamento fecundo dicitur d No¬ 
tario Pater : quod vocabulum Abbati tantum regulari tfibui filet. Fuerit ergo 
in regimine focius tum Magnoaldi , tum Gaironi Abbatum. Tantum efi. Iam po - 
fierius Vvidradi tefiamentum referamus. 

Vvidradi Q^Acrosanctt loci reverentia in honore Chrifti Flaviniaco caftro in 
^ftamen- ^P a g° Alfinfe conftru&um in Dei nomine W idraduj Abba, 
ttun. Antiqua legum audoritas & Principum decreta fanxerunt, ut unufquiC- 

J [ue dum manet in corpore, de propria quampoftidet facultate voluntatem 
uam litteris inferat, ut perennis temporibus inviolata permaneat. Qua¬ 
propter dum non habetur incognitum , qualiter ego Widradus in Dei 
nomine Abba, una cum confenfu vel voluntate Galliarum Pontificum,in 
re mea propria apud Flaviniacum caftrum in agro Burniacenfe , qui ex 
fucceflione parentum meorum mihi evenit, in amore Ghrifti Salvatoris 8C 

in 


Digitized by L: DOQle 



DE V. WIDRADO ABB. FLAVINIA : CENSI. 689 

in honore fandi Pra:jedi vel.ceterorum Sandorum meo opere conftruxi* 
donamus &: donacum in perpetuum efl*e volumus ad jam nominatum Mo¬ 
nafterium fandi Prarjcdi vel Abbati Magoaldo, qui ibidem fecundum 
Ordinem Deo auxiliante gubernare faciat, & fuos Monacdios ibi inftituat, 
ut pes ejus ordinationem lpfe fandus Ordo perpetualicer fit infticutus &: 
confervatus j Flaviniacum fcilicet caftrum t ubi ipfum Monafterium eft 
conftrudum, cum ipfo agro Borniacenfe cum omnibus adjacentiis vel 
omnibus appendiciis eorum ad integrum. Similiter donamus curtem quae 
vocatur Cadoniacus, qua: fuit de dono quod domnus Theodoricus 
Rex genitori meo conceflit; & Gilciacum quam de Angoleno compara¬ 
vi. Et donamus curtem quae vocatur Darciacus,& alia loca* Anciacum & 
Agoniacum vel Pruiniacum & Luguniacum poteftate * fandi Angolini 
Villare etiam. Similiter in pago Ternodrinfe curtem, quae vocatur Blacia- 
cus & Marcomania, in pago Duifmcnfe Audrate, Montccellis. in pago 
Avalinfe Calfaniola , Cappas vel Degantiacum 8c Calfiacum una cum 
ipfo Oratorio quod meo opere conftruxi ,&c Palatiolo feu Govilis &c Pru- 
manis vel Anconem. Dono etiam Aglias , Balderias. In pago Belnifle 
Sineaincas fic Matronecum. in pago Athoariorum Flexo &: Blandonero. 
in pago Amoeorum Macerias &: Fraxino feu Carimaco & Caflellas. Et in 
Grufone vel Salinas portionem noftram quidquid ibidem habemus, vel 
legibus nobis redebetur. Ifta omnia quae fuperius quamtumcumque ibi¬ 
dem per quemlibet adtradum tenemus, totum &: ad integrum cum omne 
fuprapofito in noftro videlicet & priori Teftamento,a die praefente in ho¬ 
nore fandi Prarjedi, pr6 remedio anima: meae vel aeterna falute dedimus 
cum domibus, aedificiis, mancipiis, accolabus, libertis, vineis, filvis, campis, 
pratis, pafcuis, aquis aquarumque decurfibus, omne genus pecorum li¬ 
bros , ftrumenta cartarum , minifteria vel veftimenta Ecclefiae, mobilibus 
Sc immobilibus , omnem rem inexquifitam , quidquid dici vel nominari 
poteft inibidem, totum & ad integrum ad fupraferiptum Flaviniacum 
Monafterium, vel jam dido Abbati ejufque Monachis perpetualicer prote¬ 
gente Domino tradimus ad poftidendum. Et donamus areas infra Eduam 
civicatcm, &: quantumcumque inibidem nobis legibus redebetur. Et dum 
omnes Prarfules & nobiles perfonae agnofeunt &: cum provincialibus no- 
ftris cognitum eft, quod ego Widradus in mea re propria jam denomi¬ 
nato Monafterio & Ccenobiolo fando ibidem propter Deum infticuto, 
quidquid exinde facere volo, praefenti tempore in omnibus mihi libera 
manet poceftas; & dum ego per alia ftrumenta ad Monaftcria fandi An- 
dochii vel fanda: Reginae Martyris vel per alias Ecclefias de rebus meis 
propriis delegavi: propterca per praefentem paginam cum confenfu fupra 
memoratorum Pontificum conftituo, ut nullus Epifcopus ullius civitatis, 
aut Archidiaconus, vel quilibet ex Clero, aut adores Ecclefiae, nullum 
ibidem exercere dominatum,non ad manfiaticos aut repafticos exigendo, 
non ad minifteria deferibendo, non ad Abbatem mittendo. Dum ver6 
necefle fuerit chrifma petere, tabulas aut altaria confecrare, facros Ordi¬ 
nes benedicere * Abba yel Monachi ibi confiftences a quocumque de fan¬ 
dis Epifcopis fibi elegerint qui hoc facere debeat, licentia fit eis expetere, 
& illi hoc benedicere vel confecrare. Si vero caritate exigente Pontifex 
quilibet ab Abbate loci illius ibi fuerit invitatus, (impliciter qua: ei a Fra¬ 
tribus offeruntur accipiat, nulla xenia vel munufcula amplius eis qua:rat, 
neque de omnibus rebus ipfius Monafterii ullam habeat potcftatem. Quod 
fi Pontifex vel aliquis quilibet ex ecclefiafticis miniftris, vel aliqua emifta 
perfona contra ipfum Abbatem vel ejus congregationem de fupra feriptis 
Atta, SS. Ord. S. B. Sxculum III. S S ff 


Ann.Car. ( 

DCC 1LVTII. 
Ortos.n*. 


* l. de pote» 
ftatefcilicei 


Digitized by t^OOQle 




Ann.Chr. 

dccxlvui. 

OcToS.ni. 


69 o DE V. WIDRADO ABB. FLAVINIACENSI. 

ordinibus vel bencdidionibus , fcu de rebus propriis Monafterii, vel per 
qualecumquc ftrumentum aut quocumque modo ad ipfam cafam fuit vel 
inantea fuerit delegatum ac decommutatum vel conceflum, vel quidquid 
ad ipfum Monaftcrium vel homines ipforum Monachorum pertinet, ali¬ 
quid calumniare aut inquietare, vel per quodlibet ingenium minuarp ten- 
taverit; nec hoc valeat vindicare. & infuper illas res quas ad Ecclefias vel 
ad Monafteria in eorum parochiis per alia ftrumenta vel teftamenta dele¬ 
gavimus , ipfas res perdant : &c Abba vel adores fupradidi Monafterii 
fandi Prxjedi ipfas res fine ullius contradidione aut confignatione ad 
fuam faciant revocare dominationem. Cum vero Abba illius loci accepe¬ 
rit tranfitum , quemcumque de fcmetipfis Monachi ibi habitantes fecun¬ 
dum Deum & Regulam fandi Benedicti meliorem invenerint, ipfum 
Abbatem ipfi inftituant. Quod fi ibidem de feipfis talem non invenerint, 
communi confilio illi fandiores Monachi aliunde regularem Abbatem, 
qui eos fecundum Regulam fandi Benedicti regat, eligendum in eo¬ 
rum maneat poteftatc. Quod vero Deus avertat, ne ibidem Ordo fandus 
tepefeat, & ipfe Abba emendare hoc poftponit aut negligic,.vel ipfi Mo¬ 
nachi hoc noluerint; tunc qui ex ipfis redo ordine fecundum Regulam 
ibi voluerint vivere, ubicumque in proximis Monafteriis reftius & fan¬ 
dius fecundum Regulam fandi Benedicti invenerint, poteftatem ha¬ 
beant expetere, & per eorum falubre confilium ipfum fandum Ordinem 
regulariter emendare. Precor igitur gloriofum Domnum, cui tempori¬ 
bus modernis &£ futuris fuccedentibus Deus Regnum Burgundiac guber¬ 
nare permiferit, & per Dei tremendum judiciurti adjurare praefumo, ut 
prxfencem paginam vel fada mea ex jam dido Coenobiolo meo fua for¬ 
titudo contra omnem adverfitatem pro mercede fua vel Regni fui ftabili- 
tate poft Deum jubeat defenfarc atque folidum in omnibus cuftodirc, ut 
nullatenus ab infeftatione malorum hominum polfit inrumpi: fed deledec 
Abbati vel Sacerdotibus feu Monachis ibi converfantibus pro vita ipfius 
& filiorum ejus atque exercitu ejus ic omni populo catholico quieto or¬ 
dine Dominum fupplicare. Si quis vero, (quod futurum efle non credo) 
fi ego ipfe aut aliquis heredum ac proheredum meorum, vel quiflibet op- 
pofita perfona praefentem paginam vel fada mea, quae ego devoto animo 
8 £ bona voluntate pro aeterna retributione feci &: firmare rogavi, per an¬ 
teriorem vel pofteriorem ftrudionem, vel pro quolibet modo vel ingenio 
infrangere eonaverit vel temptare praefumpferit, in primis ufquedum ad 
veram emendationem proinde corrigatur, Deum & Sandos fuos habeat 
contrarios, & a liminibus Ecclefiarum efficiatur extraneus. Et fi quid de 
rebus meis habet condonatum, amittat, ad partem fupraferipti Mona¬ 
fterii fandi Prasjedi revertatur, & infuper inferat ei quem pulfaverit, una 
confocio fifco auri libras x x x argenti pondus quingenta, ficut in priori 
teftamento habetur, coadus exfolvat ,& quod repetit non vindicet: & ni¬ 
hilominus prxfens pagina omni tempore firma permaneat ftipulatione fub- 
nixa. quam manu mea fubter firmavi & bonorum hominum fignis vel alli¬ 
gationibus tradidi roborandam. Adum Auguftoduno civitate publice, an¬ 
no quarto regni domni noftri Chilperici Regis, die Sabbato proximo 
ante Kalendas Junias, in Chrifti nomine id&adus Abba hanc do¬ 
nationem a me fadam cum bona voluntate relegi & fubfcripfi. In Dei 
nomine Moderannus Chrifti dono vocatus Epifcopus confenfi. In 
Chrifti nomine Chebroaldus quamvis peccator Epifcopus fubfcripfi. 
Ridelenus in Dei nomine. Donatus Epifcopus fubfcripfi. in Chrifti 
nomine Gauderannus aefi peccator Abba fubfcripfi. In Chrifti no- 


Digitized by 


Google 



DE V. WIDRADO ABB. FLAVINIACENSI. «<* 

.■mine Erimbertus Archidiaconus fubfcripfi. Nordebertus fubfcripfi. Gifo ann.ch*. 
fubfcripfi. Ego Boselenus Subdiaconus hanc epiftolam a fiipra fcripto bccxivhi. 
Patre rogatus ftipulavi & fubfcripfi, &: notavi die Sabbato a proximo ante CT ° B1 
Kal. Jun. in anno quarto domni Chilperici Regis. 

7. Ex his qua fu ferius de temfote fcripti frioris teftamenti diximus confe- 
Barium eft, p «ferius hoc conditum ejfp principatu chiiderici ultimi Regis e Me- 
.rovingica ftirpe t qui mortuo Theodorico pradifto poji interregni annos quatuor 
fujfeBus ejl. Sane annus quartus iftius Chiiderici convenit in annum ChriBi 
dcc xli v, quo dies proximus Kalendis Iunii, qua pofterioris tejiamentt chro- 
Tivlogica nota eft, in fabbatum incidebat. De fubfcriptionibus nihil occurrit di¬ 
cendum : nifi quod Moderannus Ecclefi'a Mduenfis Epifcopus fuiffe vide¬ 
tur .* Ponatus Nivemenfis; Gauderamnus Abbas Monajierii JEduen- 
fis, nemp e S. Martini ,aut S. Symphoriani. 

8. £>uamdiu fojl conditum hocce tejiamentum fuperftes fuerit V vidradus, V via radi 
incompertum. Mortuus eB v Nonas Odobris, fepultufque in Flaviniacenji 
Ecclejia S. Petri: ubi hdtfenus ejus Reliquia (quas ego nuper iftuc profeBus vi¬ 
di) in armario adfervantur. Ejus nomen adfcriptum eB in Martyrologium loci 

die pracitato his verbis : Flaviniaco Monaftcrio depofitio B. Guidradi 
ipfius loci Abbatis atque Fundatoris, item in Necrologio : Depofitio S. 
Widradi. & xii Kalend. Novemb. Obiit Decia foror S. Widradi,qur 
fecit, id eft reftituit Monafterium S. Andochii; S£ alia fecit Monafterium 
Flaviniaci. Ex quibus intclligimus , Vvidradum jamdudum audijfe ut B can¬ 
tum ac Sandum. tametfi anniverfarius ejus dies quotannis folitis precationi¬ 
bus peragitur in Monafterio Flaviniacenji, excepto quod non lugubri ,fed fefti- 
vo ritu campana pulfantur. Hinc Vvidradum Venerabilem hic appellare pra- 
ftat quam Beatum ac Sandum : maxime cum ftngularia ejus fatta, fi Mo- 
nafterii Flaviniacenfis conditionem excipias, ignoremus, nec proinde certum 
de eo judicium ferre liceat. Jjjuamquam Hugonis , qui Necrologii feriptor 
ejfe videtur , auBoritas non parvi facienda eft , Widradum Sandum ap¬ 
pellantis. 

9. Dum Vvidradum pra manibus habemus , juvat hic addere nonnulla , qua Flaviniaci 
ad Flaviniacenfe Monafterium JpeBant , ceduntque in laudem Vvidradi prima- 

tii loci inftitutoris. lftic vixit S. Egi lo Abbas primum, de in Senonenfts 
Antiftes , de quo ita Hugp Abbas in chronico: Anno dccc lxi v tranflatum 
eft corpus S- Reginae virginis &: martyris de Alefia civitate apud Flavi- 
niacum caftrum leu Coenobium, praefidente loco eidem, cujus erat juris 
civitas prxfata, ^Egilo Abbate, poftmodum Senonum Archiepifcopo, re¬ 
gnante Carolo Calvo. Hic eft jfLgil Abbas Flaviniacenfis, qui Cellam Corbi- * 

niaci inftituit, &: duodecim ibi Monachos pofuit, annis ex quo Flaviniacenfis 
Ecclefia Corbiniacum obtinuit cclviii, immo vix c xl. Vixit etiam ibi Sa- 
ioco Dolenfis Epifcopus, memoratus ab Hugone in hunc modum: Anno tranfla- 
tionis S. Regi rue primo obiit Saloco Dolenfis Epifcopus, Flaviniacenfis Mo¬ 
nachus , cujus corpus poft ducentos annos incorruptum repertum eft. Is 
Jonae ^Eduenfis Epifcopi Coepifcopus fuijfe dicitur. Necrologium Flavinia¬ 
cenfe de eo ita feribit: imi Non. Julii Saloco Epifcopus Dolenfis, Mo* 
nachus Flaviniacenfis , obiit die Tranflationis S. Martini. Lege Elogium 
S. Egilonis. His adnumerandi funt Monachi ejufdem Coenobii, a Nortmannis 
cafi, teftantc eodem AuBore in hac verba ; Anno dccc lxxxvii Nort- 
manni pagani Flaviniacum caftrum fcu Ccenobium ingreffi occiderunt 
Monachos cum famulis ••. numero : & manferunt dies . •. a tertio Idus 
Januarii ufque vm Kalend. Februarii. DeEgilone plura Saculo infequenti: 
de Hugone vero Abbate alitfque viris illuftribus Monajierii , alias. 

SSffij 


Digitized by t^OOQle 



num 


Ki 


$92, DE V. WIDRADO ABB. FLA VINI ACENSl. 

Ann.Chk. io. Prater corpus S. Regina ex opido AlexU eo tranjljtum , habent etiam 
t>cc iLvm. Flaviniacenfes plures Reliquias S. i rxjeSH , uti in ejus Aciis aiximus Sacuio 
Reliqui* 1 0* *fi a s - Pnjetti tranfiatione non f ernei agit Hugo , cujus expendenda funt 
* ' hac verba: Domnus Manaffes corpus S. Praejeci Martyris a Volovico de¬ 

latum Flaviniacenfi intulit Ecclcfix , quam in honore S. Petri ejufdem 
Martyris fundaverat, id eJl-rcJHtuctat.. Exceptio ejus viii Idus Novem¬ 
bris celebratur, lam vero ante tranjlationem ijfatn Flaviniacenfis Ecclefia S. 
Prajetto /aerata erat, ut patet ex utroque Vvidradi teftamento. Pergit Hugo de 
Corbiniacfi Manajfc. Hic obtinuit apud Carolomannum , ut in Corbiniaco villa Coeno- 
Monafte. biolum exftrueret. nec tamen fecit, ut antea dixerat, id enim exfecutus e£t 
Egilo, ex ditiis. Carolum Magnum hoc loco intellige , cujus charta ea de re Ma- 
majfa Abbati concejfa legitur in tomo t Bibliotheca nova apud Labbeum, digna 
fane qua in gratiam exterorum , quibus res nofira minus obvia funt , huc 
tranjfcribatut. * 

Aro tus Dei gratia Rex Francorum ac Patricius Romanorum Ab- 
A ^bati Manaffie Flaviniacenfis Coenobii, falutem. Benedi&um nomen 
Domini in fxculum, quod juxta Monachorum tuorum laudabilem con- 
verfationem plurimum glorificatur in gentibus , eoquod laus ejus feroper 
in ore veftro verfatur. Petitionem itaque de conftru&ione Coenobii apud 
Corbiniacum, quam per Theodulfum Epifcopum Aureliancnfem 
xque Abbatem Coenobii Floriacenfis libenter fufeepimus, & clementer 
Nota, concedimus, 8 c praecipimus,ut Monachi quos ibi mittetis, ne aliquando 
mandatorum Dei viam obliti, fxpius in Flaviniacum revertantur Coeno¬ 
bium, ibique officia fua confirment} & meliorati juffii tuo & Monacho¬ 
rum tuorum revertantur. Cenfum vero quemcumque ftatueris eis, omni 
tempore folvant. ab alio vero cenfu tuo amore liberos reddo, uti reddidi 
Flaviniacum. Mitto autem vobis capfam argenteam fepulcri Salvatoris &C 
S. Jacobi Apoftoli fratris Domini Reliquias continentem, orans &c fup- 
plicans, ut mei memores pro me & filiis nollris affiduc apud Dominum 
interveniatis. Saluto te omnem congregationem vcftram. Ego Rado 
fcripfi, dictavi anno viii Domini noftri prsedi&i Regis Karoli, regnante 
Domino N. J. C. in aeternum. 

ix. Annus is erat ara chriftiana dcc lxxvii. Z>f Corbiniaco Prioratu (ut 
vocant) conventuali , S. Leonardi appellato , vulgo S. Leonard.dc Corbigny, 
* u Mtr- in Morvinenfi * Burgundia pago, plura dicemus in Elogio S. Egilonis Sacuio 
proximo. 

ix. Erat & aliud Monafterium vocabulo Colticenfi , Abbatia Flaviniacenfi 

/ . i. Em. . . /**. i # £7 M /*<« A 1.1, . e W7" T V r T . « f 11 r A Uk.r 


v»nt 


Bc Colei, 
ccofe. 


IJ.. A-., U. w ...... ........ J - . ---- ....... r.j. 

fubjetium: cujus fxpius meminit Hugo Abbas. "W inctarius Abbas Col- 
ticenfis charta Alberici Lingonenfis Epifeopi pro Monafterio Befuenfi fubfcripfijfe 
invenitur. Rotmundus Rodulfo Rege JEduorum Epifeopus, Colticcnlem 
Abbatiam deftruxilfe , & Colticas caftrum eo in loco xdificafle fertur. 
Walt er ius vero ejufdem fedis Antifies, Caenobiolum Colchas defer- 
tum, per laudationem Hugonis Cabilonenfis Comitis, cujus erat benefi¬ 
cium. Abbati Flaviniacenfi committere ftatuerat. Illo mortuo Helmoinus 
Auguftodunenfis Epifeopus fucceffor, perpetuo fubdidit & contulit Cce- 
nobio Flaviniacenfi , quod iEduae adnexum cft fedi, Monafterium Col¬ 
chas, quod fanfto Georgio dicatum eft. Adurn Auguftiduno anno Re¬ 
gis Rotberti xxx, uti legitur in Analellis monumentorum F laviniaecnfium 
tomo 1 Bibliotheca Labbcana : ubi etiam Vvaltertus Flaviniaco nonnulla con - 
tulijfe , & in refiauranda iftic monaflica difciplina Heldrico Abbati adlabo- 
rajfe memoratur. Colticenfis prioratus in opido cognomine , vulgo Couchcs, 


Digitized by t^OOQLe 



DE V. WIDRADO ABB. FLAVINIACENSI. <s»; 

Jiacejis Mducnlh , a Monafterto flaviniactnfi avulfat ceJRt Patriius Societatis Anm. Chr. 

-r ^ J DCCXLVIJX. 

w E S U« Octob 'IX 

13. #/ tandem his finem imponamus , Flaviniacenfe Monafierium , Flaviniaci 

fodales Bene di Bini Congregationis S. Mauri modo tenent , duplici gaudet pr.<- 
rogativa, nimirum quod Abbas loci primas olim teneret in eleBione Fpifccpi va 4 c *‘ 
Mduenfis : & quod Ecclefia S. Petri a Iohanne Papa VIII fuerit dedicata. 

Utriufque auctorem habemus Hugonem Abbatem , qui de Norgaudi Epifcopi elc- 
Bione agens in chronici fui parte pofteriori: Pro qua electione , inquit , cura 
multoties Eduam iffem, quia vox noftta prima efle debebat in eledione, 
tandem in Adfcenfione Domini invitatus, cum effem in exteris partibus, 
accurrere nequivi. De Ecclefia vero dedicatione in priori farte his verbis: 

Wilfridus Ludovici Imperatoris fororius anno dccc lxxx, Indidionc 
xin, anno Carlomanni Principis fecundo, confccrationem Ecclefia: Flavinia- 
ccnfis a Johanne Papa &: ododccim Epifcopis facere obtinuic. Quamquam 
Hugo errat in anno defignando. nam dedicationis annus dccc lxxvii fla¬ 
tui debet, aut proxime fequens, is fcilictt quo Iohannes Papa in Galliam ad ce¬ 
lebrandum Trecenfe Concilium accejjit. Huc JpeBat Ioh annis Papa epiftola 97 
apud Sirmondum, qua excommunicat Aduvardum*Prefbyterum, qui nobis, 
inquit, in Monafterio Flaviniaco miniftravit, cujus homines fcutcllam ar¬ 
genteam S. Petri > nefeio utrum confenfu illius an non, furati funt. Ubi 
vides Monafierium S. Petri cognominari , uti & in litteris purgatoriis Ger- 
fledi Monachi plaviniacenfis, officio pradationis fundi, qui veneni Adalga- 
rio Mduorum Epifcopo propinati falso accufatus , in Synodo apud Flaviniarum 
Coenobium & caftrum publicum in primore Ecclefia S. Petri fumta Com¬ 
munione abfo lutus eB anno dcccxciv. 

14. jguia vero Necrologii Plaviniacenfis non femel facienda mentio eft , ob- Necrola- 
fervare juvat, Hugonem Abbatem, qui Chronici Virdunenfis feriptor , eumdem 
etiam iftius Necrologii auBorem videri. Necrologus parentes fuos memorat va¬ 
riis in locis. 1111 Non. Dccemb. Chrotiidis Octonis tertii filia, 

Conradi Imperatoris foror, avia mea obiit. &, v. Kal. Aug. obiit Ray- 
kerus pater meus, denique xv 11 Kal.-Novemb. obiit Dada de monte 
Walcheri mater mea , filia Chrotiidis. Hac alibi accuratius examinanda, 
quum de Hugone Abbate Flaviniacenfl agemus in libro de viris illuftribus Or¬ 
dinis noBri. 

SANCTI PE T R ONACIS “ 

M AII vi. 

ABBATIS ET INSTAURATORIS 
SACRI MONASTERII CASINENSIS 

ELOGIUM HISTORICUM. 

0 

I. Acrum Cafinenfe feuCafflnenfe Monafierium, toto orbe celeberrU 

mum ,■ auBorem habuit fanBiffmum P- Benedictum, qui ejus 
vaBdtionem a Langobardis faBam pradixit, teBe Gregorio Magno in 
lib.zDial. cap. 17. Hanc anno circa d ixxx accidijje Saculo primo 
demonBravimus. InBaurator MonaBerii fuit poB everfionis annos fere centum 

SSffiij 


I 


Digitized by t^.OOQLe 


6 94 DE S. PETRONACE ABB. CASINENSI. 

Circa An. quadraginta S. Petronax, cujus gefia hic explicare aggredimur. Audien-- 
m dcc i. dus primo Paulus Vvarntfiidi , Diaconus (fi Cafinmfis Monachus , Petronace 
YI ' ita loqucns in lib. 6 de geftis Langob. cap. 33. 

Petronax z - Defundo Gifulfo Beneventanorum Duce , Samnitum populus R.o- 
laudarur a moaldum ejus filium ad regendum fc fublimavit. Mortuus e fi GifuLfus fecun- 
PauioDi * c duj, Beneventanorum Dux , circiter annum dc xcvii. Circa haec tempora, 
fubdit Paulus cap. 40 , Petronax civis Brexianae urbis, divino amore com- 
pundus Romam venit! hortatuque tunc Gregorii apoftolicae Sedis 
Papa:, Cafinum caftrum petiit, atque ad facrum corpus B. Patris Bene¬ 
dicti perveniens, ibi cum aliquibus fimplicibus viris jam ante relidenti¬ 
bus habitare coepit, qui eumdem venerabilem virum Petronacem fibi Se¬ 
niorem {id e fi Abbatem) ftatuerunt. Hic non poft multum tempus, coo- 
perante divina mifericordia &: fuffragantibus meritis B. Benedidi Patris, 
jamque evolutis fere centum & decem annis ex quo locus ille habitatione 
hominum deftitutus erat 5 multorum ibi Monachorum, nobilium & me* 
diocrium ad fe concurrentium Pater effedus, fub sanctae Regula 
jugo &: B. Benedicti inftitutione reparatis habitaculis vivere coepit, 
atque hoc fandum Coenobium in ftatum quo nunc cernitur erexit. Huic 
venerabili viro Petronaci infequenti tempore Zacharias plura adjutoria 
contulit, libros fcilicet facrae Scriptura:, & alia quoque quae ad utilitatem 
Monafterii pertinent ; infuper & Regulam quam B. Pater Benedidus 
fuis fandis manibus confcripfit. Hactenus Paulus , cujus verba commentariis 
illufiranda. 

A Gregorio 3. Petronax Brixia in Italia nobili loco natus , ibique aut potius Roma 

ri rZ rf a # US Monachus, Romam venit Gregorio fecundo Pontifice , contra quam ad* 
firmant nonnulli , qui ipfius adventum ad Gregorii tertii pontificatum , ut Lau- 
retus i aut ad Zachariam rejiciunt, ut Petrus Diaconus Cafinenfis. id ex Vita 
S. Vvillibaldi Eifietenfis Epifcopi primus adnotavit Camillus Peregrinius in 
Serie Abbatum Cafinenfium , & ex eo Iohannes BoUandus in Vitam S. Gregorii 
Papa fecundi ad diem 13 Febr. necnon Angelus de Nuce in Chronici Cafinenfis 
lib. 1 cap. 2. Jcfjippc S. VviUibaldns ex Britannia infula Romam , de in ffie* 
rofolyma profeci us , decem annos in itinere i do infumfit , Cafini totidem. Cum 
venerandus- vir S. Willibaldus , inquit Sanctimonialis confanguinea , vita 
primaria auttor , & Diapertus qui pum eo pergebat per omnia, veniffent 
ad S. Benedidum, non reperiebant ibi nifi paucos Monachos & Abbatem 
nomine Petronacem. lam ergo tum Cafino praerat Petronax , ibi que duplex 
(onfiruxerat Monafierium , uti mox demonfirabimus. Atqui Vvillibaldus Cafi¬ 
num accejjit anno dcc xxviii, aut certe infequenti. fi qui dem pofi annos de¬ 
cem ii Gregorio tertio mijfus eH in Germaniam , ordinatus ibi Presbyter anno 
dcc xl d Boni facio , (fi anno fequenti Epifcopus , ui in ipfius Vita demonftra- 
bimus ad annum 786. Deinde non Gregorii tertii , fed S. Gregorii fecundi 
feftus dies a Cafinatihus cultus efl jamdudum. id probat non folum Mijfale ve¬ 
tus ab Angelo de Nuce citatum , fed etiam Breviarium Cafinenfe manu exara¬ 
tum Abbate 0 der i fio primo ,, id e Ii ante quingentos annos , apud Parifiacos Infii. 
tutionis Oratorii Patres adfervatum. Accedit quod Petronax annis triginta duo « 
buspeafuit CafinenfiMonafierio. At vero deferat ante annum dcc lii , quo 
Optatus ipfius fuccejfor a Sttphano Papa II ad Aifiulfum Langobardorum Regem 
pacis ergo direttus efl. Iam fi calculum triginta duorum annorum reflectas ad 
annos fuperiores , Petronacis regimen ab anno minimum dcc xx incoeptum 
intelliges : quo tempore Gregorius fecundus Romanam Ecclefiam adminiflrabat, 
nempe ab anno dcc xiv ad dcc xxxi, quo ipfi fuccefiit Gregortus tertius, 
Pontifex per annos decem. 


Digitized by t^OOQle 



DE S. PETRONACE ABB. CASINENS 1 . 69$ 

4. Immo vero non anno dccxx , fed dcc x v i i i Petronax Cafinum aecef- Circa Am. 
JiJJc dicendus eft. id quod facile fuadet tum initi ab Optato fuccejfore tempus re - DCC 
gtminis , tum Leonis Marftcani tiJHmonium ex Chronici Caftnenfts lib. 1 cap. 4 M A1 * v u ‘ 
in hac verba: Quem videlicet (Pecronacem) tf es quidam nobiles viri Bene- ann ° 7l8 ‘ 
ventani, Paldo &C Tafo atque Tato germani fratres , qui ante quindecim bu^Paido- 
circitet annos Monafterium fandi Martyris Chrifti Vincentii juxta ortum *»«, &c. 

Vulturni fluminis de propriis fumtibus conftruere coeperant, cum effent 
potentes ac divites, in ipfo opere tam per femetipfos quam per fuos ufque 
ad reftaurationem loci hujus plurimum adjuverunt. Monafttrii S. Vincentii 
fundamenta non anno dcc v i i , fed anno dcc i i i jatta fuijft , demon - 
ftratum in Vita S. Paldonis. Abhinc annis quindecim Cafinenfe Monafterium 
inftaurari coepit , ideft anno dcc xvi ii. Certe S. Paldo e vivis exceftit anno 
dcc xX , ficuti eo anno vidimus. Ut ergo aliquid contulijfe ad Cafinmfem in- 
ftaurationem dici poftit, hac annis minimum duobus praceftijfe debuit. Nec lon¬ 
ge recedit Leo Marficanus loco citato , dum ait Petronacem caftni habitare cce- 
pifle anno dcc x x, atque in Abbatem praelatum. Non enim loquitur de 
. Petronacis accejfu ,fed de habitatione loci, qua poft inftrutta quo quomodo adifteia 
feri coepit. Leonis verba hic reddendafunt. 

j. Poft quamPetronacem Gregorius caelitus infpiratus admonuit, ut Cafi- Monacho» 
num caftrum peteret, atque Monafterium B. Bencdidi , quod jam per b“e r c it ba ' 
tot annos deftrudum manferat, fuo ftudio reconciliare fatageret s eo an¬ 
nuente mox idem venerabilis Pontifex cum illo aliquantos de Laceranenli 
congregatione Fratres direxit, & alia quoque illi nonnulla adjutoria con¬ 
tulit. Is ergo huc ad facrum B. Benedidi corpus perveniens, tam cum il¬ 
lis qui fecum venerant , quamque etiam cum aliquot fimplicibus viris, 
quos inibi jamdudum refedifle repetit, habitare coepit anno Domini fe- 
ptingentefimo ac vigeftmo : atque ab cifdem Fratribus in Abbatem praela¬ 
tus , cooperante Deo Sc B. Benedidi fuflragantibus meritis, conftrudis 
decenter habitaculis ac multorum ibi Fratrum congregatione ftatuta , fub 
Regulae fandae dodrina vivere ftuduit. Leo cum Paulo Vvarnefiidi confen- 
tit, dum ait quofdam fimpliccs viros ante Petronacis adventum Caftni refedif- 
fe, nimirum Eremitarum more , montem f anitum incolentes, guod vero addit , e* Latera- 
aliquantos Fratres de Lateranenfl congregatione cum Petronace fuifle 
diredos, et fi id • Paulus reticeat, nihilo minus tamen certum eft. mar _ 

6. Et quoniam devenimus ad hunc locum , juvat paulisfper confiditote , an 
Monachi Bencdictini , qui poft cladem Cafinenftm Romam confugientes , Latera - 
nenfem Eccleftam infederant i iftic refederint adufque Gregorii ficundi pontifica¬ 
tum. obftare videtur Anaftaftus vulgatus , de Gregorio tertio ita feribens: Simili 
etiam modo renovavit Monafterium SS. Johannis Evangeliftae, Johannis Ba- 
ptiftac & S. Pancratii fecus Ecclefiam Salvatoris antiquitus inftitutum, quod 
ab omni ordine monachico exftiterat nimia incuria deftitutum. In quo 
praedia & dona contulit, & qua: invenerat de ipfo Monafterio alienata, 
reddito pretio in cumdem locum reftituit: ubi & congregationem Mona¬ 
chorum & Abbatem conftituit ad perfolvenda quotidie facra officia laudis 
divina: in Bafilica Salvatoris Domini noftri J e su-C hri st i , quae .Con- 
ftantiniarja nuncupatur juxta Lateranis, diurnis nodurnifque temporibus 
ordinata juxta inftar officiorum Ecclefia: B. Petri Apoftoli. Hoc argumento 
adduffus Angelus de Nuce in pracitatum Leonis locum , admittit , Petronacem 
a Gregorio fecundo mijfum , Monachos ex Lateranenfi congregatione accepijfe d 
Gregorio tertio , qui eam reftituerat. Verum Anaftaftus videtur aliter interpre¬ 
tandus. Nempe congregatio Lateranenfis ad Mf cos redatfa erat pontificatu Gre¬ 
gorii fecundi ob alienata praedia : nec teliqttWenfus jufta congregationi alenda , 

« 





Digitized by t^OOQle 



Monade, 
riu duplex 
condit. 


Oratorium 


696 DE S. PETRONACE ABB. CASINENSI. 

C me a Kv.firciendtfque adificiis fufficere poterant. Pradia refiituit Gregorius tertius ,& in- 
Mjuivi fi AUrAtiS adificiis congregationem augendo refiituit. lmmo tunc fere omni Ordine 
monaftico deftitutum erat Monafierium Laterane nfe, quod fleri que forfan Mo¬ 
nachorum Gafinum remigraverant. 

7. Justum S. Vvilhbaldus Cafinum accefiit anno dcc x X V i i i ,jam duplex 
ibi erat Monafierium. Sic enim feribit Sanctimonialis: In primo anno illuc ve¬ 
niens , Cubicularius fuit Ecclefia: $ & in fecundo , Decanus erat in Mo¬ 
nafterio { & poftea per odo annos fuit Portarius in duobus Monafteriis. 
Quatuor annos erat Portarius in illo Monaftcrio, quod ftat fupra in monte 
valde excelfo :&: alios quatuor erat in alio Monafterio, quod infra ftat juxta 
amnem Raphito. Utriufque meminit Leo in Chronici lib. 1 cap. 32 his verbis: 
Tertia feria poft Pafcha, valde mane univerfi Fratres tum de Monafterio 
quod deorlum erat , quam & de hoc quod furfum, veftibus facris induti, 
&c. Quamquam cap. st Theodemarus si Ibas juxta Ecclefiam S. Benedicti a Po- 
tone decejfbre eonfiruttam dicitur conftruxiflfe Templum B. Maria: , Ec¬ 
clefiam quoque S. Michaelis Archangeli: ibique juxta clauftrum & ha¬ 
bitacula nonnulla conftruxifle : qua initia Monafterii inferioris vocat Ange-. 
Ius de Nuce in hunc locum. At certa videtur Sanctimonialis auctoritas , cui ano- 
nymus AuCtor Vita S. Vvibibaldi itidem fujfragatur. Nunc Monafierium infe¬ 
rius amplius non exfiat. 

8. Pergit Leo dicere de Petronace in lib. 1 cap. 4. Hic in Ecclefia B. Marti- 
s. Martini ni quam parvulam reperit, fedecim fere cubitos auxit; ibidemque abfi- 
«mpiificac. e fg c i enSj j n honore B. Mariae femper Virginis 5c fandorum Martyrum 

Fauftini & Jovitae in ea altarium ftatuit, in quo etiam & brachium unius illo¬ 
rum, quod fecum de Brexia afportaverat, decenter recondidit. Id argentea in- 
clufum theca hucufquefervant Cafinates nofiri t tefiante Angelo de Nuce. Addit Leo: 
A Zacharia 9 . In fequenti tempore fandifiimus Papa Zacharias qui Gregorio fuc- 
afficimtya- celferat, plurima huic adjutoriacontulitJibrosfcilicet aliquot fanda: Scrip- 
turae, necnon & codicem ianda: Regula:, quam Pater Benedictus manu 
propria fcripferat pondus etiam libra: panis & menfuram vini, qua: olim 
inde (ficut fupra diximus) fub Langobardorum invafionc Monachi fugien¬ 
tes fecum Romam detulerant» Diverfa etiam ad ecclefiafticum minifte- 
rium ornamenta , nonnulla quoque ad diverfas utilitates Monafterii perti¬ 
nentia illi apoftolicaliberalitate largitus eft. Ab hoc etiam fandiffimo Papa 
pra:didus Abbas Privilegium primus accepit, ut hoc Monafterium cum 
omnibus Cellis fibi pertinentibus ubicumque terrarum conftrudis, ob ho¬ 
norem ac reverentiam fandiflimi P. Benedidi, ab omnium Epifcoporum di¬ 
tione fit liberum , ita ut nullius juri fubjaceat, nifi folius Romani Pontifi¬ 
cis. Exemplar Regula S. p. Benedicti manu exaratum in conflagratione Teanenfi 
periit , ut idem Leo autfor efi cap. 4S ejufdcm libri 1. 

Multos ad 10. Petronax, tefie Paulo Vvarnefiridi, multorum ibi Monachorum , nobi- 
luftres vi." ^ um ^ mediocrium ad fe concurrentium Pater effedus eft. Nos inter emi¬ 
nuere Carolomannus Dux Francorum , Pippini Regis frater , de quo ad 
annum yss , & Ratchi sus Rex Langobardorum , cujus Leo honorifice memi¬ 
nit lib. 1 cap. S. % Ifiuc etiam monafiica difciplina perfeCtius addifeenda gratia fi 
receperuntSS. Cillib aldus fupra laudatus , & Sturmius Fuldenfis 
Abbas primus , S. Bonifacii juffu Cafinum direCtus , ubi duobus annis manfit 
Petronace Abbate , prout in ipfius Vita ad annum yyp videbimus. fi>uin etiam 
femina pia Petrenacis difciplina fefe fubdere gloriabantur. Ratchifi uxor, nomi¬ 
ne T a s 1 a , filia R a t r u d a , concedente & adjuvante prafato Abba¬ 

te, Monafterium puellarum nomlonge a Cafino, in loco qui Plumbariola 
vocatur,propriis mmtibus cxftrmcrunt: multifque ditatum opibus, ibi fijb 

magna 


ros 


etiam pias 
feminas. 


Digitized by ^jOOQle 



DE S. PEtRONACE ABB. CASINENSI. 697 

magna cautela & diftri&ione regulari vitam agentes , ultimum diem cmc* an. 
clauferunt. Hac Leo Marficanus in lib. i cap. S, qui item cap. 6 mentionem fa~ «>t c i. ^ 
«/Gaufanae Abbatiflx, Pancritudae & Garipergae, quae poftpofitis paren- MaI1 ti ' 
tibus & univerfis opibus Tuis peregrinari pro Deo in partibus iftis ele¬ 
gerant: quibus Gifulfus Dux Beneventanus , annuente praetato Abbate, Mo- 
najicrium puellarum ad honorem B. Maria exftruttum concefiit. 

ii. Fuit autem , concludit Leo cap. S , praedi&us Abbas, Textus a B. Be- petronacis 
nedi&o , temporibus Imperatorum Leonis & Conftantini , & Liutprandi * W *» N 
Regis Langobardorum ; Romanorum Vero Pontifitfum Gregorii & Za- 
chariae * & Gregorii Beneventani Ducis ^ atque praefati Gimlfi. junioris. 

Qui cum praefuiflet huic Monafterio annis triginta duobus , defun&us eft 
11 Nonas Maii, & fcpultus in porticu juxta Ecclefiam S. Martini. Fuit 
certe Pe.ronaxCafinenfis Abbasfextus. nam poli B. Bcncdi&um Conftantinus* 
poft hunc Simplicius, poft quem Vitalis, ad extremum Bonitus congre¬ 
gationem ipfam rexit, fub quo Monafterii deftru&io .fa&a eft , inquit 
taulas Vvarnefridi in lib. 4 cap. iS , qui inter Gregorium Gifulfum junio¬ 
rem Duces Beneventanos rette interponit Godeficalcum in lib. 6 cap. s6 , a Leone 
hicpratermiffum. Petronacem CafinenfiMonafterioprafuiffe annis xx xf 1, sque 
probat Breviarium Cafinenfe tempore Oderifii Abbatis hujus nominis primi dc- 
feriptum , in quo Abbatum Cafinenfium index pramittitur. Et tamen obiit Pe- obitus; 
tronax ante annum dcc lii . fiquidtm Stephanus II Papa apoftolicae Se-, 
dis, utiprafert hiftoria nongentorum Monachorum Ccenobii S. Vincentii de Vul¬ 
turno a Saracenis decollatorum , adfeitos venerabiles viros, videlicet Attonem 
Abbatem Monafterii B. Vincentii & Optatum Monafterii S. Benedi&i 
in Cafino pofiti, Petronacis fuccejforem , ad Regem Aiftulfum deftinavit, 
obfecrando ut a coepta perfecutione ceffarec. JjjW anno dcc li i fatfum, 
ex Anajtajio. Baronius probat. Erkempertus etiam meminit ifiius mifiionu, tamet- 
Ji optatum haud nominat. Hinc colligimus , Petronacis obitum contigijfe anno 
pcci. Id etiam facilt demonftrari potejl, fubduccndo annos regiminis Abbatum 
Cafinenfium d S. Bertarii martyrio. & altera Cafini clade d Saracenis fatis, 
quam anno dccc lxxxiv reponit Erkempertus , illius temporis aqualis. Nam 
detractione {acta patet, Gifulfum Abbatem dtcefiijfe anno Dccc xvm, 

The ode marum anno dcc xcvxi. d quo fi Potonis annos feptem & menfes 
quinque ; Tomichifi annos fex , & menfes quinque ; Gratiani annos qua- 
tuor, menfes quinque ; Hermeris annum unum , & optati noVem aut (ficut 
habet mf Breviarium) decem fubtraxeris i Petronacem anno prope dcc l 
obiijfe intelliges. In vetuflo Oderifii Breviario inter Santios locum non habet 
Petronax , neque in aliis Mattyrologiis prater Beneditiinum. 

ii. Mirum eft qudm floruerit Cafinenfe Monafterium ab ipfa fui inftauratione. Cafini Tiri 
Numerus fantiorum virorum 'qui deinceps ibi vixerunt , imri vix poteft. Sunt fa " ai& *•- 
qui quinquies mille quingentos numerant. Petrus Diaconus Cafinenfis librum ° res ' 
fingularem edidit de ortu Juftorum Cafinehfium, quem necdum obtinere me¬ 
ruimus. Illud abfque trepidatione mendacii adferi jure poteft cum Baronio 
ad annum 716 ., nullum umquairi toto Chriftiano orbe exftitiffe ali¬ 
quando Monafterium , ex quo tot Viri fan&itate confpicui atque do&ri- 
na , tanta numerofitate ad regimen fan&ae apoftolicae Sedis adfeiti fue¬ 
rint : ut plane dici poffit ftiiffe idem aliquandd feminarium facrorum An- 
tiftitum. Viros illujtres ejufcUm Coenobii uno itidem libro complexus eft Petrus 
capit bus 46 , quibus adjefra jr capitulorum Appendix. Adeo pietas & dotiftna in 
facro illo monte fixerunt pedem, ubi S. Bene di Hi animus requitvit. Ordini* re- 

13. Nec loco ha ferunt fantiitas , religio & dotirina. Quippe exinde [anilioris ftl,utl ° 
vua documenta Gallicani atcepbe Monachi per Carolum Magnum , Hungari per pagau. pr °~ 
Acta SS. ord. S. B* Suculum i II. T T Ct 


Digitized by t^OOQle 



698 DE S. PETRONACE ABfc, CASINENSI. 

Circa An. Stephanum Regem, fer Bartfonum Regem Sardinia , per Savinum virum nobilifi 
T VLAiiv\I imu ' n E> a ^ matl * : ** quemadmodum a Si P. Benedicto Europa fere omnis Re¬ 
gulam fanttam accepit ;fc a Petronace ejufque pofteris ipfius Regula f veriorem 
praxim incuria & pravis moribus violatam receperit, Jfuo magis feri illius 
montis incolis invigilandum eft, ut ne fanttimonix patrimonium tef amento fibi k 
fando Patre relidum , aut minui , aut J fi diftrahi alie native patiantur. Pane 
txciderat fidum S. Boni facti Maguntini Epifcopi , qui difcip linam monafiicam, 
■qualis Caftni firvabatur , Fuldenfi in Monafierio inftituere cupiens , Sturmium 
difcipulum fuum miftt* Caftnum , ac poftea feris eruditum inftitutis Fulden- 
fibus Abbatem prafecit. Exftat inter Bbnifacianas epiftola red , inferipta dile- 
diflimo Confacerdoti Optato Abbati & univerfae fandae congregationi 
fub cura illius regularis vitae normam cuftodienti. quo nomine optatum cafi- 
natem Abbatem Petronacis fuccejforem def gnari exifimo. De eo rurfus in Elogio 
Garolomanni infra i 

toonafterii -14* dd prafintem Cattiobit Cafinenfis fatum quod attinet , hactenus florent ifit- 
ftatuj 11 * mUS ’ -f* Ve ^ ona -Jf rltil ^ ia ft des , fve temporalia, iflic tamquam in capite vi * 

get difiiplina Congregationis ( ut vocant) Cafinenfis, a qua pendent Monafteria 
duo & fixaginta, Monafttrii adificia rejrituit nuper Simplicius Cajfarellus Ab* 
bos Cafinenfis i tum Pr.fidens Congregationis ; amplificavit Angelus de Nuce 
recens Abbas, modo Arcbiepifcopus , qui detrita prifex fanditatis monumenta or¬ 
namentis C titulis decoravit , vir ingenii fui monumentis clari fimus,, 

?H VITA sancti burchardi 

EPISCOPI WIRTZIBURGENSIS primi. 

Au flore Arionynio, qui vixifTe fxculo x videtur. 

Ex tomo 4 antiquarum ledionum Henrici Cani fi. 

OBSERVATIONES P R JE V I M. 

Vitae Au- j. E s g e ft* f s - Burchardi, quem alii Burkardum , Burghardumvi 

ftores duo. a PP e ^ a P t ifcripfi* Anonymus quidam ignotus i Egilxtardus vero 

c<tn °bH S. Burkardi prope Vvirtziburgum Monachus tribus tibris inter- 
SfcsEp? polavit. Vtriufque incerta at as. Egilvv ardus nonnullis ftripfiffc videtur 
fauUo pojr Nugonem Epifcopum , eo quod Epifcoporum Vvirtz.iburgenfium feriem in 
*pf° Nugonefinit. Et quidem de Reliquiarum S. Burchardi Tranflatione alturus li- 
bro tertio, att cap. 1 fe ea relaturum qua: Tuis geita funt rehiporibus : tametfifatis in¬ 
nuit fe aliquanto pofi Nugonem tempore vixijfe. Poffevinus & cum eo Vojfius de Hi - 
foricis Latinis, Egilvvardum ad annum m c c c removent , ex mera conjeftura. Ano- 
ftymtis vixit , iit quidem fufpicamur, ante Hugonem , id cjl ineunte facul0 x, ut qui 
Tranjlationis S. Burchardi per Hugonem fafta non meminit. Vtraque feriptid edita e fi, 
Anonymi quidem ab Henrico Cani fio, Egilvv ardi vero ab Surio ex mfi codice vetulto & 
fere obliterato / unde eonjeSturam capimus, Egilvvardum faculo x 1 vixijfe. In Suria- 
no apographo defideratur Egilvvardi nomen , quod Surius auEloritate Trithemii addu¬ 
ctus Jupplevtt. AuPlor quippe initio libri tertii Coenobium S. Burchardi appellat Mo- 
naftcru m noftnun , alloquens Patrem feti Abbatem fuum , quo jubente id operis ar- 
grefus efi. Et m fine libri 3 B irchardum Patronum noftrum vocat. Porro Egilvv ardus 
Coenobii S. Burchardi prope Herbipolim Monachus Vitam S Burchardi ferit fi/fe di 
citur apud Trithemium Nec dubium , quin is ipfe fit auttor prolixioris Vu*S. Ki- 
liani abHennco Cani fio edita tomo 4. qui auElor pollicetur fe in Vita S. Burchardi it 
Jc defertbenda ditturum, qualiter Burchardus epifcopalem fedem VirzAurg promerue* 


Digitized by t^OOQle 


VITAS, BURCHARDI EP. WIRTZLB. **<#. Monymv. 699 

iit, & quomodo Martyrum corpora de loco ubi pofita fuerant fuftulcrit. quod utrumque C(RCA a.m-, 
EgilvvArdus hic fuse exfiequitur. Is in Vita hujus lib. 2 cap. 10 meminit antiquioris DC c u. 
feriptionis qua ufus eft. Hxc licet pauca, inquit , digefta fufhciant, qua? decerpta qui- Fsax. ji* 
dem ex nonnullis antiquorum relationibus fatis fimpliciter exaratis noftras in manus 
devenerant. 

i. Ex tribus libris ab Egilvv ardo conditu omifimus primum , quod Anonymi lucu- Omiflus 
brationem fuperfluis verbis amplificet, novdfique mendas adjiciat. Nam Burchardofta- 1»« libet 
trem adfignat S. Svvithunum Epifcopum, haud dubie Vvintonienfiem, qui uno pofiBur- P ri, " us 
shardum jaculo floruit. Et( quod Anonymus jam peccaverat J Burchardum Roma a Za- ^ VV * r ~ 
charia Pontifice ordinatum adfirmat anno d c c n, ejufique obitum prorogat ad annum 
dcc x c 1. qua omnino aliena fiunt a vero. In aliis duobus Egilvvar-i libris plurima 
fiunt obfiervatu haud indigna: quos proinde libros hic exhibere vifium eft opera pretium. 

Notanda tamen haeverba libri t. Ex Anglia nati fratres Gutwin & Adeimar, alifque 
complures inde huc advenientes aiunt, B.Svithuni Vitam miraculis plenam in Eccle- 
flis illius terra: circumquaque feriptam reperiri, &c. Nine atas Egilvv ardi colligi pofi- 
j\t , fi iftorum fratrum haberetur certa notitia. Addit Egilvv ardus : Tradunt etiam 
nonnulli, hos germanos fratres Burchardum & Swithunum, magni Bonifacii Epifcopi 
non folum conterraneos , fed etiam carne confanguineos fuiflc. Et Burchardum qui¬ 
dem Bonifacii conterraneum fuijfie confiat, non vero ejus confianguineum, nec Svvithunl 
fratrem germanum. 

3. Wirtziburgum fieu Wirziburgum tyirceburgumve , recentioribus Herbipolis , ver- Burchar- 
nacule Wirzburg , Francia Orientalis fieu Franconia civitas primaria ad Manum flu- dusVvirt- 
vium fiub Metropoli Maguntiacenfii nonS. Kilianum, qui regionarius dumtaxatEpifi- ziburgenGs 
copus fuit & gentis Apoftolus ,fied Burchardum habuit primum Epifcopum. Id probam E P ,rco P uS 
mutua Bonifacii Maguntini Antiftitis & Zacharia Romani Pontificis epiftola. Jj>uippe P iuaus * 
Bonifacius accepta facultate erigendi in'Germania fiedes epificopales, unaminftituittn ca- 

ftro Fvirtz.iburgo. id enim Zacharia fignificat epiftola 132 his verbis: Neceflc quoque 
habemus indicare Paternitati veftra:, quia per Dei gratiam Germania: populis aliquantu¬ 
lum percurfis vel corrc&is tres ordinavimus Epiicopos, & provinciam in tres paro¬ 
chias diferevimus: & illa tria opida fi ve urbes in quibus conftiwti & ordinati funt, feri- 
ptis au&oritaris veftra* confirmari & ftabiliri precautes defideramus. Unam efle fedem 
Epifcopatus decrevimus in caftcllo quod dicitur Virziburg , &c. quod confirmat Za- 
charias epiftola fiud relata apud Othlonum lib. 2 cap. 2. Atqui tum Burchardus eidem 
Ecclefia per BonifaciumprafeSlus eft. cujus reiteftis eft Zachariasm epiftola fiua, qua in¬ 
ter Bonifiacianas eft 133 , inficripta Dilc&iffimo nobis jBurchardo S. Ecclefia:, Wirzi- 
burgenfis Jupple cletfto ) Zacharias Papa. In fiumma, confirmamus , inquit, atque fb- 
Jidas permanere fedes fancimus cpifcopales. Hinc patet fiedi Vvirtziburgenfi primum 
prafiedijfe Epifcopum Burchatdum. Sane Lambertus Scafnaburgenfis, Hermannus Contra* 

Eius, Marianus Scotus , & Sigebertus, Burchardum vocant primum Epifcopum Ecclefia 
Vvirtz.iburgenfis. 

4. Quem vero ordinationis epificopalis miniftrum habuit Burchardus? AuElor ariony- Aquoordi* 
mus & Egilvv ardus adfirmant, Burchardum Roma a Zacharia Pontifice ordinatum fuifi- n*uw. 
fie, adfijfente Boni facio. At Burchardum non a Zacharia , fed a Bonifacio confie cratio. ■ 

item fufcepijfe perfuafum habeo i conftatque Boni facium toto Zacharia Pontificatu Romam 
non adiiffe. Et quidem Hermannus ContraElus , Sigebertus , & alii nonnulli tradunt, 
Burchardum a Bonifacio fuijfie ordinatum. 

j. Hujus ordinationis tempus, non anno occ xtv i,ut Lamberto, Htrmanno, & quo anno. 
Sigeberto videtur j non dcc i, quod Mariano placet ; aut d c c u, quod Egilvv ar¬ 
do ; fed anno dcc ni collocandum ejfe, eertijfimum videtur: tum quia jam Epifcopus 
Synodo Cjermanica interfuit x 1 Kalend. Maii anno dcc x l i i , in cujus Synodi aElii 
in libro 1 Vita Bonifkciana cap. 34- ab Othloho relatis primus poft Bonifacium nominatur 
Burchardus; tum quia confirmator ia Zacharia epiftola ad Bonifacium ficripta, & alia ad 
ipfium Burchardum de fiua ordinatione, data fiunt IndiEl. x 1, Kalend. April. id eft in - 
euute anno dcc xi.ii i. tum denique quia Zacharias Papa ency dicas litteras initio fui 
pontificatus Gallia & Germania Epificopis direElas , etiam Burchardo Wirtzenburgcnfi 
Epifcopo inficribit: qua epiftola inter Bonifacianas eft ordine 136. Accedit quod Bonifa- 
ciana epiftola 19, quam Ethclbaldo Ang lorum Regi direxerunt Bonifacius, Wcra, Burc- 
kart, & Varbert, & Abel & Willibald Cocpifcopi , ficripta fuit ante Concilium Cio- 
veshovienje anno dcc xtvn celebratum, cui occafionem epiftola prabuit. Pane obli¬ 
tus eram, Burchardum jam Epifcopum Bonifacio Vvillibaldum Eptfcopum Eiftetenfiem 

TTcc i j 



700 VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZIB. auft. Anonymo. 

Circa An. ordinanti minijtrum adfuiffie , ut jbibit SdnSHmonidlis illius temporis aqualis in Vita 

ICC II. S. VvilUbaldi , ubi Burchatdut Simftos dicitur. 

fis*, ii. $ gurchardi etiam fan&itutem commendat B. Uudgerus in Vita S. Gregarii abbatis 
infequentibus relata , bis verbit : Duo Aucem ex illis Bonifacii dijcipulis , Wigbcrtus & 
Burghardus, ante magiftcum migrarunt a fxculo. Sed non funt illi abfque palma de¬ 
ponis fux, dum ad regna cxleftia magifthim procide te meruerunt, & in regionibus 
fuis pro San&i* Dti habentur & coluntur ab omnibus, qui vitam illorum & virtutem 
cum Deo nolle pOtUcrunt. B urebar di torpus circiteY annum ncccoinxiv ab Hu- 
gone Epifcopo i tumulo levatum efi permijfk Bett*ditti Papa VI , te flant e Egilvvardo 
ttt fine libri 3 - Anonymum audiamus. 


praiatio. i. Er ren arum ffiotus curarum fi divino adjutorio trahatur 

mm ad refpedum miferationis divinae , qualiter aeterna fcientia 
«EfeCp Sandos fuosjuftificaverit, mens humana follicitudinibus pref- 
fa inutilibus folvitur , ultroque remUnerationis praemio non 
fraudatur. Oportet ergo ut adB. Burchardi Pontificis laudes ftili le- 
riem vertamus, quatenus dum ejus merita recolimus, orationum emolu- 
taentis fulciamus. Neque enim metuehdum , ut in kudibus beatorum vi¬ 
rorum fideliter prolatis modum poflit excedere veritatis piae narratio devo¬ 
tionis. Quidquid itaque de omnibus rede fatemur, 84 de unoquoque profari 
non dubitamus, quando fic Sandorum fraternitas jungitur , ut omnia in 
omnibus Chriftus habeatur : eaque concordia membrorum connexio ca¬ 
piti copuletur , quo diverfotum retributio meritorum una fit exfultatio 
omnium. Quapropter datur nobis licentia faminis, fervato dudu catholi¬ 
cae narrationis. 


Bmvhar- i. Venerabilis Burchardus , Anglorum genere nobilis , nobilior fadus 
Bonifa ^ U * P ro ^ ecuc * onc divinae Religionis. Hic ab annis puerilibus Deo fe vovens, 
dum adit, quantum artas permittebat puerilis , feftinabat ad ftudium bonae operatio¬ 
nis Tandem relida Britannia, peregrinationis obtentu , in quamdam Gal¬ 
liae partem tranfado falo pervenit: ibique tamdiu fub habitu peregrini de¬ 
lituit, quo audita fama egregii Praefulis Bonifacii , incenderetur ar- 
» dore vifendi a Pontificem, fanditatis fama vulgatum. Is etenim Mogun- 
ciorum tunc praeerat urbi s vir fermone clarus, adfpedu jucundus , mori¬ 
bus probus. Ad quem venerabilis Burchardus cum vcnifTet,abeo gauden¬ 
ter iufceptus eft. 

Vvirtzi- 3. Ferunt autem fandum Pontificem primo adfpedu prxfati viri, pro- 
pfietico repletum fpiritu adhaerentibus fibi miniftris tale protuliffe vatici- 
Epifcopui nium : Gaudete , Fratres, ecce mific nobis Dominus virum contubernia- 
deftinatus, ] em ? cui committi debeat bvile dominicum in Wirzburgenfi urbe a B. 
Kiliano colleduhi. Quibus auditis venerabilis Burchardus primo oneris 
magnitudinem expavit, poftremo memor divinae vifa: difpenfationis, tale 
fertur dedifte refpohfum : Etfi canto videor indignus officio , divina ta¬ 
men difpenfatione imponendo mihi oneri non obludor. Qui enim miferi- 
corditer onus imponit, credo quia clementer levabit. Ex eo tempore fan- 
diifimus Praefui Bonifacius follcrti indagine perquirebat, quibus efficere 
tnodis valeret, quod divina noverat fibi gratia revelatum. Tandem divi¬ 
no inftigatus adminiculo , conceflu P 1 p p 1 n i illuftris Regis , qui tunc 
* Franciae regimen difpenfabat, Romam petiit b praedido Burchardo comite. 
Praeerat autem tunc Romanae Ecclefix Zacharias fummus Pontifex 


«EttamenOthlonusinlib. 1 deVita S.Bonifa¬ 
cii cap. tj ait, e Britannia in Germaniam a Boni- 
facio arce (fit os fuifTc rtltgtofos viros i quos inter 
ftimum nominat Burchatdum. 


b Neque Bonifacius Romam adiit Zacharia 
Pontifice ; neque Burchardus ab ipfo Zacharia, 
fcd a Bonifacio Epifcopus eft ordinatus, utfuprk 
demonftrauim. 


Digitized by 


♦ 


VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZIB. auft. Anonymo. 701 

dominico ovili aptiffimus , fummi Pontificatus infulae non incongruus. Circa as. 
Hic amplo finu caritatis viros ex Germania: pattibus adventantes Romam 
colligere folitus erat > volens novella: plantationis in Fide Chrifti gentes s ' e( / 
ducere ad expetitionem loci, ubiPaftor Ecclefiarum,Dodorque gentium C nm Boni- 
humanis corporibus habebantur. Cui tamen cum Maguntini Archiprxfu- f * cio > 
lis innotuiflet adventus , praemeditari coepit, fi quid cum tanto viro di¬ 
gnum vero cooperari valeret. Audiverat enim jam dudum fanditatis ejus 
famam longe lateque vulgatam. Verumtamcn cum ad hoc perventum ef- 
fet, ut mutuis colloquiis poft fibi datos amplexus fruerentur ; coepit Ro¬ 
manus Pontifex percontari, quo rudis adhuc Germanorum fides religio¬ 
nis munimine fulciretur , utrumne gentibus nova: eruditionis fplendeat 
inexftinguibilis lucerna divinae refpedus. Huic B. Antiftes Bonifacius cum 
de omnibus quibus interrogatus fuerat, veram reddiderat fcnfcentiam , in 
extremis faffus eft , hoc fibi maxime fore veniendi negotium , iit Wirz- 
purgcnfe opidum dicecefi fuac vicinum Epifcopali munio facraretur. Tunc 
Romanus Pontifex primo percontari coepit, quae huic officio legaretur 
perfona, dicens, non rudibus congruere officium fecundum Apoftoli prae¬ 
ceptum. dehinc fi Epifcopio praedia fufficerent, quibus jpauperum neceffi- 
tas Clericorumque fuftentari poffit inopia; adferens Epiicopum Dei fami¬ 
liae difpenfatorcm. 

' 4. Beatus igitur Bonifadus munificentia caritatis praeditus, praediorum a Zacharia 
Epifcopii fui partem Romano Pontifici complacitam Wirzpurgenfi Epif- c5feCratur » 
copo delegavit, ut futurus ibidem EpifcopUs , ficut confors exfiftcret di¬ 
vini laboris, ita etiam fieret particeps temporalis fuftentationis, juxta illud 
Apoftoli: Alter alteri tu onera portate , & Jic adimplebitis legem Chrifti. His GmI. 6 . 1. 
rite-peradis, a Romano Pontifice iterum perfona difquiritur, quae huic of¬ 
ficio idonea deftinetur. Verumtamen venerabilis Praefui Bonifacius Bur- . 
chardum in medium deducens, coepit illum dignis laudibus profequi, di¬ 
cens , hunc juvenili aetate ab occiduis pattibus advenilfe, fecumque ufquc 
ad perfedam aetatem degentem , fc nihil in eo repcrilfe, quod pontificali 
officio videatur contraire : ac per hoc fe illum pontificali infula credere 
dignum. Ad haec fummtls Praefui hilati vultu inquit: Agamus, Frater, 

Deo gratias, quia a folis ortu ufque ad occafum laudatur nomen Domi¬ 
ni. Ab occafu veniffe dicis, per quem ortum veti folis tudiouS in fide po¬ 
pulis divina pietas miniftrabit- Perficiamus quod divina credimus ordina¬ 
tione difpofitum. Sicque confecrato Burchardo Epifcopo , acceptis a i Ro¬ 
mana fede privilegiis, uterque Prxfulum proprias fedcS repetere conten¬ 
dunt. quos Romanus Paftor talibus profequitut votis : Vadite , inquiens, 

6 Fratres cariffimi, cooperatores divini feminis > Ctefcat ftudui veftri la¬ 
boris i nec valeat inimicus vobis torpentibus in agro domifiico ferere 
quod tempore meffis debeat incendio tradi: profequaturque vos auxilium 
divinae protedionis, qua JaUitor cxleftis aulae defeilfuS eft , ne a fatana. 
velut triticum cribraretur. 

5. His didis arripuerunt iter , ad fedes ptoprias remeantes. Quo pera- vvimi- 
do , in divinis laudibus' &: fpiritualibus canticis tatldem uterque Praefui burgfiadic, 
Wirzburgenfe opidum pervenit: quibus inibi habitantium & ex vicinis 
locis occurrens multitudo hominum copiofa , fupplicibus clamabat voci¬ 
bus dicens: Venite, Patres , venite, fervi Dei excelli, venite, liberatores 
animarum noftrarum ; augmentate divini verbi femina , a beato Kiliano 
nobis olim monftrata, quo vomere fermonutn veftrorUm cxcUlta tellus 
noftrarum mentium, dignos ferre queat frudus proventuiim. Quibus au¬ 
ditis uterque Prxfulum prx gaudio lacrymas fudilTc memoratur. Tandem 

TTtt iij 


Digitized by i^OOQle 



'Circa An, 

SCC II. 
Fi B R. II. 


Bonifacifi 
dc munere 
fuo cofntit. 


S. Kiliani 
corpus Ie- 
▼at e mmu- 
lo. 


locu ora¬ 
tionibus 
frequentat. 


*l. in effe¬ 
to corpore 


7oz VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZIB. *tt&. Amnjmo. t 

egregius Archipraeful Bonifacius inquit: Felix eris , Wirzpurch , 8 c intet 
Germaniae non ignobilis urbes, &: quamvis Iris temporibus quarumdam 
civitatum poftrcma habearis, tamen exornata corporibus Martyrum infe¬ 
rior non haberis. In numero Trinitatis tribus fulciris Martyribus: ad fup- 
pletionem Tetradis probitas Burchardi accdTit Pontificis. 

6 . Dum haec ita gererentur > ad, locum orationis perventum eft , fufif. 
que precibus , & rite omnibus quae ad praefens negotium pertinebant pe- 
radis, S. Bonifacius ad propria repedavit. At hunc venerabilis Antiftes 
Burchardus fcdula meditatione coepit perquirere , qualiter commiffas fibi 
oves bene regendo in extremo examine fuperni ludicis Eugt dominicum 
poffit promereri. Erat enim mitis eloquio, vultu clarus,vigiliis atque ora¬ 
tionibus , elecmofynifque, quantum facultas fuppetebat , deditus , artate 
vergens in fenium, ita ut in omnibus pontificali officio videretur idoneus. 
Sicquc fadum eft , ut paene ab omnibus amaretur, non enim poterat non 
amari, quem replebat gratia caeleftis beneficii. Praerogativa autem fulcie¬ 
bat , ut digne ab omnibus amaretur. 

7. Dehinc meditari coepit, ut corpora B. Martyrum Kiliani & fo- 
ciorum dc loco , in quo ab infidelibus temere pofita fuerant, levarentur. 
Pro certo namque noverat non diligenter fuifle reconditos, qtfos clam 
audiverat interfectos. Collcdo denique Clero & populo indixit jejunium, 
ut digni poffient reperiri, a quibus fandi Martyres permitterent fua cor¬ 
pora moveri. Conftituta autem dic elevationis Martyrum , maxima rufti- 
corum multitudo confluxit Wirzpurchi alii religionis ftudio , alii conve¬ 
nerant illedi miraculorum indicio , alii recuperandas fanitatis defiderio. 
Tunc venerabilis Pontifex Burchardus ad locum fepulturae acceffit, ac- 
ceptoquc farculo primus fodere coepit, fubvenientibus fibi miniftris quos 
ad hoc opus delegerat. Sed poftquam tellus egcfta eft, non alta ferobe in¬ 
venta funt corpora Martyrum , ita fragrantia , ut ofnnium circumadftan- 
tium nares fuavitate odoris tanti repleremur. Elcyatis denique corpori¬ 
bus ingens fadus eft populorum concurftis muldcudinifque ftipata conge- 
ftio. Elaborabat nempe popularis ille conventus , fi quis poflet feretrum 
tangere , aut tranfitu fuccumbere , alii elevatis inanibus , gratias Deo re¬ 
ferre. eratque vox omnium una : Gloria in cxcelfis Deo , &: in terra pax 
hominibus boifse voluntatis: Tanta vero miraculorum infignia operatus eft 
Dominus per Sandos fuos , ut fi qui.forte aderant qui in fide titubarem, 
vifis tot fignis , folido robore credulitatis firmarentur. Miraculis igitur co¬ 
mitantibus, hymnis perventum eft ad locum, ubi Sandorum corpora con¬ 
denda erant: quse diligenter recondita, ufque in praefentem diem hymnis 
& orationibus frequentantur. 

. 8. Venerabilis tamen Sacerdos Burchardus in loco ubi fandorum Mar¬ 
tyrum corpora humo tegebantur, vigiliis, orationibus , ac Miffarum fre¬ 
quentationibus indeficienti ftudio vacabat, metuens ne fraus antiqui fu-, 
ris a thefauris divino igne probatis, per defidiam fe removere valeret ; aut 
dum ipfi minus diligenter cuftodiunt, inertem cuftodcm & fe non inte¬ 
gre diligentem contemnerent. Certus itaque fandus vir de praemio aeternae 
remunerationis follerti cautela femet undique muniebat, quatenus pulfan- 
ti Domino januam, qui eum familiae fuae praefecerat, confeftim aperiret, 
accenfifque lampadibus nulla per ipfum mora foret, quin in aeterno convi¬ 
vio cum prudentibus virginibus reciperetur. Hac denique exfpcdeatione 
follicitus , in divino opere , nec calliditate antiqui ferpemis poterat de¬ 
vinci , nec fenedutis gravitate tardari ■, in effedo * virilem animum ge¬ 
rebat. 


Digitized by 


Google 



VITA S. BURCHARDI EP. WlRTZlB. <wfl. Antnymo. 7 o 3 

Tandem advenerat jam tempus, quo fanda anima mole corporis fol- girca aS. 
venda erat : comperienfque fandus vir per corporis aegricudinem vicinam. Dcc L1 - 
inftare fibi carnis diffolutionem , vocatis fidelibus qui in prxfenti adeflfe Febr ‘ 
poterant , divini verbi pabula in extremo quoque praefentis vita: ter- Scncxo lt 
mino miniftrare curavit, monens illos viam veritatis infiftere , caritatem¬ 
que , in qua fumma virtutum confiftic, inviolabiliter obfervare. Poft haec 
extremi muneris benedidione prolata y corporis ac fanguinis Chrifti Via¬ 
tico munitus , amiffa mole terreni corporis migravit * ad caelum: ubi ac- * 
cepta lingulari ftola felicitatis , exfpedat ultimum refurredionis diem, in 
quo duplici veftitus ornamento nil fibi deefle laetetur , per eum qui vivit 
&. regnat in faecula farculorum , Arnen; 

* De anno agemus ad Fgilv vardi lib. i cap. 1i. Jam omiflb primo Egilvrardi libro ob rationes fape- 
rius allatas ad lecundum accedamus. 


EGIL-WARDI MONACHI WIRTZIBURGENSIS 

LIBER SECUNDUS. 



Ui a fuccurrentibus Deo placitis eximii Praefulis Burchardi meri- pr^faticI; 
tis , deinde urgentibus caritatis fraterna: ftimulis , prout fandi 
Spiritus gratia conceflit, ftilo currente digeflimus, qualiccr idem 
Patior hujus Ecclcfiae primus , a primseva viditans aetate, poftea 
pro vitae meritis ac fapientiae dodrina, perfedo jam hominis utriufque robo¬ 
re , ad curam paftoralitatis five culmen regiminis pervenit; fupereft , fi c 
(quod negare nonpolfumus) confequens videtur, per ordinem utcumque 
profequi, quemadmodum ad hoc rite perveniens vixerit: &c bene vivens 
uti docuerit: & item docens qualiter infirmitatem propriam femper confide- 
rans,& in Dei facrificio caudamperfeverantiae, boni initii capiti non fub-; 
trahens , fe fiiaque eunda in eo, qui vere dicitur Alpha & Omega, ficut 
coeperat, finierit; 


I G itur venerabilis Aiitiftes Burchardus , qui toto ineuntis aetatis fuae Carht i. 

tempore feuto fidei protedus, galea falutis &c lorica juftitiae indutus, ac fpi- Burchar- 
ritus gladio, quod eft verbum Dei, armatus, contrafpirituales nequitias in- 
expugnabilis lletcrat: ubi fe fpeculatorem domus Ifrael in quadam Ecclefiae e 
turri pofitum confpcxit, fic fuper cuftodiam fuam totis nodibus ftare fatage- 
bat, fic vocem fuam quafi tuba fuper montem excelfum contra gladium 
venientem exaltare curabat, uti ne civitates animarum fibi fubjedarum fc 
dormitante parcere nefeius hoftis irrumperet , nec caulas ovium domini¬ 
carum lupi rapaces, five leo circumiens invaderent; & ob hoc (anguinem per¬ 
euntium de manu ejus fummusPaterfamiliaspoftearequircret; Sedula quo¬ 
que cordis anxietate coepit meditari y qualiter fibi commiffas dominicas 
oves verbo Dei pafceret, & in omni fidelis prudentifque difpenfatoris cura 
tamfe quam Chrifti familiam regeret j ita ut in extremo fuperni Judicis exa¬ 
mine Euge dominicum pollet promereri. Erat autem Dei famulus eloquio 
valde nutis, vultu venerandus &C affabilis, in vigiliis fedulus , in ledione 
afliduus, in eleemofynis , quantum facultas fuppetebat, fatis benignus 5 C 
benevolus ; follicitus de commilfis , providus in confiliis , in unlverfis 
moribus compofitus, in bonis adibus indefeffus , in contemplatione pras 
'eundis fufpenfus. De tanti viri humilicatc icribere quippiara omiund 




Digitized by t^.OOQLe 





764 VITA S. BtJRCHARDI EP. WIRT 2 IB. 4 uft. EgifovarJd. 

Ciuca a*, fuperfluum fuerit, cum ncedum nomen St officium epifcopale valuiffet 
Feba II ii pompaticum, nifi quod ipfa quae in loco fepultura: ejus fervatur virga 
pedo (am' f am b ucca , femper nobis ad memoriam reducit humilitatis ejus exempla; 
bucco ufus". Unde conftat, quanto pretiofior fit coram illo qui humilia rcfpicit St alta 
a longe cognofcit, Paftor Burchardus cum fua paftorali virga modernis 
paftoribus , qui pafcentes femetipfos , vix in ipfis baculis fuis aliqua ca¬ 
rent pompa. Fertur etiam,qubd non minus exterioris hominiscompofitio 
divinitus fibi collato congrueret officio , videlicet cum jam aetate matura 
Vergere ccepit in fenium, corpus gereret etiam ipfa ftatura decorum. Quid 
plura? dum per omnia & in omnibus officio pontificali dignus St idoneus 
videretur non incongrue dici, quhd non fine caiifa, fed merito ab omni¬ 
bus amaretur. Quomodo enim poffet non amari , quem tot charifmata 
decorabant caeleftis beneficii ? Adeo denique habitus eft ab omnibus ho- 
ftomam norabilis, ut etiam totius Regni confilio una cumF olrado Abbate eo- 
legatus. demque Archicapellano ad praedidum Zachariam Romanum Pontificem 
mitteretur. Hinc ut altius nonnihil repetamus , folebant Franci ex anti¬ 
qua Regum ftirpe Reges habere , qui e Meroveo Clodii fecundi Regis 
eorum filio Merovingi dicebantur : quorum genealogia ufque ad Chii.- 
dericum tunc temporis Regem permanebat, in quo etiam deficiebat. 
Sed licet in illo finita poffet videri, jamdudum tamen nullius vigoris erat, 
nec quidquam clarum in fe praeter inane Regis vocabulum praeferebat; 
Nam St opes St potentia Regni penes palatii Pratfedos, qui Majorcs-do- 
mus dicebantur St ad quos fumma imperii pertinebat, tenebant: nec aliud 
quidquam permittebatur Regi, quam uti regio tantum nomine conten¬ 
tus , crine profufo, barba fubmiffa in folio relideret, ac fpeeiem domi¬ 
nantis effingeret 5 Legatos undecunque venientes audiret, eifque abeun¬ 
tibus refponfa, qux dodus erat aut jufTus, ex fua velut poteftate redde-f 
rct: cum pfacter inutile Regis nomeii St precarium vita: ftipendium, quod 
ei Prarfedus aulae, prout videbatur , exhibebat; nihil aliud poffideret, 
quam unam St eam parvi redditus villam, in qua domum St ex qua fami¬ 
liam , neceflaria fibi miniftrantes , atque obfequium exhibentes, pauca? 
» numerofitatis haberet. Quocumque eundum erat, carpento a ibat, quod 
jundis bubus, St bubulco, more rUftico, agente trahebatur. Sic ad pala¬ 
tium , fie ad publicum conventum , qui Kalendis Maii ob Regni milita¬ 
ret annuatim celebrabatur , ire folebat, St coram tota gente praefidens, 
omnefque falutans, St ab eis falutatus debitifque obfequiis honoratus , fic 
domum redibat, ficquc fecum ufque ad alium Maiura domi refidebat: ac 
Regni adminiftrationem St omnia quae vel domi vel foris agenda erant ag 
' difporfenda, Praefedus aulae procurabat. Quo officio tunc cum praedidi 
Legati mittebantur , Pippinus Caroli filius, id eft Caroli Magni pater, 
jam velut hereditario jure fungebatur. Zacharias Papa fuper hujulmodi 
negotio contuitus , remandavit per Burchardum Pontificem & Folradum 
* Abbatem b , melius effe vocari illum Regem, apud quem fumma potefta- 
tis confifteret: datique audoritate fua , Pippinum Regem conftitui juffit. 
Qua legatione perada Pippinus per ^udoritatem apoftolicam , quam tam 
probabiles viri in audientia primatum feriptis ac didis deferebant, mo¬ 
te Francorum eledus ad Regnum, per manus S. Bonifacii Archiepifcopi 

* Qu* hic de Regibus Francorum referantur, ' t Nempe Cccnobii S. Dionyfii prope Luteciam 

iifdem verbis habentur apud Eginhardum inVita Pariliorum, lftius legationis mentionem faciunt 
1 Caroli Magni, ex quo ea exfcripferunt Adreval- Eginhardus, aliique Francicarum rerum Scriptores 
dus in lib. de Mirae. S. P. Boncdifti, Egilvvardur ad annum »c c x 1 1 x, quo K fa&a ell. 
k alii. 

Mogun- 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZIB. aaff. EgilirMrJ». 7 of 

Moguntiacenfis elevatus eft in Regni folium in Sucflionum civitate. Qui Circa Ah* 
poft per Stephanum Papam un&us in Regem & confirmatus, atque a ju- ® 1 l i t . 
ramento quod Childerico Regi cum ceteris primatibus fecerat abfolu- 
rus , poftea regnavit annis quindecim. Childericus vero qui falfo Regis 
nomine fungebatur, tonfo capite , in Monafterium mifliis eft. Sed de his 
jam dixifte iufficiat, quorum nunc mentionem prorfus attingimus propter 
Burchardum noftrum, qui tantis negotiis ftrenuus omnino legatus & coo¬ 
perator intererat. 

Beacus igitur Burchardus, cum de die in diem , de virtute in virtutem, ii. 
de bonis ad meliora proficere non ccflarct, indeque fama ac memoria s - Kll,ani 
ejus eunttorum longe lateque quafi meliora indulcoraret 5 anno fecundo varTtumu- 
ordinationis fua: cra&arc coepit cum comprovincialibus Epifcopis , multif- io- 
que viris rcligiofis, fed maxime cum gloriofo Magiftro fuo Metropolitano 
Epifcopo Bonifacio , uti eorum confilio & adminiculo corpora beatorum- 
Martyrum Kiliani fociorumque a ejus , e loco in quo ab infidelibus terne- * * 

re pofita fuerant, levaret. Collc&o denique Glero ac populo , indixit je¬ 
junium , ut digni poflent reperiri, a quibus fancti Martyres permitterent 
fua corpora moveri. Conftitura autem die elevationis Martyrum , conflu¬ 
xit undique multitudo maxima populorum : alii religionis ftudio , alii re¬ 
cuperandae fanitatis defiderio , nonnulli etiam curiofitatc miraculorum p 
univerfi tamen convenerunt amore & veneratione Martyrum. Tunc vene¬ 
rabilis Pontifex Burchardus cum crucibus & thuribulis, omnique appara¬ 
tu ecclefiafticae religionis ad locum fepulturse Martyrum proceflir , acce- 
ptoque farculo primus fodere coepit , fubvenientibus fibi miniftris ad hoc 
opus antea deftinatis. Sed poftquam tellus egefta eft, non alta ferobe in¬ 
venta funt Martyrum corpora ita fragrantia , ut omnium circumflantium 
nares fuavitate tanti odoris replerentur. Carnibus quippe Martyrum juxta 
carnis naturam in cinerem reda&is , cetera quae cum illis fuerant defofla, 
penitus incorrupta inventa funt, adeo ut nec folium de libris b , nec fim- t 
bria corrupta videretur de veftimentis. Ilico venerandx Sanftorum Reli¬ 
quiae cum maximo Cleri plebifque tripudio de terrae pulvere levantur, ac 
feri cis reverenter involutae palliis , manibus fanfti Pnefulis feretro nuper 
ad hoc ipfum opus ornatiflime praeparato membratim componuntur : fit- 
que denuo populi ingens concurfus , & inde conftipatae multitudinis tu¬ 
multu , tam Epifcopi quam Cleri quodammodo praepeditur proceffus. Am¬ 
biebat nempe multimodis conatibus popularis ille conventus , fi quis pof- 
fet manu feretrum tangere , vel tranfeunti fuccumbere , five manibus in- 
altum elevatis Deo gratias referre , aut ccontra flexis poplitibus feu cer¬ 
vicibus , quidquam devotionis Chrifti Martyribus fuppliciter impendere. 

Vox una refonabat omnium. Gloria in excelfis Deo, &c. Tanta vero in- 
terim miraculorum infignia meritis Chrifti Martyrum corufcare videban¬ 
tur, ut fi qui forte aderant, qui exemplo nimirum Thomae Apoftoli in fi¬ 
de titubarent, vifis tot miraculis folido robore credulitatis firmarentur. 

Gloriofus autem Antiftcs Burchardus Chrifti Martyribus dono dedit, 


Ut 

immo fponfae Ecclefix Wirceburgenfi praedia m dotem contulit) quae du-*^^. 1 *^ 
dum. cum S Bonifacio commorans &: cum ipfo palatium regale fre¬ 
quentans vel parochias circumiens conquifierat, feu pretiis in fuae proprie-. 


«Nempe Kolomanni Prefbyteri & Totnani mas ttansfarandi grati A detegtrtntur; cantranatsa-i 

Diaconi, de quibus actum Sarculo i ad ann. 689. ram rtgionit fupm madum bumida , libri tarum ae 

Lege quae dc hac Tra-ilatione ibi adnotavimus-. vtflimtnta amniaparittr cum eit fubtarrata J ita funt, 

b Suffragatur Notkerus in Marty rol. v 1 n Id. iBtfa rtptrta , juajsinferinia fuptrtarram pepta tjk 

Julii his verbis : Ad augmentum quaqua fanBita- fent tncluja. ... t 

tit Martyrum declarandum , chm poft annos pluri - - 

Ati a SS. Ord. S. B. Satculum III . V V U U 




Digitized by 


Google 



706 VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZIB. an&. Egilwanto. 

Cikca an. tatis jus ab ingenuis viris comparaverat. Illuftres quippe Francorum & 
Dee l i. Optimates eumdem virum in patria fua ex eundis progenitoribus fuis fa-* 
ieb». ii. t _ s no 5iij catum audientes , infuper mores illius omni religione & fapientia 
praecipuos confiderantes, nonnulli de remedio animarum Tuarum cum ta¬ 
li fervo Dei tradare coeperunt» indeque res Tuas , fi quas domino vove¬ 
bant , per manus illius tutifiime confecrari vel difpenfari credebant. Ita* 
que villam quae dicitur Miche Inflat, quam ei Carlomannus Princeps 
quondam in proprium jus tradidit, ipfe legitima inveftitura fandis Mar¬ 
tyribus confirmavit. Similiter Hohenburg, multaque alia allodia, qua: di- 
verfis in locis a nobilibus viris quocumque pado fufeeperat , coram mul¬ 
tis fidelibus tedibus & omnium orientalium Francorum Principibus ad 
eorum dem Martyrum Reliquias inveftiebat. Infuper ad fupplementum no¬ 
vi Pontificatus & amplificationem ecclcfiadici cultus , alimoniam quoque 
Cleri tam futuri quam praefentis , regia munificentia collatum eft fando 
Karelburg Kiliano caftellum quod Karelburg vocatur, cum fifco regali cundifque il- 
«ffum C ° pertinentibus redditibus; ac eamdem traditionem tedamento regali, 
necnon privilegio apoftolici Praefulis Metropolitanus Pontifex Bonifa- 
cius, una cum Principibus Sc Comitibus Regis Pippini legatione fungen¬ 
tibus , S. Kiliano rite confirmavit , ac B. Burchardo prsefenti Epifcopo 
dotes ac decimas fu aeque fedi- contiguas Ecclefias in novam ejus paro¬ 
chiam conterminavit. 

IV. Eo tempore quaedam virgo Deo devota, natu fimul & moribus nobi- 
r^Abb»-* Wfima > fuper montem qui nunc S. Mariae-Mons , five "V^irceburg anti- 
titr» com- qua dicitur , continentifiimam cum plerifque voti ejufdem feminis dege- 
muut. bat vitam, nomine Immima. Haec habuit patrem filium Gosberti 
s Ducis, Hettakum a nominetquae tam fapiemiflimo nihilominus con- 
filiario eunda cordis fui revelavit arcana. Inter quae etiam hujufmodi fub- 
intulit labiis tremebundis elogia : Credo , inquit, & gaudeo , Pater poft 
Chriftum & in Chrifto dilediffime , qubd per tuae fanditatis pra^entiam 
Dominus noder Jesus-Christus neophytamhanc Ecclefiam fublima- 
re modis omnibus ante mundi conftitutionem in fuae majedatis & aeterni¬ 
tatis praefeientia propofuit, & idipfum nunc in oculis noftris manifedare 
ccepit. Quapropter deme,prout ipfe humilitatem ancillae fuae refpiccredi¬ 
gnatus fuerit, pro hoc ipfo prefcum mearum indant ia, quam*diu his artu¬ 
bus utar, nullatenus deerit. Nec clam te , Pater , ede patiar, quod jam 
quadraginta & uno amplius anno eumdem animae meae fponfum, cum an¬ 
cillis meis quae fe mecum in ejus praeparant occurfum , fub ancipite car¬ 
nis ac fpiritus ludamine nimis anxie praedolor : modo verb tuae Paterni¬ 
tatis confolatione , quam tamdiu ardenter defiderabam, abunde confola- 
ta, vellem, fi fieri pollet, propter vitandum tumultum, quem amodofor- 
fitan populi venientis ad fidem hoc in loco frequentia parabit, potiora 
quserere fecreta. Opto etenim , ceu beatus & judus Simeon , quia vide¬ 
runt oculi mei falutare Dei, lumen videlicet gentis Ifrael, jam fatifeenti- 
bus membris , in pace dimitti. Ed autem cadellum , quod Karelburg di¬ 
citur , Ecclefias vedrae nuper augmento per divinam gratiam collatum , 
! * fandae nimirum Gert r u di s b quondam, dum pro Chridi amore pro¬ 
cul carnalem illecebram fugeret,latibulum,& ejus Dei famulae & cctera- 


m Dc Hcttario fecundo, ejufque patre Goaberto O ritntutium Vmetrum Jt Rtgne ejtcerunt. EaA^n. 
Hertani alterius filio, ita Vita S. Kiliafii k nobis fere verba habet Notkerus in Martyrol tui. 
edita Saeculo t. Gozbirtum gtmtio fuo fui Id.Julii. 

•fciJtrune firr i in ultionem fcilicct necis S. Kilia- b De hac S Gertrade infra io Appendice ai 

no illa t* { Hiiamuh vtrh filium tjus fofulut hanc Yitam agemus. 



Digitized by t^OOQle 



'k 

a 

a 

> 

% 

i 

3 


i 

!■ 

f* 


■5 


ui* 

3 , 

to 

3 - 

3 


VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZtB.**# EglvvtrJo. 707 

rum fecum convetfantium antiqua inhabitatione Sandimoniatibus non in- ClRCA A # # 
conveniens habitaculum. Quod .fi tuo , Pater alme, confenfui placueric& dcch. 
iuduftri*, Monafteriolum in beneficium a te fufcipiam i iftam vcrb pater- Fl 8 R ' 1 ,- 
nam hereditatem meam jure gentium fanda Wirccburgenfi Ecclefi* per¬ 
petua proprietate fltabilem atque firmam perficiam. Quid plura } B. Bur- 
chardus, na&us eam optionem , id quod rogabatur voluntarii concedit t 
muitaque diligentia racaque adftipulatione coram Regni Principibus &£ 
maxime Francis Orientalibus confirmavit eidem , ut venerabilis Immri 
na Careiburg cum omnibus illo pertinentibus praediis, in beneficium ufqu$ 
ad vitae fuae terminum podideret: mons vero Wirceburg cum fuis ap* 
pendiciis , id eft prxdiis, redditibus te terminis , omnimodifque utilitati* 
bus , perpetua proprietate Wirceburgenfi Epifcopio fubjaceret. ■ 

Qua non tantum precaria, verum etiam traditione potcftativa , legiri- , v. 
me teftjbus 6 c fcriptis delegata atque roborata, Virgo Chrifti cum fuis “onccon*" 
omnibus Cartlburg contulit le , ibique deinceps cum.mulcis confodalibus ltruUo, 
Sponfi catleftis occutfui vigiliis , jejuniis te orationibus, cundifque bonis 
adibus fe,quamdiu fuperhtit halitus in ea, continue praeparare non dcliit. 

Ad extremum vero poft bonum certamen certatum , curfum confumma- 
tum , te fidem fervatam , juftitix coronam a jufto fibi judice repofitam 
receptura, carnis fu*, quam toties pro Chrifto crucifixerat , tangitur 
moleftiis , nec multo pbft ad cxlcftem talamum fe vocantis vocem di* 
ledi fui, cujus amore languerat, auribus audivit interioris hominis ; Ve- c*»m- 
ni de Libano , proxima mea , veni , coronaberis. Cui cum laetiflimo 
rcfpondiifet affectu s Sicut cervus defiderat ad fontes aquarum * ita de- rf*i. 4*- 
fiderat anima mea ad te , Deus j fumto vivifici facramonti Viatico i fo* 
cias ad bella fpiritualia, quantum valuit, viriliter ut ipfa eatenus vira* 
go fortis animavit, quibus te inter hujufmodi alloquia vale ultimum 
fecit; maxque farcinulam laetabunda depofuit, te civibus junfa fijper* 
nis , ad Agni Dei comitatum palma virginitatis te voluntaria pau¬ 
pertatis martyrio pulchre decorata migravit. Cujus venerandam corpo¬ 
ris glebam vir Domipi Btirchardus in eodem Dei Genitricis templo imn>h>»4 
quondam a beata Gertrude conftrudo officiofe curatam, juxta altare ver- cpc ,t ’ 
fu$ Aquilonem , condignis cum exfequiis , animam Chrifto commen¬ 
dans , rite recondidit. Extunc ufque in hodiernum diem , utrumque de 
praenominatis caftellis ex integro S. Kiliani proprietati fando Pontifice Bur* 
chardo providente ceifit •, hocque tam aufpicato procurationis illius 66 
conquifitionis initio novella plantatio Witceburgenfis Epifeopi modis 
pmnibus, ut eft dies haec, ditari atque dilatari coepit. 

Verumtamen , ut ad fuperiora parumper refledamur , ftatinfi poft ejuf- vi. 
dem concambii , quod Praefui Burchardus cum generofa Chrifti fponfa 
fmmina fecerat, eventum,convocatis certo die tam Clero quam populo, mV.Marf* 
Martyrum corpora nuper de terras pulvere levata , cum veneratione ma- >nontrm 
xima fupec montem faepe didum , comitantibus populorum turbis , tranL 
portari fecit} ficque ut verum caeli animal , ante te retrb oculatum, tam defert, 
futura proficiens quam praeterita cuftodiens (eu praefenfia communiens,- 
inveftituram ejufdem poffeffionis Patrono fuo Martyri Kiliano perpetuo 
ftabilivit. Nam per continuum triennium ibi in Bafilica fandae Dei Geni¬ 
tricis eafdem facratilfimas Reliquias indeficienti totius religionis officia 
tam per fe ipfum, quam univerfum fibi adhaerentem Clerum , reverenter 
exeubans cuftodivit, Ec quia locus idem fub antiquis olim Ducibus arx • 
te caput fuerat totius orientalis Franci*, nuper autem ibidem prima fun¬ 
damenta funt jada nafcentis Ecclefiae » eundis eum ftudiis amplificare, 

VVuu ij 


Digitized by LxOOQle 



One* Am- 

DCC II. 

Tt ii. 11. 
Ecclcfiam 
Cathedra- 
Icm iftic in- 
ft i tuere co¬ 
gitans , 


I. fUj» »4. 


Vil. 


Bf4.11, 


cselefti in¬ 
dicio alibi 
«dificac. 


e& illatis S. 
Kiliani Re¬ 
liquiis. 


Uttth. 18. 


708 VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZIB. Mlt. E&l-vwio. 

prout valebat, fategit i propofuitque principale illic fu* fedis inftituere 
Monafterium , ubi gentis illius & provincix primitus initiabatur falutis 
exordium. Cum die no&uque talia medicando follicitudinis anxi* faxum 
ingens volveret> ptxlcrtim cum afpericas montis, & arduus adfccnfus,at¬ 
que penuria aqu* iis quos illic Deo militaturos congregare difponcbat, 
importunitatem omnimodam generarent \ tandem ad folita precum fola- 
tia atque divini confilii refugium totam fui cordis incentionem tranflulit: 
quatenus ipYc qui David in .Arcuna locum fuo tabernaculo defignaverat 
prxdeftinatum * etiam nunc nafcenti fu* Ecclefi* ad generandum fem- 
per novam fibi fobolem 4 ceterifque fuis czremoniis aptum demonftrare 
dignetur locum. 

Porro idem Dux populi Dei folebat cum Moyfe vel Aaron pro omni-* 
bus quibus affligebatur follicitudinibus a tabernaculo divin* clementi* 
refponfa requirere : nec hoc folum , fed etiam cum Jacob poft Li* , id 
eft adivx vit* txdium , ad Rachelis * id eft theori* amplexus recurrere. 
jHujufmodi (ludiis dum aliquando vigilantius infifteret, atque vere mem¬ 
brum illius , de quo dicitur , Cuftos , quid de nofte ? vigilias nodis fuper 
gregem fibi commiffum cuftodiret, dicens in corde fuo , non verbis, fed 
actibus : Super tuftodiam meam fum flans totis nodi tus: dum 4 inquam , fic 
flaret oculis ac manibus in czlum nimis intentus , fubitb corporalibus 
oculis confpicit quafi tres candelas ardentes ab eadem Bafilica, qua Mar¬ 
tyrum Reliqui* fervabantur 4 per aerem quadam divina virtute deferri: 
qux trans flumen in loco fepulturx martyrii demiflae , poft hor* unius 
fpatium fuper montem , unde venerant, vif* funt reverti. Intellexit per 
Spiritum-landum vir Dei, vifionem ipfam fandarum fuiffe prxfentiam 
animarum, locum fu* paflionis vifitantium. Quod cum Fratribus & ple¬ 
bibus reculiffet, vifum eft omnibus , ut Monafterium quod in monte 
conftituere difponebac 4 circa fepulcuram Martyrum , ubi lumen cxlitus 
defcendiffe confpexerac , pociffimum fabricaret : quod & primum de li¬ 
gnea materia initiatum, poft hxc accuratiori lapidum ftrudura per fan¬ 
dum Dei Pontificem ad unguem eft perdudum 1 , ubi & denuo Sancto¬ 
rum corpora relata ,•& in operofo farcophago gloriofe funt recondita In 
quo loco tam illorum, quam beati Burchardi meritis, novi nov* fedis 
Epifcopi, nuroquam beneficia Salvatoris noftri defunt iis , quicumque 
credulo corde ea perquirere non defiftunt. Denique Veritas qu* diledo* 
ribus fuis pollicetur, Ecce vobifeum fum omnibus diebus nfqne ad eonfumma * 
tionem fatu [i ; quod alibi tam fadis quam verbis implevit, hic idem ad 
tumbas vel confefflones Martyrum tam corporaliter quam fpiritualiter 
operari non definit. Cxci vident, furdi audiunt, claudi ambulant, lc- 
profi mundantur, &cc. Nam ut ubique feriptis Patrum edocemur , dum 
increduli fcientia veritatis & fidei illuminantur, quid nifi excis vifus pan¬ 
ditur 2 dum divini verbi occulta nefeientibus per expolitorum di da refe¬ 
rantur , quid nifi furdis auditus aperitur ? Claudi ambulant, dum bono¬ 
rum operum , vixque reditudinis expertes , juxta przceptum firmitas ju- 
ftiti* redofque greffus fub pedibus luis facere non dubitant. Mortui re- 


4 In ca Ecclefia, S. Kiliani nomine St epifeopa- 
li fede etiamnnnc idfignita, primum indituri funt 
Monachi Bcnedi&ini amplius qtUnawtpnta, quos 
Bcrorvlfus poft Mcgingofum Burchardi fucceffor 
expulit, JCanonicis fubftitutis , ut ex Relatione 
Monachi qui prxfens interfuit, tradit Egilrvardus 
ljb.? cap. 1. Sane ftr MonachtulUtn trtnport fint 
n»B* utUfsJhtM tdminijhsri ftiiis ojfitU , feri- 


bit Egilvvardut : quod ia Praefatione baic Sar- 
culo prxfixa dcmonftratum. Ecclefia cathedralis 
etiamnunc Notum Monasterium ap¬ 
pellatur. Ex gremio iftius Ecclefi* cdu&i fune 
Hathumarus & Baduiadus duo primi Epifcopi Pa- 
therburnenfe», quos nonnulli fuiffe S. Burchardi 
difcipulos aiunt. Lege Vitam S. Meuirrcrcz Pa. 
therburacnfo Epifcopi. 


VITA S. BURCHARDI EP. WIRT 2 lB.d#<£ Egil^ardo. 10 ^ 

furgunt , quoties obruti culpis mortalibus , ad vitam asternam capeffen- cntcx Ati. 
dam afflati Spiritu fando , per pxnitentiam expergefiunt. Hos & hujuf- DCC ll - 
modi divini feminis frudus , in novali Wirceburgenfi Eccldix fuccre- FKSK ' 1U 
fcences , tam beati Burchardi , pervigilis nimirum coloni * follicitudine 
non pigri , quam beati Kiliani, primi plantatoris induflrix non inconve¬ 
nienter adferibimus» Ideoque luce clarius conflat opera; pretium ede* 
quandoquidem utriufque meritis $ fi veraciter & digne membris utpote 
membrella congloriamur * ne terminos quos ipfi bonis exemplis fuis po- 
fuerant, &c nos laude dignos, approbamus * quod abfit, ut filii nequam 
tranfgrediamur i fed potius exemplis eorum innitendo , confidendoque 
precibus, fidem didis noftris per opera faciamus. 

Interea Sandus Dei, .quamvis > ut fxpe diximus * adivX vitas fdllicitu- vni. 
dinibus plurimis cum Martha nonnumquam ob incultas adhuc dominici Sol,tUlJinis 
vmex curam turbaretur } tamen crebro ad pedes J e s u refugium quxre- naftcrium 
re »ibique cum Maria fub alarum Chrifti velamento protedus , irt ledio- «ondruitia 
nibus afflduis verbum Dei, cujus fc debitorem ceteris noverat intenfius, 
audire delectabatur , dicens intra fe ; Audiam quid loquatur in me Dominus p y a/ 
Deus, Unde cum Paulum fibi dicentem intenderet, Laboraficut bonus tou u xim.t,. 
les chrijli lefu i $c cetera talia j numquam villicationi fui: concedit otii 
moram, quin , ut jam diximus , aut Marchx minifleriis, aut Marix con¬ 
templationibus invigilaret. Quapropter ejufdem exercitii libi providere cu¬ 
ravit officinam , exemplo fcilicct beati Martini, qui feparatam ab Epif- 
copii tumultibus eadem pro caufa conftruxerat cellam i in arto proclivi 
montis fxpedidi &c allapfu Mceni fluminis coepit inftitucre Coenobium : 
quod in honore Dei Genitricis fandique Apoftoli Andrex conflrudum, 
canta dotavit quantitate praediorum , quae duodecim Fratribus Canonicis» » 
ibidem Deo militantibus fufficerent ad vidum & veftitum. Inter quae 
dotalia eidem conccfflt Monafterio prxdidum montem Witciburg cum 
prxdiis Bc redditibus, ficut adquifierac a prxfati Ducis Hettani filia: fla¬ 
bili vitque donationem illam jure gentium coram eundis provincix Pri¬ 
matibus , ordinatis ibidem in fervitutem Domini duodecim fub canoni¬ 
ca vita Fratribus. Ipfe quoque Dei famulus quoad vixit, locum eumdem 
per feipfum , utpote a fxcularium turbine curarum ad hujufmodi portus 
tranquillitatem confugiens , incoluit, Bc pro facultatum fu arum quantita¬ 
te neceffariis impenfis fummaque diligentia excolere non ceflavit: forfi- 
tan ob hoc maxime , quia Spiritu-fando prxmonftrante , corporis fui re¬ 
liquias prxfcivit ibidem quandoque condendas fore , donec altera flola, 
fcilicct immortalitatis , indutum mortale hoc , incorruptione potiatur 
xternx vitx. Recondidit etiam in eadem Bafilica digna cum veneratione 
corpus cujufdam Martyris Magni b nomine. u 

. Lucebat inter hxc & poft hxc fine intermiflione'lux tantx lucernar* *X. 
ardentis fide & diledione , lucentis verbo & adione: nec poterat abfeon- Plores ad 
di fupra candelabrum pontificalis honoris pofita lampas Salvatoris igne 
flammaca. Undequamplures undique confluebant ad tanti Dodoris audien- hit, 


s Monachos idic primum 1 Burchardo inditu, 
tot fuiffe non dubito, cur enim non hic, fi in Ec- 
clefia catbedraii ? ctirnon potids Canonici in urbd, 
Monachi in ferefiu i At cum ante Egilvvardi tem¬ 
pora CaAtnici Monachis fucceflificnt, nec fadti 
nidori aad poderosperveniitet ; putavit Egilvvar- 
dus eo loci Canonicos , pod Imminae tlifceffum, 1 
Burchardo fuifle collocatos. His ab Hugonc Epif- 
copo fubdituti Monachi fzeuio x , inferius in fine 
libri). 


S S. Magni Martyris & Juliani Diaconorum Xi- 
fti Papae Reliquia» in Monaderium Holizkiricha 
dicecdfis Vvirtilburgenfis Roma advehas cura 
HRabaiti Mauri.traditRodulfus in ipfius HRab-ni • 
Vita : cafddmque ab Humberto V Yirtzibureenfi 
Epifcopo' in ares fsxts si Orientem altarii cUks-' 
tse verfibus decoravit HRabanus. An forti huius 
S. Magni Reliquiae Vvirtziburgura podea tranlta- 
tae, iaque a Burchardo fa&um male opinatui eib 
EgilvvardusJ Surius quaedam omifit hoc loco. 

VVuu iij 


Digitized by 


Google 



Circa Am. 
scc n. 
Fsir. ii. 

in hisGum- 
betcum iU 
luftrem. 


beneficam 
in E:cl;fia 
Vvirtzi- 
burggfem, 


rirnm fatu 
fiunt. 


Lues 6. 


a 


X. 


710 VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZIB. *u(l. 

tiam j divctfi fcxus , aetatis, atque conditionis, fontem vitae quoque fitiena 
anima. E quibus vir illuftiiffimus, nomine Gumbektus , univerfa mo¬ 
rum ac generis nobilitate praeclarus , ejus cft contubernio conjunctus : ut 
illius convidu atque colloquio , ceu quibufdatn medicaminibus a {«cula¬ 
ris faftus rumore mollitus, quandoque fumm« Philofophix, qu«eftmun¬ 
di contemtus , comprehendere poflet adfccnfus. Verum quia qui cura 
lapientibus graditur , fapiens erit » fic econtrario amicus ftulti, efficietur 
fmulis ei» non multo poft praedia Tua , quibus. prx eundis hac in regione 
degentibus abundabat, in fandi Kiliani proprietatem delegavit, moxque 
depofitis armis fxculo renuntiavit i ficque nudus nudam crucem fuara 
bajulans poft Chriftum , coepit B. Burchardum nullatenus deferere. Hat 
funt autem poflefliones , quibus Epificopium ^irceburgenfc large di¬ 
tavit , E It imam , ovclfpach , utrumque cum fuis redditibus & appendiciis* 
quorum prius cum olim caftellum fuiflei munitiffimum , modo magnifi¬ 
centiam fuam ipfis tantum ruinis declarat t fequens vero , qu« nunc Prx- 
politura Canonicorum eft, olim Abbatiam non ignobilem fuifle , hucuf* 
que a majoribus per mulcas >am generationes hereditatum tcftimoniura 
illius provincix non celat. Porro prxdidus feniof Gumbertus , extune 
perfediffime femper adh*rens vcftigiis Magiftri, bonis initiis fu« conver-* 
lationis adeo laudabiles adjunxit fucceflus , ut femper ejus converfionem 
eundorum ubique fonarent ora i Hxc mutatio dextere excelli. Nempe 
multorum ad ipfius provocabantur imitationem corda in tantum , ut ex 
illo tempore plurimis donariis & oblationibus Fidelium Herbipolitana 
dicari non ceflaret Ecclefia; donec jara ex minima & paupercula, fada 
eft per Dei gratiam ampla & magna refpublica : nondumque crefcere dc-j 
fiftit copia rerum, ccefcente nimirum numero Fidelium. Cujus profedui 
videtur illud apoftolicum non inconvenienter apeari: Kilianus plantavit, 
Burchardus rigavit, Chnftus autem incrementum dedit. Sed enim vir 
egregius Gumbertus , ut olim in fzcularium dignitatum fafcibus fe pro-, 
baverat ftrenuum , ita poft converfionem in fpirituali converfatione nulH 
fe paflus eft inter B. Burchardi fedatores haberi fecundum , ejus formam 
femper indeclinabiliter intendens, illud evangelicum ruminabat frequen- 
‘ ter i Perfectus erit mnis , fi fit fient megifler ejus. Hic etiam poft prx- 
lentis vire curfum , bene in Chrifti famulatu confummatum, juxta B. 
Burchardi promiffionem, in eodem Monafterio , quod condonaverat Ec- 
clefix ~W irceburgenfi, polfidet fepulcrum. Ibi nonnumquam ipfo inter¬ 
pellante concelfa manifeftant beneficia » , quantum libi profuerit B* Bur¬ 
chardi fecutum fuifle monita. 

. Hxc itaque licet pauca de multis B. Burchardi virtutibus , do&rinis &£ 
exemplis , juxta facultatem pauperis ingenioli noftri digefta fufficiant, 
qux decerpta quidem ex nonnullis antiquorum relationibus facis fimpli- 
citer exaratis noftras in manus devenerant. Ceteram fi quis cun&a me¬ 
ritorum illius infignia feripeis condignis adnocare tencavcric, pcoculdubi» 
temporis aut ingenii defedum materiei fuperabundans copia parabit* 
Quapropter uti poft prolongati incolatus fui peregrinationem jam emeri¬ 
tus miles velut cervus umbram defiderans , de morte corporis hujus li¬ 
beratus , in gaudium Domini fui pco bene aufto talento fit introdu&us, 
laflabundum nihilominus ftilum ad id jam convertamus. Igitur glgriofus 
Antiftes Domini Burchardus, poftquam in vinea Domini pondus diei &: 

«Celintf S. Gnmbcrtui fit* GumpartQs i* Icdtfia VTirtziburgtnft «Ii« i/ Julii; ia Faftis resb Be> 
Mdifimi ««moratae 4 i« i> Manii. 


Digitized by 


ogle 



VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZIB. m(t. EglvwJo. 711 

aeftus longanimi patientia , fide firma , fpe certa * caritate ferventiflima, Cixca ah: 
a mane puerilis aetatis ufque ad vefperam paene decrepitae fcnedutis por- “ n 
cavit, ut de B. Martino dicitur , carnis fatifcens artubus , nec minus vi¬ 
gore valens , quo propinquius diflolutionem fui corporis imminere praevi¬ 
debat , co magis fibi commiflis ovibus luporum incurfiones formidabat, 
frequenter illud Apoftoli proloquens ad difcipulos fuos: Cupio diffolvi, & thitipp. i. 
efle cum Chrifto , multo enim melius eft; in carne autem manere , ne- 
ceflarium propter vos. Tandem cum fenioribus atque magnatibus Eccle* traftat de 
fiae luae iniit confilium , quatenus per fe, dum adhuc viveret, fi fieri pof- fubftimen- 
fet, fucceflbrcm fibi provideret, Chrifti plebi fatis idoneum. Mox mae- foreMe-* 
ror ic ludus, de vicina , quafi jam praefenti patris orbitate , corda fimul gingaudo, 
& ora eundorum, ut facili creditur , implevit. Ipfe vero licet illos a 
fletu compefcerct, nihilominus tamen compaflio mutuae diledionis hoc 
habet proprium , ut in hujufinodi negotio faciat utrumque fuum. Confi- 
lio tamen &c confultu illorum, mifit quemdam Luitfridum a Comi- « 

terri ad Imperatorem C a ro lum b , rurfumque alios de Clero fuo ad i 

Lullum Metropolitanum , tam verbis quam litteris id agentes , qub 
Megingaudus per omnia vir laudabilis , aegrotanti jamjamque defi¬ 
cienti Praefuli Burchardo , in cathedra Wirceburgenfi fubrogarctur , ne 
forte decedente Paftore , novellus Chrifti grex ex improvilo rugientis 
leonis incurfione acrius difturbaretur. Legatione perada Mifli redeunt, 
utrique confenlum referentes tam Regum & Principum , quam Archie- 
pifeopi ceterorumque Epifcoporum. In quorum praelcntia, convocato ad 
urbem Vvirceburg univerfo Clero & populo , B. Burchardus in medio 
pofitus, prout corporis imbecillitas permifit, hujufinodi circumflantes af¬ 
fatur alloquio : Cariflimi Fratres & Filii , audite nunc & intelligite no- « 
Viflimum Patris veftri fermonem , intclledumque tenaci cor dium veftro-r „ 
tum commendate decrepiti Patris veftri clamorem. Scriptum eft : Omnia « P y 4 /. i)9t 
quacumque voluit, Dominus fecit. Et rurfum: A progenie in progenies fecit « i uc . x . 
mifericordiam Dominus. Voluit Dominus per gratiam , fic. fecit per poten- « 
tiam , ut ab idolorum cultura , qua patres veftri fuerant irretiti , libera* « 
remini \ & in libertatem filiorum Dei per fidem Chrifti, ficut inpraefen- « 
tiarum cernere eft , connumeremini. Fecit vero hoc a progenie in pro-« 
genies , primo per B. Kiliamum , a Scotia huc in Franciam j dehinc « 
per Magiftrum noftrum BoNiFAciuMab Anglia nihilominus ad vos &c « 
ad omnem Germaniam. Poftremum tamquam abortivum ad Veftram me « 
deftinavit audientiam, nequaquam dedignatusper tantillum fervum fuum <• 
vobis intimare voluntatem fuam. Extunc ufque nunc, ut noftis, non fub- « 
terfugi, quominus adnunciarem vobis omnem voluntatem Dei. Nunc « 
ergo , filioli mei, quos cum Apoftolo Paulo iterum parturio , donec for- *• 
metur Chriftus in vobis, tales vos fide & opere femper exhibete , ne fine « 
caufa laboraverim in vobis. Ad haec fi quis veftrum aliquam contra me « 
habuerit querelam , hanc in medium ifta hora proferre non differat, ora- « 
nem fine contradidione recepturus juftitiam. En ego in hac peregrinatio- « 

He*, quam pro Chrifto fufccperam , longo confedus fenio , vobis , mea « 
vifcera , praeeffe ulterius non valeo, verum poft modicum ingrediar viam « 
univerfie carnis , mercedcm fperans a bono Patrefamilias qualifeumque « 
meje fervitutis. Quapropter ut Pater fidus fidelibus filiis fideliffimum & « 
utile confilium do , idipfum quoque ut recipiatis , admonendo rogo, “ 

» Luitfridusfeu LiutfridusPrxfe&usanno pcc dcnfinm cap. 4. • 

u tu fubfcripfit chattulx S. Bonifaciide finibus b Immo ad Pippinam, at ex dicendis infra m». 

Monallcrii Fulcientis ia lib. 1 Antiquitatum Fui- nifeftum erit. 


Digitized by i^OOQle 





7 it VITA S. BURCH ARDI EP. WIRTZIB. auft. Eglv^ardo. 

Cuc.An.» roganfque fideliter admoneo, ut unum e Fratribus te commilitonibus no- 
* lI ' « ftris per Spiricum-fandum concordi caritatis aftcdu vobis eledum, meae 
,u ' praelationis te magifterii faciatis obtinere locum -s ne forti me repenti 
•» fiubtrado , ipfa fedis ab hujus larfionem proteletur vacatio , five (quod 
*» periculofius eft ) per extraneum te minus idoneum fiat ejus occupatio. 
Ad haec dida eundorum unanimiter acclamat vox populorum, num- 
quam ab illo fuiffe laceflitum , vel injuria affedum : quin potius omnem 
animam triftem , ipfius confolatione femper ab angore fuilfe relevatam* 
ficut te errantem ad viam veritatis redudam. De fubrogatione tamen al¬ 
terius Epifcopi quam praemonuerat, fola magnatum te qui fanioris erant 
confiiii , refponfio talis erat s Quandoquidem , inquiuntPater aman- 
tilfime , lex jam carnis exigit nos tuo jucundiflimo deftitui regimine, ne¬ 
quaquam noftrac eledionis , quin potius tua: provifionis effe perpendi¬ 
mus immo per inhabitantem in te Spiritum Dei , difponi fummoperc 
flagitamus , quemadmodum populo Dei, quem tot annis ad promiffa: 
aeterna: hereditatis patriam deduxifti, dudor nunc alius fubftituatur ido¬ 
neus. Mox Pallor egregius piis ovium Chrilli defideriis deledatus , nec 
minus in fletum eundis prorumpentibus ipfe collacrymans, tandem vi¬ 
rum per omnia probabilem Mcgingaudum produxit in medium , fuo- 
que, totius etiam Cieri circumflantis teftimonio comprobavit eum EpiC. 
copatu digniffimum : ( aderant Legati fupradidi cum litteris Regis & 
«{«queri* Principum , necnon te Moguntini Metropolitani Lulli, confirmantes in 
dbniou* omnibus eledionem Megingaudi) atque fub teftificatione Chrifti te Ec- 
* clcfiaeritc commendavit, chartafque regalium traditionum five privilegio¬ 
rum Sedis apoftolicx, cum eunda Epiicopi rerum inveftitura coram om¬ 
nibus ipfi prarifentavit i ficque illum ccclcfiaftico more cum maxima de¬ 
votione , necnon univerfi qui convenerant Cleri populique favore 
venerabiliter inthronizavit. Et ne quis hoc fadum quali minus canoni- 
cum forte reprehendat , meminerit Apoftolorum principem fux Cathe¬ 
drae propriis manibus Clementem impofuifle ; Lullum quoque, qui tunc 
. temporis Moguntinam tenuit fedem , viventi adhuc Archiepifcopo te 
Magiftro fuo Bonifacio fubrogatum fuiffe. 
xi. His itaque tranfadis , beatus Burchardus omnem catervam Monacho¬ 
rum , per quos illo in tempore paene eunda ecclefiaftica adminiflrabantut 
irreprehenfibiliter officia 5 Clericorum quoque ac laicorum diverfic con- 
CurexMo- dicionis , fexus te aetatis turbam paterna corroboravit admonitione , divi— 
receffureu' 1 ' n * < I uc confignavit benedidione. Pofthaec adfumtis fex tantum ex omni 
multitudine difcipulorum fuorum Monachis , navim confccndit: codi¬ 
ces etiam , quos vel ipfe confcripferat, vel undecumque conquifierat, 
fecum deportari fecit: atque inde per dccurfum fluminis ad caftellum, 
quod Hohcmburg dicitur, navigio proficifcitur, ibique quamdiu fopervixic, 
in contemplatione divina , vigiliis fcilicet, jejuniis te orationibus infi- 
ftens, una cum praedidis Fratribus continue morabatur. Eft autem vi¬ 
culus quidam Michelnjlat nominatus , quem eidem Dei Sacerdoti quon¬ 
dam in proprietatem tradiderat pro remedio animae fuae frater Pippfni' 
Carlomannus. Illuc fe transferre , atque monachicam illic congregatio-^ 
nem inftituere , ibique praefentis vita: terminum praeftolari Pater landif- 
Merbo fimus propofuerat: fcd difponence praedeflinatione divina , praevenit hu- 
«omptuf, manx deliberationis vota communis hereditaria: mortalitatis occafus* 
Nam non multo poft quam in praedido caftello una cum iis , qui fecum 
erant, jam poft multos adivae vita: fudores optimam partem elegerat,, 
folito gravius illum corporis incommodum invadebat: ficque de dic ia 

diem 


Digitized by t^.OOQLe 



VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZIB. aucl Egilvv<trdo. 71} 

diem exteriori deficiente homine , coepit interior ad id quod diu fufpira- 
bat bravium percipiendum renovari, donec ( ut fibi longe ante Spiritus- 
fandus revelaverat) deinceps cum Chrifto manfurus, mereretur felici¬ 
ter dilfolvi. Qua utique politus in agonia , per totum tempus ipiius aegri¬ 
tudinis , tardantem &C ( ut fibi videbatur) migrare recufantem animam, 
Pfalmographi conlolabatur &: hortabatur canticis: Quare trillis es , in¬ 
quit , anima mea , &c. Cumque fic oranti, pfallcnti, gratiafquc in infir¬ 
mitatibus agenti, fa:pe etiam Fratres &C comperegrinos difcipulos fuos 
confortanti languor jjer fingulas horas ingravefeere non cclfarct, vici¬ 
num fuae tranfmigrationis. iter tam Viatico dominicorum facrimcnto- 
rum , quam univerfis quae Religio depofeit vel praeftat Chriftiana , fidei,, 
fpei & caritatis follertia provida prarmunivit. Atque per haec , & inter 
hxc , ac poft haec omnia commendatum in manus Domini fpiritum, ma¬ 
xima alacritate , utpote c.xlellibus ulua fruiturus conviviis, exhalavit. 
Quadraginta quippe per annos a in vinea Domini Sabaoth pondus dici 
Sc aeftus fidelis fervus & laborator indefelfus portaverat: ideo fempiterna: 
remunerationis femper intendens bravio , non immerito e carnis gratula¬ 
bundus educitur crgaftulo: &: quia femper fuper pauca fuerat fidelis, jam 
fupra multa conftituendus , in gaudium Domini fui comitibus educi¬ 
tur angelicis quartp Nonas Februarii, recipiens nimirum a bono Patre- 
familias mercedem laboris fui , eo videlicec die lucidilTimam ingrelfus 
manfionem , quo beata Dei Genitrix in templo Domini cum noftrse car¬ 
nis fubftantia lucis praefentavit audorem. Obiit autem anno Incarnatio¬ 
nis Domini feptingentefimo nonagefimo primo b : poft acceptum vero 
Epifcopatum anno , ut diximus , quadragefimo. 

Igitur Megingaudus Epifcopus pretiofum dilfedillimi Magiftri corpus 
omni qua valuit veneratione curavit, atque confluentibus undique Fide¬ 
lium turmis , qui prorfus integro filiorum affedu lamentabantur fandifli- 
mi & unice diledi decelfum Patris , maximo cum comitatu & venera¬ 
tione digna in civitatem fedis fuse Vvirceburg deportavit. Hic paene to¬ 
tius provinciae populus occurrit ,* hic tota nobilitas cum plebe Pallorem 
fuum, non ut olim laetitiae cantu , fed amaro nimis ejulatu fufeipiunt: 
ficque venerabilibus veneranter exfequiis interfunt, donec honore com¬ 
petenti fandum corpus juxta Martyrum Kiliani fociorumque ejus Reli¬ 
quias fcpultum confpiciunc. Hoc denique loco Dominus faepenumero 
plena fide fe quaerentibus per fanitatum declarat miracula , quantum eo- 
rumdem Eledorum fuorum apud fe valeant merita, dum illos nec hic 
quidem glorificare definit, quos in aeterna jam fecum gloria collocavit. 
Glorificemus & nos atque laudemus Deum gloriofum in Sandis fuis: illos 


Circa An. 
d c c II. 
Fur. ir. 


Pftl. 4t- 


Sacramen¬ 
tis munitus 
obit. 


XII. 
Corpus 
Vvirtzi- 
burgi fepe- 
litura Mc- 
gingaudo. 


«Marianus Scotus & poft eumTrithemius no¬ 
vem dumtaxat annos regiminis Burchardo tri¬ 
buunt. Confer fequentem adnotationem. 

b Id falfum ene pluribus argumentis condat. 
Primi) fiquidemB. Liudeerus inVita S. Gregorii 
Abbatis Trajetdenfis adfirmat, Burchardum e vita 
decefliffe ante S. Bonifacii martyrium.Vcrba retu¬ 
limus in Obfervationibus praeviis ad hanc Vitam. 
Deinde S. Vvunebaldus Abbas Hcidenheimcnfis 
tertio anno ante obitum fuum ( obiit autem anno 
Dcc un, ut fuo loco videbimus ) venit ai 
urbem Vvirtburch , <$■ ibi alloquebatur Epifco- 
fum Megingozum , Burchaidi fuccelforem. 
Ad haec S. Vvillibaldus EidetenfisJEpifcopus ante 
annum dcc lxxxvi librum de Vita S. Boni¬ 
facii a fe feriptum, Lullo & Megingozo Epifcopis 

Acta SS. Ord. S. B. Siculam III. 


nuncupavit. Praeterea ex tribus Megingozi ad Lul- 
lumepidolis infra citatis paret, Burchardum non 
fupervixiilc Lullo, anno dcc lxxxvi vita fun- 
tto. Denique ex Vvandalberto Prumienli Diaco¬ 
no in lib. i de S. Goarc difeimus, Megingozum 
Vvirtziburgenfetn Epifcopum intcrfuilfc Tranfla- 
tioni S. Goaris cum Lullo 8c Bafino Epifcopis Ma- 
guntino & Nemcrenfi : qua: tranilatio longe ante 
annum dcc x c i pera&a ed. Hxc momenta 
faciunt , ut S. Liudgeri au&oritati adhaerentes, 
Burchardi obitum anno ante S. Bonifacii necem 
tertio, Chridi dcc li confignemus. Qui an¬ 
nus etiam colligitur ex initio pontificatus Bur¬ 
chardi fuperius dabilito in anno circa dcc 
x l i t , & ex novem annis regiminis , quos ei 
tribuit Marianus. 

XXxx 


Digitized by QjOOQle 




7H VITAS. BURCHARDI EP. WIRTZIB. «A£jifow4 

cihca An. autem in ipftus donis 8c beneficiis , qui reddit cis gratiam pro gratias 
»cc ti. p to m ericis quae conceffcrat , promiffa praemia. Infuper ingentes Salvato- 
f, br. u. no ^ ro gratias agamus , fine intermimone femper recolentes, quantum 
illi pro gratuita redemtione nollra debeamus ; qui praeter innumera mi- 
feratkmum fuarum beneficia, etiam de terra longinqua illum de quo tex¬ 
tum ptjefentem contexuimus , virum voluntatis fuae, ob difpcnfandum 
noftrx falutis effectum vocavit, ac per ejus minifterium nos qui aliquan¬ 
do nec populus, nec gens ejus eramus, in filios fibi adoptavit: poftrc- 
mo tam fidelem , tam prudentem eumdem fuum fervum ad fuperos , id 
eft in gaudium Domini fui tranflatum , deinceps fibi praefentem , nobis 
conftituit patronum : quatenus hujus Ecclefise filii tam praefentes quam 
pofteri, meritis ipfius te precibus in perpetua Chrifti Fide roborentur te 
adionc probabili, cujus dodrinis te exemplis ad camdcm fumus Fidem 
informati Jes u-C hristi Domini noftri : cujus Divinitatis arternitas 
cum coxterno Deo Patre, fandoque amborum coaeterno Spiritu , manet 
ineffabilis te unica, ante omnia te per omnia tempora: regit etiam te gu¬ 
bernat in. infinita fa:culorum faecula , Arnen. 


LIBER TERTIUS. 


Dspjrando praeveniente , cooperando concomitante , perfi- 
ciendoque nos fubfequente gratia Dei, a quo omne datum op¬ 
timum , te omne donum perfedum eft , jam beati protohierar- 
char noftri Burchardi praeconia pro poflibilitate noftra digelfi- 
mus , ea tantum quae eundis haec legere non dedignantibus , tam aa in- 
ftrumentum credulitatis perfedaeque renuntiationis , quam ad exemplum 
bonae adionis fummaeque contemplationis ac verae praedicationis , cum 
integritate geminae diledionis , generaliter fufficere non ambigimus. 
Nunc vero , quandoquidem id tuae, Pater , placet almitati , duobus 
his libellis qui jam dida continentes negotia praecedunt, addamus Sc ter¬ 
tium : cujus nimirum fit intentio fimul te utilitas , tam illius Tranflatio- 
nem , quam noftri Monafterii , quod ab ipfo primo fundatum , poftea 
vero per facri corporis ejus praefentiam fufficienter eft nobilitatum , prae¬ 
teritum fimul ac praefentem pofteris noftris notificarc ftatum. 



Casut I. 

Miraculis 
antiquitus 
■editis omif- 
fis, 


moderna 

deferibit 

.Auftor. 


Megingau- 
dusprrcft 
annis xt. 


I Gitur poft fepulturam ejnfdem fandiffimi Patris, quae , ficuti feri- 
ptum eft , fandorum Martyrum Reliquiis contigua fuit, multis mira¬ 
culis Dominus tam B. Burchardi quam eorumdem Martyrum merita ma¬ 
gnifice declaravit. Et ideo fit ibidem populi confluentia, nunc fanitatis 
obtentu, nunc pro diverfis neceffitatibus quaerentium fuffragia: quae tum 
quamvis ob incuriam , vel negligentiam majorum deferipta non reperia- 
mus , veracibus tamen tradita relationibus nequaquam difficile credimus. 
Quapropter his intadis , ne forte (ficut ejufmodi in re fieri folet) (ponte 
detradoribus noftris ora recludamus, ad ea potiflime quae noftris gcfta 
funt vel gerenda temporibus, ad Reliquias fandiflimi patroni noftri Bur¬ 
chardi , ftilum competenti narrationis ordine convertamus. Itaque poft 
beati Burchardi decedam Megingaudus , vir (ut ptaemiflum eft ) per om¬ 
nia laudabilis , Epifcopatum Wlrceburgenfem , catholicis te orthodo¬ 
xis (emper intendens inftitutis , rexit quindecim annis. Hic igitur bea¬ 
torum Bonifacii , Burchardi, Lulli, ceterorumque , qvios huc de’Anglia 


Digitized by le 



VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZIB. aufl. Egihvardo.yi S 

divitius amor adduxit , comperegrinus &c compatriota , necnon pro- CmcA. an. 
feffionc Monachus licuc &c illi a, nullatenus mutans vel inficiens rigorem p^ R LI ,' r 
propofiti , femper irreprchenlibilis verbis &: exemplis mirifice pollens, .] 
gubernacula tenebat pontificalis officii, unde tam fajcularibus quam Ec- 
clefialticis, cundifquc qui ipfum noverant perfonis , amori fimul fuit &: 
honori. Tandem fenio jam imbecillior eftedus, infuper etiam fortafle ad 
incrementum meritorum aegrotare fc vehementius fenfit: moxque remi- 
nifcens exemplum pridcccuoris & magiftri fui, milfis Legatis tam ad 
Principes regni, quam ad Sacerdotes Ecclefiarum , confenfu atque con- 
filio eundorum , quemdam de luis Clericis, nomine BernWelfum, Bemwtfu 
fibi in Prxfulatu fubrogavit , cooperantibus fibi in eadem ordinatione llb * luffic,c - 
Lullo Metropolitano , & Willibaldo b Eiftetenfi Epifcopo, co¬ 
ram univerfo lpfius Ecclefix Clero populoque. Sicquc rebus & poffeffio- secedit, 
mbus,mobilibus fcilicct Sc immobilibus, quae ad Epifcopium pertinebant, 
eidem fucccflbri fuo relidis, ipfe cum paucis ad locum a quodam Hat- 
tone fibi donatum commigravit. Remanferunt autem apud Monafte- 
rium S. Kiliani plufquam quinquaginta ( ut alibi diximus ) Fratres , quos • 
tamen non multo poft Bemwelfus cum injuriis expulfos , ad magiftrum 
fuum Megingaudum navigare coegit. Ad haec beatum virum idem Ber- Bernwifus 
nwelfus multis inclamationibus vexavit pro diverfis fupelledilibus , quae Monachos 
Chrifti ConfcfTor Burchardus in veftitu facerdotali, five codicibus , non- 
nullifque rebus familiaribus reliquerat: cujus tamen difeeptationis modum thedtali. 

& finem , fi quis fcire voluerit , a quodam Monacho qui tum intererat, 
confcriptam reperire c poterit. Tantam denique tamque diutinam inquie- * 
tudinem Patri quondam Sc magiftro fuo fubrogatus Epifcopus inflixit, 
ut taedio affedus , fefe fuofque difcipulos, ipfum quoque locum qui tunc 
Rorinlatlhi , poftea vero Neuvvejht d didus elt, Caroli Regis patro- * 
cinio committeret , &C ejus adjutorio Monafterium Ibidem a fc fuifque 
Monachis inhabitandum inftitueret. Ubi dum aliquamdiu laudabiliter ac ftadknfe 
religiofe fub facratiffuni Imperatoris alis ab omni faeculari moleftia con- Monafte " 
verfarentur illaefi , utpote tam Deo placentes quam hominibus, ingreflus carolq 
eft viam univerfx carnis Megingaudus Epifcopus , bonis operibus plenus, adjutore, 
aeternae remunerationis bravium recepturus. Cujus difcipuli W^altri- Obit. 
cum de luis mox Abbatem elegerunt, ipfiufque jufiu piiffimi Caroli ad 
palatium deferentes, ejus audoritate , juxta quod Megingaudo promj- 
ferat , confirmarunt. 

Inter haec redit ad memoriam quod filentio praeterire nullatenus poffu- ii. 
mus, ob vitandum tamen proximorum fcandalum , tuae diledioni quod 
dico fit in aurem didum. Ex tota praefentis opufculi ferie colligi valqt, Monacho* 
immo ipfa quam litteris utcumque tradidimus, hiftoria luce clariori verita- 
te fubnixa, conftanter edocet, fandorum Praedicatorum Kiliani, Bur- * u ara ' 


s Hinc patet mentem Auftoris fuifle, Burchar- 
dum etiam Monachum fuifle , tamctfi id in iibro 
i reticuit. Sane Megingozum fuifle Monachum in 
Cccnobio Fritiflarienfi, docet epiftola 17 S. Boni- 
facii, in qua mortuo Vvigberto Abbate praicipit, 
ut Vvigbertus Prefiyter & Vtgingordue Diaconus 
f egulam infinuent aliis. Et Lupus Abbas Fetra- 
ricnfisin Adis S. Vvigberti Abbatis cap. 15 tradit 
Megingozum S. Bouifacio fuifle perquam fami¬ 
liarem. Tres leguntur ipfius Megmgozi epiftol* 
ad Lullum inter Bonifacianas, nimirum 80 , 87, 
& 94, quibus Lullum de nonnullis dubiis confulit, 
ubi Magingaox. fcu Magmgooz fubfcribit. 


4 Hxc cohxrere non poliunt cum Egilvvardi 
calculo de anno mortis S. Burchardi. flquidem 
Vvillibaldus anno dcc 11111 , Lullus anno 
dcc 1 x x x t 1 ad fuperos abierunt, ut fuo loco 
di&uri fumus. Si Megingozus annis quindecim 
Ecdcflam fuam rexit, Bcrnvvlfi fubrogatio refe¬ 
renda eft ad annum circa dcc ixxviji. 

rUtinam nancifci liceret hanc Monachi Rela¬ 
tionem, quam a fodalibus noftris Germanis ex- 
(pedamus & expetimus. 

dDc Monafterio Neuftadienfiagendum infra iq 
Appendice ad hanc vitam, ubi de S. Gertrude. 

XXxx i; 


♦ 


Digitized by t^ooQle 




I 


716 VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZ 1 B. auft.Egihvardo. 

Circa An chardi, fociorumque eorum inftantia , Franciam orientalem Chrifto con- 
dcc li. quifjtam ; Germaniam paene univerfam magni Bonifacii dodrina in viam 
Fhb*. 11. ver j tat j s & Elucis diredam 5 Alemanniam Galli , Burgundiam Columba- 
ni, Bavariam Corbiniani, nec non Ruperci vel Emmerammi frudifica- 
tas feminariis: quos univerfos , pauciffimis exceptis , univerfali Ecclefix 
monafticx profeflionis atque fchcmatis commendavit fanditas : te quo 
per mundi contemtum in caclefti theoria fadi funt fublimiores , eo facer- 
dotali officio digniores , in praedicationis minifterio apud homines habe* 
bantur aptiores. Cum haec ita fint, immo quia ita efle nemo ambigat, 
Monachis miror , qua fronte quidam Monachis Sacerdotibus quaelibet ecclefiaftica 
proinde officia interdicere praefumant, fi tamen eo ordine , quo praediximus , per 
dicenda"'" °&cia regenerationis , ab iifdem Praedicatoribus initiata, femctipfos Ec» 
munia cc- elefix filios e(Te non abnegant. Hi tamen, ne nos partis noftrae quafi te- 
«iefiaftica. merar j os dcfenfores acrius impugnent> magni Grcgorii decretum contra 
idem fchifma promulgatum ; nec non Bonifacii, qui quartus ab illo Se¬ 
dem apoftolicam gubernavit, ad idipfum confentientem fententiam relc- 
« M gant.Ait enimB. Gregorius a inter cetera: Videtur nobis, quia qui fua pro 
„ Deo relinquunt, te a paflionc te a morte ejus fumunt exordia mutatx 
„ converfationis , dignius liceat baptizare , communionem dare , pxni- 
„ tentiam imponere , peccata folvere. Et poft pauca : Cenfemus ergo 
„ Monachos prxdicare , baptizare, communicare , pxnitentes folvere, 
„ juxta conftituta trecentorum decem & odo Patrum. Item prxdidus 
„ Bonifacius de eadem re : Sunt, inquit , nonnulli ftulti , dogmatizan- 
„ tes, magis zelo amaritudinis , quam diledionis inflammati, adferentes 
„ Monachos , quia mundo mortui funt , te Deo vivunt, facerdotali offi- 
„ cio indignos, neque pxnitentiam aut Chriftianitatem , fcu abfolutionem 
3j largiri polle per facerdotalis officii injundam gratiam. Sed omnino fal- 
M luntur , tec. ufque «d id : Decertantes igitur contra , Monachos in hac 
„ re , facerdotali officio penitus non carere prxeipimus, ut ab hujufmodi 
„ nefandis aufibus reprimantur in pofterum : quia quanto quis celfior , tan- 
» to potentior. Nobis igitur, pauculis infertis contra eos dumtaxat, qui co¬ 
ram oculis noftris veftigia Patrum delere, vel laqueos pedibus noftris ab- 
fcondere moliuntur 5 licet multo plures Patrum abundent fententix qux 
hujufmodi repugnent invidix , libet ftilum ad omiffa refledere. 

1H Poft fuccefforcm beati Burchardi Megingaudum, Ber- 
Epifcopo- n w E l f u s cathedram W irceburgenfem tenuit annos feptem, homo ( ut 
ir.rgeT' aiunt ) P r * cetcris » Monachis rcligiofis infeftus multum : quod te colli- 
a um feiies. g> poceft a fuperioribus. Poft hunc Luitrigus annis tribus , menfibus 
* quinque. Poft hunc Ecuvardus annis fex, menfeuno, diebusvigin- 

ti tribus. Poft hunc W olfgerus annis vigmti duobus , menfibus fex. 

# Poft hunc HuMBERTiis b annis* decem , menfibus tribus , diebus odo. 

i Poft hunc Gotebaldus e Abbas inferioris Altachii, pervetufti Coe¬ 

nobii apud Bavaros, annis undecim. Poft hunc Arno annis triginta fex, 
menfibus fex , diebus duodecim. Poft hunc Rudolfus annis decem te 
feptem, diebus tribus. Poft hunc Die do , vel Thiedo , annis viginti 
quatuor , menfibus duobus , diebus quatuordccim. Poft hunc Bur- 

» Hoc Gregorii decretum fancitum eft in Conci- tUvici gloriofijfimi Impersttru. 
lio Romano ad ann. vji, quo anno refertura Ba- r Humfcertus rogatu HRibani Mauri Reliquias 

ronio ; i Bonifacii vero ad annum 610. fandorum Martyrum Januarii & Maeni colloca- 

fclnhb.xTraditumum Fuldenfium exftat mter vir in EcciefiaParthenonisHoitakiiicha ftuedice- 
Vvolfgerum* F.pifcopum Vvirtziburgenfem & cefeos , ex notatis fupri. 

Ratgarium Fuldcnfem Abbatem dc quibufdam d Suritis monet, Gotcbaldi nomen, librarii ofei- 

controvcrfiis Concordiafada mnnt 11 domini Lu~ tantia, an Auftons, in mf. codice defidttari. 


Digitized by i^OOQle 



VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZIB. <iuct. Eglwanlo. 7 tf 


chakdus annis novem , menfibus tribus , diebus viginti quatuor. Poft CirccAn. 
hunc Boppo, annis viginti, menfibus decem, diebus quatuordccim. DCC lI - 
Poft hunc Boppo alius annis viginti tribus, menfibus quatuor, diebus vi- IBR ' 1 ‘ 
ginti & uno. Poft hunc Huco annis fex a , menfibus ieptem , diebus^i- * 
ginti & uno. Hic cum eftet acceptus, & ad pontificalem infulam per om- Hugo in 
nia dignififnnus, dc reddenda villicationis lux ratione momentis omni- 
bus erat follicitus. Unde inter cetera perfpicicns Monafteriolum , quod infticuic 
in honore B. Andrex Apoftoli fandique Magni Martyris a 15. Burchardo Monacho5 . 
confecratum in fuperiori libello defcripfimus , ab omni religionis profe- 
du defeciifc fcilicct tam Prxlatorum negligentia , quam fubditorum in- 
folentia , indeque ( quod jufto Dei judicio confequens videatur ) vidus 
atque vcftitus neceftaria ipfis paucis qui remanferant deefle j divina in- 
ftindus providentia , monafticx inftitutionis illic Fratres congregavit, 
atque locum eumdem , &: eunda illuc pertinentia , honori non folum, 
ut prius , Andrex Apoftoli , fed ic eximii Confefloris Chrifti Burchardi, Ecclcfiam 
primi fui fundatoris delegare propofuit. Eledo denique ad hujufmodi ne- drdical ,n 
gotium competenti tempore anni, convocatis undique tam Principibus sj^An™ 
vicinis quam ipfis Ecclefix fux capitaneis , eundo quoque Clero atque dic* & 
populo , prxmeditationis fux coram omnibus intentionem expofuit. & Bdlclm<ll ‘ 
quia hoc ipfum , quod propofuerat, per fummurn Sedis apoftolicx Pon¬ 
tificem , qui tunc temporis Benedictus vocabatur, fibi confenfum, ne¬ 
que Romani Imperatoris ad hoc confenfus deelfet enarravit. Confcntien- - 
tibus eundis , &: intentionem ejus devotam laude digna profequentibus, 
triduanum ftatim jejunium indixit: ipfoquc perado , cum ingenti Fide¬ 
lium multitudine , ad tumulum B. ConrcfToris Chrifti Burchardi, devo- s.Burchar- 
tis laudibus perfonante , procellit. Deinde levatum digna reverentia cot- d ! cor P us 
pus fandiftimum ad fupra memoratum reverenter tranftulit Monafterium. f crt . 
Reconditis ibidem , ut decuit, venerabiliter reverendis Reliquiis , prx- 
fatus Pontifex Hugo locum eumdem decimis- ac terminis * , quantum- terris» 
cumque valuit, dilatavit, prxdiis , redditibus , libris atque utenfilibus. 
copiofe ditavit. Monafterium autem ipfum ex illa die tam B. Burchardi 
Chrifti ConfelToris , quam B. Andrex Apoftoli patrociniis regendum, 
tuendum , atque cognominandum inftituit. Deinde cum confilio & con- 
fenfu Cleri fui decrevit , atque banno b pontificalis audoritatis confir- * 
mavit, ut deinceps quinta feria celebretur follemnitas ejufdem Tranfla- 
tionis c ; Synodus etiam ab Epifcopo cum omni Clero habeatur : ficque t 
finito Concilio , a lingulis parochianis cera duorum nummorum pretii ad 
eafdem Reliquias offeratur. Corpus verb S. Martyris Andrex , live Ma- Reliquii» 
gni, cujus mentionem fupra fecimus , venerabilis Epifcopus Hugo ab eo- 
dem Monafterio , quo illud fandus Burchardus olim condiderat, in ci- a li6 illatis, 
vitatem tranftulit : &£ confocians Sandorum Martyrum Kiliani fociorum- 
que ejus Reliquiis , feftivum illi famulatum annuatim exhibere conftituit. 

Ex hoc tempore Monafterium d S. Burchardi corporis prxfentia beatifi- d 


m Hugo, Octonis 11 Imperatoris Cancellarius, 
deceilifle fertur anno dcccc l x x x i i , poft-# 
quam a Benedido Papa V I obtinuit, ut S. Bur¬ 
chardi corpus e tumulo levaretur, qui ritus cano- 
nizationis eo tempore vigebat. 

b Hoc loco bannum, non proferiptionem, utf*- 
pe alias, fed decretum ac praeceptum audoritatis 
epifcopalis (ignificat. nam Ban Saxonice fonat fta- 
tutum , tdicium , tefte Spelmanno. 

e Sollemnis eft in hunc diem S. Burchardi dies 
Tranflationis i+Odob. in Ecclefia Yvirtziburg. 
d Iftud Monafterium Canonicis mutavit anno 


M cccc 111 v H tefte Trithemio in Chronico 
Sponheimenfi , qui mutationis audores mala 
mone periifle adnrmat. Exftatin fuburbioVvirt- 
ziburgenli Monafterium S. Tacobi Ordinis S. Be- 
nedidi ab Embrichone ejufdem urbis Epifcopo 
conftrudum anno m c il in gratiamScoctorum 
Monachorum, quibus S. Macarius Abbas primus 
eftprxpofitus: deinde vero unitum Congregationi 
Bnrsfeldenli, quo tempore poftKilianum Johan- 
nes Trithemius Abbas fecundus ex eadem con¬ 
gregatione prxfuic :ac demum ScottisBenedidi- 
nis reftitutum. 

XXxx iij 


Digitized by i^OOQle 



7 i 8 VITA S. BURCHARDI EP. WIRT^IB. *utl. Egihvardo. 

CiucaAm. catum, ipfiufque vocabulo fpccialius agnominatum , praediis, aedificiis at- 
BCC ll - que donariis coepit amplificari, &: tam ab urbanis quam a provincialibus 
Monade- 1 ' amari fimul &: honorari: adeo ut nonnulli faeculo renuntiantes , fcipfos 
riu°m*aiu cih» rebus fuis ibidem Deo offerrent ; nonnulli etiam filios fuos cum 
gefeit. oblatione Domino offerentes , fub regulari difciplina Chrifto defervitu- 
ros illuc manciparent. 

Hxc funt, quae de vita & convcrfatione ac obitu , five tranflatione 
fandi Patronf noftri Burchardi, per veridicam prxcedentium patrum re¬ 
lationem , five per exemplaria diverfa , inveftigare atque colligere pro 
modulo ingenioli noftri fategimus. 


APPENDIX 

V 

De Gertaude virgine Carleburgenfi. 

i. /^C c A s i o n e eontm qua narrat Egilvvardus in lib. 2 capp. 4 & j de" Gertru- 
& loco Carelburgo feu Carleburgo ; juvat hoc loco quadam adnotare de 
Gertrude virgine Carleburgenfi, qua in Franconia, pracipue in M onafierio Neu- 
fiadio colitur , de qua multi multa fabulantur. 

Soxix dc i- Hanc Gertrudem alii confundunt cum S. Gertrude Pippini Majoris-domus filia. 
hacGertru. Abbatijfa Nivialenfi ; alii Pippini Regis filiam, Caroli Magni fororern fuijfe opinan¬ 
de opinio- tur. Socii Boll.indiani nullum non moverunt lapidem , ut hifioria maxime dubia & ob- 
ne5 * Jcura aliquam lucem adferrent, ficati fidem facit eorum Ddferratio dcS. Gertrude, qux 

in Franconia colitur , VitaS. Gertrudis Nivialenfis AbbatiffafubieFliad diem 17 Mar¬ 
tii. At licet varia documenta accepe int ex Franconia, nondum fibi folium fatis effe faten¬ 
tur. Pracipua eorum mornenta perfringere otiofum non fuerit. 

3. Autlor prolixioris Vita S. Gertrudis Nivialenfis , quem omifimut uti & BoUan- 
diani fodi , fabulatur , Gertrudem Pippini Landinenf) filiam, matrimonii jugum de- 
trellantem, matris (hae auxilio fugifle in partes orientalis Francis, in locum qui nunc 
dcnominc Caroli Catleburg nuncupatur. Ibi, inquit AuElor, ob votum rurandae caftita- 
tis infignem Bafilicam aedificavit in honorem beatx Dei genitricis Maria: ubi etiam 
ad celebranda divina myfteria conftituit venerabilem virum Atelongum Prcfbyrerum 
& Bernardum Diaconum, quos fugae fux comites fecum adduxerat. Cui Atelongo poft 
aliquot annos corpora SS. Martyrum Kiliani fociorumquc ejus revelata fune, ptimo per 
immiflam a Domino excitarem, poflea eorum intercedentibus meritis per vifus repara¬ 
tionem. Mortuo proco qui Gertrudis nuptias expetebat, dicitur ipfa ad propria remeafle, 
& condito Parthenone Nivialenfi prafutjfe. Verum Gertrudem hanc numquam in Fran- 
coniam perfugiffe confiat ex fincera ipfius Vita: nec fi perfugijfet, Atelongus ipfites comes 
pertigiffe potuit ad annum cirdter dcc l , quo S. Kiliani Reliquia inventa , per S. Bur- 
chardume tumulo levata funt. 

^.Paullo aliter hanc fabulam texit VitaS. Kiliani Interpolator a nobis itidem omiffus , 
qui Cjertrudem Carleburgenfcm a Nivialenfi difiinguere videtur. Hac ipfius funt verba: 
Venerabilis Virgo Gertrudis, pippini Regis Francorum filia, cum virum accipere nollet 
cui eam pater fociarc volebat, venit in partes orientalis Francix, in locum qui nunc cor¬ 
rupte Carleburg vocitatur, ibi que dc facultatibus fuis in honorem beatiffimx Virginis 
Marix Monafterium conftruxit, ubi Atalongum Prelbyrerum & Bernardum Diaconum 
quos fecum adduxerat ordinavit. Ipfadehinc ad propriam terram rediit, quia procum fui 
conjugii obiifle cognovit, qux ufque ad vitx terminum in virginitate perm mens, virgi¬ 
nitatis fimnl & morum probitate Deo complacuit. 

AnNeufta- J- Carloburgumtertio miliari di fiat a Vvirtziburgo, ad Moenum fluvium fitum, vulgo 
denfis Mo- Carloftat appellatum, non longe a Neufiadio M onafierio Ordinis S. BenediEli, quem lo- 
nafteriico- cum antiquitus Rorbach diElum Gertrudis frequentaffe dicitur .ibtquevacajfe orationi in 
ditrix. ca ff e M onafierio adjacente. Proferunt Neufiadienfis diploma duplex Caroli Magni , 
unum datum anno dcc xciv de origine Monailerii , quod vocatur Borlecha five 
Ncvcnftadr, cxftru&i in filva Speshart circa fluvium Moyna: cui Mcngiudium Ab¬ 
batem prxtulerit Car oltu. Altero diplomate dato anno dccc xiii te fiat ur Caro lus. 
qualiter Ecclefia per nos conftru&a, Nevcnftadt fcilicet five Rorenlacha difta, noftro 


Digitized by LjOOQle 



VITA S. BURCHARDI EP. WIRTZ1B. mS. Eglwunb.pt 

rogatu a forore noftra Gertrude optimis villis & plurima familia fit dotata. Nam eadem Cixca An. 
foror noftra cxlcftem {ponfum fitiens,omnemquc mundi pompam mente & corpore re» DCC 1 '• 
linquens, de omnibus qua: hereditario jure poffidcbat in Thcutonicis partibus, Ecclefias Fl B Rl Ir * 
vicinas fecit efle heredes. Qua fani diplomata dubia funt fidei, tum quia anni Incarnationit 
tempore Caroli Magni nendum in regiis litteris habebant locum, ut patet ex tribus libris 

donationum Fuldenfium it Johanne Pijlorio editis, ex Formulis a Goldajto editis di Afo- • • •*» 
nafterio fanEti Galli, aliifquelegitimis infirumentis pajfim obviis;tum quia necdumTca- 
tonicum nomen audiri caeperat;tum denique quiainter Caroli 'Magni forores nulla Gertru- 
dis repentur apud probos auElores. Nec tamen negatum imus, G er trudem aliquam ( ne 
quid de Carolo Magno dicamus) munificam fuijfe in Monajlerium Neufiadienfe, in quo 
ipfius pallium adfervatur, ipfdque a multis faculis colitur. Sed quanam tandem fuerit illa, 
quaftionis e fi. 

6 . Et quidem aliquam S. Gertrudemin locis Carleburgo vicinis faculo i x fuijfe notam, 
colligimus ex Fita HRabani Epifcopi a Rodolfo ipfius di fcipulofcripta; ubi agens AuEtor 
de Janitorum Januarii <jr Magni Reliquiis in Monaftcrium hfolczkiticha per HRaba- 
tsum tranjlatis refert, quemadmodum puella quxdam cum ftarct ad textrinum opus, 
fubiraneo impetu fpiritiis maligni arrepta , per continuos tres dies ac tres no< 5 tcs 
xftuans Sc vociferans, multa ignota quau cognita loqueretur , S, Gerdrudam ap¬ 
pellabat ,.aliorumque San&orum nomina proclamabat. Atqui Holtzkiricha a Carle¬ 
burgo non longe difiat, ut veri fit fimile , Gertrudem Carleburgenfem hic invocatam. In 
lib. 2. Tradit. Fuld. invenio Traditionem Monafierio Fuldenfi fallam a Gertrude 
quadam xn Kalend. Martii Indifih III , fub die xvm Fcbr. anno vi regnante 
domino noftro HLudovico gloriofiffimo Imp. in hac verba: Ego Gertrud cogi¬ 
tans pro remedio anime mex dono atque trado in eleemofynam meam ad Monafterium 
S. Salvatoris quod dicitur Fulda . •. ubi vir venerabilis Eigil Abbas multitudini Mona¬ 
chorum prateue videtur, quidquid proprietatis vifa fum habere in villa Rofdorf qu® fi» 

(2 cft in pago Grapfcld, abfque una dimidia areola legali, terris,domibus, sdificii», filvis, 
campis, pratis, pafcuis , &c. Et in Thuringia in villa Teitilebu dimidiam terrae partem 
Sc totumxdificium meum Sc illas areolas, qux ad illa xdificia fic ad illam curtem per-, 
tinent, & duas tnanfas veftitas Cum omnibus fuis fubftantiis. Haec omnia trado atque 
transfundo de jure meo in jus Domini atque S.Bonifacii Martyris Chrifti, traditaque 
in perpetuum efle volo, ea dumtaxat ratione, ut illis San&is-monialibtis feminis ibidem 
habitare ac Deo lervire liceat j 8c ut ego quamdiu in hoc fsculo vivam , ufufru&ua- 
rio habeam per vcftrum beneficium. Poft obitum quoque fi aliqua digna fuerit hoc 
honore , hoc fiat: fin autem , ille Abbas Monafterii Fuldae prxvidear, fic ficut illi vi¬ 
deatur fic faciat, &c. An id pojfit aptari (jertrudi Virgini Carleburgenfi, aliis judi¬ 
candum relinquo. 

7. Non otiofa res fuerit hic adjicere id quod legi recentiori manu adferiptum in mf. 

Chronico Saxonico ab Andrea Cirkjmbach, Fvirtzjburgenfis Ecclefia ( fi bene capio) 
Ficedomino. Nota, ubicumque in ifta & aliis Chronicis Se litteris antiquis W irt z- 
burgensis Epifcopus feribitur. Hoc autem nomen, Herbipolehsis , Jo- 
hannes Gallicus Scholafticus Herbipolenfis in Chronica fua Kumlubg. Hcrbipoli 
in Sequentia adoranda * Sc hiftoria, quam de S. Kiliano fecit, iftud nomen compofuit: 
quia corruptum Thcutonicum fcivit & loquebatur. Inde Wize fic Wuze idem fibi vi¬ 
debantur. Unde potius eam nominaffet Praxifpolis: quia Praxis dicitur vinum dulce 
non digeftum. inde Praxifpolis potius dicetetur: quia Hiffones, Saxones, Thuringi 
forte hoc nomen fibi dederunt, cum vinum Franconicum fic Wirzburgenfe ad ipfos 
in praxi dulce fic indigeftum farpius deducatur , Sc in veritate Hsrbipoli fint dulcia 
vina, ficc. 


<*$&**!*&*> 

* 



Digitized by ^ ooQle 





“DES HUCBERTO MONACHO 


»C C LUI. 

Miiim 


Brittaniaci 

ftaras. 

* Brttiiny 

*roijt 


* la Ch*- 

p*Ut des is- 
Ismces 

* 5. Gsm 


S. Hocbcr. 
tiresgcftx. 


BR ITT AN IA CENSI IN GALLIA. 

Rittaniacum fcu Brittennacum, recentioribus Bretinia- 
cum * , Monafterium quondam agri Noviomagenfls ad Oeflam * 
fluvium , altero miliari fupra Noviomagum Gallia Belgica urbem, 
in diaecefi tamen Sueflionica fitum , ignota eft originis. Locus ifte 
nunc redattus in vicum & Prioratum ordinis Cluniacenfis a Lihonio dependen¬ 
tem , duabus maxime rebus illuftratus olim eft, nempe habitatione S. Huc- 
b e r t i Monachi , & Stephani Papa fecundi Reflonfls ad Monachos ejuft 
dem loci. Nunc vero prater S. Hucberti Reliquias nihil fervat ornamenti. Ec~ 
clefla femiruta jacets Monachorum ibi coetus nullus; unus iftic Thefaurarius Mo¬ 
nachus cum Priore faCulari , qui quidquid ibi annui reditus eft percipit , ce- 
dttque Thefaurario partem oblationum , quas Fideles voti caufa illuc confluen¬ 
tes conferunt. Eo loci vifuntur adhuc veftigia adium monafticarum , cxftatque 
hactenus face dum ( ut vocant ) bilancium * , in,quo fepultus primo S. Hucber- 
tus , ubi etiamfupereftara negletta , facrata S. G amomi * > cujus effigies 
ara fuplrimpofita cernitur cum infignibus Abbatis. De eo nihil prater nomen 
refeire potui. In eo facedo bilancium , quod eft ad partem feptemtrionalem majo¬ 
ris altaris B. Petro nuncupati , ponderatos quondam exiftimo eos , qui maximi 
ob vitandam rabiem ex morfu canum rabioforum iftuc remedii caufa fe confere¬ 
bant yfeque conferunt in dies, id enim fuperftitione quadam obfervatum in aliis 
etiam locis , ut cum homines quovis incommodo laborantes vota continuarent ra¬ 
tis diebus in frequentioribus S a nilorum quorumdam fedibus ; quotidie penftta- 
rentur feu ponderarentur in libra ad hoc fujpenfa ; experimentum faduri ex pon¬ 
deris decremento } an morbus feu agritudo hominis affecti decrefceret..Duo hac 
de re exempla fuperiiss retulimus ad annum 746 in hiftoria tranftationis SS. 
Arfaeii & Quirini , ubi id privilegii S. guirini Reliquiis tribuitur, 

Quod puerilia corpora morbida, 

Si fuerint ibi cum prece fedula 
Penfa folo j fequitur reparatio, &c. 

Additur & aliud exemplum homtnis cujufdam , qui panibus & cafeolis ibi fe 
penfans , ea diftribuebat egenis. Hac de Monafterio Brittaniaco. 

z. Vixit in eo Coenobio S. Hucbertus , cujus at as non minus obfcura quam 
fatfa. Ut tamen de eo ad hunc annum agamus ,fuafit occaflo Reflonforum , qua 
Stephanus Papa eo tempore Monachis Brittaniacenftbus reddidit , ut poftea nota¬ 
bimus. Legi qua de S. Hucberto quotannis recitantur in ecclefiaftico ipfisus offi¬ 
cio} legi & epiftolam quamdam fat prolixam de ejufdem Sanftigeftis , Mederi- 
co Sepofio Equiti Se Britanniae Admirali a Fratre Bene di lio Pifone Theolo¬ 
go inferiptam anno m d xxxix,e CalmenfiMonafterio dioecefis Senonenfis. In 
utraque narratione nihil fere certum aut memoria dignum. Hucbertum Brittania- 
ci regnante Childeberto natum Petrus & Iohanna parentes , ejus loci domini , 
impetraffle dicuntur precibus Prapofiti feu Prioris Monachorum Brittaniacenfium, 
viri eximia fanttimonia praditi , qui nef io an fuerit ifte S. Gamo fuperiiss 
memoratus. Detn puer duodennis adjungitur coetui Monachorum , a quibus eru¬ 
ditus Sacerdotio tandem initiatur. Jejunium tenuit per omnem vitam ternis 

cujuf 


Digitized by t^OOQle 


DE S. HUCBERTO MONACHO BRITTANIACENSI. 711 

Ckjufejue bebdomada ftritis , fecunda fcilicet , quarta & fcxta. Annis triginta in 
Monajlcrio ex ali is ebiijfe perbibetur Bagoberti Regis principatu , tertio Kalendas 
Junias. Paucis pofi ejus obitum diebus quidam vir pnpotens ac nobilis , cui bra¬ 
chium dextrum jamdudum riguerat,} Belgio ad ejus tumulum accejjit , ibiquefit- 
nitatem promeruit. Bamoniact decem ex vico SueJJionenfis pagi , cui vocabulum 
Torris-Comitis , ad ejus fepulcrum Uberati. Oefia fluvii exundans alveus 
anno M x x x 1 v, femina voti reddendi anxia naviculam fionte miniftrajfe 
dicitur. Corrigendum Martyrologium Benedilfinum , in quo S. Hucberti dies nata¬ 
lis reponitur pridie Kal. Junii. Cura non deejfet, (ut cum Livio loquar ) fi qua ad 
verum via inquirentem ferret. Nunc fama rerum flandum efl , ubi certam derogat 
vetuflas fidem. 

3. Anno dcc liii Stephanus Papa in Galliam cum accejfifiet , Pippinum stephani 
Regem adiit, in villa Carifiaco ad Seram amnem (qui in Oefiam fupra Calniacum 
opidum influit ) eo tempore commorantem . iflic Pontificem convenerunt Monachi d! . 
Brittaniacenfes , de quibufdam ecclefiaflicis rebus interrogaturi : quibus ipfe re- cenfes. 
flonfa dedit , edita in tomo 2 Conciliorum Galli* ^prxmijfo hocce titulo: Stephani 
fecundi Papae Refponfa, quae cum in Francia eflet in Carifiaco villa, Britta- 
niaco Monafterio dedit ad varia confulta , de quibus fuerat interrogatus, 
anno Chrifti dcc liv. Subfequuntur Refionfa xix ad totidem interrogata. 
Sirmondus in notis ad hac Refionfa fitum Brittaniaci Monafterii colligit ex libel¬ 
lo de examine Vvilleberti Catalauncnfis ordinandi Epificpi , quem libellum in Vvilkberti 
eodem tomo edidit inter Formulas antiquas , numero x 1. In eo Vvillcbertus pofi 
examinationem fui fallam Carifiaci anno dccc lxviii, ordinatus fmjfe J» ubf&aa. 
Brittennaco Monafterio memoratur his alitfque verbis : Et fic denuntiatus eft 
dies &: hora ac locus ordinationis ejus, id eft Nonis Decembris, in Mona¬ 
fterio quod Brittcnnacus dicitur, in dicecefi Remenfi & parrochia Novio- 
magenfi , &c- Nunc vero Brittaniacurn , tarnetfi in agro Noviomagenfi fitum 
trans Oefiam >• Suefiionenfi tamen Epifctpo adfinptum efl. Certe in Aciis Synodi 
Noviomagenfi s anno dccc x r v celebrata , in qua definitur , qua loca trans flu¬ 
vium Ifaram , in pago Noviomenfi pertinere deberent ad parrochiam Ec- 
clefiae Noviomenfis , non numeratur Brittaniacurn. quod proinde accenferi de¬ 
bet ceteris iis locis trans lupradi&um fluvium in prxdido pago, qua omnia 
pertinere deberent ad parrochiam Ecclefia; SueiTionicae, apud froaoardum in 
lib. 2 hifloru cap. 1S. 



Alta SS. Ord. S. B. Saculum III. 


YYyy 



Digitized by t^OOQle 



ADDITIONES ET CORRECTIONES 
ad Partem I Siculi tertii Benedi&ini. 


I N trafationis tag. x ix fi». 14 peft pontifica¬ 
tum, adde, nili forfan paucx , utTullenfisbafi- 
lica S. Stephani, quam aliquando Monachis pa- 
ruiiTe colligitur ex A itis S. Bellendis virginis nic 
«ditis. De Ecctcfia Toletana aliifque Hifpanicis, 
uti Sc de Gallicanis,quas Monachi noftri quon¬ 
dam infedilfc dicuntur, alias differemus. 

f*g. lv 11 tin-. 33 poft quinque , 0ddt.Sc inbafi- 
lica S. Mariae in valle Jofaphat altaria quatuor. 
Pag. iiviii Un. 11 L libro 
In A&it pag. 8 num. a Un. ftnultima > tertio 
miliari, lege tertia leuga, nnt certi nono miliari. 
que fenfu etiam hoc miliaris vocabulum interpreta¬ 
re , ubicumque hec in Saculo in Notis occurrerit. E fi 
enim Geographi recentior.s paffim miliare Gallicum 
pro leuga ufurp an t , qua in re tot fequutut fumi ali 
■ ter tamen ufurpavere Scriptores veteres , qui tefie 
Iordane in libro de rebus Geticis Uugam ntfiram Gal¬ 
licam mille & quingentis paffibus metiebantur, 
Quod fani verum eft de leuga Gallorum antiquo¬ 
rum: cum adleugamrecentiortm coaftituendam tria 
fere miliaria requirantur. In fubftquentibus Seculis 
leuga feu leuca nomine utar ad tollendam aquivoca- 
tit nem. Hac femtl monuijft fujjitiat, 

Pag. 10 in Sota c poft ultimum verbum colitUt. 
stdde , Reliquiae S. Bellendis quae quondam in Ti- 
nenfi Ecclena fervabantur, modo lervautur in Ec- 
. clefia Monafterii Mozomenfis, cui Tinenfis Prio¬ 
ratus fubjcdus eft. 

Pag. i6 in Nota a lege in fine , id etiam in alia 
Vita expreffum. 

Pag. 66Sin. 4 poft dicemus, adde , Theodoro 
familiaris & carus fuit Hedda. Argumento eft id 
quod legitur in Paenitentiali mf. Collegii Corpo¬ 
ris Chrim in Academia Cantabrigienfi, in quo poli 
rcfponfa Gregorii Magni ad interrogata Augufti- 
ni naec fubduntur: 

■ 'Ta nunc sancti Spiculator, 
Heddi, rir Putui, rncoR, 
Pontificum ditum decor 
Prome tuo perscrino. 

Precis funde Theodoro. 

Ex quibus verbis colligo, Theodori librum Pae- 
nitcntialem Heddae noftro fuiffe nuncupatum. 

Pag. 67 num. 4 lin. 3. L Hunc fecutus cftjEgi- 
dius. 

Pag. 6% Un. antepenult. I. Trajedum fiiperius. 

, Pag. 9 4 ad num. 18 pene in margine, Haerefis No- 
vatiana, fria fequenti num. L confutata fine ac¬ 
centu. 

Pag. 96 num. 13 lin, 4 transfer virgulam poft fa- 
crum 

10 tlin. 19 inelufaparenthtfificlegof quibuf- 
dam particulis 8c fu dario exceptis ) 

Pag. 149 in Nota Un. ptnult. pone virgulam poft 
Quadragdima, fr dele illam poft verbum fequent 
fanda. 

Pag. 1 69 in titulo poft Benedidino Monacho, 
addo Anglo. ibid. num. 1 lin. ult. I. intimis. 

Pag. 177 in Nota tin. ult. I. noftro primo 

Pag. a.* j * num. 10 lin. f L cognovit 

Pag. num. % lin. j L Trajedi inferioris, iti- 


demquepag. 14]num. 5 lin. u. 

Pag. 141 num 10 lin. 1, Sex, /. Sed 
Pag. 147 lin. 1 adde , Illud Herigeri poema¬ 
tium i Bibliotheca Verodunenfis Monafterii Sv 
Vitoni accepi, in fine Parcis pofterioris hujus Sx- 
culi (fi ita videbitur) exhibendum. 

Pag. 301 num.i lin. 8 l. animam 
P*g. 345 »**»• 14 din.e. l.oc c ixvn 
P*g.l+7 num. 6 lin. 13 dele ci 
P*g- 335 l n Nota a tin.i L qui obiit odavo Idus 
Maii anno d c c 1 x 

Pag. 411 m Nota a lin. I L apud Hcrimberram 
Pag. 419 in Note tin. ptnult. L tomo t 
Pag- 43 9 »nm. tlin. 6 l. intartam cum afterifce , 
frpone in margine, id eft rebellem 
Pag. 443 num. 1 tin. 4I. inlna Rege. 

Pag. 451 in fine num .3 addo .In hoc pofteriori 
loco fit etiam mentio beat* Angliae, forfan An¬ 
gi* , cujus corpus una cum reliquiis S. Silvini Bc- 
fucnfibus conceffum fuiffe dicitur. Certe Silvinus 
8c Betta ejufque foror Angla contemporanei fue¬ 
runt, eodemquein pago vixerunt. & Angla Bertz 
foror devota ac -rcligiofa fuiffe dicitur. 

Pag. 463 lin. 8 dele accentum in vocabulo Aixti. 
ibid. lin. ij poft filio , adde, litteras, dyas fine num. a. 
adde. In eodem Monafterio fub finem odavi fx- 
culi pie devixit DIsibexius Rex Langribani 
dorum, eo relegatus a Carolo Magno, uti in elo¬ 
gio Taffdonis Ducis dicetur. 

Pag. 416 num. 3 tin. 16 l. faint ChafFre, fr i» 
margine L Axn.Chr.dcc xxviii 

Pag. 477 tin. il. Ad jungitur etiam i nonnullis 
GuidoGodefcalcifucceffor, audor Monafterii S. 
Petri apud Anicium, at certe errore nominis ,cum 
non Calmeliacenfis, fed Cormaricenfis Monachuf 
fuerit, uti alias videbimus. Et quoniam frc. 

Ibid. tin. 33 l. Vita 

Pag. 491 vtrfuptnub.l. famofus 

Pag. 491 num. 6 tin. 4 1 . deferret 

Pag. 493 num. 8 tin. penult. I. apud Henriaua 

Pag- 4 96 »» Nota d l. Oximenbs 

Pag. 518 tin. 11 L nullo 

Pag. 514 tin. j loco ius l. ipfius 

Pag. 354 ante num. 1 pone in titulo. O a s x R- 

VATIONES P R A V I A . 

Pag. 343 lin. 7 l. adlata 
Pag. 34 6 lin. 8 transfer ‘virgulam poft fceliribus 
Pag. fSi in Obfervat.num t lin. 4 l. Roma; vero 
Oratorium ad hunc ufque diem. 

Pag 369 num. 3 tin. 11 /.Trebero* 

Pag. 19 4 num. 4 lin. antepenult. I. Friderunx 
Pag. 601 numero 1 tin. 7 l. cap.14. 
ibid. num. 1 lin. 9 L die feptima. 

-Ibid. fr in paginis feqq. ad marginem I. N o- 
▼ e'm b. vi. 

Pag 6-jx num. 4 lin. 11 1 . Det xxxiv 
Pag. <87 lin. 11 /. unk cum focio 
Pag. 6 88 tin. 16 l. amplius fcptua<rinta 
Pag. 699 num. 13 tin 8 l. cncyclicas 
Pag. 7l6cap.} lin. 6 poft Vvo ifoerbs, ia. 
fore litteram indicem b pro Notula.fr muta littera* 
in fequentibus Notit. 


Digitized by t^OOQle 



INDEX HISTORICUS 

PARTIS PRIMAE. 


SICULI TERTII BENEDICTINI. 

pitter a (a ) initium pagina ufque ad medium j ( m ) medium ufque ad finem; 
> ( n ) Notulas marginis inferioris defignat. 

! * Monajhriorum nomina & feries habentur fitb voce Monalterium. 

*Topographica vocabula Italicis typis difiinguuntur. 

*Cifii poft num. 2.51 repetuntur a num. 109 ad 232 cum afterifco in fe¬ 
cundo loco. 


A B i> 1R a m a Dux Saracenorum, 481 

Abcl Abbas fubfcribit charta: S. Audomari> 
iij a 

Abel Epifcopus Rcmcnfis, - 568,569 
Abundii Martyris Reliquiarum urauflatio Bercetum, 518 
&feqq. 

Abrincatenfis Epifcopus Autbcrtus, 86 m 

Aeca Prelbyter S. V vilfridi, 118 a, 113 m. Epifcopus Ha- 
guftaldenfis, ut * < 5 * feqq. Reliquiarum inventio, 
117* 

Actura feu Audura fluvius in pago Madriacenfi, 581, 
58 6 m. Vide Audura. 

Ada Abbatifla, Caroli M. foror, 335 a 

Adala feu Atkela Comitifla Flandrix fanatur per S. 
Bertinum, 138, 139. intereft ejus Tranflatioui.,iyi, 
164. miraculis S. Vvinnoci, 316 m, 319 m 

Adalardus Abbas Egmundenfis, 6; 8 

Adalardus Abbas Bcrtinianus, . 115, 161 

Adalardus pater SS. Harlcndis tc Rei nui x . 6 55 & 
f e M- 

Adalberti Diaconi Egmundx gefta, 651 &feqq. 

Adalfrcdus Abbas Antrenlis, 3 96 

Adalgifus Rex Frifiorum, 185,1:0 

Adalfquarus vir nobilis in Morinis, 198 m 

Adela Abbatifla Palatioli, 531 & feqq. 

Adelerius Rex Anglix, 5 m 

Adclmundus feu Edelmundus Rex Angliae, 5 a 

Adeiphius Abbas Magniloceufis, 89,91, 95,98 

AdelVvoldus Rex Anglix, 5 m 

Adolana Abbatifla, an Adela, 531 a 

Adroal dus, nobilis Belga, dat Sithiu S. Bertino, 109 

Adulfus S. Botulfi frater, an Epifcopus Trajecti, 3 m 
&feqq. 

>Eduenfes Epifcopi, Anfcbcrtus, 59 6 m. an Moderan- 
nus , 690 , <91. Rotmundus & Vvalterius, <91 m. 
In Epifcopi jEducnfrs elettione primum fuffragium 
eft Abbatis Flaviniacenlis, 69 3 a 

Agatheus invafor Ecclcfix Namneticx, 395 a 

Agatho Papa Concilium celebrat Romx, 187 , m a 

Agilbertus Epifcopus Gallus , 176 a. tum Parifienfis, 
170 m. Ailbertus diftus, 101,101 

stffa SS. Ord. S. B. Saculum III. 


Aighilenus Abbas Mouafterii S. Petri apud Senonas, 

650 a 

Alardus Abbas Vedaftinvs, jn a 

AlbertusJEpifcopus Piaguftaldenfis, no * m 

Albuinus (eu Vvitta Epifcopus Buriburgi, <80 m n 
Alcbertus Abbas Efternacenlis, 616 a 

Alcfridus Rex in Anglia, alius ab Aldfrido, 445, 4.4.6. 

regnat cum patre Ofvvio , 175 m. 100 m 

Alcmuudus Epifcopus Haguftaldenlis, 113 * , 117 *m 
Aldanus nobilis Anglus, 109 * a 

Aldebertus feu Albertus Comes in Bajoaria , 66 3 
feqq. Monachus, _ 66 8a 

AUeburchviemia Belgio, 156 a 

Aldegundi Abbatiflx Mclbodienfi commendata neptis 
S.Urfmati, 149,154 

Aldfridus Rex Northumbrorum, 191 & feqq. 119 

Aldlielmi Epifcopi Schirebutneniis elogium , 111 fr 

fiqq- 

Aldfridus Abbas MonafteriiS. Vvlmari, 151 m 

Algarus Rex in Anglia, 563 a 

Altes Burdonis in Italia, 517 m 

AIflacus lotus in Germania, 45 6 n, 458 m 

Alfinfis fagus in Burgundia, 69 4 & feqq. 

AltigianusMonachus .Scquanenfis Martyr, . 517 a 
Alvecejler, manfum regale in Anglia, 3363 

Alurcd Larvva , id eft Doflor , Prelbyter Anglus, 
114 m 

Amalbertus vir illuftris in Neuftria, 19 & 38 a.Ketel- 
butcrdidlus, 38 a 

Amalfridus illuftris Belga, 115 a 

Amanulfus pater S. Mcnelei, 404, 403 

Amatorum pagus in Burgundia , 685 m 

Ambianenfcs Epifc. Bertcfridus, 113 a. Theodoricus, 
566 a 

Amlancharius Epifc. Sagicnfis fubfcribit chartat S. Au. 

domari, 1133 

Andccavenfis S. Menelens , 405 a 

Andre* Apoftoli reliqui* Vvimiburgi, 717 

Andrcas Epifcopus Trajecti ad Rhenum, 641 a 

Aneglia matrona nobilis.in Morinis, 198 m 

Angmulfus Comes, 441 m 

Angla foror S. Bcrtx AbbatiiT.e, 451 m, 711 a 

YYyy ij ' 


Digitized by t^OOQle 



Aflglix Reges > Edclmundus, 3 a. Adeltrius & Adel- 
vyoldus, «M. Eonfled, 171 m. Ercoratcrtus , 173 a. 
Ceadvvala. V. Ccadwalla. Ethelvval/dus, 164 »1- 
Ethclbaldus, 175 ($• flqq- Cofenredu?, 171 ni. Ceol- 
redus, 179 m. Eurvvinus-, 449,450. Egftidus / Alc- 
fridu» & Aldfridus. Vide fuis locis. Vvatadinus , 433 
a. ina, 490 &f‘qq- Vvlfarius , 179 , 104- Stepha¬ 
niis, xio *m. Subreguli, D id anus , 361 in. Algarus, 
5«3 a. Reges Anglorum Monachi, 490,491. Regi- 
nx, Sivvara , 5 a. Domncna, 444 

Angli pompatice feribunt, x»6 * m. Anglorum fchola 
Roma: inftituitur, 493 m 

Anicienfis Epifcopus Godefcalcus, 477 a 

Anfbertus Epifcopus Rotomagends, 38« a 

Anfcbptus Epif/opus Auguftodunends, 396 m 

Anfcricus dilcipulus S. Corbiniani, 301 m 

Ansflcdis lcu Anftrudis mater S.Hugonis, 493,494 

Ansfredus Monachus Fontanellx, 370 a. dcin Abbas 
Pratellis, 371* 

Aufo feu Anfus Abbas Laubiends, 74 6 f 3.47 , 148, 

’ J70 m. 

Antenor Epifcopus apud Morinos, 195 m 

Antricinum infui* in Armorica , 389. Antrum inJuU, 
ibid. i 

Aquila Epifc. Saltzburgi, 347 m 

Aquitania- Piincipcs , Cbunoaldus , Ragenfrcdus. vsdt 
fuis locis. 

Aran Epifcopus Vvirtziburgends , 669, 6 70. aliis Ar¬ 
no, 716 m 

Araudcx Princeps Leotfredus, 478,479 

Arccavicus apud Scnonas, ubi S. Ebbo vixit, 631 m 
AnUunumfiivuui Neuiiria, 4411x1 

AriboEpifcopus Friliugcnds, 300. cognomentoHxres, 
ibid. I 

AripcrtusRex Langob. excipit S. Bonitum, 96 an 
Arivaldus Abbas Arveincnlis, 93 m 

Armejiat locus in Gcmiania , 139 a 

Armoncan* regi». 464. 

Arnaldu* Dux ih Bajoaria , 667 &feqq. 

Arnaldus vir prxdives in Armorica. 391 a 

\rno ftu Aran Epifctfpus Vviriy.iburgenfis, 669, 670, 
71« m , j 

Arnoidus Abbas Gandcnds, 1 «4ia 

Vrnulfus Magnus Colne« Hanflijx, 33 & feiq- 138 m 
Vrnulfus £omcs Tarvennends, , 437 a 

irnulfusdomclkicusChunoaldi, ' 1 378 m 

\rnulfus Rex Francorum Concilium Tributi cogit, 
436 a 

Arrius Abbas apud Ccnomannos, ‘ 132* 

Arfacii Maj c y ns tjanfjaiioin Monaflcrium Ilminenfc, 
66)frfeqq., 

Arvernorum Duces , Badlius, 47« m. Calmilius, 477 
feqq. Bafolus, «4819 

Arvernenfes Epifc. Bonitus & alii, 89 cJ* jeqq. 

Asketillus Canonicus Regularis Anglus, 11« * a 

Afnebec cxficllum in Ncultria, 379 a 

Aifo Epifc. Atrabatcnds transfert corpus S. Bcrtini, 131 
Athela. K. Adela. ' 

Athclvvaldus. V. Ethelvvaldus. 

Atrabatenfcs Epifc. Arto, 131. Hadulfus, 471 & feqq. 
Ava Abbatifla Eikcufis in Belgio, «6iin 

Avalinfis pagus in Burgundia, «84 a, «83 a 

Audebcrtus Epifc. Canrafaci, fubfcribit charta: S. Au- 
domari, 113 a 

Audebcrtus Epifc. Silvanedi item fubfcribit, 113 a 

Audelandus Abbas Martinianus Turonis , 377 m 

Audoenus Rotomag. Epifc. n a. Oratoriupi Crucis ab 
eoeredum, i 38« in 

Audomarus Auftrebcrtam velat , 31 a. Payliacenfem 
Eccledam dedicat, 38 m. charta ejus pro ccctnitletio Si- 
1 thiu, jtt, in.Tranflatio cius, 115 

Audon Abbas Ipu Prxfedus llminenfis, ««4:1, 667 m 
Audura. fluvius in Neuftiia, '443 a, 3C8 a. V. Adura. 
Auguflani Hipponenfis Epffcopi tranflatio, 437 f? feqq. 


I 


A,vitus Arvernorum Epifcopus, 90m 

Aulca virgo , AmalbertiTilia, ' j8a 

Auielianenffcs Epifcopi, Soavaricus, 797 a. Isucherius, 

' ibid. I heodulfus , 691 a. Parthenium Aurclianen- 

»fe, / ' ) 5 9* m 

Apriana Abbarflfa Hunulcurtenfis, 

Au [a fluvius Italia;, 310 m 

Auftreberrx Viig-I8c Abb.Yita, 17 & feqq. 

Aiitbertus Epifc. Abtincate^ifiS, 8 6 feqq. 

Auttfioderi urbis mos laudabilis» 101. Epifcopi, Tetricus, 

&C. tbld.&feqq. 

B 

B Adefkious parer S. Auftrcbenx, 19 m 

Bagga Monachus Fontanellx, 440, 441,443 a 

Baini Epifcopi Tarvennx elogium, 474 &feqq. 

Bajoarix Duces, Theodo, 339 m.alii, 341, 342. Gn- 
moaldus, 306, 313 & ftqq. Hucbertus , 313. Hen- 
ricus, «30 a, Arnaldus, 667 feqq. Comes Alde- 
bertus ,66 3 ^ ftqq. Apoftolus Rudbertus, 339 frftqq. 
Baldewimis Calvus, Flandrix Comes, 311 

Baidevvinus Infui anus , Comes, 3x1,313 

Baldoinus Epifcopus in Gallia, 44xm 

Balduinu$ Abbas Coenobii S. Vvlmari, 4«im 

BalchildisRegina condit Kalenfe MonaRcrium, 23 m 
Urfaua 411 ejus foror , 431 m. Crimina fallo ipfi 
imputata, 173 

Baroncus focer S Menclei, 40« & feqq. 

Badlius Prxfedus Afvcrnis, 47«m 

Bafolus Comes Arvernorum , «48 m 

Bacuricus Monachum Hcrsfeldcnds , an Epifcopus Ra- 
tilpoiicnlis, 6S0 m n 

Bcccelinus Monachus , focius S. Guchlaci , i7ihn, 
280 m 

Bedx Venerabilis Vira, i 

Bellendis fea Betlendis Virg Vita, 16 $feqq. 

Benedicius Bifcopus didus Baducing, 173 m. V. Bifcop. 
Benedidus Papa V I permittit levari corpus S. Bur- 
chardi, * 717 

Beneventi Dux , Gifulfus, 291 

Benigni Abbatis Fontanellx Vita, 438 ftqq. 

Beornredus FpiftopusSenoncnds, «03 m a, «03 m 

Berdhunus AbbasBeverlacends, 434 a» 433m, 43«a 
Bernvvlfus Epifcopus Vvirtziburgi, 713, 714 

Bc/ta Comitiifa, 480 

Bertx Abbatilfx Blangiaci Vita 8c miracula , 431 ($• 

Bcrrana feu HermembertaS. Vvlmarineptis, 23«m 
Bcrtarius Comes in Francia , 441 a 

Bcrtefridus Epifc. Ambianends fubfcribit chartx S. Au- 
domari, 113 a 

Bertemarius Abbas in Lemovicibus , 373 a 

Bertgaudus Monachus Fontanellx, 1*3 m 

Berthcrus Dux Campanix, an Proviacix, 18« m n,, iti 
Bertilx Abbatiflx Kalends Vita, 21 <$• ftqq. 

Bcrtini Abbatis Sithivends Vita, 104 & Jeqq. 

Bertrannus vir Dei in Neuiiria, , 383 m 

Bertuld Abb. Rcnticendis Vita, 43 &ftqq- 

Bcrtvvaldi feu fenlvvaldi Epifcopi Cantuariends elo¬ 
gium , jx8 , 3*9, df eo - 110 , xxi, »13 , X14 

Bcrtvvaldus rpgia prives,' l9ia, 113 m 

Bifcop Baducing/, Aegius, aliis Benedidus, 173 m n, 

‘ ( ’ ■ i 

Bobo Aljbas Magnilocends, ' 91,'91 

Bocula fpror S. Menelei, '410 m 

Bonifacius Archiepifcoyu? /Vlagirntirips SS. Harlindem 
& Rcinulamvelat, «f^sn ,'«59 a,Laudatur, «74><7F 
Bonifacius Epifcopus iq pallia-, 414* 

Bonifacius Clericus Boibanus , 174 m 

Boniti Epifcopi Arvetnends Vita , 89 &ftqq- Eufebius 
didus, l 417 m, 418 a, 481 m 

Bononix Comites. V. Erkcngarius, Arnulfus. 

Boppo Epifcopus Vvirtziburgcnds , 717 a. item alius 
Bopno, i^id. 

Boculfi 


«T 


1 




1 t 


1 


Digitized by 


Google 



I PARTIS SyECULITIl BENEDECT. 


Botulfi Abbatis IkanhofcnfisVita, 3 <$• feqq. 

Bovo Abbis Berunianus, 105,106. S- Bcrtini corpus lc*- 
vari curat , 144 <£• feqq fcriptio ejus hac de re, 13 3 

Bovo F.pifc. Hammaburgenfis, 313-m 

Britbnodus Abbas Elienfo, , . <33 a 

Brithunus Abbas Beverlacenfis, 4J4» 4 }J» 43 tf 

Brittatita infula, 196. Vide Anglia. 

Britvvaldifeu Bcrtvvaldi EpiU.Cantuaricafis eiogtlun, 

318,51$. de eo item, xlo , itj 

BritvvaldusEpifc. Vvintonicnfis, 330, 33« 

Bninechildi falso imputata, 4(8 &flqq. 

Bruuo, Leo Papa IX, J 47 >U 9 

Buggafcu Edburga Abbatifla, 448 frjeqq, 

Bulimia fluvists in Arvernis, 407 a, 413 a 

BuUontum caftrum in Gallia Belgica, 81 m 

Bunus Abbas Hersfeldenfis, 4731,11 

Burcbardus I Epifcopus Vvirtziburgenfis primus, 499. 

Vita ejus, tbid. &feqq. 

Burcbardus Ii Epifcopus Vvirtziburgenfis, 714,717 
Burgoflcdis Abbatifla Portcufis, 3 * > & 37 ra 

Jttiribueg bpidum inHaflia , 677 in, 11. Epifcopus Al¬ 
burnus, 48 om,n 

C 

C AiETENsispj»p<finNeuftria, 373 «n 

Calmilius Dux apud Arvernos, 47< &feqq. 

Camaraicnfes Epifc. Audcbcrtus , 113. Folbertus, 138 
m. Dodilo, j7« a.Fulbertus, 17 « 

Cantuarberia urbs Britannia;, 157. Ecclefia loci totius 
Britanni*mater, tbid. Eo tranflat* S. Vvilfridi reli¬ 
quiae , 117»«8 

Cautuarienfes Epifcopi, Theodorus, Bertvvaldus. Vidt 
fuis Unis, alii , 3x9. Odo , 197 , xx8. Lanliancus, 

' ixS m 

Caram0 in agroParif. rjm.n 

Carltbtitg c aquilum in Francia otitmali, 706, 707 

Carnati ltudia vigent fxculo VII, 5848 

Carnotcniis Epilc. Fulbcitus, 371 a 

Carolomannus dat villam S. Burchardo , 70« a 

Carolus Magnus permittit transferri S. V vigbcrti Reli¬ 
quias, <80 m 

Carolus Martellus pugnat, 439. Vidoria adverfusRa- 
ginficdumprsdida, j 46 m. Pippiniitem lilii ortus, 
567 m. Pugna cum Saracenis, 378 a. S. Lcutfredum 
benigne excipit,388,389.$. Euchcriumexfuiare ju¬ 
bet, 378. an ob hoc damnatus, 397. Frifios vincit, 
dii m. Antiquus didus, 614 m 

OtrolusSimplex incarccratus Peronx, 543, 311. No¬ 
tae chronotogicae de eo, 3Sxm, 794 m 

Caftriken opiduro in Hollandia, «37, 639 

Cafirus uscus in pago Milidunenli, 7*1 a 

Cautnont villa prope Noviomum , 141 &/eqq. 

Ccadwala Rex Britannis , 137 a, ^49'm. excipit S. 

Vvilfridum, 191111,117111 

Cedda Epifcopus Eboracenfis, 179 m, 180 a, 103 a, 
105 a 

Cella S. Mederici apud aEduos, 9 a 

CenomanncnfesEpifcopi, Gilbcrtus, 119*». fub quo 
S. Richmirus Abbas , tbid. Gauziolcnus Epifcopus 
Mouallcriorum dcftrudor, xi8 * m 

Ceolfridus Abbas Vviremuthenfis, Xfi&feqq. 

CeoIredusRex Merciorum, 177 m 

Cbebroaldus Epifcopus in Burgundia, 690 m 

Childebertus III Rer Erane. Antrenfi Monaftcrio pri- 
vilegiom coucedit, - 391* 

Chitdericus II Franc. Rex, Landcbertum Trajcdi Epi£< 
copum probat,. 70 m 

Clironologic* nots Angulares pro Gallia, 30 4 a, 318. 
m, 381 m, 594 m 

Chunoaldus Princeps in Aquitania , 774 a, 778 m, 
580 a 

Ciltena , Vveft-Saxonia, 191 m 

Citciarum amnis in Arvernis, 411 m 

Cilfan Monachus Anglus, i 4 ;a, t 4 $n, t6$ m 

Actu S S. Crd. S. B. S Acutum 111. 


Clemens didus Vvillibrotdus, £ofe a 

Coenburga Abbatifla Vvinburnenfis , 44f & feqq* 
CoUnrcdnsRex Mendorum, 17* ni 

ColmanusEpifcopus Scorus, 17 6 m,tootn&feqq- 
Calen Cella Monafterii Antrenfls, 394 a 

Coluachilla, feu Columba , Abbas Hiienfts fandas, 

177 «n 

Calani* cxful S. Eucherius, 

Cammavorum fagus in Burgundia, <843 

Concilium, Romanum lub Agathone, 187 , xix a. fitfc 
Johaane, 194 &fiqq- fub Leone IX•, 147 ,179. Tri* 
buricnfe, 474 a. TicinenfefubLothario Imperatore, 
719 m. Eallrefeldehfe in Anglia, «o a.Ac Niddehfc, 
1x4 a 

Candncum opidnm inBracbanto, .. 174 

Condcdi Reliqui* tranflat*, J49 m 

Confluentia in Flandiia, 131111 

Cono Dux Hungarorum fautor, tfj & 'eqs, 

Cenftautia in Ncuftria Epifcopus Rotbertus, J7ia. S. 

Paternus Monachus illic natus, 444 a 

Conitamini Papxlitter* pro S. Egvvino, 334 

Conflandus focius S. Menelei, 407 m, 4i4m 

Cranna viUa pagi Oximenfls , 400 a 

Creon Cella Monafterii Antrenfls in Aquitania, 393 m, 
394 a 

Cudbaldus Abbas HRipcnfls, n 5 a 

Cudda Monachus Auglus, 171 m 

Cuthbertus MonachusGirvveniis, deinAbbas, 337 a, 
747 m 

Cuthburg* Regin* & Abbatifl* elogium, 443^ feqq* 
Cuthvvinus Monachus Anglus, 5374 


D Ago bFRtus fecundus , Sigiberti filius , ia 
Regnum rcflitutus,i 84 , xn.S.Vvilfridum ex¬ 
cipit , tbtd. occiditur, 188, xit. Lege Brtfatienem to- 
tma. 

Dagobcrti tertii Regis Francorum obitus, 441 m 

Dalfinus. Vide Dalvvinus. 

Dalquintus Abbas Hildcnfis, 477 a 

DalvvinusEpifcopus Lugdunenfis, 175,174 m, 177. aliis 
Dalfinus, 199 .<$• feqq. 

Danorum Rex Ungendus , 4 09 a. alii, tbid. a 

David Abbas Antrenfls, 398 m 

Da vi A Rex Scottorum impetit Ndrthumbranos,3io * m. 
Decia foror Yvidradl Abbatis, 491 a 

Dcodatus Epifcopus Tullenfis, i%6 m, n, 111 m 

Deotila filia S. Bert* Abbatifla, .471 feqq* 

Delidcrius Epifcopus Ebroicenfis, 587 'a 

Diculfus Monachus in Anglia, 114 m 

Dida Abbatifla Lugdunenfis, 99 m 

Didanus Angli* fubregulus, fi 1 m 

Diedo Epifcopus Vvirtziburgenfis, 714 m, 

Diemndis de Bclden Abbatifla Nunbergenfis, 351 m 

U 5 «n 

Die:pe f ertus in Netiftria, 44 a 

DionyfiiEcclefiafuburbana apud Parifios, - 417 a 

Docula mater S. Menelei, 410 m 

Dodilo Epifcopus Camaracenfis, 7714 

Dodo Abbas Vvaflerenfis, 570 m 

Dodo Monachus apud Cenomannos, »31 * a 

Dominicus Epifcopus Fulginas, ' 719 m 

Domneua Regina in Anglia, 444 

Donatus Abbas Antrenfls, 397m 

Donatus Epifcopus in Burgundia, 490 m, 491 a 

Dorxica urbs ia Anglia, duplex , 64 {$* feqq. Epifcopi, 
tbid. 

Draco Monachus. Vide Drogo. 

Draufio Epifcopus Suelfiomcus chartx S. Audomari 
fobfcribit, IIj a 

Drogo Dux Campani*, pater S. Hugonis , 493, 

4,4 m ^ „ 
Drogo Epifcopus Tarvenaenfis•, 14 4 , 171, jxx m. S, 

ZZzz 


Digitized by i^OOQle 




INDEX HISTORICUS 


•Bertini corpus levat, 147, rjn Cotpus S. Bcrtx po¬ 
pulo exhibet, 4 S 9 

Drogo (ea Draco Monachus Bergenfis, jou, 3*5 a, 
»>■» 

Duda mater S. Vvlmari, »3-4* 

JP«h k/ «w Monachiinftiruti, -*ij * a 


£ A b s Rcgiua anfktlium Saxonum-, «4 1* 

Eadburga AJbbatifla Tha nct c ufe , 44 S&fill- 
Burga, 448 <►/*??• 

Eadburga AbbatiiTa Vvinburnenfis, 440 m 

Eangith AbbatiiTa, mater Eadburgx , 44 *n» 

•S aftrtftld ia Anglia, ubi habita Synodus, tto a 
-Eata Epifcopus m Anglia, ztr sti * 

Ebbo Epifcopus Scnoncnfis (epclit S. F-aternum, 469 «■ 
Vita ejus., <4.7 & fiqf- 

Eboracerilcs Epifcopi, Vvilfiidus fcaior , 1*9 &f*W 
dcdda.vMc Ccdda. Johanncs ,44} o>ftqq. VTalcbe- 
ruz, Gulielmus ,Thomas lenior, 115 *.a.Thomas ju¬ 


nior, Jurftinus, 


u6 


Ebroicenfes Epifcopi, Taurinus, 5S3 m. Defidcrius, 
J 8 r* 

Ebroimts, di dius Efruinus., 18510. S. Vvilftidummle- 
dlarur, ibid. & 110 

Edelmundus Rex Anglia:, 5 • 

Edildrid Tirgo, fponU Egfridi Regis ,-ifb.m-aliis Adcl- 
drida, i&Sffl 

EdilredusRexMerciorum, 141, zi 4 a. recipit S.Vvil- 
fridum , tbid <$• 195,194,zzo, *si 
Edilv valebis Rex auftralium Saxonum 191. zi 4 .m 

Efruinus fcu Ebroinus,S. Vvilfridum infedlatur, 185,110 
Egbcrtus Archiepifcopus Trevirenfis , 634 a, <37 a., 
<44 m 

Egbetti Frefbyteri Anglicielqgimn, 4*7 

Egbcrtus Rex Cantuanorum., a8oa, 104 a 

Egburga AbbatiiTaS.Guthlaconota, 17 9 a 

Egfridus Rex Nortbumbrorum, Fidos vincit, 181 m, 

! 107. S. Vvflfridumexagitat, 183 &Jeqq .-108 &f*qq- 
occiditur, 191 ,118. an damnatus, ibid. a r a 

Egiga nobilis Anglus, »74 m 

Egilwardus Epifcopus Vvirtziburgcnfis, 7*4 m 

Egilyvardus' Monachus Vvirtuburgcnfts, 698 m 

Egvviiii Epifc. Vvigoruienlis Vita, 330 Cffill- 

ElfridaAbbat ITa Ripaduncnfis, »47» 

Eligardus filius Odciardi ab Hunnis cxfus , 17 a 

Elflcda AbbatiiTa in Anglia., » 9 » 

Elfvvardus Epilc. Londonienfis, 337 * 

JLUVvinus Clito, fraterEgfridi Regis"Northumbrorum, 
184 m, n, Z09 m 

Emmi filia S. Bcrtx Abbatifia:, 451 m- anVvaradino 
' nupta, 455 » 

Eoaldus Abbas Volviceufis, 99 a 

Eodo Abbas Calmeliaceufis, A° 7 &f e 11 - 

Eonfled Rex Anglix, i7zm. aliisEanflcda, 1980» 

Ercbenvraldus Epifcopus in Britannia, 19» 4 

Erendrudis Abb. Nunoergenfis Vira, 34* 

Ercombertus Rex Anglix , 17i a, 199 

•Erkengarius Comes Bononicnfium, 54 »* 

Erimbertus frater S. Corbiniani, 5*3 > 5 *4 * 

£rlcfridus Abb. Bcrtinianus , 11 4 an. aliis Heuridus, 
ijzm 

Ermclandus. V. Hermenlandus. 

Ermemburga Regina , uxcrr Egfridi Regis Northum- 
brorum, 183 & feqq. »08 & feqq. infefta S. Vvilfri- 
do, ibid. & 190, Uf 

Erminonis Abbatis Laubienfis Jc Epifcopi Vita , 544 
& feqq- 

Ethelbaldus Rex Merciorum , Z75 ftqq. al. EtheU 

, waldus, »44 

Eucberii Epifcopi Aureliancnfis Vita, 394 

Evodius Abbas primus Magnilocenfis , 94m 

Eurinus Fiefio, Monachas EontaneUx^ j 4 j m 


Enfebius Epifcopus Arvernenfis. V. Boni tus. 

Euftafius (eu Enftachins Abb. Loxoyienfis, 108 a 

Eutrvinus Rex in Anglia, 449,43» 

£**»denenfis p*gw in Lemovicibus, 4 iz m, b , 414 m, 
4tr a 

E 

F Aic umi tx G a vile ia Belgio, 51 a,n 

FmU fi» caftrum in Neuftria, 381 a 

F*nis f*pu iu Gallia-Belgica, zj4a 

Faramundus intiufus in fedem Trajedi, 7 *, 7» 

Faroaidus junior, Dux Spolcti, Z87 m 

Felix Monachus Girvvcnfis, Vir* S. Guthlaci feriptor, 

»43, z 44 

Firmana Ecclefix Epifc. Marcianus, 185 na 

Elaadiix Comites , 34 frfcqq. Baldcrvinus Calvus, 
311. Baldevvinus lnfulanus, 3zr,3zjm 

Ilee» vtlU natalis S. Urfinari, »48, 151, z8o a 
florentius Abbas Egnrundx, 445» 

Florentius Craflus Comes Hollaodix, 437,441, 44» 
Folbertus Epifc Camcracenfis, 138 m 

Eolcardus Abb.Blandinienfis, 45m,44a 

Folcardus Monachus Bcrtinianus, xoy 

Folpcrtus Abbas Egmundcnfis, 441 m 

Folquini Epifc. Tarvenncnfis Privilegium Ut, iz;. S. 

Bertini corpus recondit, IZ4, izf 

Folcjuinus MonaehusEcrrinianus, 105 a 

irofittJlAndiu infui» ia confinio Danorum tc FreConum, 
409 a, n 

Fracricus vir iniuftris in Neuftria, 474a 

Framebildis, mater S. Auftrebertx , »9 m, 13 

Franco Epifcopus Lcodicecfis, 44 zm 

fridberti Epifcopi Haguftaldcnfis inventio corporis, 
zzo m 

Eridegodus Monachus Anglus, feriptor Vice S. Yvil- 
-fri*. 149 

Fridericus de Vvalchen Archiep. Saltxburgi, 33» 03 

Fridclvvidx virginis Vita, 5&i&f*qq* 

Fridogifus Abbas Berdnianus, in 

Frifiorum (edes , 403 a. RadbodusDux. V. Ratbodus. 
Adalgifus Rex , 185, sio- Frifiis prxdicat S. Vvl- 
framnus, 338 &f*qq- Vvillibrordus. V. Vvillibrordus. 
Frifiugenfcs Epifcopi, Cotbinianus, 500, & ftqq. Ari. 

bo,i»i<<. jofcph, 315 m,n 

Jfriteflurm Haflja,<74 &ftqq .Fririflarenfis Epifcopus 
Albuinus, 48 o_m ,a 

FrodulfusMonachus fandus, tzm,a 

Fulbcrtus Epifcopus Catnaraccnfis, 57t m 

Euibercus Epifc. Cjarnotcnfis, dodifEmus, 371 n 

Fulco (eu Folco Epifc. Remenfis, 133 na 

Fulcoaldus Epifc. Lugdonenfis, 99 a, 

Fulgincx utbis Epifcopus Dominicas , 5 19 m. corpus S. 

Habundii concedit Tiberio Abbati, iUd. &ftqq. 
Eulradus Abbas DionyfianusRomam miffus, 704 


G Agutnus (eu Gairoiaus Abbas Flaviniacenfis^ 
488 a * 

Gallia: Reges, Dagobertus, Theodericus, Childcbertus, - 
Pippinus, Cbildciicus , Carolus Magnus. Vidt fum 
Ucis. 

Galli fplendide feribunt, zi4 * 113 

Galvvenfes populi Britannis infulx, xji, zto* ra 

Gamo Abbas fandus Brittaniaci in Galiitt^ 7103 

GursSum. Vide Vvaradum. 

Gurgenm mens in Italia, 87 na 

GaUtjeramnus AbbasinBurgundla, 490 m, 4914 
Gauziolenus EpifcopusCenomannenfis, iz8 * na 
Gauzlinus Epifc. Parif. Reliquias S. Mederici levori 
curat. 14 

Gcnefius Comes Arvcrnenfis, 4U 

Gcnefius Epifcopus conditor Coenobii Magniloci, 
94 m 


Digitized by ^jOOQle 



I PARTIS SICULI III BENEDICT. 


'Gtnefiu* Sacerdos in Lemovicibus, 41« a 

Gcrardus Abbas Blandinicnfis, y8 a 

Gcrardus Abbas Fontanellx, 367 & fili- 

Gerar dos Comes in Belgio, 50? 

Gerbertusfeu GitbertusPhiiofophus, Papa, 571 a 
Meritus Epifcopus Senonenfis, 3 63 m, (fo a 

Germania per Monachos ad Fidem addu&a, 715,716 
Germanos Pariliorum patronus, 6 17 a 

Gertrudis Abbatiflx Nivialenfis miraculum , <7,1* 

Gertrudis filia S. Bertx Abbatiflx, 451 & filf- 

Gertrudis virgo Carleburgenfis in Francia orientali, 
706 , 7 ^, 1*9 

Cervinus Abbas Centulenfis.iiuercfllevarioiuS. BertU 
ni, 151 m 

GerumiusRexin Anglia, «.7 * a 

GervvaldusMonachus Bertinianus, Martyr, 1x7 m 
! Gefa& Gefta filix S. Bertx, 45im 

Gilbcrttas Epifcopus Cenomannenfis, 1x9 * a 

Giflarius fandius, Rudbertifocius, J45 m, 34 6 a 

Ciflebertus Abbas Blangiaci , 461 a 

Giflebcrtus RobertiComitis filius, a 6x a 

Giflehardus Monachus Madriaccnfis, 587 m 

Gifulfus Dux Beneventi, 191 

Godefcalcus Abbas Bertinianus, 150 m 

Godefcalcus Epifcopus Anicicnfis , 477 a 

Godefcalcus Fulcuini Abbatis Laubienfisfrater, x6\ a 
Gomefanus Abbas Hildcnfii, 477 a 

Gotbaldus ex Abbate Altachii Epifcopus Vvirtzibur- 
-genfis, 7i<a 

Gozlinus. V. Gauzlinus. 

Grxci involute feribunt, t z6 m* 

Gradulfiis AbbasFontanellx, 3 * 9 » 37101,37» 

Gregorius Papa II excipit Cotbinianum, 503a, 50* 
m. ejus gefta, 511,5x1. Pctronacem mittit Cafinum, 
69 4 . 

Grifo Caroli Martelli filius,» S. Leutfredo lanatus, 589 a 
Grimo Abbas Corbeienfis, 463 a 

Grimoaldus Dux Bajoarix, yo*. corripitur a S. Corbi- 
niano, 310 & fiqf- 

Grinuara feu Grumiaaa mater SS. Harlindis & Reinulx, 

«55 &fil 1 -. 

Gronta fluviiu in Anglia, 1*8 m, n 

Guido de Turribus Princeps in Lemovicibus,' 581 m 
Guitlelmus Epifcopus Ebotaccnfis Monachos Dunelmi 
inltituit, 115* a 

Guimundus Canonicus Anglus, 5«4 a 

Gumbertus Monachus pius Vviniburgi, 710 

Gundridm fiuviolm apud Ccnomannos, »30* a 

Guntarius Comes in Francia, 5?oa 

Gumbertus 3 Monachus Bertinianus, 113 a, n 

Guthlaci Anachorctx Crulandenfis Vita, x6)& fiqq. 
Guthlacingx tribus in Anglia, v66 m 

H 

H A a u m n 11 Reliquiarum tranflario Bercetum, 
5 ** & fili- r . - 

Hadrianus Abbas Cantuanenfis, 1x3 * an 

Hadulfi Epifcopi Atrabatenfis elogium, 47 *&fil 1 - 
Hxrcsfeu Aribo Epifc. Frifingenns, joo, 515 

Hxrefis Novatiana , apnd Arvernos, 94 > SI 

Jtaguftaldum in Anglia ubi firum , 183 n, xiS, xxj. il¬ 
lic fedes epifcopalis, ibid. vastatio, 114* m. Hagu- 
ftaldcnfesEpifcopi,Eata&Johannes, 434'*■ Acca, 
~Pid* Acca. Alchmundus, 113 * m, 117 *m. Fridber- 
tus & Albertus, xxo * m. Canonici Regulares ibi in- 
‘ ftituri,quando, 11 6* & fiqq. 

}iMinat* fagui in Belgio, » 4 * m 

iiaUtm , nunc Egmunda apud Batavos, <31 & fili- 

Hammaburgenfis Epifc. Bovo, 5x3 m 

Haregarius Comes , 44X .m 

•Harltbeca Belgii opidum, 57,60 

Harlendis feu Herlindis Abbatiflx Eikenfis Vita, <54 

&fi»- 


Hartbertus Epifcopus Trajefh ad Rhenum 644 th 
Hartvvicus Archiep. Saltzburgi , 351 m 

Hafibnes a Saxombus impetiu, 67-; &fiqq. 

Hatta Abbas Vedaftinus, 47» 

attuariorum tirrm a Saxonibus vallata, 441, 44» 

Hcdda Vvefl-Saxonum Epifcopus , 44 & fiqq. 178 m 
Heddlus Stephanus, primus feriptor Vitx S. Vvilfiidi 
Epifcopi Eboraceniis , 169» 

Hclechvtlt Ltcui-UccUJia in Morinis, 131 m 

Henricus RexFranc. invita matte regnat, 370 a 

Henricus Dux Bajoarix, 6 }oa 

Helfridus Abbas. V. Erlefridus. 

Henricus II Imperator morbo caduco liberatus, 350, 

Hctbertus Abbas Latiniaci, 36600. 

Hetbcrtus Epifc. Lifiacenfis, 371 a 

Herbettus Epifcopus de Tetfordia, 6}4» 

Heremarus Abbas S. Remigii, ryxm 

Heremarus illuflris Flander, 305 a 

Hererabcrtus Epifcopus Tolofanus , 358 a. Tranflario 
ejus Reliquiarum, 36901 

Hercbaldus Abbas Anglicus, 435 n 

Hereburga Abbatiifa Hunctadenfis, 434 m 

Hcribertus Abbas Beruifianus, 144001 

Heribcrtus Abbas S. Judoci, ryxm 

Heribertus Comes Vcromandcnfis Carolum Regem 

carceri tradit, 543,311 m 

Hetici Monachi liber de computo , 360 m 

HcrtmaUa villa in pago Lcodicenfi, 80 a 

Herlevis matrona nobilis in Ncuflria, 369 a 

Hermcmbcrtafeu Bertana Abbatifla S, Vvlmari neptis, 
X3< m 

Hermcnlandi Abbatis Antrenfis Vita, 383 & fiqq, 

Herfendis Abbatifla Blangiaci, 4454 

Herfendis nobilis matrona in Morinis, 457 a 

Hitrofolyma Chriflianis interdi&a, 381 m 

Hidulfus Princeps in Belgio-, 133,136 ,157 

Hilarinus Monachus Sequanenfis Martyr, 5x7 4 
Hildciitx Abb.Berkingcufiselogium, *99&fiqq* 

Hippolyti Martyristranflario, 663 m 

Hollandix Comites , Theodoricus primus, *jx, <33. 
Theodoricus junior, 633 , <34. Florentius Crafliss, 
(37, 641. Theodoricus nonus, Comes 444. Vvillcl- 
mus, 643, 646 a 

Homburga Comitifla in Belgio, 46 m 

Honricus feu Hunricus Comes, deiu Monachus Sithi- 
venfis. 107 m, 1x3 a, 1x5n 

Hucbcrtus Dux Bajoariorum, 513 m 

Hucbertus Epifc. transfert corpus S.LandcberriLeodi- 
cum , 79. quo anuoobierit, 81 n 

Hucbertus Monachus fandius Brittaniaci, 710 frfiqq. 
Hucboldus Monachus Orbacenfis ab Huagaris occidi 
nequit530 m 
Hudrcdus nobilis Anglus, X75 m 

Huetbertus Abbas V viremuthenfis, 194 

Hugo Abbas Bertinianus, Caroli Magni filius, ixx ,1x3 
Hugo Abbas Novalicienfis, 499 

Hugonis Epifc. Rotomagenfis Vita, 495 &fiqq. alius 
Hugo fi&icius, 497 fili- Hugo Epifcopus Vvirt- - 
ziburgenfis, 717 a. Hugo Archidiaconus Rotomagi, 
574 m 

Hulmas fagtu in Neuftria, 379 a, n 

Humfrcdus conditot Coenobii Praccllenfis , 371 a 

Humbertus Epifcopus Vvirtziburgenfis, 716 m 

Hunbaldus Abbas Madriaceofis, 190 m 

Hungarorum irruptiones in Galliam, 137 &fiqq. 
Hunnorum excurbones, 173,19» 

Hunricus. V. Honricus. 

HurfingusComes Tridentinus, 306,30909 


J Aco bu s Abbas Bertinianus, 113 a 

Jaramannus Epifcopus apud Mercios, xej m 


Digitized by 



INDEX HISTORICOS 


feles tegia familia in Anglia, 
fmma nobilis manona in Neuftm, j«* 

Immitia pia Sandimoniaiis Vvirtxiburgi, 70 4 , 707 
lote Regis Vveft-Saxonum elogi em , 490 &fiqq- 

Ingosr* foror- S. Eb bonis , <47 a 

Ingomanrs Frefio, Monachus Foacanclhe, jSom 

Johannis Epifc. Ebortoenfis Vita, 433 &f*W- 

Johannes Epifc. Saltzburgi, 447 

Johannes Papa , 194 &fifq **u. &f*n• 

johannes Parificnfis, medkinx periens, 354 a, n 
Jordanus Epifcopus Lcmoviccniis , 581 m 

Iferafluviue, 131 m. Ifctx portus feu Neo portus, 117 
m, n 

Julia Abbatiffa Paoliacenlis, 48 i. an alia ab Juliana 
Monacha, 40 a 

Ivo Pnoi Cluniacenfis, 57 »» 

* 

K Arclbuag tnfteUum Franci* orientalis, 704 

707 

Kcadvvaia Rex Britanni*, 157 a 

JCentvvinus Rex in -Britannia, 191,114 a 

Kiliani Martyris corpus levaturIt S. Burehardo, 701. 
Reliqui* alio tranflat*, 707 m, 708 m 


L An diserti Epifc. Trajedenfis Vira , 47 
Jeqq. 

Lan/rancus Epifcopus Cantuarienfis transfert Rclkjuias 
S. Vvilfridi, 117« 

Lantbertus Abbas Fontanellx , 58j <$• feqq. 

Langobardorum Reges. V. Aripertus, Liutprandus. 
Lancarius Comes in Lemovicibus, 57401 &feqq* 
Lantbertus Epifc. ienonenfis , 557 m 

LantogifusEpifcopus in Morinis, 454m 

Lmemactrifis pxgue in Gallia Belgica, 570 m 

Lauduneuiis Epifcopus Madelgarius, j 4 j 

Lannus vir prxdivcs in Neuftna , 594 a 

Lemovicenfes F.pifcopi , Rufticus, 41 4 n. Jordanus, 
y8im. Petrus ,ibtd. Comites, Lantarius, 574 m, & 
/ejy.GuuiodcTurnbus, *■ - 581 tn 

Leniturus Monaftcm Gaudenfis, 4 4ia 

Leodtcum S. Landcberti corpus tranAatum per S. Huc- 
bertum Epifc. 79. Franco Epifcopus, 44 x m. Richa- 
’ rius, 44 3 a 

Leonis Papx IX licentia pro icratione corporis S. 

Bcrtini, 147,159 

Leonius Abbas Laubienfis& Sithivenfis, 150 m 

Leopafius Sacerdos pius apud Arvernos, 415, 4i9m 

Leoteria foror S. Ebbonis, 449 a 

Leotfrcdus Princeps Araulicanus, 4781«, 4798 

Lcutfredi Abbatis Madriacenfis Vita, 581 (j> jeqq. 

Leutcvvith Abbatiira Alcbiacenfis, 195 m 

Leuthilda mater i. Theotfredi, 5-79* 

Lexovienfis, alus Lifiacenlis EpilcopusHerbertus,37i m 
lid fluvius in Gallia , 1x9 * m 

L iframnus Prxpofitus Vvarattenfis Monaftcrii, 5798 
Lipott urbs in Neuftria, 381 m 

1 ifmcenfis Ep ifeopus Herbertus, 5 71 m 

Liudulhis Princeps Hungros in Galliam adducit, 
157 m 

Liutprandus RexLangob. Ticini Monafterium condit, 
457. & Bercetum Monafterium, 517,518. Corbinia- 
num excipit, 504 m, 5143 

Locus-Ecclrfu , feu Htlechvtlt in Morinis, 131 m 

Londonix Epifc. Elfvvaidus, 337 * 

Ludovici Pii filii dc regno difeeptant, 1x4 m 

Ludovici Traufmarini Regis Franc. annus quintus, 
138 m 

Lugduni moritur S. Bonitus , 95. Epifcopi. V. Fulcoal- 
dns. Epifcopi Lugdunenfis difeidium cttm Principe 
Bargundix, 95-EpifcopusDalrvinns, 173m 


Laitftidus Comes inFtancia orientali, 7(1-« 

Lvntrigus Epifcopus Vvirtziburgeufis, 7 r 4 m 

Lupus Abbas Ferrarienfis V icam S. Vvigbcrti feribit, 475 
Lucceia Pariliorum, S. Medericnsibi cultus,9 &foqq. 
Cellula S. Petrij <M.Patroni ftuidiXtioiiyfitts & Ges- 
manos, 4 


M Ademuiius Epifc. Lauduncnfis, 545 

Mugstnje cuftrum mTixoknfi Comitatu, fio m, 

< 

Magni Martyris reliqui* in Francia orientali, 709 m 

Magoaldus Abbas tlaviniaccnfis, 485 , 487, 488 
Mmtidulfjbxrg locus in Angha, H4*a 

Maildulfus Eremita in Angha, i*j*m, 414 *. audoc 
Monaftetii Mailduncnfts, ibid. 

Malboldus Abbas in Belgio, jxta 

Malcolmus Rex Stot totum, Haguftaldcnfes vexat, 131, 

111 r 

Malgctius Epifc. Rotoraagi, 370 a, 37x111 

Maicianus ex Monacho Epifcopus Firmanus, - 185 m 
Marani MonachiCorbcicnfis elogium, 444, 443 
Martinus Monachus Laubienfis, 547» 

Martyrius Abbas Italus, 185 m 

Mmfaci in Belgio Reliqui* S. Harlindis, 443 n 

Murtinum. urbs Galhx, 185 m, n.S. Thomas inde or¬ 
tus, • x8ym 

Mautontius Abbas Glonncnfis, 391 m, a 

Maximus Abbas Lcrinenfis, 478 a 

Mazalinus Abbas Saiczburgenfis, 351,35» 

Medetici Abb. Vita, 8 ($• feqq. Cella S. Mederici, 9 4 
Mcgilo Abbas Tegerfeafis, 669 ,47® 

Meuineus feu Meeineozus Epifcopus Vvircziburei- 

f 7 5 a, n , 711,711,713, 

Meldis in Gallia xgrotat S. Vvilftidus, 1x3 a 

Melitonenfis feu Mtlsduntnjis regie, 501 a. Corbinianus 
in ea natus, tbid. 

Memptjms pagus in Belgio, 135», 

Menclci Abbatis Mcnatcnfis Vita. 404 & feqq.de eo 
item , 480 & feqq. 

Mtnupum ane, 137 m. caftcllum, 118 m 

Merbeec», vicus in Bracbanto, 18 m 

Michaclis Archangeli apparitio in Gallia, 84 <jr ftqq, 
Miiburgx virginis elogium, 443 0-feqq. 

Mildrccu virgo in Angha, 444 

MiltduniS. Medecicus reos folvit,i3 a. V. Melitonenfis. 
MiloEpifcopusTrcvirenfis, 441 m, 549 m 

Milo Reclaufus Foncaneil*, 439,440 

Modcramni EpifcopiRcdonenfiselogium, iil&Jtqq. 
Modctannus Epifcopus in Burgundia, 4 >o m, < 9 >« 
Moderatus Abbas Tcclatenfis, 994 

Mons S. Vvinntci in Fiandria , 304 jji 

MorfeUa in Bracbanto, 18 a 




MoNASTiatA. 


^Ona STsaium Abcndonicnfe conditur,493 
Muuaft. iEducnle , duplex, $. Martiai 8c S. Sympho- 
tiani, 8. V. fuisbecu. 

Monaft. Agaunenfein Gallia, 94 a,a 

Monaft. S. Albini apud Cenomannos Sandimonia- 
lium, . 131* a 

Monaft. Alchiacenfc conditur, 195,198 

Monaft. Altimontenfe petit S. Vvlmarus, 134 

Monaft. S. Andre* & S. Magni in Francia orientali, 
7 ° 9 , 7>7 

Monaft. Anifolenfc conditur, 485. Siviardus Abbas & 
alit viti llluftres, ibid. &fqq. . - 

Monaft. Antrcnfe, 383 m. conditura S. Herraenlando 
Abbate, 389 gjrfiqq. Abbates Adalfredus, 394. Do¬ 
natus, 397. David , 398 m 

Monaft. Arnacum in Lemovicibus, jSo 

Monaft. S. Baronis Abbas Folbertus, 151 m 

Monaft. dJercctcnfc a Liutprandq conditum , 517 m, $. 

Mod«. 


Digitized by GooQle 



I PARTIS SAECULI tn BENEDICT. 


Moder*mr,us iftuc fecedit,ȣid Tiberius Abbas , 318 
m. S. Abundii Reliqui* iftuAlelatx, 518 frfeqq. 
Monaft. Bcrgcnfefeu S. Vvinnuci, 304 , 311, frfeqq. 

317. Abbates, ' 318,319 

Monaft. Bcikir.genfe in Analia, 199 fr Jeqq. 

Monaft. Bcfueiiici Saracenis vallatum , 313 m 

Monaft. Bcverlacenfc, 434 frfeqq. Abbarcs Berdhu- 
nus feu Brithunus, ibij. alii, 436 

Monaft. Blandinienlea S. Amando conftmftum, 37 m. 
Abbates. V. Folcardus, Gerardus. S. Vvlframni cor¬ 
pus an iftic adfervarum, 3 6$fr fii 77. 

Monaft. Blangiacenfe conditur a S. Berta, 431. ejus 
(latus, 433 frfeqq. Deotrla Abbatifta, ibid. Herfen- 
dis, 433 a. Giftebertus Abbas, 4«» m. Richardus & 
Hugo, 461 a 

Monaft. Bofanham in Anglia, 41 4 m 

Monaft. BrajacuminpagoSenonico, 47im 

Monaft. Brittaniaeemc in Gallia , 710, S. Hucbcrtus 
Monachus, ibid. S. Gamo' Abbas , ibid. 

Monaft. Cxlum-aurcum Ticini conditur, 437 m. Studia 
ibi, 458 •» 

Monaft. Calmeliacenfe conditur, 47« frfeqq. Abbates 
Eudo& Theofredus , 478 frfeqij. Godeicalcus Epi- 
fcopusindeadfumtus, 477 a.Savinianus Abbas, 47 4 

m , 483 a 

Monaft. Campellenfe duplex , 9 

MonafteiiuinCarclburgcnlc in Franciaorientali, 707 
Monaft. Cafmenfe inftauratur a Petronace Abbate, 693 
& feqq. 

Monaft. Ccnomannenlispagi, 118 * m , 130 * ,131 * 

Monaft. Ccntuicnfe feu S. Richarii , iy8. Abbas 
Cervinus, x 131 m 

Monaft. Colticenfc in Burgundia, 69 im. Vvimftanus 
Abbas, • ibid. 

Monaft. Corbeicnfe , in Gallia, 461, 4 4 j. Martinus 
Monachus, ibid. Grimo Abbas, 483 a 

Monaft. Corbiniacumin Burgundia, 69 1 

Monaft.Crifpeicnfeconftruittir, 3S7 a ,n. Abbates Gi- 
rardus&Hugo, ibid. 

Monaft. Crulandenfe, 163 frfeqq. S. Guthlacusprimus 
loci incola, ibid. 

Monaft. pacorenfe in Anglia, 141 a. Suidbertus Ab¬ 
bas , • ibid. 

Monaft. Derhamenfc in Anglia, <33. Vvitburga Ab- 
batiiTa, ibid. 

Monaft. Egmundenfe, 6^1 frfeqq. Abbares, C38 a. Ada- 
lardus, tbtd. Vvalterus, 441,643, 4 44. Florentius, 
<43. Frithericus pius Monachus, 444m 

Monaft. Eikenfe in Belgio , 437 fr feqq. Harlindis Sc 
Reinulx Abbatilfx, 'ibid. Ava Abbatifta, 44 i m 
Monaft. Elienfe,430. Abbates, ibid.S. Vvitburgx reli¬ 
qui* iftuc delatx , ibid. 

Monaft. Eoveshamenfe in Anglia conftruitur, 331 fr 
feqq. 

Monaft. Epernacenfe, live Efternacenfe fen Afternb- 
cenle, a S. Vvillibrordo conditum ,413 m , 414 m, 
<19 m. Alcbertus Abbas, 616 a. Beormedus, 403 a, 

n. Thtofridus, 4 or a. Humbertus, 430 

Monaft. Farfcnfe, 183,4i4.Thomasibi Abbas, ibid. 
Stonaft. Flaviniacenfein Burgundia, 48 i frfeqq. aliud 

aflaviaco&a CellaFlaviniaco, ibid. Vvidradus Ab¬ 
bas & condicor , ibid. Abbates alii, 488 a. Prxrogati- 
vx dux Monaftcrii, 493 a 

Monaft.S.Florcncit feuGlonnenfe ,39im. Mautontius 

Abbas, ibid. 

Monaft. Floriacenlein pagoRotomagenfi, 474,473 
Monaft. Fontanellenfe,338- viri illuftrcs, Vvlframnus, 
8oc. ibid. fr feqq. Benignus Abbas , 438 frfeqq. 
Viando,ibid. Monachi pii, Milo, 439. frfeqq- Bag- 

ga, 4 4-0 

Frifingcnfe , 300a 

Monaft. Fritiflarienfe, (71B1, 475 frfeqq- Vvigbertus 
Abbas, ibid. 

Mooaft.Gandenfe, 4 41 a. Arnoldus Abbas, ibid. Vval- 

Affa SS. Ord. S. S. Siculum III. 


teras Abbas ind&adfumrus ad regimen Bgrnundx, ib. 
Monaft. S Germani Autiliodoti, 101, joi, viri pii & 
illuftrcs, rei 

Monaft. Girvvcnfc, 753 a. Bcda iftic Monachus , ibid. 
Monaft. Glaftomcnfc conditur, 491., 493 

Monaft. Glonuenle. V. S. l loicntn. 

Monaft. Harea in Morinis, 5 . V 1 lmari Reliquiisdllu- 
ftte, 1333 

Monaft. Hersfeldenfe,feuHcrosfesfcldcnfc', 48 o, 6iv. 

S. Vvigberti corpus iftuc tranflatum,»^. Bunus Ab¬ 
bas , 473 a , n. alii, 4 Sori 

Monaft. Hildenfe in Catalonia, 477 a. ^Jalquimus & 
Gomefanus abbates, ibid. 

Monaft. Horreenfc apud Treviros, At? a, n 

Monaft. HRipenfe in Anglia conditur a S. Vvilftido, 
174 & feqq. 10 o m. Vvilhidus ibi cxlul, zu a, iftic 
lepultus, n8. Vvillibrordus ibi Monachus , 4 o 4 a. 
Cudbaldus Abbas , 113 n 

Monaft. Huiietadum in Anglia , 434 m. Abbatilfa He- 
reburga, ibid. 

Monaft. Huntenduncnfe in Anglia , 114 * a 

Monaft. Hunulcurrenfc, »7 , iir. an Auftreberta illic 
Abbatilfa, 27. Auria Abbatifta , 113 

Monaft.Ikanhoin Anglia, 3 m , frfeqq- Abbas primus 
S. Botulfus , ibid. 

Monaft. Ilminenfe in Bajoaria conditur, 443 £ 'yfeqq. 

Audon Abbas, 44711! 

Monaft. Infulx-Barbarx in Gallia, - '93111, n 

Monaft. Jonnenfe S. Petri, 444 m, 448 a. S. Paternus 
iftuc fe recipit, ibid. 

Monaft.Jotrus, irm. Teutlehildis Abbatifth, iiid. fr 
U m. Bertila Abbatifta Kaleufis inde adfumta, ibid. 
Monaft. S. Judoci Abbas HeTibertus, iqi m 

Monaft. Kalenlis conventus duplex, 14 m, n. S. Bertila 
Abbatilfa, xi fr feqq. a Bathilde Regina conditur, 
i;. qux iftuc fe recipit, ijfrjeqq. Vilcomaanibi Ab- 
batilfa , 44 4 m 

Monaft.Latiniacenfe, 344 m , 371 a.Hcrbertus Abbas, 
ibid. Gerardus Mona«faus, 347 a 

M°naft. Laubicnfe , 14 4 frfeqq. Urfraarus Abbas Sc 
alii,ibid. Etmino, 164&feqq. alii, ^6% frfeqq, 
Monafterium Lcrinenfe , 478 a. Maximus Abbas ,ibtd. 
Eudo Abbas inde adfumtus , ibid. Porcarius Abbas, 
cum Monachis exfus, 316 

Monaft. Letienfc in Hannonia-, 1 84» 

Monaft. Logenfe , 440 a. Vvifla Abbatifta, ibid ^ 

Monaft. Longorctenfc in Gallia, »03,104 

Monaft. Luxovicnlis Abbas E iil.ichius , 108 a- 

Monaft. Madriacenlc, 382 fr feqq. Lcmfredus Abbas, 
ilid. Hunbaldus Abbas, 391 m. Joh.lnnes ,• ibid. a 
Monaft. Magnilocenfe dclcribitur,94. Abbates Evo*. 
dius, Adelphius,Bobo,Bonitus Monachus, ibid. fr 
feqq. 

Monaft. Maldunenfc feu Malmeftnirienfe in Anglia-^ 
iix # , 114*. Aldhelmus ibi Abba#, ibid 

Monaft. Malbodienfe, • 14^, 2,34. 

Monaft. S. Marix in Sabinis. V. Monaft. Farftnle. 
Monaft. S. Martini jEduenfc, 8 fr feqq. Abbates qui¬ 
dam , Medcncus, Scc. " ibid . 

Monaft. % Martini TuroncnfisxAbbates , Fridogifus, 
iti. Audelandus , 377 m 

Monaft. Medelocenfe inpago Trevircnfi , *37» 

Monaft. Mcnatenfe , 404. conditur, 4 7 fr feqq. Me- 
• neleus Abbas, ibid. Ecclciia dedicatur in honorem S, 
Salvatoris & S. Marix, 481 m 

Monaft. S. Miehaclis in monte Tumba, 84 

Monaft. Montis S. Marix Vvirtziburgi, 70«. Immin^ 
ibi degit, ibid. • 

Monaft. montis S. Trinitatis Rotomagi, 371 m; Gra- 
dulfus Abbas , ibid.' 

Monaft. Morfcllenfe, 18 m, o. S. Bellcndis ibi Mona-. 

cha, ibidi 

Monaft. Neuftadienfc in Francia orientali conditur 4 . 
Megingozo Epifcopo , 713 m. Abbas Vvaltricus, 

AAaaa 


Digitized by 



INDEX H IS T ORICUS 


. ibid. an Gertrurlis aliquid eo contulerit, 718 m 

Monaft. Nobiliacum fcuS. Vedafti, 471. alia ejuldein 
nominis, 475 m. Vide Monaft. S. Vedafti. 

Monaft. Novalicienfc 499. HugoAbbas, ‘tui. 

Monaft. Nunbergenfe Saltiburgi,J44,548. Erendni- 
dis Abbatilla, >bU. alia:, 351 , 551 

Monaft Orbacenfe conditur a Nivardo, 519111. Leude- 
manisic Rigobcrtus Abbates, ibid. & fiqq. item Ra- 
trammis 8c Boyo Abbates, 550 m. Godetcalcus Sc 
Hucboldus -Monachi, ib‘d. 

Monaft. Ordorfenfc in Germania , 6 fq m , n 

Monaft. Ovcj^ach in Fraucia orientali, 710 a 

Monaft. Palatiolum conditur ,-511, 531. AbbatilHc Ade- 
la, VvarenirudisS; HRuothildis, ibid. & fiqq. 

Monaft. Pauliacenfis exordia , 17 m, feqq. Abbatilla 
S. Auftrcbeira, ibid. Julia, 18 a. an alia ab Juliana, 
40 n. Monafterii deftruftio, 4; m 

Monaft. S. Petri apud Cenomannos a S.Ricbmiro c<Sn- 
diiutn, 130 *. Arrius Abbas, 151* 

Monaft. S. Petri Lugduni, ubi Dida Abbatirta , 99 
m, n 

Monaft. S. Petri Jonnenfc. V. Monaft. Jonnenfe. 
Monaft. S. Petri Saitkbmgi, 545 

Monaft. S. Petri apud Scnonas, 487. S. Paternus eo l< 
recipit, ibid. Monafterii initia, 647 &fiqq- Abbates 
AighilenusSc F.bbo ,850 a- Viri pii & llluftres , 649 a 
Monaft. Piumbariola 111 Italia, 898 m. Tafta Ratchili 
uxoribi degit cum lilia, ibid. 

Monaft. Porienlc ad Sununam, 31, & 37 m. Burgofle- 
dis Abbatilla, ibid. 

Monaft. Pratellenfe conditur, 571 a. Ansfredus Abbas 
primus, ibid. <3*370 a. Aliud Virginum, 371 n, 581 a 
Monaft. 5 . Remigii Remis , 317 a. Abbas Hercma- 
rus, iji m 

Monaft. Reiiticenle, 45, 50,51. S. Dionyfio dicatum, 
45 , 53 

Monaft. S. Richarii. V. Monaft. Ccntulcnfe. 

Monaft.Ripadunenfc, 187m,n. Gutlilacusibi Mona». 

chus fub 'felfrida Abbatifta. ibid. 

Monaft. Ripeufc. V. Monaft. HRipcnfe. 

Monaft. Rubiacenle in Arvernis, 93 m, n 

Monaft, Saxiacenfc, 48*4 m. Paternus ibi Monachus, 
ibid. 

Monaft. Selcfeienfc condituris. Vvilfrido, 117 m 

Monaft. S. Sequani a Saracenis violatum, 5173. Alti- 
gianus & Hiiarinus exfi, ibid. 

Monaft. Scfciacenlc in Gallia , 103,104 

Monaft. Silviacenlc. v. Monaft. S.Vvlmari. 

Monaft.Sitbivenlelcu S. Bcrtini, 104 &fiqq. Abbates 
&variieventus,»l/bL Viripii& illuftrcs, 105,107 
Monaft. Stabnlcnie. in eofcptem annos vivit S. Laude- 
bertus, 71 

Monaft. Sucftrain pago Mofano, 811 m,n 

Monaft. S.SymphorianiAiduenfe, i, & 9 

Monaft. S. Tavini apud Ebroicas, 383 m 

Monaft. Tcclatenfe, 99 a. Moderatus Abbas, ibid. 
Monafterium TegerfcnfeinBajoaria conditur, 883 & 
fiqq. Megilo Abbas ,889, 670. Metellus Poeta illic 
Monachus, 884 a 

'Monaft. Thanetenfe conditur, , 444 m 

Monaft. S. Thcodericiin monte Or, 531. S. Rigoberti 
corpus illuc tranflatum, ibid. 

Monaft. S.Theofrcdi. V. Monaft. Calmeliacenfe. 
Monaft. Tinenic, 10 m, n. Reliquiae S. Bcllendis iftuc 
tranflaex, ibid. 

Monaft. Torncicnfc. iftuc tranflatx S. Botulfi Reli¬ 
qui*» ‘ 7 

Monaft. Tresfagium feu Trisfagium in Lemovicibus, 
411 m, n, 418, 411 n 

Monaft. S.Trudonis, 5993. S. Eucherius ibi mortuus, 
ibid. 

Monaft. Valencinenle in Belgio, 8y<a 

Monaft. Varenna inNeuftria, 585 m 

Monaft. & Vedafti conditur, 471. Abbatis, Hatta& 


H.idultiis, 471. Viri iHuftreS, 47» ,47*. 

Monaft. Vilcricnfecondllur, 133 m. Bertana Abbatilla, 
x;8 m 

Monaft. S.Vincentii ad Vulturnum, 4148. conditur, 
418. Abbates, Paldo,Tafo&Tato, ibid. 

Monaft. Volviccnfe, 99 a.Eoaldus Abbas, ibid. 

Monaft, S.Vvalarici, 151 m.Vvazo Abbas , ibid. 

Monaft. Vvara&enfcin Lemovicibus,573 (jr fiqq.Va.t~ 
dulfus Abbas, ibid. Beithcmarius, ibid. 

Monaft. Vvaflercufe, 571 a. Dodo Abbas, 570n* 

Monaft. Vvenlocenfe,444,445. S. Mildreda ibi vixit, 

ibid. : . 

Monaft. Vverdcnfe infra Coloniam, X4im 

Monaft. Vvinbuxnenfe conditur, 448 fiqq. Abba¬ 
ti, ibid. 

Monaft. S.Vvinnocixdificatur, 311 fjrfiqq. Abbates, 
318,319- Rcnuldus, lyinj 

Monaft. Vvircmutlicnfis Abbates, CeoIfriduS, tcc. 19* 
& f‘M- 545 m 

Monaft. S. Vvlnrari, alias Silviacenlc, conditur k Ss 
Vvlmaro, 133 &fiqq. Abbates, Alfridus, 151 m. Bal, 


duinus, 4<rn» 

Monaft. V voroniholtcnfe conditur, 110,305. S. Yvin- 

nocus Abbas primus , ibid. 

Mtm-Lucio in Biturigibus, 413 a 

Mons-maurm cajlrum in Arvernis -, 412. n). 

Motgiflus nepos S. Vvlframni, ift* 

Mummoliuus Epifc. Noviomcnfis, 108,109,113 A 

Jdundi-ciftema viejis in Morinis, 197 m, n 


M 


N Amnetsnses Epifcopi, Pafquirius , 388 <$* 
fiqq. Agatbeus, 394 a. 

Ntvtrntnjis pagtu in Burgundia, 884 X 

Hica* in bafilica primus fepuitus Rotbcrtus Dux Norr- 
mannorum, 

Nicalii Epifcopi Roromagcnfis corpus, 

Niddcnfc Concilium in Anglia, 

Nivialla locus, duplex , 

Nona, S. Amandi neptis, 

Nordobertus feu Nodobertus Arveraenfis Epifc. 94, 
98 

Nottmannotum incurfiones, 43 a, 81,117 ©» fiqq. Du¬ 
ces, Richardus fecundus Si tertius, 370 4 

Novaciana hxrelis apud Arvernos , 949 j 

HiViemwn a Nortmannis obfeiTum, (31 a. illinc ortus 
S. Hermcnlandus, 584,111 

Noviomcnfes Epifcopi, Radbodus ,39,80. Mummolri. 
nus, 109 m, 1134 

O 


370 » 
375 * 
1142 
80 a, n 
17 m 


O C c'a * i u s Comes, 8<5 <$• fiqq. Roccho ejus S~ 
lius exfus, ibid. Occarius Monachus, 668 2 

Odbertus Abbas Bertinianus, 139 y 141 a 

Odclardus , nobilis Prancus , S. Bcllendis pater, 17, 
18 

Odo Epifcopus Cantuaricnfis, 197 m. an fcripfcrit Vi¬ 
tam S. V vilftidi, ibid. (jp 1 ^9 a, 117 m. Reliquias ejus 
transfert, 116 , 119 

Odo frater Adclx Comitillx, 184 2 

Offa Decanus Ccenobii Madriacenlis, 590 m 

Oglanda villa Ceu Oglcnda in Neuftria, 394 a. Cella Mo¬ 
nafterii Antreniis, 395 a 

Ongcndus RexDanorum , <092 

Olbcrnus Monachus Fontancllx, 3702 

Oligerius Dux in Burgundia, 884 trx 

Ofvvius Rex Northumbrorum , 173, toona 

Otcarius Comes, 883 & fiqq. Monachus & conditor 
Ccenobii Tegcrfenfis, 888 

Otidigim villa m Morinis, yj drfiqq. 

Ovo Frelio, Monachus Fontanellx, 359, 380 

Oximenfis fagtu in Neuftria ,381 a. comple&ebacur tra- 
(ftum Aiancione&fem & Sagieafem, 498m, ■ 


* 


Digitized by 


ogle 



I PARTIS SICULI III BENEDICT. 


415 &fiqq- 
37 ° » 


P A tno n i s Abbatis Vita, 

Papia DiiciiTa Nortmannorum, 

Papia civitas. V. Ticinum. 

Pardulfi Abbatis Vvaradcniis Vita371 < 5 * feqq- 
Parifii. I'.I.utcciaParii.EpilcopiParilicnfes, AgilbernJs 
V. Agiibcnus. Gozlinns , I4a 

Pafquarius Epifc. Nainneticus , )S6 &feqq. condit Mo- 
* naftciium Antrenfe, 590 

Paterni Monachi £c Martyris Vha, 465 &feqq- 

Pega fanda , Guthlaci foror , 181 feqq. alia a S. Pegia, 
ibid. n 

Paterni MonachiSenoncnfis Vita, 463 & feqq. 

fena fiuvsolus in Flandria, 3054 

Penvvaldus pater S. Guthlaci, 16} m 

Peltis & fames Ixculo x 1, 373 

Pctronacis Abbatis Cafmenfis elogium, <93 &feqq. 

Petronilla.ComitiiTa tjollandiz, <41, 641 

Petrus Blcfenfis , feriptor Vita: S. Vvilfridi Epifcopi 
Eboracenfis, 169 m 

Petras Epifcopus Lemovicenfis, 381 m 

Petrus Epifcopus Papicnlis transfert corpus S. Augu- 

ftini, 437 

Petrus Fpifc. Tarveiuicnfis transfert corpus S. Bertini, 
rjt 

Tiftuvorum civit m mercimonio celebris, 617 a 

PildmduxorTheodoaldiBajoarix Ducis, 310,515 

Pippinus Princeps Landebertum fedi fux rcfliuiit, 71. 
an eum exdi juflerit ,76,77. Boniti Epifcopi cledio- 
nem probat3 91. Floriacum Monaftemim Fonranellx 
fubjicit, 474,47j. S. Corbimano favet, joi fr 
. feqq. S. Vvillibrordo itidem, 607 &feqq. 

Pippinus Rex. ejus nativitas Jc felicitas a S.Erminone 
prxdfda, 567 m. Baptizatur a S. Vvillibrordo, 6143. 
Flaviniaco nonnulla confert, 68S a 

Poppo Archicpifc. Trevirenlis , 650 a 

Porcarii Abbatis Lerincnfis martyrium, 313 , 516 
ftrcintnfis fagus in Galha Belgica, 571 nj 

fortinfis fagus in Burgundia, 6843 

fertus vicus ad Suminam, oliiit Monaftcrium, 31 m, n 
Prioratus feu Ccllx. Creon, 39? ,396-S. Paterni, 
470 m. Brajacum, ibid. Floriacum, 474. Flavinia- 
cum in Lothaiingia, 683 a 

Proculus fepifeopus Arvernenfis transfert Reliquias S. 
Boniti, 98 &feqq. 

Q— 


O 


U irini Martyiis tranilatio in Monafterium 
1 Tegerftnfe, 663 &f‘qq- 


31 9&f e qq- Abel, 

Xentica locus in Belgio, 
Renuldus Abbas S. Vvinnoci, 
Rcolus Epifcopus Rctncnfis, 
Ri^ardus Abbas Rlangiaci, 
Richardus Abbas Elicnlis, 


568,369 
43 a,co in 

ift. m 

j;° a 
4*1 a 
653 m 


R A d a o du s Dux Eriliorum. V. Ratbodus. 

Radbodus Epifc. Noviomcnlis, ■ 59,60 a 

Raganildis ava S. Menelei, 4 ° 3 a 

Ragcnftedus Major-domus, 439 

Raginlandus Epifc- Rotomagi, 3603 

Ragnacarius Confiliarius Chunoaldi Principis Aquita¬ 
ni*, 17 6 a 

Rainardus Comes Senonicus, 470 m 

Rainardus Monachus Bertinianus , Martyr, 1x7 m 

Ratbodus Frefionum Dux , 358 &feqq. infeliciter perit, 
361 (farfeoq. S. Vvillebrordum lufcipit, 607 & feqq. 
Ratherius Epifcopus Veron. exfulatCumis, iyom 
Ratifponx Epifcopus Ulricns, 668 m 

Ratruda filia Ratchifi Regis , Plumbariolx Saudimo- 
nialis, 696 m 

Redonenfis Epifcopus Moderamnus, 317 &fiqq. 

Rcinulx Abbatifix Eikcnlis Vita, 634 tyfeqq. 

Remis patronus datus S.Remigius , 617 a 

Remorum Epifcopi, Folco, 133m. Vvido, 147,134 & 
feqq. Gerbertus, 371 a. Reolus, 330 a. Rigobertus, 


Richardus fecundus Nortmannorum Dux, 37o a. eius 
liberi, uul. 

Richanus Epifcopus Leodicenlis, 663 a 

Richimiri feu Rjchmiri Abbatis Ccnomanncnlis Vita, 
118 * do feqq. 

Rigobertus Abbas , S. Bertini fuccelfor, 113 ,116 
Rigobertus Comes, pater S. Bertx Abbatifix, 431 m 
Rigobertus Epifcopus Remcnlis, S l 9 &f*qq- 

Ritilius Princeps apud Vellavos , 476 m 

Roberrus Abbas Monaftcrii S. Edmundi in Anglia, 
633 m 

Robertus Sifet, Canonicus Regularis in Anglia , do~ 
dus, zi6 * a 

Rocho Ockarii Comitis filius, in aula Pippini exfus, 

^6J y 66^ 

Rodericus Abbas Bettinianus, 143 m 

Rogerius Comes in (Morinis, , 460» 

Rogerus Fpifc. Salelbcrienfis, 364 a 

Roma an a Barbaris capta ,663 &fiqq. Romulcx aqui¬ 
lae, 66} m 

Romani circumlpede feribunt, a.16 * m 

Roricus Rex Barbarorum, 6313 

Rotberrus Abbas Fontanellx, 371 m 

Rotbertus Dux Francus, 398 m 

Rotbertus Epifc. Conftantienfis in Neuftria, 371» 
Rotbertus Epifc. Rotomagcniis ,369 m , 370 a, 
371 m 

Rotbertus Rex Franc. difcipulus Eulberti, 371 a 

Rotgarius Comes, 441 m. V. Ruorgarius. 

Rothildis Abbatiflx Palatioli epitaphium, 334 a 

Rotmundus Epifcopus Aiduenlis* 694 m 

Rotomagum delatx S. Vvlframni reliqui* ,374 &feqq. 

S.Nicaliicorpus, 374 a 

Rotomagenfes Epifc. Audoenus , zr a , }86 m. Ra¬ 
ginlandus , 360 a. Rotbertus , 3S9 m, 370 a , 371 
m. Malgcrius, 370 a, 371 m. Hugo primus, 493 ($• 
feqq. Hugo alter, ibid. Anlbertus ,386 a. Flugo Ar- 
chidiaconus eloquentiflimus , 174 m. Thecbaldus 
Canonicus, 378 m 

Rotrudis AbbatllTa Heraftenfis , • 436 

Retrudis matrona.nubilis in Francia , 431 m 

Rozala Flandria: Comiiifla., 60 .a. Sufanna poftea di- 
da, 61 a 

Ruadruda Abbatiffa Argentorati, 436 n 

Rudberti Epifc. Saltzburgenfis Vita, 339 frfeqq. 

Rudolfus Epifcopus Vvittziburgeufis, 716 m 

Rumoldus Abbas Bcrgenlis, 311 m 

Ruofchinus Comes urbanus in Hollandia, 633 a 

Ruorgarius Optimas in Francia, 45 s a. V. Rotgarius. 
Rupertbs. V. Rudbertus. 

Rufticus Epifc. Lemoviccnfis , 416 n 


S AdrivertuS Monachus Antrenfis, 398 m 
Sagieniis Epifc. Amlancharius, 113 a 

Salelbcrienfis Epifcopus Rogerus, 364 a 

Saltzburgenfcs Epifc. Rudbertus, 339. alii, 346,347 
Sartiicus f ortus in Anglia, 2043 

Saracenorum iucurliones , 481 & feqq- 313, 316, 630, 
631. Pugnx, 37 *» 

Surginea leu Strginea jtlva in pago Scnonico , 468, 
469, 470 a 

Savinianus 1 'ocius S. Menelei, 407 crfeqq. an Abbas 
Caimeliaccnfis, 476 rti^ 483» 

Saxonum incurfiones , 441.a, 677,678,679 

Scamnum vicus in pago Autifiodorcnfi, 104 a 

Schiieburncniis Epifcopus Aldhelmus, zi v*&ftqq. 




Digitized by i^OOQle 



INDEX HISTOR-IC tT S 


SeopiliusfeuSsubilius Prclbyrer Vvarafteofis, 380 m 
Scortorum certamen cttm Vvilfrido-, 176 <$• feqq. 101 
' o> feqq. converfio , 48?. tege Peffationem hujus tomi, 
5 . 1 . Reges, Malcolmus, 231, »32. David, aio * 
Segia fluvius inNeuftria, 9 a 

Senonum Comes Rainardus, 470 m. Senonum urbs 
oblidetur ab Saracenis, * 6yia 

Senonum Epifc. Vvlframnns,335$* feqq. Lantbemis, 
337 m. Gcricus , 363 m , 63® a. Ebbo. V. Ebbo. 
Beornrcdus ,603 m,n, 603m 
Senfa dcfponfata S. Menclco, 4068, 410111 

Stnuroa fluvius in Neufti ia, 86 a 

Seredignus feu Strcdtnnus vicus in Lemovicibus natalis 
S. Pardulii, J73 m 

Serginea (eu Sarginea filva in pago Senonico , 468 , 
469 , 470 a 

Sergius Papa S. Vvillibtordurti ordinat, 607, 608. an 
vindicatus a calumnia per Aidhcimum , 224 * m , 
123 * a. Epiftolaejus ad Bedam , 344 

Siccherdis virgo , audior Parthenonis Alchiacenfis, 
19% m 

' Sidonius Abbas Caletcnlis, j8im 

Sigifridus Chltulovci Regis confanguineus, 431 m 

Sigiramnus pater S. Siviardi, & Abbas Anifolenfis, 
486 • 

Sigloardus Lcvita , Monachus Remigianus , 331 a 

'Silvanus Monachus apud Cenomannos, 131 *m 

Silvini Epifcopi Vita, *94&f e qq, 

Simcon Abbas Elienfis , 633 m 

Simon Monachus & Medicus, 333 m 

'Stolis fluvius in Arvernis, 407 a. aliis Sivolis , 411 m 

Siviardi Abbatis Anifolenfis V ita, 483 feqq. 

Sollemniacus feu Soltviacus vicus apud Velaunos , 376 a 
SofUmniacutvicus inpago Vindocincnfi, 388 A 

Sophia ComitifTa Hollandix, 644 m 

Rpoleti Dux faroaldus, 1871» 

Stephaniis Abbas Egmundenfis, 638 a 

Stcphani Papas II gefta quxdam, 314. Refponfa, 711 
Stephani Papx III gefta quxdam, 3x4 

Stephanus Rex Anglorum ufiirpat Regnum, 110 * m 

•Sue flea amnis in pago Mofano, 6nm . 

Suidberti Epifcopi elogium, *-\9 & feqq. 


;JL ArvUnsisses Epifcopi. V. -Audoroarus, 
Vvigfredus , Folquinus, ixx fy feqq. Drogo. V. Dro- 
go. Petrus, 131. an Silvinus, 296. Bainus, 474 & 
Jeqq. an etiam Lantogifus, 4J4 m 

Talia uxor Ratchifi Regis Langobardorum fit Sandii. 

monialis, 69 6 m 

Tafonis & Tatonis Abbatum Vita, 413 feqq. 
Taxandria feu Texandria per S. Landcbertum ad Chri- 
ftum converfa, 73 

Tellau pagus in Neuftria, 376 a, 4 96m 

Teorafcenjis pagus, i 48 ,x;im, 136a. natalisS.Urfma- 
n, ibid. 

Tetfordix Epifcopus Herbertus, 634 a 

Tetta Abbatifl» Vvinbumenfis, 443 &feqq. 

Tetta mater S. Guthlaci, 163 m 

Tetrici feu Tretici Epifc. AutifiodoienfisVita, 101 

fiqq -. 

Teutechildis (eu Teutlehildis Abb. Jotrenfis , 11 < 4 . 
13 m 

Theobaldus Archifacerdos, Prxceptor Remis, 331 a 

Theodechildis Regina Francorum & virgo, 647,648 
Theodcricus II Franc. Rex S. Boniti eledlioncm pro¬ 
bat, 91 a. dat Cadoniacum, 689 a 

.Thcodo Dux Bajoarix, 339 <$• feqq. 303 feqq . 

Tbeodoardus Epifc. Trajedlenfis, 70 

Theodoricus primus Comes Hollandix, <31, 633 
Theodoricus junior Comes Hollandix, <33 ,^34 
Theodoricus nonus Comes Hollandix, 644 

Theodoricus Epifc. Ambianenlis, 3<«a 


Theodorus Epifc. Cantuartenfis, 434 a. Vvilfridumre- 
ftituit Eboraci , 180, »03. Dioecefim ejus dividit , 
184,1.09. cum eo reconciliatur, 1,18 

Theodulfus Epifcopus Aurelianenfis , .69131 

Thcodulfus Epifc. & AbbasLaubienfis, 370 a 

Theofredus Abbas Calmeliacenfis , 407 & feqq. ejus 
Vita, 476 & feqq, 

Thetbaldus Canonicus Rotomagi, 378 m. Vernoncnlis-, 
Poeta, 3 s a 

Theudericus Comes, . 4^.2 m 

Theudoaldus Majordomus Francix, 441. m 

Thiedo Epifcopus Vvmxibuigcnfis, 716 m 

Thomx Abb. Farfenfis Vita, 183 feqq. 

Thomas fenior Epifcopus Ehoraccnfis , 113* a 

Thomas junior, xi6*,iii* 

Thymber urbs in Anglia, 2x4 m 

Tiberius Ab{ps Bercctcufis, 318 &Jeqq. 

Ticinenfis feu Papicnfis Epifcopus Petrus, 437 

Ticinenfe Concilium fubLothario Imperatore, 319 itf 
Tietbcrga nobiliflima matrona jn Belgio, a6xa 

Tillo Monachus confulitur a S. Bonito, 

Tin locus in pago Regiteftenfi, i8m, n 

T olo fit ortus S. Silvinus, .293 m 

Tomodorenfe caftrum , 649 m. S. Ebbo illic natus, ibid. 
Tragejfna urbs, forfanTricaftina , 47 9 

Trajecium Mofanum, al .Trcjeciusn. 69 &feqq. an ibi 
Adulfus Epifcopus, 3 m &f‘qq- Epifcopi, Tneodoar- 
dus, Landebertus, Faramundus. V.futslocis. 
Trajtttum ad Rhenum CcuVviitabttrg, 439 m. Callrum, 
ideft urbs, <02 a, 610 m, n. Epifcopi, Vvillibrordus, 
•bid. Andreas,642 a. Hartbtrtus, 644 ni 

Tranflationcs S. Mederici, 14..S. Auftrebjrtx, 41,42. 
S. Bcrtulfi,34 &f e qq- S.Michaelis, 87,88. S. Bo¬ 
niti, 98. S. Vvilfridi, 226 &feqq. Accx & aliorum, 
216* & feqq. Vvlframni,369. S. Hermenlandi,398. 
S. Habundii Martyris, 318 & feqq. S. Dodonis Abba- 
atis, 571 a. SS. ArfaciiflcQuirini, 663 &fiqq. S. Vvigj. 
berti Abbatis, 678 & feqq» 

Tranflatio feu elevatio S. B urebar di cum licentia Papr, 
717 

Trefulfus S. Paterni corpus honorifice (epelir, 464 
Trevirenfes Epifcopi, Milo, 441111, 369 m. Poppo, 
630 a. Egbestus, 634,637 a, 644 m 

Tridentinus Comes Hurfingus, 306,309m 

Tudinium caftrum in Belgio, 258 a, n, 262 a 

Tullenfis Epifcopus Deodatus, 186 m, n, 2ir.ni 
Tulpiacum caftrum, 4 »i m 

Tumba mons in Gallia, 86 a, n 

Turonorum civitas parVViia & defpi&ibijis , 617 a. S. 

Richmirus i pago Turonico, 228 * 

T urris-dominica locus apud Cenomannos, 1 29 * m 

Turftinus Epifcopus Eboracenfis, 116 * i 


V A l n s vicus pagi Laomacenfis in Gallia Belgica,' 
ubi natus S. Dodo, 370 m 

Valiis-vaveris apud Arvernos, 407, 410, 411 m. aliis 
Vatiis minarum, 481 m 

Voveris vallu in Arvernis , 407 m 

VcBa infula a S. Vvilfrido converfa ad Chriftum, 
217 m 

Vernum palatium Regum Francorum, 398» 

Veromandcnfis Comes Heribertus, 34 a, 311 m 

Viciacenfis pagus in Arvernis, 407 m Viuciacenfls filva, 
419 a. Vinciaca curtis, ibid. 

ViUa-Rslia in Belgio, 160a 

Vincendus Martyr cultus in S.Stratu Coenobio, 139, 
140 v 

Vitsciactnfit pugna in Belgio, 419 

Vindocintnfis pagus in Gallia, jtt na 

Vitalis Epifc. Saltzburgi, 34 i , 343 

Vivium caftellum iiiFlandria, . <ia,n 

Visura fluvius in Lemovicibus, y8im 

■ U Incus 



Digitized by i^OOQle 



I PARTIS SICULI III BENEDICT. 


Ulricus Epifcopus Ratifponenlis , 66 8 m 

Ungendus Rn Danorum, 609 a 

Uciana foror S. Balrhildis Regina:, 451 m 

Urfmari Abbatis Laubicnfis & Epifcopi Vita, 146 <$• 

fili- 

VV 


449 a 
8na,n 
113 &feqq. 
11? * a 
367 a 
691. m 

»14 a >»}« 
4 < &Jtqq. 

398 m 


Y V ala Abbatiifa in Anglia, 

Vvalatra infula Oceani Germanici, 

Vvalbertus Comes S. Bertino familiaris, 

Vvalcherus Epifcopus Eboracenfis, 

Vraltenus Comes Crifpeienfis in Gallia, 

V valrerius Epifcopus Aduenlis, 

Vvamarus S. Vvlmari frater, 

V vambcrtus Comes in Belgio, 

Vvandali. V. Saraceni. 

Vvandregilili Abbatis Oratorium , ■ 
yvaraSus fcu Vvarecus locus apud Lemovices ,57 4 9 

• / # M- 

Vvaradmus Rex tu Anglia, 43; a 

Vvaratto Major-domus Franciae, 496 a 

Vvarentrudis Abbatiflac Palatioli epitaphium, jjjm 

Vvfttncnfts fagus in Gallia, 357 m. illic ortus S. Vvl- 
framnus, ibid. 

V 4 axzo AbbasMonafterii S. Vvalarici, 131, i«7 m 

Vverdt. pliues in Germania , 141, 143 

Vviccii populi Britannix a S. Vvilfrido convei (i, 191 m, 
. ii«, 117. Pifcandi artem ab eo difeunt, 117 a 
Vvido Epifcopus Remenfis levat corpus S- Bcrtini, 
147 , jji. epiltolx ejus pro hac re , 134 , i«3 

Vvidxadi Abbatis Flavimacenlis elogium, iSi&fiqi). 
Vvigerus Dux Francorum, 

Vvigberti plures, 

Vvigberti Abbatis Fririflaricnfis Vita, 

Vvigfredus Epifcopus Tarvenncnfis, 

Vvigornix Epilcopus S. Egvvinus, 

Vvilcoma Abbatiifa Kalenlis, 

Vvilfridus Abbas Anglus , i«ja,n. i«jm,i 74 j» 7 J 
Vvilfridi Epifcopi Eboracenfis Vita, 169 frftqq. 
Vvilgifus pacer S. Vvillibrordi, <04, «oj, 616,«17, 
«18 


17 a 
«71 a 

«7» &fiqq• 
jf, i}8 m 

53 1 &fili- 
444 m 


Vvillelmus Dux Nortmannorum, . $71 ,373 

Vvillelmus filii s RicardiDucis Nortmannorum, 370 * 
Vvillelmus Rex Romanorum & Dux Hollandix, « ,3 

Vvillibrordi EpifcopiTrajeAeniis Vita, 8ot & ftqq. S» 
Landeberto is familiaris, 73 n. Harlindeih St Reinu- 
lam velat, «38 m , «34 a. excipit S. YYilfridum» 
183,110 

Vvilmarus nobilis Eraneus, 134 

Vviltaburg fcu Trajedum inferius, 439 m. Epifcopus 
V villibrordlls, fuprii. 

Vvin&arius Abbas Colticenfis in Buigundia, <9im 
Vvinebaldus Monachus Bertinianus Martyr, 117 m 

•Vvinebemis Monachus Laubicnfis , 387 m 

Vviufridus Epifcopus Licidfeldenfis, 183 a, n 

Vvinnoci Abbatis Vvoromholtcnfis Vita, 301 &fiqq. 
Vvintonix Epifcopus Brithvvaldus, 330, 338 

Vvinvvaldus Abbas Beverlaci , 43«m 

Vvirtzikurg cut & quando dida Herbifelit , 7I9 m 

Vvirtziburgenfes Epifcopi, Burchardus , 898 & fiqq. 
Mcgingozus. V. Megingozus. Aran , 869 , 670. 
alii, 7tS&fiii’ 

Vv iradis Abbatiifa Nunbcrgenfis, 331 a 

Vvilla Abbatiifa Logenfis m Caletis, 440 a 

Vvirburga virgo Dershami in Anglia, «31 feqq. 
Vvitta fcu Alburnus Epifcopus Buriburgi, «8o m ,n 
Vvlfarius Rex Merciorum, 179m, 104a, 110m 

Vvlfcth Abbas Beverlaci, 43« m 

Vvlframni Epifcopi Setionenfis Vita, 333 6-fiqq . de 
eo in Vita S. Vvillibrordi, 609 n 

Vvlgifus Epifcopus St Abbas Laubienfis, «70 a 
Vvlmari Abbatis Silviacenfis Vita, » 33 &f e H- 
Vvlpertus inclytus , S. Vvlmari pater, 133 

Vvolfgcrus Epifcopus Vvirtziburgenfis, yit m 

Vvorardus Monachus Bertinianus Martyr, 117m 
Vvormatiz Epifcopus S. Rudbertus, 33 9 m 


Achuij Papx gcftaquxdam,313,««3,««3 a 
1 Munificentia inCafiiienlc Monafterium, 696 m 


INDEX MORALIS 

PARTIS PRIMAE 


SICULI TERTII BENEDICTINI. 


A 

A BsTiNiNTiain feria fexta, 307 m 

A-grotus S. Silvinus quotidie audit Miflam, 19I a 
Altare non movendum nifi-per Epifcopum , 148,137 m, 
138. Altaris benedidio St tabularum altarisper Epi¬ 
fcopum ,' * ' ni 

Annx macri B. Marix dedicata Ecclefia Floriaci in 

Neultria, 474 ®» 

A poliat a Monachus punitus, 119,110 

Archiepifcopus didus' fummus Pontifex, 1843,0 

B 

B Alneum extra morbum reeufat S. Pardulfus, 
373 m 

Benedicto Monachorum Patriarchx dedicata Ec- 
clefia Frilingenfis, joo 3,311 m,n. V. Regula. 

jitfa S S. ord. S. B, Sunium III. 


c 

T 

C Alix vitreus inufu fxculo x, 309 m 

Candelx Sandis oblatx , 333,3/4 a, 377 m. t. 
Cerei. 

Canones docec Prelbyteros fuos S. Bonitas, 91 a 
Canonica vitaaS. Rigoberto Remis inliituta, 330 m 
Cami Domini in matutinis exliinguuntur luminaria, 
i«ia 

Ccncuplum a Chrifto promiflum, quid , 97 m 

Cerei Sandis oblati ad menfuram , 381 m, 399 m 

Communio Euchariliix a S. Bcrtila commendares, 14 
m. PrxmilTa etiam in duellis , 141 m. in lanandis. 
morbis, 1973,m prxmiffo figno crucis, 1983 
Confclfio facramcntalis ,133 m , 304 m. Confcflio 
Communioni prxmifla , 14 m. item Tranllacioni 
Reliquiarum, 39 m. icrellitutioni luminis, 130 *m. 

BBbbU 


Digitized by L^OOQle 


INDEX MORALIS 


Confcflio hominis metfiin aquam, Deofada, ito * a 
ConfelTores feu peccatorum auditores,S. Bertinus, 115 
m. Silvinus, 197 a. S. Martinus , 481 m 

Confirmationis Sacramentum an fine chrifmate, 9 3 

Crux ad poenitentiam Monachorum, 71 a, n. Crux ab 
Epifcopo gertata in fupplicatione , 91 m 

Curiofitas punita, jo6m 


D 


D E r u n.c torum omnium commemoratio k S. 

Odiione inftituca, 58 m 

Depofitio pfeudo-Pap* ut perada, 515 a 

Dominicae nodis violatores puniti, 117,118, jjo, m 
Duellum notabile ad dirimendam litem, 141 

E 

f 

E Cclesia in modum crucis, 4518. opere rotua* 
do, no * m 

Ecclefia plumbo operu, 1x9 a. tholus pomifer cum cru¬ 
ce , ibid. 

Elevandi corpora Sandorum antiquus ritus, 398 m 

Energumeni aqua benedida & oleo curati, 149 m 
Epifcopatus an dividendus inconfulto loci Epifcopo, 
184 a,>09 m 

Epifcopus alio vivente non fubrogandus, 70a, n,91 
a, n. Epifcoporum vicarii feu Coadjutores , 571 m, 
711 m. Degradari fc non patitur S. Vvilfridus, 111 
Epifcoporum egregia exempla in S. Bonito, 91,91. in 
S. Vvilfrida, 113 & Epifcoporum fbllemnis in- 
ftitutio , iot m. Epifcopatum abdicat amore folitu- 
dinis S. Burchardus, 709, 711. Acca Epifcopus Be- 
dam fratrem & confacerdotem vocat, 54110. Epifco- 
pi vertes, cafula , dalmatica, fudarium, 111 * m 

Evangelia auro feripta, n 8 a. thecae aureae inclufa, ibid. 
Euchariftia pafeitur S. Sil vinus, 19 7 m. V. Communio. 
Excommunicationis ritus , 83 m 

Exordfmus ad liberandos daemoniacos, 149,154 

E 


F E r a o corpus domat S. Pardulfus, 575 m. Ferro vin- 
dihomicidjp,no a,)to,444m, 454, 491111, 615a, 
6)6 m. Etiam fures, «61 a 

Fertum omnium Sandorum anno n c c c x x, 111 m. a 
Gregorio 1 1 1 inftuutum, 559 m 

Ferti violatores puniti , n« a. Epifcopus Leodiccnfis 
petit Cleri confenfum ad fertum refeindendum, 85 m 
Flagellationes per alium excipit in Quadragefima S. 

Pardulfus, 575 m 

Furtum, caelitus punitum, 443,u8. Fur ligatus fer¬ 
ro, 661 a 

Q 

Ol oriam, vanam fugit Medcricus, n a 

H 


H Omicidii poena, 444 m, 454,491 m, <i 
a, 6\6 m, 670 m 

Hofpitalitatis egregium exemplum, 107 r 

Humilitatis exempla, in S. Mederico, 11 a. in S. Bo 
nito, 160 a, in S. Vvlmaro, ij. 


J E j1 u m 1 c m & abftinentia fexta feri 4 , 507 a, m 

Jejunium triduanum, biduanum, diurnum k S. Boni- 
to indidum, 91 m. Jejunium triduanum in Tranfla- 
tione Reliquiarum , fifi a 

Jentare aace horam tertiam, nefas Anglii, 177 a, n 

Incarccratoe folvit S. Richmirus, xji * a 


L A « o R S. Vvinnoci in mola verfanfia, p*. H M - 
hudis & Reinulz Abbatilfarum in feribendis li¬ 
bris, &c. 6f6, 6f8 . inter pfallendom, 6j/a,n 

M 

M A r u Bafilic* praecipuae, 4 81 m, tri m. M arj m 
ferta Nativitas, 457 > 4'*-M a r x a cultores, 
S. Egvvmus, m&faq. 

Miracula eeflare jufla.sSi a. Miracula a San dis 
tuis potiora quaril a viventibus, 677 m 

Mirtam quotidie celebrat S. Hermeulandus, fS6 m 

Mirtam quotidie ‘audit S. Silvinus «egrotans, 198 a. 
Mifiae pro defundis, 557 m. eas petit Bedamoribun- 
dus, 575 m. In MilTa nomina Epifcoporum recitate 
per Subdiaconum, ,g 9 m 

Molam verfat S. Vvinnocus, ' j 0 < 

Monachorum pii viventium egregia exempla, 575 m. 
Germania per Monachos ad Fidem adduda , 715, 
716. Vide frtfaxionem. Monachis ccclcfiafhca munia 
competunt, 71«. Monachorum virtutes, paupertas 
& caritas , 419 m. Ledio, ftudium, oratio, 540 m. 
Monachi in Gcllis degentes, idemtidem ad Mona- 
fteria redeant, 69 ia. Monachi laici, qni, 109 * m, 
n. Monachi de fua falute fecuri quatenus efle de¬ 
beant , 419 m. Monachi rebelles puniti, 450 mi 
Proprietarius fepultura facraprivatus,590,591.Mo¬ 
nachorum vitia deplorantur, 431,431. Miracula S. 
Pardulfi Monachis Arnaccnfibus importuna, 5811& 
Monaftcriavirorum,etiam ignobilibus patdre debent, 
4 ° & 41. Monarterii virorum etiam Ecclcfue in- 
greflus feminis interdidus , ntf a , 138 , 147 m, 
481 a, 584m, 593 m. Monafterium Antrenfe Regi 
commendatum, j,, * 

Monafteriivirginum egregia.difciplina, 447<D 

Moriendum pia exempla in S.Guthlaco qui Viaticum 
bis uno die accepit,180, 181. in S. Corbiniano, qui 
coipus ante obirum fuumiavit, barbam St capillos 
totondit, Mirtam celebravit, 514 a.inBcda,537,538 
Mulierum confpedum vitant S. Bertinus, ii< a. S. Vvl- 
marus , 138 , 139. S. Thcofrcdu*, 4 Sx * 

Munufcula a Bcda moribundo Prcfbytesis concerta, 
SS 4 «d 

N 


N 


O v ITI1 fepirati ab aliis , 190 a , n. Parentes 
non facile videant, ibid. 


O F» 1 c 1 a divina qu! perfoluta olim Autifiodori 
101 &feqq. Stipendium praefentium, pccna ab, 
fentium, 103 m 

Oleum adhibitum ad libetandos energumenos, 154 nt 

P 

P AEnitemtia Monachis impofita ad crucem, 3 4. 
m ,n. Poenitenda publicaob homicidium, uo 
n. 310. V. Ferrum. 

Fapa prateipit S. Vvilfrido, ut rigorem temperet, 107 m. 

Pap* licentia ad levanda corpora Sandorum, 159 
Pafcha a Romanis & Scottis varie obfervatum, iyf 9 
101. Lege Trafstienem, 5 . i. 

Patres qua reverentia audiendi ac fequendi, 543,544, 
J 4«,547 

Peregrinationes fad* cum vinculis ferreis, 197 m, 331 a 
Peregrinationes ad S. Michadlis Ecclcfiam in xnontu 
Tumba, . *4 m 






Digitized by i^OOQle 



I» <m 


-i 


i| 

a 


i 

a 

u 

i. 

3 


*• 


l 


l 

r 

a 

& 


.‘I 


I PARTIS SICULI III BENEDICT. 


Perjuras fedivus, punitus, 336 m 

Peltis ob peccata, 137. Pedis redinda meritis S. Vvt- 
framni, ,37» 

Phlebotomia iunx quartx periculofa, 434 n 

Pluvia fupplicationibus impetrata, ji m, 314 

Poenitentia. RhrfrPxnitcntia. 

Ponderatio infirmantium ad Reliquias Sandorum, 670 
a, 710 

Prxlaturam abdicat S. Hermenlaiidus Abbas, 398 

Pueri D«o in Monaderiis a parentibus oblati, «33 a 

Purgatorium pod mortem, 431 a 


s 

S Anctimoniai.es libris feribendis vacant, 
«j«, 638 m 

Sandi remittunt infirmos curandos ad alios, 401 m 
Sanitas hommi duobus in locis reddita, 401 a 
Senex rigide vivit S. Bcrtila Abbatifla, 1« m. item S. 

Vvigbertus Abbas, ‘ 6764 

Sepultura S. Harlindis in folo linteamine , 6«o m 

Solitudinis amore epifeopatu cedit S. Burchardus ,709, 
71» 

Sortium ufusapud Frifios, 361 a, «09 m, a 


Q UadragbsimjC feceffiis, 912, 341,393 m.S. 
Richmiri abdinentia & labor inQuadragcfima, 
13* * Egbertusin Quadragefima femcl reficitur ex 
voto, 4884. Pane ac kdclohim utitur, ibid. Qua- 
dragefimas tres celebrat, ibid. 

R 

R E c i u s 1, Milo Fontanellx, Sigebertus in Dio- 
nyfiano Coenobio , 3«3 a 

Regula '1. Benedicti dida Regula Sandorum Pa¬ 
trum , ni a , 419 m , n. Vide Prefationem terni i hu- 
jkt Seculi. Regula fanda, 694 a , 114 * a, 117 * mf 
119 a. laudata , 131 *a , 419 m ,11, 690 a , «93 m 

Reliquia--S. Bcrtuifiqua religionetranilatx, 39 m, 81, 
117 * a , 703 in. Non facile movenda Sandorum cor¬ 
pora, tbid. R eliquia: S. Bertini levatx cum licentia 
Papx , 139. Reliquix vino lotx in Tranflationibus, 
148, 163 a, 367 m, 369 m. Aliquando lotx aqua, 
371 m. item lotx ad porrigendum inde potum infir¬ 
mis, 376 a , m. Reliquix rccondirx , 398 m. Reli¬ 
quix fuper altare, 368 , 3«9 m , 377 m , 439 m , 1x6 * 
m. Reiiquix thecis argenteis inclulx , 167, 313, 

3«9 m. aureis, zi«*m.lapideis loculis, 6«7 a, ra ,709 
n. plumbeo, 131 m.in facculo lineo, 331 m. Pondera¬ 
tio ad reliquias Sandorum, 710 


* T 

7 

FI 1 c m pro Sandorum Reliquiis, r«7,313. The- 
cx lapidex ,««74, 709 n. plumbex, 131 m 

Tonfura monadica non datim cuivis coliata , 134 m 
Tonfura Corbiniani ante obitum, 3144 

Traditionis ritus cum cxfpite, ramo & cultello, 17 m, 
n. cum urceis xreis, 44 a 

Tranflationcs Sandorum. V. Elevatio, Reliquix fufrk, 
Tranflatio in Indic* l. 

V 

» 

V Iaticum in agone, 33 a,»<a, 198 a, 371», 398 
a, 364, 314 a. etiam Miisaeodem dic celebrata, 
i8i a , n. Viaticum in agonepodUndfoncm,r9m 
Vigiliae Fidelium in templis ad gradus chori, 318 a 
Undio infirmorum ante Viaticum , 1911» - 

Volatilium efumrefpuitS. Pardulfus,' 375 m, 37« a 
Vota. Puer devotus alligato ad collum filo retorto ,378 a 
Circulus dc pane, «70 a. Puer gleba penfatus, ibid. 
Septenorum dierum vota, ibid. 

Z 

Z» E l u s in Beda venerabili, 34« &fiqq. 



v 

i 

.SI 

■i 


« 


c. 

5 * 

:;:1 

.1 


:r!» 

■I 


■5 

3 


n. 


v 



INDEX ONOMASTICUS 

VOCUM BARBARARUM ET EXOTICARUM 

PARTIS PRIMiE 

SAECULI TERTII BENEDICTINI. 


A B badia. Abbatia, «t4m 

Abqcellis, cxcus , 1*3 a 

ibfid? 'meridiana Ecdefix, 398 a 

lecdia, dttiJla ,triditia, ««o m, 

i dirum , pro aditus , 94 a. Sic legendum , tametfi libra¬ 
rii in nonnullis foliis meinconfulto repofuerunt, largus 
patebat aditus. Eodem fenfu accipitur pog. 11« 
Worare, reverentiam alicui exhibete, 389 m 

Idtradus , contradus, «83 m 

Edilitas, cudodia, • m m 

igalma, fpeculum, 19/fa. Herigerus in Vita metrica S. 

Eandelini, templi penetravit agalma. 

Igitarium, an agitatorium, cunabuium infantis, 374 m 


Agonizeta, agonida, 3 8« a 

Algu, algore, 117In 

Alni cavx, naves, 188 a 

Alodium , prxdium, % 311 nj 

Amaricatus , triditia, 131 a..Gregorius Magnus in lib. 

u epid. 30 , triftit & amaricatus. 

Amphibalum, vedis, 91 a , 99 m. Greeorio Araphima- 
lus tunica vel tedoralis , & vellis hiemalis lib. 10 
epid. 31. 

Anaglyphus , cjecyxu^et, fcyphus,idedcxlatus, 666 a 
Antemanicix, 101 m 

Apogxum ittbyuiai , locus fubtetraneus,crypta, 14« 
m, n, 148 a 

Apodolicus, Domnus apoftolicus, ideft EpifcopiiS, 71 

a ,‘ 74 ra,a 





Digitized by 


Google 



INDEX ONOMASTICUS 


Aqu^ opertoria, quid, i£* a, n 

AquiJr Romulea;, 66$ m 

Archifterium, Monaftcrium, 477 a. templum, 193 a. 

lege doliarium Rofvvcidi in Vitas Patrum. Hxc 
▼ox corrupti deflexa videtur a Grxca voce «VxvTtf- 
fi0v, unde facium aJTitenum , mox arcitmum tan- 
demque archijlerrurn. 

Archierardius , Papa , 187 m 

Archipolitcs , Archicp.fcopus, 184 m 

Archirtratcios , Rex , 188 a 

AlliUirc, impetere, 4102 

Aflcrifcus, nota 1 nitar flellulx , 134 a 

Arlantcs, columnx, «80 m 

Augufta pro Regina, m rora 

Axatus, tox cervi, ~*.7)m 

B 

I ) A c h 1 k u s , urceus xreus , 442 

J 8anmim,decietum, 717 m,n 

i>.Adigiofi vagitus, i 44 m 

Baltx, canil&a e clitellis dependentia 1 581 m 

Bencdidio, munus, 394 a 

Beneficium .Abbatia in beneficium data, 114 2 

Berciolum, cunabulum infantis, Gallice Sertoau, 

380 a 

Berta , fulgida feu fplendida, 431 m 

Bidudium , falcaltrum, 590 a 

Bitalafius, , bimaris, }<t a. Horatio Corin¬ 

thus bi /.ays. 

BHflare, balbutire, 130 m 

Boleti feu voliti, fungi genus , 374 a, m 

Bracus, vallis, 441 m 

Breves felipti, fchcdulx , 97 m. apud Gregorium Ma¬ 
gnum & alios paflirn. 

Bullatx chartx, 188 a 

Burgus, opidulum , • 373 a 


C A» Ati icare, equitando gyrare, 1372 

Calcix filtrinx, loim. Calcix renclenx, tbid. 

Caliex, pedum indumenta, 580 m 

Cambiate, commutare, 419 m 

Cambuca , pedum abbatiale, 309 m 

Camera, fornix, 389 m.Camera,conclave, 373 a 
Capiccrius, lacix fupelledilis cufto%, 3102 

Capicanci Ecdefix, prxeipui. 717 a 

Capitaneus locus, prxeipuus, nt m 

Capita neura altare, primum altare in apfida, ifz m. fic 
didum, quod fit in capitali parte feu in fronte bafili- 
cx. lege breve Chroniccm Monaitcrii S. Dicmylii in 
tomo 1 Spicilegii ad annum 1143. Dedicatu f nr.it 
capitalis Ecclefit. & <*hronicon Bcnignianum in to¬ 
mo t Spicilegii pag. 4x1. Altar* S. Manat» heclo¬ 
ce conftttutHtn , quod caput Eceltfia dtcebatur ab anti¬ 
quis. Hinc Petrus Cellenfis in hb. 9 epift. 5. Caput 
Monaftorti noftri. id efl Ecdcfix, renovare aggredior. 
Cardinale altare, primum, quaficapitaneum, 14 4 m, 
n. Cardinalis ara, 161 m, n. Cardinalis Milia, pri¬ 
ma, 13101 

Carica, humanitas, caritas, 174 m 

Carricatio, vedio, 419 a 

Carruca, ledica^citatoria, <81 m 

C dialius , an Caftaldus, Oeconomus, 187 m 

Cailellum , Caftrum j urbs feu opidum, <10 m , n 

Cafula, cella privata, 338m,n. 

Categorov, prxdico , 183 a 

Centena, pagus centum viris conflans, unde Centena¬ 
rii didi, 443 a, 494 m 

Centra, arcus a centro forniris deduda, vulgo citet-es ^ 
94111, n. Gloliarium vetus mf. Centrum medium ca¬ 
mera. quo fenfu etiam fumitur apud Caffiauum in 
Collat. 14 cap. 4 . 

Cincinni fanguinis,id efl gutta, 3x0a 


Clangorium , campanile , 349 m 

Claxcudix , fummum campanile , xtp a 

Clericus, Monachus ,167 m, n ,393 a. Clerici monaflc- 
riaks, 8ia 

Clericus notarius, uxoratus, 444 a 

Colonica, coloni villa, _ 4g3 m 

Colurnum, v*fa colurna,quid, 180 m. Hericus Mo¬ 
nachus in lib. de miraculis S. Germani Autifiodo- 
renfis Epifcopi cap. 7 , colurnam virgam memorat, 
a ligno quodam fic didam. . 

Competa , pro compita , i ?0 a, b 

Commendare, prxcipcrc, 4I0 a, 4i3m, 417 a 

Concambium , commutatio, 70701 

Condita , territorium, 1x7 * m b 

Condolomatum, pullulis tabefadum, 18902 

Confcffio, locus Reliquiarum fub altari, 708 m 

Confelliouum pater, 11} m. Confeflbr feu ConfcfTarius, 
197 » 

Converfi Monachi, qui, qgj , a 

CofTo poplite, id efl genu flexo, >7 4 a 

Craticuli in choro Monachorum, 777 a 

( rcare, aliquod muliebre opus facere, 4 ( 4m 

Cucullarii, Monachi, fj 7 a 

Cupa, doliolum, 417 a 

Curfus, officia divina, 11(^x401,744 

Cunis, conventus Procerum, 448 m 

Rufare, confuerc, 134 m 


480 a 
173 a 


D EcANtaux, recitare, 

Dcdaus pro dedens, 

Deliabcre, amittere, 4334 

Defma,potellas clavium , 177 m. a verbo Jia/aoTt , li¬ 
gare. 

I>exia, A'!<*., profperitas, jio m 

Diaulia templum , 17^ a 

Dindyma , templum , 184 m. Papias; Mons ejt Phry¬ 
gia, facra myjlena. pluraliter declinatur. Poeta qui¬ 
dam in carmine de S. Scholaflica; Dindyma perpe¬ 
tui appetis alta poli. 

Diptycha, tabulx in quibus deferipta Fidelium nomi¬ 
na, 369. Diptychis inferibi, ix8a 

Difciplina corporis, flagellatio , 379 a • 

Difrivarelacrymas, fundere, 411 m 

Dhfologia Jto aeseyt, difcordia , 180 m 

Dominicxrefurredicnis dies, dies dominica, 117 , 118. 
Dominica mediana odava, x 4 i m. In Ordine Ro¬ 
mano Dominica quinta de paffione vocatur Domini- 
ca mediana. 14 vero quid ad hunc locum I 
Dynamis, , virtus, 183 m 

Dyrrachia, difeidia, 1934 


E F f z v u $ libellus, diploma pontificium, 
Epibatx, nautx, 
tpipcndx dies, 

Ercmitarc, folicariam vitam agete, 

Eulogix ^pleemofynx, 

Euprepia, excellentia, 

Eutyches, dlrvxtf , felix, 

Excrcitales homines, J49 

Exfarnim, exflirpatum, 

Exfus, excitus, 484 


F AlcaStaum ferrum , falcis genus, 
Fafma, didum, 

Filtrinx calcie, 

Firi pro fieri, 

Firmare, claudere, 

Flammata lampas. 


1 9S m 
i 8 x m 
x«3 m, ,n 

1 69 m 

*J 7 * > 
191 m 
184 a 
m, 3503 
441 m 
a, 48y ta 


334 m 
188 m 
101 m 
84 m 
134 m 
709 m 
Flafcubc 



Digitized by 


Google 





I PARTIS SICULI III BENEDICT. ' 


•Flafculx, parvx flafcones, 177 m 

Foliata, tabernaculum ex ramis arborum, une femllet, 
461 m. 

Foramina, feneftr*, 94 m 

Forceps, roftrum avis, vfj a, »7} m, 474 m 

Fronticipium, principium, 131 m 

Fulgredo, fulgretido, an fulgor, 94m, n 

Fuitgus cerei immortuas, X39 m 

Fufcana cafula, *oi m 

G 

G Em eli M , gemmuli, i8ia 

Genascium {eu gy nxcium, ytfteuxt~tr , divtrforium 
feminarum, 131 m 

Genicula S. Germani , ioi m 

Gcrontes, ylfome , Tenes, I77 a 

'Grotana feu gronna, loca psluftriaSc herbofa, ij; m. 

Vide GlolTarium Guillelmi Somneri in Hili. Angi. 
Guthlac Anglice, belli munus, x66m 

Gutteria feu potius (uceft apud Hcrigerum in iib. 1 de 
Vita S. Urfmari ) grutteria fermone Gallico, 149, 

• 434 m 

H.IAcK^ 

H A B itu s religionis, id nlonaMcus, 490 m 

Haira, fagia dc haira, ioi m 

HattukB Sc tabulatae claxcndicis , 119 m 

Hebidus, hebes, s.73 a 

Helechvelt, corrupte Hellcfaut, facer campus, 13» h 
Hcrmenia, itfxlwtia., expolitiones, 17« a 

Hyalinum velum , , vitrea: feneftr*, ito iti. 

Prudentius in sKpaae» Hymno n. 

Tum camuros hyalo in/igni Durii eucutrit arem. 
Indinia, inclinationes, 645 a 

Ibcommotfus, homo xgrotans , 91 m, 97 a 

Inducia benediftionis, 388 m 

Infancidia, forfan inftneidia a Satonico Infanc, quod 
- eft manuum injedtio apud Spelmannum, 686 A 

Inormis, enormis, 174 m 

Intarta, (fic legendum) etr-mpwc ,adverfarius, 439 a. 
Lege Voflrum de vitiis ferntonis, & totmlrn 1 hujus 
Siculi. 

iCakia, 8**1<t, malitia, 183 a 

L 

L ABarum; principale vexillum, tjf a 

Labulum felix equmx, 394 m. 

Lagona, remedium molle, 193 m 

Lappa, herba agreftis , 177 m. Prudentius Jn hymno 
odavo Cathcmerini: Vibrat intexit ubi nulla lappis 
ffiha. 

Lat*ta Anglice, doSor, 114 * m 

Lauto mia, navis, >94111 

t Xe&ionarium anniverfarltim, id eft liber Continens of¬ 
ficia ecclefiaftica per annum, 331 a 

Le&iis pro tumulo ,7 9 x .Ledula in f lutati. 6x6 a 

Lada, femina {«vitis,683m. Lidaiacmiuin, debitum 
tllcntelx , 686 a 

Ligures , liguriones, a 

Litanix diftx pro infirmis in agone politis, 34 m, fi, 
}♦ m 

LUnali» bipennis , 176 a 

Lhftri tria , tres anni, 173 a 

Lteorium melotinx, 178 a 

M 

M Alina, marisxftusmajor,391 m,n. fide Ma¬ 
rina. 

Mandatum, lotio pedum, 116 a 

Mandrx, Monafteria, 6ix a 

Manicx, chirothecx, 173 a, m 

Manicanter,manc, 133 a 

Manni gilvi, equi tolutares, 193 m 

Manfionaticus, 6ts6m, 689 m 

Atta SS. Ord. S. B. Saculum III. 


Manlionile, 441 m 

Marina, xftus maris, mare'e.) 61 a. Vide Malina. 
Matrix Ecdefia, 646 m 

Marmora alta, mate, 178 m 

Mattula, parva matta feu ftorca, ipa 

Mekotcs, quid, iSf a 

Membiella, parva membra, ^09 a 

Memoria pro Oratorio, 391 m. Memoria pro altari, 38 
rii, 39 a. pn loculo, 80 m, n. pro rufnulo, lox a, 
399 m, 400,410 m,n, 391 m, 393m 
Menfa Monachorum, id eft portio, 160 m 

Minifterium faccrdotalc , id eft fupellex Sacerdotis, 
a. Ita apudGregoriumTuronenfenlinllb. 1 de glo¬ 
ria Martyrum cap. 86, & lib. t cap.?. Ac*de gloria 
C.onf. cap? xx. Minifterium cotidiannth , id eftpate- 
nulam parvam cum calice. Sic apud Gregoriiim Ma¬ 
gnum minifieria Eeclefit paflim in Reeifiro. 
Minifterialis , villicus , 638 m. Lege Chronici Seno- 
nienlis librum x , cap. 16. 

Mirolfus, 313 m 

Mifccre, prxbcre potum, 611 a, n 

Mifla cardinalis, di<fta in ara cardinali, 131 m, 313 

Mida, feftum, 179 a 

Mitra epifcopalis , 114 U 

Monarcna, Epifcopus, 184 a 

Monarchia Fiandrix, 311 a, m. Monarchcs Flandria- 
rum, ibid. m 

Monafteriun) pro Ecclefia , ttf m. Monadicum Mo- 
nafteriarit, 13J m, n. Monafteria cornobialia, 497 m 
Monua matius, 6698 

Multipctax fcelerum, 171 a 

Muflarc , mullitarc , 148 m 

N 

N A Ntrus, aliis na&us, 374 m. fic mfli coditci 
paflim. 

Nauwreda, pifeis genus , 393 a. Laupredx meminit 
etiam non femcl.Petrus Damiani Opufc. to ,cap. 4. 
Neceftuofi , indigentes,' 134 a. In epiftola EpifcbpO- 
rum Synodi Carifideetifts ad Ludovicuhi Germania 
Pegem cap. 11, qutcumque ntctfluofi palatik/ti adie¬ 
rint , Scc. Vox Hincmaro familiaris, ut notdtSir- 
mondus in Motis ad Capitul. 13 Caroli Cabi. 

O 

0 6 e t u s , linea deletilis , 134 a 

Obftipeo, pro obftupeo, . 181 m , n , i y ; m 

Obftipnm caput, idefttcdum , 6383. ita Perflui : 

Obftipo capite infigentes lumine terram. ■ 

Oeconomus pauperum , Ijo m 

Oenophorum , vas vinaceum, 11416 

Officina plurali numero pro efficinx, Us * a 

Oppilare, cclaft, *34>n 

Oramafeu Oroma, vifum , ^ 186 a, 6o8' a 

Orarium, fudarium, 333 a. Hoc fenla ufttrparttrtt Vi¬ 
detur a Gregorio Turoncnfi EpifcOpo irt Ut», t de 
glotia Martyrum, cap. 94. & a Prudentio ifi libro 
<afer 5»<p<urar Hymni prittii Vtrfil 86, Mit fui dtU fi¬ 
gunt orit ( ut ferunt J orarium. 

Ordo fecundus, Sacerdotium, 1^6 m, 1*71 fft 

Orgia, fnyfteria, ryjm, i 7*16, 

OrmifcUs, an Sc/aItm( , armilli, tyi m , h 

Orthodcmia quid, *6j a 

P A N s t M 1 A , J vOcd imreifcrif, tonfs venerabilis, 
163 a ' - 

Patinx falinx , quid, 668 m 

Pfltrizarc, 161 a 

Patrocinia, Reliquix Saniorum, • 311 m 

Patronus, Epifcopus, • 177 m, &c. 

Palla, crudus panis , Gallice pafie, 131 m 

Paufa membrorum, tumulus, 313 a 

CCccc 


Digitized by 


/ 

Google 




\ 




INDEX ONQMAST. I. PART. S^EC. III.BEN. 


Pergama aulica, palatia , 17» m 

Perictgia, 193 m 

Perfonati vili , primores, 138 m 

Pdfiinare , 187 m. ita vetus Iuterpres Ignatii vertit 
xsui'm pag.104. 

Philocompos , «Piaomkvdc , faftuofus , 183 m, 11 

Phronymus., prudens, 183 m. Phronyme, 192 

m 

Phyficulata odia , naturalia, 193 m 

Pieria, mxe**\ acerbitas , adverfitas, 180 m 

Pigatum, quid, 441 m 

Pilotria, quid, 193 m 

Pi pare , vox avium, 16 7 a 

PiftarCj pinfcre, 131 m. 

Plurima,turba, frequentia, r»8a, 153331348, 1)7 m, 
'i}8 a 

Poly^ndrum, fcu fcu , coemi¬ 
te r i um , - 591 a 

Porifma, meatus, 189 m 

Prxnofticatio ex fanguine , * 46 m 

Preibyterium , chorus Ecclcfae-, 43« m 

Prcflura, turba comprimens , j 73a 

Pretius , pretiofus , 174 m, 188 m 

Pfallentium , pfalmodia, 130111 

Pfeudothcofcbia, , religio falfa, 1841» 


R E » h i b t t 1 o, fatisfa&io, 119 a. Vide Grego- 
rium Magnum in lib. 1 epift. 80, & lib. Kcpilk 
14., & alibi. 

Rcdubia:, reliquia;, 99 a, n 

Regia, porta, 177 m, 418 m 

Regula fandiorum Patrum, id eft S. Bencdidli, 419 
• ut, n 

Reliquia: S. Michaelis , '87 , 88. 'Nativitatis Domini, 
. 119 m . 

Renelcna cafula, 101 m 

Repa, umbella honoraria in tumulis, 497 a 

Rcpaftus, jus prandii, Gallice repat, 616 m. & apud 
Hincmarum- Repafticus, 689 m 

R heum a, sellus maris, j4i a 

Rides feu riftis, quid , 189 a 

R ivigse, fortean rivuli, 168 a 

Romcfcot, denarius S.Petri, 493m 


S Abana, linteamina funeralia, , 4S9 m 

Sablo, agreftis gleba, 477 m 

Sacerdos fecundi ordinis , 471 m 

Sagia fufea, ioz m. Sagia de haira, ibid. 

Sasdla S an diorum, Prdbyterium, 149 m, n. Ita has 
voces explicat Audior Vitx S. ILichardi Abbatis Ye- 
roduuenks. 

Sandalia, calcei, 71 a 

Sanguinis minutio, 114 a 

Sarabara, veflcs interiores, 430 m 

Scacarium, fcaci, alearum ludus, 151 m 

Scamella, reptantis fulcra, 37401,3771 

Scamma, ntsLuucu , conflidtus, 135 m 

Scotomatica paffio, exmunwttxi, tertiginofa, 131 a 
Sccretarius, aedituus faccr, 461 m 

Selefei Anglicd, infula vituli marini, 117 m 

Senior, dominus, Gallice Seignear , 547,548 m. Abbas, 
4 49 a. Senior Bafilica, id eft principalis, 39t a 

Servitium cultura: ab agricolis Monaftcrio perfolurum, 
m 390 


Sennis a voce Grarca <reu.it s , venerabilis, 191 gg 
Signum, campana, 389 m. & alibipaffim. 

Simnion, <nuiS-e , Monafterinm, 91 a, n. Eo fenfi» 
legitur ex Philone apud Ratramnum in bb. 4 ad 
objedla Graecorum cap. 1. 

Sol, ftiius ferreus , quo folet excuti ignis de filice . 

13 6 m ’ 

Spargana femina , 193 m. ut a Dni;amW, fic i 
fpargo fpargana. 

Species medicinales, . g ' 

Spina, dolii circulus, joim 

Sponda ,loculus mortui, 669» 

Scorici pro hiltorici, 70 a , n. Sic paffim in vetuftis 
hbns mu. Spama pro Hifpania, Spalis tiro Hifpalis. 
Suffragine unca, flexo poplite , 193* 

Supercellio vcllono quid, f 01 5 m 

Syngraphis , ooyf&<ti , diploma, lgj ^ 


T Axatar antis tabcllx, .,,4, x 

Teftatnentum , litterae donationis, 391 tn &c 

Teftati Patres feu PAroni, 133 a. inrcftati, i 34 m 
Thefaura, 144 a-, n. tbefaurumj 217 *ih (i 

Tholus pomifex campauilis, , i5 ’ a 

Timpora pro tempora, I8sm,n 

Tutea,fcabics, 4,1*3 « 

Tipus pro typhus, , 4 ,’ m 

Titulus, «Itare, 485» 

Tonderare, tondere, l7 , a 

Traolium, inftrumentum ad nendam, 4-61 a. 

Trefies, tres affes , • j og m 

Tributales homines, 330 a. tributales Romani in B*. 
_J. oaria > . . ibid. 

Tricare .conqueri, 134 m. Vvillelmus Malrae/buricn- 
, fis Monachus in lib. i de Pont. Angi, in EthelwoU 
do Vvintonicnfi Emfcopo , ntm Monachi mtracaU- 
rum frequenti* defejji #«, ©. ftfe inopes fottmi tn. 
curent , Stc. 

Tiiftatae, Proceres Aaglorum, 181 m, n, 193 m . Hie¬ 
ronymus in caput 13. Ezechiclis : Tnftau apud Gre,- 
ces nemen eft fecundi gradm peft regium dignitatem, 
ques nes Magiftratus utriufque militis. fr PreftOot 
annonarii tituli vecamtu. 

"Triftegum triplici tripodum ordine fadium,, reinysf* 
119 a. ’ r ’ 

Trogulum , cilicium oblongum, a 

Tubari, tuba canere, jgo m 

Tumba, fcpulcrum, 7og m 

Tunna, doliolum, 6113 m. vas dimidii pedis, 439 m 

Turrile, 

V & 2 

Y A n n u m , ventilabrum , tl g a - 

Variola, boa, puftularum genus, vulgo la petita 
veroOe, ° \ x 

Vellono fupercellio, 101 m 

Venerabilis, ideft Monachus, Monafticus, 134 * 

Ventinula, ” A 

Vigetus ,pro vigens, 173 m 

Uiva hcrba paiuftris , Ifl x 

Vohti feu boleti, fungi genus, 374 a , m 

Volta, fornix fubterraneus, 600 m 

Zeta, Jiofiu , inanfio, 177 m 

2oa,^»ii, vita, . 17611» 




•• 


Digitized by {jOOQle 




• • 


OBSERVATIO PHILOLOGICA. 

Q U o d fcribtndi radentem plerifque retentioribus pattllo miniet ufi tatam feejttor , id non fa¬ 
cit affeftata fingularitatis , /id 'rei antiquaria Jludium. Cum enim in eruendis veteribus 
monumentis occupatu» fim , nemini litterato ingratum ejfe debet , fi antiquorum vefiligia premere 
do itor. Quoniam itero primaria AuBorum exemplaria nufiquam fereconfequi licuit, dedi operam, 
ut in tota editione nojtra quadam fervaretur aqualitat, ad veteret leget, quantum in me fuit, 
CxoBa.. qua in re plurimum tribuo CaJJiodori libro d» Orthographia. Si qua tamen autographa 
reperio , integra fide littera» numerata» reddo. Et quidem potififmum in exprimendis perfona- 
rum ac. locorum propriis nominibus accedere jhtdeo ad morem antiquorum , quibus notior vo¬ 
cabulorum erat vts & infiitutio. Hinc Atrabatcs , Bracbantum , at Brabantia , Brittones , Ca- 
nuracum , Filibcrtus, Lcodicum , Metccnfis civitas , Namucum , Pippinus feriptum pajjim re¬ 
feriet eum ud modum , quo ifila vocabula antiqui feriptoret extulere. Sane Virgilius & alii corri¬ 
piunt primam fydabam in voce Britannia & Britannus ; Juvenalis primam producit in Brit¬ 
tones , ob geminatam videlicet confonantem , hoc verfu : 

Qua nec-terribilcs Cymbri,nec Brittones umquam. 

Vndc veteret aliquando Brittania feribunt , fiepius Britannia. Et Theodulfus Aurelianenfit 
Epifcopus fcripfit Scottus , ut patet ex lib. j Carmine r , verfu 16S & fi'rquentibns , & in 
Carmine3 ejufdem libri, verfu69. 

Hic Scottus 9 Sottus , -cottus trinomen habebit. 




Digitized by t^OOQle 





SUMMA PRIVILEGII. 

C Hristianissimi Francorum Regis 
Ludovici XIV Privilegio vii 
Kalend- Martii » anni M DC lx conceflo, 
& ejufdem tnenfis ejufdem anni V Non- in 
Typographias ParifienfisCodicem relato, cau¬ 
tum eft, ut Congregationis S- Mauri R. P* 
Superior Generalis Libros ab ejufdem 
Congregationis. Monachis compofitos per 
quem maluerit Typographum» neve alius ci¬ 
tra ejus confenlum , edat, uti uberius Di¬ 
ploma ipfum explicat. 

liem 2L 'P. Superior Generalis facultatem dedit Ludovico 
BiUaine Typographo ac Bibliopola Parifienfi imprimendi Saccu¬ 
lum cercium Ador. Ordinis S. Benedici , die i Julii 1670.